Nghiên cứu khoa học
VẤN ĐỀ AN NINH NĂNG LƯỢNG Ở ĐÔNG Á:
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
HOÀNG MINH HẰNG*

ăng lượng có một vai trò hết sức
quan trọng, nó không chỉ cải thiện
chất lượng cuộc sống mà còn làm cho kinh
tế và xã hội phát triển. Do đó, mỗi quốc gia
dù giàu hay nghèo đều coi việc đảm bảo
nguồn năng lượng là tiền đề cần thiết cho sự
phát triển bền vững của mình.
Đông Á hiện là một trong những khu vực
có mức cầu về năng lượng lớn trên thế giới.
Trong tương lai mức cầu này sẽ còn tăng
hơn nữa cùng với sự phát triển mạnh mẽ của
các nền kinh tế trong khu vực. Vì vậy, việc
đảm bảo an ninh năng lượng đang ngày càng
trở thành nhiệm vụ cấp bách đối với toàn
khu vực này.
Để góp phần tìm hiểu cũng như giải quyết
các vấn đề toàn cầu nói chung và vấn đề an
ninh năng lượng nói riêng, bài viết dưới đây
sẽ xem xét thực trạng vấn đề an ninh năng
lượng ở Đông Á hiện nay và đưa ra một số
giải pháp về an ninh năng lượng phù hợp
cho khu vực.*
1. An ninh năng lượng là gì?
An ninh năng lượng là một khái niệm
rộng và mở. Nó bắt đầu được đề cập đến kể
từ thập niên 70 của thế kỷ trước, đặc biệt là

của từng quốc gia. Có thể thấy, năng lượng
không những gắn liền mà còn cải thiện chất
lượng cuộc sống của con người. Từ những
sinh hoạt tối thiểu như ăn, ở đến các hoạt
động lao động, vui chơi giải trí của con
người đều cần đến năng lượng. Nhờ có năng
lượng mà cuộc sống con người ngày càng
được nâng cao với ngày càng nhiều tiện nghi
phục vụ cuộc sống như điều hoà, tivi, tủ
lạnh, xe máy... Do vậy, an ninh con người sẽ
bị đe doạ nghiêm trọng một khi năng lượng
không còn. Xét ở cấp nhà nước, an ninh
năng lượng là tiền đề cho sự phát triển bền
vững của mỗi quốc gia. Đó là vì sự đảm bảo
về năng lượng sẽ giúp cho mọi hoạt động
của quốc gia ổn định và phát triển. Còn
ngược lại, khi năng lượng có nguy cơ suy
giảm thì mọi hoạt động của quốc gia sẽ bị
ngừng trệ, dẫn đến nhiều thiệt hại vô cùng
nghiêm trọng. Đơn cử như chỉ một phút mất
điện, tổn thất trên thị trường giao dịch chứng
khoán có thể tính đến hàng tỷ đô la, còn các
hoạt động sản xuất và dịch vụ khác cũng chỉ
trong tích tắc ấy tổn thất khó mà tính hết.
Chính do tầm quan trọng của an ninh năng
lượng như vậy nên hiện nay vấn đề này đang
được mọi quốc gia cũng như mọi cá nhân
trên toàn thế giới hết sức quan tâm.

Thạc sĩ, Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á

2. Thực trạng sử dụng năng lượng ở
các quốc gia Đông Á những năm gần đây
Nhắc đến các nguồn năng lượng ở Đông
Á thông thường người ta nói đến ba nguồn
chủ yếu đó là than, dầu và khí ga hay còn
được gọi là “năng lượng tam đại vương”.
Trong ba nguồn năng lượng này, than có trữ
lượng nhiều hơn cả, chiếm khoảng 14,6%
trữ lượng than của thế giới(1). Phần lớn trữ
lượng than ở Đông Á tập trung ở hai quốc
gia là Trung Quốc và Inđônêxia. Chủng loại
than ở đây cũng khá đa dạng bao gồm than
non, antraxit, than đá, than đen... Lượng than
sản xuất ở Đông Á phần lớn cung cấp cho
các quốc gia trong khu vực, chủ yếu là các
quốc gia hiếm tài nguyên như Nhật Bản,
Hàn Quốc, chỉ xuất khẩu một số ít ra bên
ngoài. So với than, trữ lượng dầu và ga ở
Đông Á chỉ chiếm một tỷ lệ hết sức khiêm
tốn, khoảng 3,35% và 5,15% trữ lượng của
(1)

Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ
(EIA) trên Website:

12

thế giới(2). Trong lĩnh vực dầu, Trung Quốc
vẫn là nước có trữ lượng lớn nhất ở khu vực
với 18,3 tỷ thùng(3), sau đó là Inđônêxia và

đến nay liên tục có sự gia tăng mạnh mẽ.
Trước hết về dầu, năng lượng được sử
dụng nhiều nhất ở Đông Á. Theo số liệu
(2)

Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ
(EIA) trên Website:
(3)
Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin năng lượng Mỹ
(EIA) tính đến ngà y 1/1/2005 trên Website:

(4)
Số liệu của Cơ quan thông tin năng lượng (EIA) trên
Website:
(5)
Số liệu của Cơ quan thông tin năng lượng (EIA) trên
Website:
NGHIÊN CỨU ĐÔNG BẮC Á, SỐ 4(74) 4-2007


Nghiên cứu khoa học
thống kê, trong vòng 5 năm kể từ năm 2000
đến 2004 mức dầu tiêu thụ của các quốc gia
Đông Á đã tăng 11,6%, từ 17,190 triệu
thùng/ngày lên đến 19,187 triệu thùng/ngày
(Bảng 1). Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc
là những nước tiêu thụ dầu nhiều hơn cả,
chiếm tới gần 74,3% lượng dầu tiêu thụ của

toàn khu vực và 17,6% tổng lượng dầu tiêu

441
448
489
480
Phi-lip-pin
348
347
332
330
Xing-ga-po
654
716
699
668
Hàn Quốc
2,229
2,235
2,282
2,300
Đài Loan
816
819
844
868
Thái Lan
725
701
766
836
Các nước Đông Á khác

2004
6,684
1,150
5,288
504
336
748
2,280
877
909
411
19,187
80,757

nhu cầu về than của Trung Quốc sẽ còn tăng
đáng kể, dự kiến sẽ gấp đôi vào năm 2020 và
điều này sẽ góp phần làm tăng mức tiêu thụ
than chung của toàn khu vực Đông Á trong
tương lai.
Mức tiêu thụ ga thấp nhất trong ba loại
nhiên liệu ở Đông Á. Tuy nhiên có nhiều ý
kiến cho rằng sắp tới với ưu điểm ít tác hại
đến môi trường ga sẽ thay thế vị trí của dầu
và than trở thành nguồn năng lượng chính
của khu vực.

BP Statistical Review of World Energy 2005.

NGHIÊN CỨU ĐÔNG BẮC Á, SỐ 4(74) 4-2007



Châu Âu
22%

Nguồn: BP Statistical Review of World Energy 2005
Biểu 3: Mức tiêu thụ ga của các khu vực trên thế
giới
2004
Trung Đông

2002

Châu Âu
Châu Phi
Bắc Mỹ

2000

Đông Á
1994
0

500

1000

1500

Nguồn: BP Statistical Review of World Energy 2005
Thực tế cho thấy kể từ cuối thập niên



Nghiên cứu khoa học
lng du m ch cũn c hn 40 nm, khớ
t khong 60 nm v than ỏ khong 230
nm(8). Cng cú ỏnh giỏ lc quan hn v
du m nh s liu ca Ngõn hng th gii
cho rng tr lng du ca qu t cú th
cũn khai thỏc n 600 nm na(9). Tuy nhiờn,
dự th no i chng na nu so thi gian ny
vi thi gian hỡnh thnh c mt m
nng lng mi thỡ chc chn loi ngi s
ht nng lng trc khi cú th khai thỏc
tip c.
ụng mc dự tr lng ca cỏc
ngun nng lng ny khỏ ln nhng cng
ch chim phn no ca th gii nờn nguy c
cn kit s sm hn nhiu. Cú nhiu lý do
ca vic cn kit nhanh chúng nhng nng
lng truyn thng ụng nhng ch yu
l hai lý do sau:
Th nht, do hot ng khai thỏc nng
lng trong khu vc cũn ba bói, hn ch v
quy mụ v t chc. Vớ d nh Trung
Quc, cú n hng trm hot ng khai thỏc
than quy mụ nh. Cũn Vit Nam v mt s
nc khỏc, nn than th ph vn ang tip
din lm rũ r nghiờm trng ngun nng
lng ny.
Th hai, vỡ phn ln cỏc nc trong khu

Mt l, do cỏc nc ụng va tri qua
cuc khng hong ti chớnh, ang trong quỏ
trỡnh phc hi nờn tiờu tn nhiu nng lng.
Hai l, cỏc nc ang phỏt trin trong khu
vc ang bc vo giai on u ca quỏ
trỡnh cụng nghip hoỏ chun b cho s ct
cỏnh nn kinh t nờn s dng nhiu nng
lng phỏt trin cỏc ngnh cụng nghip
v c s h tng.
Ba l, do vic duy trỡ tr cp nng lng
cng nh s dng cỏc thit b v nh mỏy li
thi v kộm hiu qu cỏc nc ang phỏt
trin ụng lm lóng phớ v rũ r nhiu
nng lng.
Mc tiờu th nng lng ln ụng
khụng ch dn n nhng vn v mụi
trng m quan trng hn c l nú e do
nghiờm trng n tỡnh hỡnh an ninh nng
lng khu vc do cung khụng ỏp ng
cu v nng lng. Cú th thy nh Trung
Quc hin nay l nc sn xut du ln th
7 th gii nhng cung v du trong nc vn
khụng ỏp ng kp vi cu. Kt qu l k t
nm 1993 Trung Quc ó phi nhp khu
mt khi lng du ln t Trung ụng v
tr thnh nc nhp khu du rũng. Cng
tng t nh vy i vi trng hp ca
Inụnờxia v Malaixia l nhng nc sn

15

trong nhng ngun nng lng ch cht
ụng . Hin ti Trung ụng tn ti
nhng bt n chớnh sau:
Trc ht l nhng bt n v chớnh tr,
quõn s gia cỏc nc trong khu vc. Trung
ụng t xa ó l khu vc thng xuyờn
din ra nhng tranh chp, xung t. Lch s
ó chng kin khụng bit bao nhiờu cuc
chin tranh xy ra õy, tiờu biu phi k
n l cỏc cuc chin tranh dai dng gia
nh nc Israel v nhõn dõn Palestine. K t
sau Chin tranh Lnh, mc dự trờn th gii
xu th ho bỡnh ni tri nhng Trung ụng

16

cỏc cuc xung t c c ln mi vn tip tc
din ra. Cuc chin tranh gia Israel v
Palestine din ra trin miờn sut nhiu thp
k. Tip ú l cỏc cuc chin tranh gia
Israel vi Syria v Lebanon, xung t biờn
gii thng xuyờn gia Rp Saudi v
Yemen, cuc ni chin Iran... Tt c khin
cho Trung ụng tr thnh khu vc bt n
nht th gii hin nay.
Th hai l nhng bt n v kinh t. S
yu kộm v kinh t v mc tng dõn s
nhanh k t cuc khng hong du cui
nhng nm 1970 ó gúp phn lm trm trng
thờm tỡnh hỡnh bt n vn cú ca khu vc.

n vi ụng . Cỏc tu ch du s t Vnh
Ba T vt bin Rp v n Dng,
qua eo bin Malacca v cui cựng vt bin
ụng v Nam Trung Hoa vo khu vc.
Do vy, s an ton ca con ng ny cú vai
trũ quyt nh i vi vic m bo an ninh
du ca ụng . Tuy nhiờn, hin nay an
ninh ca tuyn ng vn chuyn du ny
ang b e do bi nhiu nguy c.
Cú th thy trc tiờn l nhng nguy c
nh bóo t lm m tu hay nn cp bin.
Nhng con s thng kờ gn õy cho thy eo
bin Malacca l ni thng xuyờn xy ra nn
m tu v cng l ni cú nn cp bin lan
trn. Thờm vo ú, hai quc gia hai bờn eo
bin l Inụnờxia v Malaixia luụn cú nhng
bt n chớnh tr trong nc, khin cho an
ninh ng bin khu vc ny ht sc bp
bờnh.
Tuy nhiờn, nghiờm trng hn phi k n
l nguy c tỡnh trng xung t, tranh chp
lónh th trờn bin ngy cng quyt lit gia
cỏc quc gia ụng ang khin ng bin
qua khu vc tr nờn phc tp hn bao gi
ht. Tiờu biu l cỏc tranh chp gia Trung
Quc
v
Nht
Bn
v

chng trỡnh xõy dng kho d tr gm ba
giai on. Giai on mt s l thit lp mt
h thng cú th tỏch cỏc kho d tr tm thi
v bt buc mt cỏch t nhiờn trong khi mc
kho d tr bt buc vn khụng thay i.
Giai on hai mc kho d tr bt buc s
c tng lờn 5% (tng ng vi 36 ngy
tiờu th du). Giai on ba, yờu cu phi xõy
dng mt kho d tr du c lp ca chớnh
ph tng cng mc d tr du t 36
ngy lờn 51 ngy tiờu th du. i Loan,
cựng vi vic chuyn sang t nhõn hoỏ v
bói b quy nh i vi cụng nghip du,
vic tỏi thit cỏc h thng kho d tr du
cng ang c xem xột. D kin sau khi
o lut kinh doanh du cú hiu lc, i
Loan s bt u xõy dng kho d tr du ca
chớnh ph tng ng vi 30 ngy tiờu th
du trong thi gian ngn di s kim soỏt
ca U ban nng lng, mt n v ca B
Kinh t. Cũn Trung Quc va mi õy
chớnh ph cng ó vch ra khuụn kh xõy
dng cỏc kho d tr du m bo an ninh
nng lng v cú l s trỡnh mt nghiờn
cu kh thi cho Hi ng quc gia vo cui
nm nay. i vi Singapo, t nm 1998
Th tng Zhu Rongji ó ch th cho U ban

17


hầu hết là các nước đang phát triển khó lòng
đáp ứng được. Để cải thiện tình hình này
trước mắt sẽ còn nhiều khó khăn. Tuy nhiên,
gần đây có thể thấy triển vọng sử dụng năng
lượng hạt nhân như là năng lượng thay thế
chính ở khu vực đang có sự phát triển.
Không kể các nền kinh tế phát triển như
Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan đang ngày
càng gia tăng việc sử dụng năng lượng hạt
nhân trong các nhà máy điện, các nước đang
phát triển khác trong khu vực cũng đang bắt
đầu chuẩn bị đưa năng lượng hạt nhân vào

18

việc sản xuất điện trong nước. Ví dụ như
Việt Nam đang tiến hành nghiên cứu tiền
khả thi cho việc xây dựng nhà máy điện hạt
nhân đầu tiên dự kiến vào khoảng năm 2017
đến 2020.
c) Xây dựng một cơ chế hợp tác an ninh
năng lượng toàn khu vực
Xây dựng một cơ chế hợp tác an ninh
năng lượng toàn khu vực có thể nói là một
giải pháp mang tính tổng thể đối với việc
tăng cường an ninh năng lượng của khu vực
Đông Á hiện nay. Với cơ chế này các quốc
gia Đông Á sẽ có thể trao đổi kinh nghiệm
cũng như hỗ trợ lẫn nhau trong việc đối phó
với những nguy cơ làm suy giảm an ninh

nghệ, thiết bị và cần làm giảm sự phụ thuộc
vào nhập khẩu dầu của từ Trung Đông.
Thứ ba, tạo điều kiện phát triển những dự
án chung về cung cấp năng lượng cho toàn
khu vực. Ví dụ như dự án xây dựng đường
ống dẫn khí ga xuyên qua tất cả các quốc gia
trong khu vực.
Thứ tư, giảm thiểu những bất đồng giữa
các quốc gia có thể ảnh hưởng đến an ninh
năng lượng khu vực. Chẳng hạn thực hiện
các biện pháp xây dựng lòng tin giữa các
nước trong khu vực, tăng cường đối thoại
giữa các nước tranh chấp về các khu vực
trên đường vận chuyển dầu...
Hiện nay cơ chế dự kiến có thể là một Tổ
chức năng lượng Đông Á (EAEO) với thành
viên là toàn bộ các quốc gia trong khu vực.
*
*
*
Với tốc độ phát triển mạnh mẽ của các
nước trong khu vực như hiện nay có thể nói
chắc chắn rằng trong nhiều năm tới năng
lượng sẽ vẫn còn đóng vai trò hết sức quan
trọng. Do tính chất xuyên quốc gia của vấn
đề này nên biện pháp tốt nhất để an ninh
năng lượng được đảm bảo đó là bên cạnh
những giải pháp riêng của từng quốc gia cần
có một sự tác chặt chẽ của toàn khu vực
trong lĩnh vực năng lượng. Nhận thức rõ

5. Nguyễn Trần Quế. Những vấn đề toàn cầu
ngày nay. NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
1999.
6. Robert Priddle. A New Perspective on
Energy Security. 25th Annual IAEE
Conference, Aberdeen, Scotland 26 - 29
June 2002.
7. Robert Priddle. The IEA's Role in Asian
Energy Sercurity Co-operation, 2nd Seminar
on Energy Sercurity in Asia, Tokyo, 6
March 2001.
8. Số liệu thống kê của Cơ quan thông tin
năng lượng Mỹ (EIA) trên Website:
.
9. Wu Lei. East Asian Energy Security and
Middle East Oil,
VoL. XLV, No 47
(25/11/2002).

19