TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
--------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
NIÊN KHOÁ 2011 - 2015
Đề tài:

THỦ TỤC ĐĂNG KÝ QUYỀN TÁC GIẢ
THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Giáo viên hướng dẫn:

Sinh viên thực hiện:

Ths. Nguyễn Phan Khôi
Bộ môn: Luật Tƣ pháp

Phạm Kiều Diễm
MSSV: 5115788
Lớp: Luật Thƣơng mại 1 - K37

Cần Thơ, 12/2014


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Lời cảm ơn
Để hoàn thành luận văn và tham gia báo cáo ngày
hôm nay ngoài nổ lực của bản thân, em còn nhận được sự
quan tâm, giúp đỡ tận tình từ phía gia đình, thầy cô và


 ......................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

1.1.2.4. Quyền tác giả xác lập theo cơ chế bảo hộ tự động ......................................8
1.1.3. Lịch sử hình thành và phát triển về quyền tác giả ..........................................8
1.1.3.1. Lịch sử hình thành và pháp triển về quyền tác giả trên thế giới..................8
1.1.3.2. Lịch sử hình thành và phát triển về quyền tác giả của Pháp luật Việt Nam 9
1.1.3.3. Các Công ước, Hiệp định Việt Nam tham gia ............................................12
1.2. Lý luận chung về đăng ký quyền tác giả ............................................................ 15
1.2.1. Khái niệm về đăng ký quyền tác giả ............................................................... 15
1.2.2. Đặc điểm về đăng ký quyền tác giả .................................................................17
1.2.3. Lịch sử các quy định về đăng ký quyền tác giả ..............................................17
1.2.4. Ý nghĩa của việc đăng ký quyền tác giả.......................................................... 19
1.3. Quy trình xử lý đơn đăng ký quyền tác giả của một số quốc gia trên thế giới
.......................................................................................................................................20
1.3.1. Quy trình xử lý đơn đăng ký quyền tác giả ở Hoa Kỳ ...................................20
1.3.2. Quy trình xử lý đơn đăng ký quyền tác giả ở Nhật Bản ............................. 23
Chƣơng 2. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ THỦ
TỤC ĐĂNG KÝ QUYỀN TÁC GIẢ ..........................................................................26
2.1. Khái quát các quy định hiện hành ......................................................................26
2.1.1. Luật quy định ...................................................................................................26
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

4

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
2.1.2. Nghị định được ban hành ...............................................................................26
2.1.3. Thông tư, quyết định, nghị quyết hướng dẫn thi hành .................................26
2.2. Chủ thể tiến hành đăng ký quyền tác giả ........................................................... 27
2.2.1. Tác giả ...........................................................................................................27


GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

5

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Chƣơng 3. THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH THỦ TỤC ĐĂNG KÝ QUYỀN
TÁC GIẢ THEO QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM MỘT SỐ VƢỚNG MẮC
VÀ HƢỚNG HOÀN THIỆN ......................................................................................47
3.1. Thực tiễn áp dụng những quy định về thủ tục đăng ký quyền tác giả ............47
3.1.1. Thành tựu đạt được trong việc áp dụng quy định đăng ký quyền tác giả ....48
3.1.2. Hạn chế trong việc áp dụng quy định đăng ký quyền tác giả .......................49
3.2.2.1. Ý thức pháp luật của mọi người còn hạn chế .............................................49
3.1.2.2. Tác động của yếu tố kinh tế-xã hội............................................................. 49
3.1.2.3. Hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện .......................................................... 50
3.2. Nguyên nhân .........................................................................................................53
3.2.1. Nguyên nhân khách quan ...............................................................................54
3.2.2. Nguyên nhân chủ quan ...................................................................................54
3.3. Giải pháp và một số kiến nghị về thủ tục đăng ký quyền tác giả.....................55
3.3.1. Một số giải pháp .............................................................................................. 55
3.3.1.1. Một số giải pháp mang tính thực tiễn ........................................................ 62
3.3.1.2. Một số giải pháp mang tính pháp lý ........................................................... 56
3.3.2. Một số kiến nghị .............................................................................................. 57
3.3.2.1. Quy định pháp luật đối với người nước ngoài ...........................................57
3.3.2.2 Quy định pháp luật đối với người Việt Nam ................................................58
KẾT LUẬN ..................................................................................................................60


như trợ giúp cho việc mở rộng tầm ảnh hưởng và lợi ích của hệ thống sở hữu trí tuệ
quốc tế đến tất cả các quốc gia. Việt Nam đã có rất nhiều cố gắng vượt bậc trong công
tác xây dựng pháp luật về sở hữu trí tuệ đặc biệt là thủ tục đăng ký quyền tác giả.
Đánh dấu là sự ra đời của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
Luật Sở hữu trí tuệ; Nghị định 100/CP ngày 21 tháng 9 năm 2006 quy định chi tiết và
hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác
giả và quyền liên quan; Nghị định 85/CP ngày 20 tháng 9 năm 2011 sửa đổi, bổ sung
một số điều của Nghị định số 100/2006/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2006 quy định
chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về
quyền tác giả và quyền liên quan; Quyết định số 88/2006/QĐ-BVHTTDL ngày 17
tháng 10 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch về việc ban hành
các mẫu tờ khai, giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan; Nghị quyết
69/NQ-CP ngày 27 tháng 12 năm 2010 về việc đơn giản hoá thủ tục hành chính thuộc
phạm vi chức năng quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ngoài ra, song song

GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

7

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
theo đó là phương pháp tuyên truyền pháp luật, thực thi để mọi cá nhân tự giác ý thức
về quyền lợi của họ. Nhưng trên thực tế, những quy phạm pháp luật hiện hành điều
chỉnh quyền sở hữu trí tuệ đối với thủ tục đăng ký quyền tác giả vẫn còn nhiều bất cập,
gây khó khăn cho việc thực thi pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ đối với thủ tục đăng
ký quyền tác giả theo pháp luật của Việt Nam hiện nay.
Do đó, nhằm góp phần tìm hiểu thực trạng những quy định pháp luật còn rải rác,
thiếu hệ thống, thiếu thống nhất thì cần phải có một sự nghiên cứu, đánh giá nghiêm


8

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
đối chiếu,…nhằm đi sâu vào từng điều luật cụ thể và tìm hiểu nội dung, tính hữu hiệu
cũng như mặt hạn chế từ đó đưa ra hướng giải quyết cho từng vấn đề đặt ra.
5. Bố cục của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục thì phần
nội dung của đề tài được chia thành 3 chương:
Chương 1: Lý luận chung về quyền tác giả và đăng ký quyền tác giả
Chương 2: Quy đinh của pháp luật Việt Nam hiện hành về đăng ký quyền tác giả
Chương 3: Thực tiễn áp dụng quy định thủ tục đăng lý quyền tác giả theo quy
định pháp luật Việt Nam - một số vướng mắc và hướng hoàn thiện

GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

9

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Chƣơng 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYỀN TÁC GIẢ VÀ ĐĂNG KÝ
QUYỀN TÁC GIẢ
Quyền tác giả là một trong những quyền quan trọng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ,
và những tác phẩm được sáng tạo ra góp phần làm giàu kho tàng tri thức cho nhân

nhân hoặc các chủ thể khác không thể là tác giả, mà chỉ có thể là người nắm giữ các
quyền kinh tế hoặc được gọi là chủ sở hữu quyền. Theo quy định Điều 37 Luật sở hữu
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

10

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
trí tuệ. Trong trường hợp tác giả không đồng thời là chủ sở hữu quyền tác giả thì tác
giả có quyền nhân thân tại khoản 1, 2 và 4 Điều 19 Luật sở hữu trí tuệ và quyền được
hưởng tiền nhuận bút, thù lao và quyền lợi vật chất khác theo thỏa thuận với chủ sở
hữu quyền tác giả.
1.1.1. Khái niệm quyền tác giả
Quyền tác giả hay còn được gọi là tác quyền (tiếng Anh: Copyright 1) là độc
quyền một tác phẩm của người sáng tác. Quyền tác giả được dùng để bảo vệ các sáng
tạo tinh thần có tính chất văn hóa (còn gọi là tác phẩm) thí dụ: các bài viết về văn học,
khoa học, sáng tác nhạc, ghi âm, tranh vẽ, hình ảnh, phim và các chương trình truyền
hình. Quyền bảo vệ các lợi ích cá nhân và lợi ích kinh tế của các tác giả trong mối liên
quan tác phẩm này.
Quyền tác giả còn gọi là bản quyền được đề cập lần đầu tiên trên thế giới vào
năm 1481 tại Milan - Italy qua sự kiện công tước xứ Milan cấp độc quyền in một sản
phẩm cho một nhà in của Milan. Ngay sau đó, những bảo hộ tương tự cũng được cấp
cho các nhà in ở Ý, Đức, Pháp và Tây Ban Nha. Quyền tác giả được pháp luật nhiều
nước trên thế giới thừa nhận nhưng mức độ công nhận ở phạm vi khác nhau. Khi nói
đến quyền tác giả, đó không phải là một quyền riêng lẻ mà là một tập hợp gồm nhiều
quyền khác nhau. Các quyền đó được phân chia thành hai nhóm chủ yếu. Công ước
Berne quy định quyền tác giả bao gồm quyền tinh thần và quyền kinh tế. Các quyền
tinh thần hướng tới việc bảo vệ toàn tác phẩm và bảo vệ cho danh dự của người sáng

sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một dạng hình thức vật chất
nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã
công bố hay chưa, đã đăng ký hay chưa đăng ký. Điều này có nghĩa là quyền tác giả
phát sinh tại thời điểm tạo ra tác phẩm. Quyền tác giả bao gồm những quyền nhân thân
và quyền tài sản của tác giả liên quan đến tác phẩm, các quyền này được sự bảo hộ của
pháp luật. Theo quy định tại Điều 738 Bộ luật Dân sự 2005 và Điều 19, 20 Luật Sở
hữu trí tuệ:
Quyền nhân thân2: là quyền gắn liền với mỗi cá nhân, thuộc về tác giả. Bao gồm
đặt tên cho tác phẩm, đứng tên thật hoặc đặt bút danh trên tác phẩm, công bố hoặc cho
phép người khác công bố tác phẩm, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Quyền nhân thân
được xác định vào thới điểm mà tác phẩm được tạo ra và mang lại giá trị tinh thần cho
tác giả. Đặc trưng của quyền nhân thân là tồn tại vĩnh viễn, độc lập với quyền tài sản là
tiền đề làm phát sinh các quyền tài sản. Về bản chất luôn gắn liền với tác giả, không
thể chuyển giao và để lại thừa kế (trừ quyền công bố tác phẩm).
Quyền tài sản3: là quyền do chủ sở hữu thực hiện hoặc cho phép người khác khai
thác, sử dụng hoặc chuyển giao bao gồm: sao chép tác phẩm, cho phép tạo tác phẩm
phái sinh, phân phối nhập khẩu bản gốc và bản sao tác phẩm, truyền đạt tác phẩm đến
công chúng, cho thuê bản gốc hoặc bản sao chương trình máy tính. Quyền này mang
tính chất tài sản, theo thông lệ, loại trừ những trường hợp giới hạn quyền được pháp
luật quy định thì chủ sở hữu quyền tác giả có quyền cho phép hoặc ngăn cấm việc khai
thác, sử dụng tác phẩm của mình. Tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng các quyền tài
sản phải xin phép và trả tiền nhuận bút, thù lao, các quyền lợi vật chất khác cho chủ sở
hữu quyền tác giả. Các quyền tài sản được bảo hộ có thời hạn và mang giá trị vật chất
cho chủ sở hữu quyền tác giả.
Các loại hình tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ quyền tác
giả bao gồm: tác phẩm văn học, khoa hoc, sách giáo khoa, bài giảng, bài phát biểu, tác
phẩm báo chí, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm sân khấu, tác phẩm điện ảnh, tác phẩm tạo
hình, mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm kiến trúc, bản họa sơ đồ, bản
đồ, tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian, chương trình dữ liệu máy tính, sưu tập dữ
liệu.

quyền này có thể chuyển giao và gắn liền với các chế định về quyền tài sản trong
quyền tác giả. Đối với quyền tài sản, theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ quyền tác giả
bao gồm quyền sử dụng và quyền được hưởng thù lao. Thông thường chủ sở hữu
quyền tác giả và tác giả là những người được hưởng thù lao. Mọi hành vi sử dụng tác
phẩm mà không xin phép chủ sở hữu đều bị coi là hành vi xâm phạm quyền tác giả.
1.1.2.2. Quyền tác giả có thể trở thành đối tượng của các giao dịch mua bán
(chuyển quyền sử dụng)
Theo khoản 2 Điều 4 Luật sở hữu trí tuệ, quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá
nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Chuyển nhượng quyền tác giả
là việc chủ sở hữu quyền tác giả chuyển giao quyền sở hữu đối với các quyền quy định
tại khoản 3 Điều 19, Điều 20 của Luật Sở hữu trí tuệ cho tổ chức, cá nhân khác theo
hợp đồng hoặc theo quy định của pháp luật có liên quan. Tác giả không được chuyển
nhượng các quyền nhân thân quy định tại Điều 19 Luật Sở hữu trí tuệ, trừ quyền công
bố tác phẩm (Điều 45 Luật Sở hữu trí tuệ). Trong trường hợp tác phẩm có đồng chủ sở
hữu thì việc chuyển nhượng phải có sự thỏa thuận của tất cả các đồng chủ sở hữu;
trong trường hợp có đồng chủ sở hữu nhưng tác phẩm có các phần riêng biệt có thể
tách ra sử dụng độc lập thì chủ sở hữu quyền tác giả có quyền chuyển nhượng quyền
tác giả đối với phần riêng biệt của mình cho tổ chức, cá nhân khác.

GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

13

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
1.1.2.3. Quyền tác giả chú trọng bảo hộ hình thức thể hiện nhiều hơn là nội dung
của tác phẩm.
Quyền tác giả phát sinh kể từ ngày tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới

một thời gian nhất định và đi đầu trong phong trào này là ở Pháp và Đức. Đến thời kỳ
Phục Hưng, “cái tôi” con người trở nên quan trọng hơn và đặc biệt là quyền tác giả
cũng được ưu ái cho những người sáng tạo ra tác phẩm của họ. Nhưng việc bảo hộ này
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

14

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
chỉ dành cho người sáng tạo như là một cá nhân tức là quyền nhân thân và tác giả chưa
có quyền tài sản cho tác phẩm của mình. Tuy nhiên đây cũng có thể được xem là bước
đầu quyền tác giả được ghi nhận ở giá trị tinh thần. Đến giữa thế kỷ XVI các đặc
quyền lãnh thổ được đưa ra, cấm in lại trong một vùng nhất định, trong một thời gian
nhất định. Khi các nhà xuất bản bắt đầu trả tiền nhuận bút cho tác giả thì họ tin rằng
cùng với việc này họ có được một độc quyền kinh doanh, ngay cả khi họ không có đặc
quyền cho tác phẩm này. Vì thế mà việc in lại bị cấm khi các quyền từ tác giả được
mua lại.
Đến thế kỷ XVIII, lần đầu tiên có các lý thuyết về các quyền giống như sở hữu
cho các lao động trí óc và hiện tượng của sở hữu trí tuệ. Năm 1710 trong một bộ phận
của nước Anh lần đầu tiên một độc quyền sao chép của tác giả được công nhận và chủ
sở hữu được quyền nhượng quyền lại cho nhà xuất bản, trong khi đó tác giả vẫn có
quyền lợi thuộc về mình. Theo đó, tác phẩm phải được ghi nhận trong một danh mục
của hiệp hội các nhà xuất bản và phải có thêm ghi chú “copyright” để được bảo vệ.
Vào năm 1795 tại Mỹ, phương pháp này cũng đã được đưa vào ứng dụng nhưng phải
yêu cầu ghi vào danh mục của hiệp hội. Có thể thấy ý tưởng về sở hữu trí tuệ được giải
thích bằng thuyết về quyền tự nhiên.
Ở Pháp, Sở hữu văn học và nghệ thuật đưa ra trong hai bộ luật vào năm 1791 và
năm 1793. Tại nước Phổ một bảo vệ tương đương cũng được đưa ra vào năm 1837,

hộ quyền lợi của trí thức, tôn trọng quyền tư hữu tài sản của công dân nói chung và
của tác giả nói riêng. Tại Hiến pháp năm 1946 chỉ có Điều 13 quy định: “quyền lợi các
giới cần lao trí thức và chân tay được đảm bảo”. Còn Hiến pháp năm 1959 quy định
mở rộng hơn, tại Điều 21 quy định: “… Nhà nước khuyến khích tính sáng tạo và tinh
thần tích cực trong lao động của những người lao động chân tay và lao động trí óc”.
Ở Điều 34 “Công dân Việt Nam dân chủ Cộng hoà có quyền tự do nghiên cứu khoa
học, sáng tác văn học, nghệ thuật và tiến hành các hoạt động văn hoá khác. Nhà nước
khuyến khích và giúp đỡ tính sáng tạo của những công dân theo đổi sự nghiệp khoa
học, văn nghệ và các sự nghiệp văn hoá khác”. Tư tưởng lập pháp đó đã tiếp tục được
thể hiện tại Hiến pháp năm 1980 và tại Điều 60 Hiến pháp năm 1992.
Như vậy, pháp luật về bảo hộ quyền tác giả ở Việt Nam ra đời muộn hơn nhiều
nước trên thế giới khoảng gần 100 năm. Trong khi đó vào khoảng năm 1886 đã có
nhiều nước trên thế giới cùng nhau kí kết công ước đầu tiên về bảo hộ tác phẩm văn
học, nghệ thuật thì đến năm 1986 với Nghị định 142/HĐBT, lần đầu tiên ở Việt Nam,
một văn bản riêng biệt về quyền tác giả được ban hành với một số quy định cơ bản về
chế độ nhuận bút đối với các tác phẩm chính trị-xã hội, văn học-giáo dục, văn họcnghệ thuật, khoa học-kỹ thuật. Quy định này đã góp phần đánh dấu mốc lịch sử cho
tác giả, là căn cứ để cơ quan bảo hộ quyền tác giả, thực hiện quyền đăng ký quyền tác
giả và giải quyết các tranh chấp về quyền tác giả. Sự phát triển nhanh chóng của nền
kinh tế mới, đòi hỏi pháp luật cũng phải điều chỉnh kịp thời. Ngày 02 tháng 12 năm
1994, Uỷ ban thường vụ Quốc hội đã thông qua pháp lệnh bảo hộ quyền tác giả. Nếu
Nghị định 142/HĐBT chưa quy định bảo hộ chương trình phần mềm máy tính, thời
hạn bảo hộ quyền tác giả còn quá ngắn (30 năm sau khi tác giả mất), sau đó Pháp lệnh
bảo hộ quyền tác giả ra đời, đã quy định đầy đủ hơn về đối tượng bảo hộ có cả chương
trình máy tính, về thời hạn bảo hộ đã nâng lên trong suốt cuộc đời tác giả và 50 năm
tiếp theo tác giả qua đời. Ngoài ra, Pháp lệnh còn quy định cụ thể mốc thời hạn bảo hộ
đối với tác phẩm bảo hộ đồng tác giả, tác phẩm di cảo.
Tiếp theo đó tại kỳ hợp thứ 8 khoá IX, ngày 28 tháng 10 năm 1995, Quốc hội đã
thông qua Bộ luật dân sự, trong đó có quy định về quyền tác giả. Có 36 Điều quy định
riêng về sở hữu trí tuệ tại chương I, Phần 6 và phần thứ 7 Bộ luật dân sự đã điều chỉnh
hầu hết các quan hệ dân sự về quyền sở hữu trí tuệ trong đó có quyền tác giả lần đầu

kinh tế và thương mại. Chưa dừng lại ở đó, ngày 19 tháng 11 năm 2005 tại kỳ họp thứ
8, Quốc hội khóa X đã thông qua quy định chuyên ngành về Luật sở hữu trí tuệ với 6
phần, 18 chương và 222 điều đã đánh dấu sự pháp triển của pháp luật sở hữu tuệ của
Việt Nam. Luật sở hữu trí năm 2005, điều chỉnh các quan hệ sáng tạo, bảo hộ quyền
tài sản trí tuệ của ba đối tượng gồm quyền tác giả, quyền liên quan, quyền sở hữu công
nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Trong đó quyền tác giả, quyền liên quan và
các vấn đề liên quan đến hai quyền này được quy định ở phần hai với 6 chương, gồm
45 điều. Tiếp theo đó Nghị định số 100/2006/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bằng
nghị định 85/2011/NĐ-CP, hai Nghị định trên đã hướng dẫn cụ thể hơn Luật sở hữu trí
tuệ năm 2005.
Sau sự kiện Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại
thế giới (WTO) vào ngày 7 tháng 1 năm 2006, từ nền kinh tế bao cấp thành nền kinh tế
thị trường cũng đã và đang mang đến những cơ hội và thách thức không chỉ cho nền
kinh tế đất nước mà còn cho cả hệ thống pháp luật. Riêng đối với lĩnh vực sở hữu trí
GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

17

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
tuệ để kịp thời điều chỉnh các vấn đề mới cũng như những hạn chế nhất định thì ngày
19 tháng 6 năm 2009, tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XII đã thông qua luật sửa đổi,
bổ sung một số điều của Luật sở hữu trí tuệ 2005 và có hiệu lực ngày 1 tháng 1 năm
2010. Ngay cả Bộ luật hình sự sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm
1999, ngày 19 tháng 6 năm 2009 có quy định mức phạt tối đa là 200.000.000 đồng và
3 năm tù giam, đối với hành vi thuộc tội phạm quyền tác giả. Luật xử lý vi phạm hành
chính năm 2012 cũng đã quy định, đặc biệt là Nghị định 131/2013 của Chính phủ quy
định chi tiết mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân là 250.000.000 đồng, đối với tổ chức

GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

18

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
đầu tiên thiết lập và bảo vệ quyền tác giả giữa các quốc gia có chủ quyền. Công ước
được hình thành sau các nổ lực vận động của Victor Hugo, tác giả nổi tiếng người
Pháp. Trước khi Công ước Berne ra đời, các quốc gia từ chối quyền tác giả của các tác
phẩm ngoại quốc. Công ước Berne đã sửa vài lần ở Berlin năm 1908, Rome năm 1928,
Brussels năm 1948, Stockholm năm 1967 và Paris năm 1971. Từ năm 1967 Công ước
Berne được quản lý bởi Tổ chức sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO). Gần như tất cả các
quốc gia thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) tuân thủ hầu hết các điều
khoản của công ước này. Quyền tác giả theo Công ước này là tự động, không cần phải
đăng ký, không cần phải viết thông báo tác quyền. Công ước cho phép tác giả được
hưởng tác quyền suốt đời cộng thêm tối thiểu 50 năm sau đó. Tuy nhiên các quốc gia
tuân thủ Công ước được nâng thời hạn hưởng tác quyền dài hơn, như Cộng đồng Châu
Âu đã làm năm 1993, Hoa Kỳ cũng gia hạn tác quyền trong Đạo luật Kéo dài Bản
quyền Sonny Bono năm 1998.
Ngày 26 tháng 7 năm 2004, Chính phủ Việt Nam đã nộp văn kiện gia nhập Công
ước Berne. Trong văn kiện này, nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam tuyên
bố bảo lưu các quy định tại Điều 33(1) của Công ước Berne và áp dụng chế độ ưu đãi
dành cho các nước đang phát triển theo Điều II và Điều III của phụ lục Công ước.
Công ước Berne có hiệu lực tại Việt Nam kể từ ngày 26 tháng 10 năm 2004. Đặc biệt,
ngày 23 tháng 9 năm 2009 Việt Nam đã chính thức được bầu vào Ủy ban điều phối
của Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới tại cuộc họp lần thứ 47 Đại hội đồng WIPO ở
Geneve, Thụy Sỹ. Đây là một cơ hội lớn khi tham gia Ủy ban, Việt Nam sẽ có điều
kiện tham gia nhiều hơn trong quá trình hoạch định hướng phát triển của WIPO theo

mục đích khác với các mục đích mà họ đã đồng ý.
Nhà sản xuất bản ghi âm được hưởng quyền cho phép hoặc ngăn cấm việc sao
chép trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi âm của họ. Theo Công ước Rome bản ghi âm là
bất kì sự định hình các âm thanh của cuộc biểu diễn hoặc các âm thanh khác dành
riêng cho cơ quan thính giác. Khi các bản ghi âm được công bố nhằm mục đích thương
mại thì việc sử dụng (như là phát sóng hoặc truyền đạt tới công chúng bằng bất kì hình
thức nào, tại nhà hàng, khách sạn,…), phải trả thù lao tương xứng cho những người
biểu diễn, hoặc cho những nhà sản xuất bản ghi âm.
Tổ chức phát sóng được hưởng quyền cho phép hoặc ngăn cấm việc tái phát sóng
chương trình phát sóng của họ; định hình chương trình phát sóng và sao chép các bản
định hình này; truyền đạt đến công chúng các buổi phát sóng truyền hình nếu việc
truyền đạt này được thực hiện tại nơi để mở cho công chúng tham dự bằng việc thanh
toán phí vào cửa. Công ước Rome cho phép những ngoại lệ trong luật pháp quốc gia
đối với các quyền nêu trên như là sử dụng cá nhân, sử dụng các trích đoạn ngắn trong
việc đưa tin thời sự, định hình tạm thời bằng phương tiện của các tổ chức phát sóng và
phục vụ cho việc phát sóng của chính tổ chức phát sóng, sử dụng chỉ nhằm mục đích
giảng dạy hoặc nghiên cứu khoa học.
Thời hạn bảo hộ phải kéo dài ít nhất cho đến khi kết thúc thời hạn 20 năm, tính từ
khi kết thúc năm bản ghi âm, cuộc biểu diễn được định hình (trường hợp cuộc biểu
diễn không được định hình thì tính từ khi nó được tiến hành), chương trình phát sóng
được thực hiện. Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), Tổ chức Văn hóa, Giáo dục
và Khoa học của Liên hợp quốc (UNESCO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) là
các tổ chức đồng quản lí Công ước. Các tổ chức đồng quản lí chỉ định Ban thư ký. Một
ủy ban liên Chính phủ được thành lập gồm đại diện của 12 quốc gia kí kết, có nhiệm
vụ xem xét và giải quyết các vấn đề liên quan đến Công ước.
Công ước Rome không quy định về việc tạo ra một Liên hiệp và tài chính riêng.
Đến ngày 15 tháng 7 năm 2009 Công ước Rome có 88 quốc gia thành viên. Công ước
Rome có hiệu lực tại Việt Nam ngày 1 tháng 3 năm 2007.
 Hiệp định TRIPs


Trong thực tế đời sống xã hội có nhiều công việc phải đăng ký như khi phát sinh
các sự việc sinh, tử, kết hôn, giám hộ, nuôi con nuôi (đăng ký hộ tịch) hoặc phát sinh
nhu cầu sở hữu hoặc sử dụng tài sản (đăng ký sở hữu, sử dụng nhà cửa, xe cộ, tàu
thuyền); khi phát sinh các nhu cầu khác: (đăng ký lao động, du lịch, mua bán tài sản,
đăng ký nghĩa vụ quân sự) song cũng có nhiều việc đăng ký theo tự nguyện của người
có nhu cầu. Đăng ký thường được hiểu là công việc của một cơ quan Nhà nước hoặc
một tổ chức, cá nhân nào đó thực hiện việc ghi nhận hay xác nhận về một sự việc hay
một tài sản nhằm đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của người được đăng ký cũng như tổ
chức cá nhân đứng ra thực hiện việc đăng ký.
Và ngày nay, các sản phẩm trí tuệ có vai trò ngày càng quan trọng trong cuộc sống,
cùng với đó, nhận thức của các tổ chức, cá nhân trong việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên
quan ngày càng được nâng cao. Các chủ thể đã tích cực sử dụng các biện pháp hữu hiệu để
bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, trong đó có việc đăng ký quyền tác giả tại cơ
quan Nhà nước có thẩm quyền.

GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi

21

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Theo quy định tại Khoản 1 Điều 49 Luật Sở hữu trí tuệ, đăng ký quyền tác giả là
việc tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả nộp đơn và hồ sơ kèm theo (gọi chung là đơn)
cho Cục Bản quyền tác giả để ghi nhận các thông tin về tác giả, tác phẩm, chủ sở hữu
quyền tác giả. Ngoài ra đăng ký quyền tác giả còn được hiểu trong lĩnh vực quyền tác
giả, là việc khai báo các thông tin về tác phẩm, tác giả, chủ sở hữu và hợp đồng có liên
quan tới các quyền của tác giả đối với tác phẩm, để được cấp giấy chứng nhận và vào
sổ đăng ký của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Đăng ký quyền tác giả không phải là


22

SVTH: Phạm Kiều Diễm


Đề tài: Thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định của pháp luật Việt Nam.
nộp đơn”. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả có hiệu lực trên toàn lãnh thổ Việt
Nam.
1.2.2. Đặc điểm về đăng ký quyền tác giả
Việc đăng ký quyền tác giả không phải là thủ tục bắt buộc. Quyền tác giả là
quyền của tổ chức, các nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Quyền
tác giả được ghi nhận cho các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học như sách, bài
giảng, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm sân khấu, tác phẩm điện ảnh, tác phẩm tạo hình và
mỹ thuật ứng dụng, tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm kiến trúc, phần mềm máy tính.
Quyền tác giả tự động phát sinh từ thời điểm tác phẩm được định hình dưới một hình
thức vật chất nhất định, bất kể tác phẩm đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay
chưa đăng ký. Mặc dù không phải là yêu cầu bắt buộc để được thụ hưởng quyền,
nhưng đăng ký quyền tác giả với Cục Bản quyền tác giả sẽ mang lại thuận lợi cho
người được ghi nhận là tác giả, chủ sở hữu khi có tranh chấp xảy ra.
1.2.3. Lịch sử các quy định về đăng ký quyền tác giả
Tại một số quốc gia chủ yếu là Mỹ la tinh, đăng ký được coi là điều kiện về sự hiện
hữu của quyền tác giả đối với tác phẩm, như quy định của Luật quyền tác giả
Argentina, Colombia, Costa Rica, Liberia, Nicaragua, Panama, Paraguay, Tây Ban
Nha. Hay đăng ký để xác lập hiệu lực của hợp đồng tương ứng, chủ yếu là đối với các
bên thứ ba, như quy định của Luât quyền tác giả Argentina, Brazin, Canada, Chi-lê,
Panama, Paraguay, Bồ Đào Nha, Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ. Một số quốc gia chỉ coi
việc đăng ký như là một điều kiện về thủ tục mà không coi đó là điều kiện phát sinh
quyền tác giả hoặc hiệu lực của hợp đồng được đăng ký, như quy định của Luật quyền
tác giả Bangladesh, Philippin, Hợp Chủng Quốc Hoa Kỳ, như quy định của Luật

chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền
tác giả và quyền liên quan; Nghị định 85/CP ngày 20 tháng 9 năm 2011 sửa đổi, bổ sung

một số điều của Nghị định số 100/2006/NĐ-CP ngày 21 tháng 9 năm 2006 quy định
chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về
quyền tác giả và quyền liên quan; Quyết định số 88/2006/QĐ-BVHTTDL ngày 17 tháng
10 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch về việc ban hành các mẫu tờ
khai, giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan; Nghị quyết 69/NQ-CP

ngày 27 tháng 12 năm 2010 về việc đơn giản hoá thủ tục hành chính thuộc phạm vi
chức năng quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Hay Luật Báo chí, Luật
Xuất bản, Luật Di sản Văn hoá, Luật Điện ảnh, Luật Quảng cáo cũng có một số điều
khoản quy định về thủ tục đăng ký quyền tác giả, nhằm tăng cường quản lí ở các lĩnh
vực đặc biệt quan trọng này. Luật Hải quan đã có quy định các biện pháp bảo hộ tại
biên giới đối với hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan đến sở hữu trí tuệ.
Hệ thống các chế tài về hành chính, dân sự và hình sự đã được hình thành, đảm
bảo cho các quy định pháp luật về thủ tục đăng ký quyền tác giả được thi hành với bộ
máy cưỡng chế của Nhà nước. Tại Bộ luật Hình sự sửa đổi tháng 6 năm 2009 có quy
định mức phạt tối đa là 200 triệu đồng và 3 năm tù giam, đối với các hành vi thuộc
tội phạm quyền tác giả. Luật xử lí vi phạm hành chính năm 2012 đã quy định mức
phạt phạt tối đa là 500 triệu đồng đối với hành vi của tổ chức xâm hại quyền tác giả,
quyền liên quan.
Đồng thời với hệ thống pháp luật quốc gia đã được định hình như trên Việt Nam
còn ký kết các Hiệp định song phương về thiết lập quan hệ quyền tác giả, Hiệp định
Thương mại giữa Việt Nam và Hợp chủng quốc Hoa Kì, Hiệp định về bảo hộ quyền
sở hữu trí tuệ giữa Việt Nam và Liên bang Thụy Sỹ cũng đang có hiệu lực thi hành.
Cùng với các điều ước quốc tế song phương trên, Việt Nam đã là thành viên của
5 điều ước quốc tế đa phương gồm Công ước Berne bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ

GVHD: Ths. Nguyễn Phan Khôi