TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT HÀNH CHÍNH



LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
NIÊN KHÓA 2011 - 2015
t i:

TRÌNH TỰ, THỦ TỤC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƢỜNG,
HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƢ
Giảng viên hƣớng dẫn:
TS. Phan Trung Hiền
Bộ môn Luật Hành chính

Sinh viên thực hiện:
Đặng Thị Bích Phƣợng
MSSV: 5116013
Lớp: Luật Hành chính K37

Cần Thơ, tháng 12 năm 2014


Lời Cảm Ơn
Thời gian thắm thoát qua mau, mới ngày nào tôi bước chân vào Trường
Đại học Cần Thơ với thật nhiều bỡ ngỡ và bao điều lo toan cho việc học tập
cũng như sinh hoạt của mình thì giời đây bốn năm dài đã kết thúc. Có lẽ, điều
mà tôi có thể giữ lại được cho mình trong khoảng thời gian đã qua là những
kiến thức, những kỷ niệm đẹp về Trường Đại học Cần Thơ yêu mến! Trải qua
bốn năm dài được học tập và rèn luyện dưới mái trường Đại học Cần Thơ, tôi

…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………

1.3. Chủ thể có đất thu hồi .............................................................................................. 12
1.4. Chủ thể thực hiện trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư .. 13
1.4.1. Ủy ban nhân dân ............................................................................................... 13
1.4.1.1. Thẩm quyền thu hồi đất của UỶ ban nhân dân cấp tỉnh .....................................13
1.4.1.2. Thẩm quyền thu hồi đất của Ủy ban nhân dân cấp huyện...................................13

1.4.2. Tổ chức l m nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng ............................... 13
1.4.2.1. Tổ chức phát triển quỹ đất ...................................................................................14
1.4.2.2. Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư .............................................................15

1.5. Pháp luật v bồi thường, hỗ trợ v tái định cư khi nh nước thu hồi đất ............. 15


1.5.1. Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ v tái định cư khi nh nước thu hồi đất ....... 15
1.5.2. Phạm vi áp dụng, đối tượng áp dụng trong bồi thường, hỗ trợ v tái định
cư .......................................................................................................................................... 16
1.5.2.1. Phạm vi áp dụng ..................................................................................................16
1.5.2.2. Đối tượng áp dụng ...............................................................................................17

CHƢƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TRÌNH TỰ, THỦ TỤC .................. 18
THU HỒI ĐẤT, BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƢ.......................................... 18
2.1. Khái quát lịch sử hình th nh các quy định v trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi
thường, hỗ trợ v tái định cư khi nh nước thu hồi đất .................................................... 18
2.1.1. Giai đoạn trước năm 1993 ................................................................................ 18
2.1.2. Giai đoạn năm 1993 đến trước Luật đất đai năm 2003................................... 19
2.1.3. Giai đoạn Luật đất đai năm 2003 đến trước Luật đất đai năm 2013.............. 21
2.1.4. Giai đoạn Luật đất đai năm 2013 ..................................................................... 22
2.3. Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nh nước thu
hồi đất ................................................................................................................................... 27
2.3.1. Xây dựng v thực hiện kế hoạch thu hồi đất ................................................... 27

rõ ........................................................................................................................................... 51
3.2.3. Quy n lợi của người dân chưa được đảm bảo ................................................ 51
3.3. Nguyên nhân của những khó khăn trong quá trình thực hiện trình tự, thủ tục
thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư v hướng ho n thiện .................................... 54
3.3.1. Nguyên nhân ..................................................................................................... 54
3.3.2. Hướng ho n thiện ............................................................................................. 55
KẾT LUẬN .......................................................................................................................... 59
TÀI LIỆU THAM KHẢO


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

LỜI NÓI ĐẦU

1. Lý do chọn đ t i
Từ xưa đến nay, đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là yếu tố tham gia
trực tiếp vào quá trình sản xuất nông nghiệp, xây dựng nhà ở, các công trình giao
thông, hạ tầng, xây dựng đô thị, khu dân cư…Điều này đã được khẳng định tại Điều
54 Hiến Pháp năm 2013 “ Đất đai là nguồn tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn
lực quan trọng phát triển của đất nước, được quản lý theo pháp luật”. Đất đai đóng
vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người, trong khi đó dân số nước ta ngày
một tăng, nhu cầu sử dụng đất tăng lên mỗi ngày nhưng đất đai lại không thể mở rộng
thêm được nữa. Trong những năm vừa qua việc đẩy mạnh quá trình xây dựng và phát
triển đất nước là một trong những mục tiêu lớn mà Đảng và Nhà nước ta đã đặt ra và
quyết tâm đạt được. Để đạt được những mục tiêu đó Đảng và Nhà nước ta đã đẩy
mạnh quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước và hội nhập vào nền kinh tế
thế giới (WTO), nhiều tỉnh, thành phố đã khởi công đầu tư, xây dựng nhiều công trình
hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội để phục vụ cho việc đổi mới. Bên cạnh đó nhằm tạo sự
phát triển ổn định, bền vững về chính trị, kinh tế, xã hội Nhà nước đã đầu tư xây dựng
nhiều dự án, công trình phục vụ vào mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tếxã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Để thực hiện được những mục tiêu đã đề ra,

khi Nhà nước thu hồi đất. Theo đó, trình tự, thủ tục thu hồi đất đã được quy định rõ
ràng hơn đối với từng trường hợp cụ thể. Việc nghiên cứu và phân tích các quy định
này để thực hiện trong tương lai thực sự rất cần thiết và hữu ích, đồng thời nhằm tìm ra
những điểm hạn chế trong các quy định và đề xuất giải pháp hoàn thiện người viết
chọn đề tài “Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư” làm đề tài
nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Phương pháp nghiên cứu
Tùy từng đối tượng cụ thể mà có cách tiếp cận khác khau và nhiều phương
pháp nghiên cứu khác nhau. Tuy nhiên cần phải có phương pháp nghiên cứu phù hợp
với đối tượng mới có thể mang lại hiệu quả cao. Để nghiên cứu đề tài này người viết
đã sử dụng các phương pháp sau: phương pháp phân tích, tổng hợp, phương pháp so
sánh, đối chiếu.
3. Mục đích nghiên cứu
Thông qua đề tài “Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư” người viết muốn tìm hiểu những quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục thu hồi
đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phân tích những quy định mới của Luật đất đai
năm 2013 về trình tự, thủ tục thu hồi nhằm tìm ra những điểm mới, tiến bộ đã khắc
phục được những khó khăn của giai đoạn trước và đề ra giải pháp góp phần triển khai
những quy định mới vào thực tiễn hiệu quả hơn.
4. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu những quy định của pháp luật hiện hành về trình tự,
thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; so sánh
những quy định về trình tự, thủ tục giữa Luật đất đai năm 2003 và các văn bản hướng
dẫn với Luật đất đai năm 2013 nhằm tìm ra những khó khăn chưa được khắc phục và
đề ra giải pháp. Thu hồi đất được đề cập đến việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong
đề tài là đối với các trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; thu hồi
đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
5. Kết cấu đ t i
Kết cấu luận văn gồm: Mục lục, Lời nói đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và
phần nội dung gồm ba chương:

thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong giai đoạn trước khi ban hành Luật đất
đai năm 2013 đồng thời nêu lên những quy định mới của Luật đất đai năm 2013 đề ra
đã khắc phục được những khó khăn đó như thế nào. Bên cạnh đó người viết còn đề ra
những giải pháp góp phần triển khai những quy định mới vào thực tiễn được hiệu quả
hơn.

GVHD: TS. Phan Trung Hi n

3

SVTH: ặng Thị Bích Phượng


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THU HỒI ĐẤT, BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ,
TÁI ĐỊNH CƢ

Hiện nay pháp luật nước ta đã quy định cụ thể các trường hợp nhà nước thu hồi
đất như sau: thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì
lợi ích quốc gia, công cộng; thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai và trường hợp thu
hồi đất do chấm dứt việc sử dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ
đe dọa tính mạng con người. Tuy nhiên, trong khuôn khổ nội dung đề tài tài người viết
chỉ đi sâu nghiên cứu những quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an
ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Trước tiên, ở chương
này người viết sẽ trình bày khái quát về hoạt động thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái
định cư; mục đích, ý nghĩa của việc quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư; chủ thể có đất thu hồi và chủ thể thực hiện trình tự, thủ tục thu hồi


vụ lợi ích của Nhà nước, của xã hội hoặc xử lý hành chính hành vi vi phạm pháp luật
đất đai của người sử dụng đất. Quyết định hành chính này thể hiện tính quyền lực Nhà
nước nhằm thực thi nội dung của quản lý nhà nước về đất. Việc thu hồi đất chủ yếu để
phục vụ các nhu cầu quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc
gia, công cộng, đồng thời cũng mở rộng các khả năng cho phép tồ chức kinh tế tìm
kiếm mặt bằng tổ chức sản xuất kinh doanh thông qua việc nhận góp vốn bằng quyền
sử dụng đất, nhận chuyển nhượng hoặc thuê đất của người sử dụng đất khác mà không
nhất thiết phải dung biện pháp hành chính là thu hồi đất. Thu hồi đất (THĐ) không chỉ
là một phương thức thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai của Nhà
nước mà còn là giải pháp đáp ứng các nhu cầu sử dụng đất (SDĐ) của quá trình công
nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Trên thực tế, thu hồi đất là hoạt động khó khăn,
phức tạp và dễ phát sinh tham nhũng, tranh chấp, khiếu kiện, bởi hoạt động này trực
tiếp đụng chạm đến lợi ích của nhiều chủ thể khác nhau: Nhà nước, xã hội, lợi ích của
người bị thu hồi đất và lợi ích của người được hưởng lợi từ việc Nhà nước thu hồi đất.2
Nhà nước quyết định thu hồi đất trong các trường hợp sau đây:3 thu hồi đất vì mục
đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; thu
hồi do vi phạm pháp luật về đất đai và trường hợp thu hồi đất do chấm dứt việc sử
dụng đất theo pháp luật, tự nguyện trả lại đất, có nguy cơ đe dọa tính mạng con người.
Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu ở đề tài này người viết chỉ giới hạn trong phạm
vi thu hồi đất để phục vụ vào các mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã
hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Theo đó, các trường hợp thu hồi đất vì mục đích
quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng gồm:
Thứ nhất, Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh trong các
trường hợp sau đây:4
- Làm nơi đóng quân, trụ sở làm việc;
- Xây dựng căn cứ quân sự;
- Xây dựng công trình phòng thủ quốc gia, trận địa và công trình đặc biệt về
quốc phòng, an ninh;
- Xây dựng ga, cảng quân sự;

- Xây dựng nhà công vụ của lực lượng vũ trang nhân dân;
- Xây dựng cơ sở giam giữ, cơ sở giáo dục do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an
quản lý.
So với các quy định trước đây, các quy định về thu hồi đất vì mục đích quốc
phòng, an ninh trong Luật đất đai năm 2013 có một số điểm mới như sau: Thứ nhất,
Luật đất đai năm 2013 đã chia tách trường hợp “thu hồi đất vì mục đích quốc phòng,
an ninh” và các trường hợp “thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” thành
hai nội dung riêng. Cụm từ “vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng” nay đã được sử
dụng để giới hạn mục đích phát triển kinh tế - xã hội (Điều 62 Luật đất đai năm 2013);
Thứ hai, Luật đất đai năm 2013 đã xác định mục đích thu hồi đất vì lợi ích quốc phòng
an ninh ngay trong văn bản luật (Điều 61 Luật đất đai năm 2013) thay vì xác định
trong các văn bản dưới luật như trước đây ( Nghị định số 181/2004/NĐ-CP…).5
Thứ hai, nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia,
công cộng trong các trường hợp sau đây:6
- Thực hiện các dự án quan trọng quốc gia do Quốc hội quyết định chủ trương
đầu tư mà phải thu hồi đất;
- Thực hiện các dự án do Thủ tướng Chính phủ chấp thuận, quyết định đầu tư
mà phải thu hồi đất;
- Thực hiện các dự án do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh chấp thuận mà phải thu
hồi đất.
Cụm từ “thu hồi đất vì mục đích phát triển kinh tế” bắt đầu quy định từ Luật
đất đai năm 2003 tại khoản 1 Điều 40: “Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất để sử
dụng vào mục đích phát triển kinh tế trong trường hợp đầu tư xây dựng khu công
nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế và các dự án đầu tư lớn theo quy định của
Chính phủ”. Tuy nhiên, để biết rõ trường hợp nào là thu hồi đất vì mục đích phát triển
kinh tế thì phải xem trong các nghị định của Chính phủ. Do đòi hỏi của thực tiễn, hiện
5

TS. Phan Trung Hiền, Những điều cần biết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, NXB
Chính trị quốc gia, 2014, tr. 55.

trong lĩnh vực dân sự. Theo từ điển Tiếng Việt: “Bồi thường” là “Đền bù những tổn
hại gây ra”. Trong lĩnh vực pháp luật đất đai thuật ngữ này được đặt ra từ rất sớm, khi
Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất thì Nhà nước phải thực hiện chính sách
bồi thường cho người có đất bị thu hồi. Theo khoản 12 Điều 3 Luật đất đai năm 2013
“Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích
thu hồi cho người sử dụng”. Giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử
dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định 9, vì
người bị thu hồi đất được sở hữu quyền sử dụng đất nên khi bị thu hồi Nhà nước sẽ trả
lại giá trị quyền sử dụng đất. Theo đó, bồi thường là bù đắp những thiệt hại cho người
có đất do việc thu hồi đất gây ra như sản xuất bị gián đoạn, lợi nhuận bị giảm sút, cuộc
sống, sinh hoạt bị ảnh hưởng…Tuy nhiên, khi tiến hành thu hồi đất, người bị thu hồi
đất không chỉ bị mất quyền sử dụng đất mà còn có thể bị thiệt hại về tài sản như nhà
cửa, cây cối, vật nuôi, công trình ... Vì thế, bên cạnh việc được bồi thường về đất thì
người sử dụng đất còn được bồi thường thiệt hại về tài sản, về sản xuất, kinh doanh.
7

TS. Phan Trung Hiền, Những điều cần biết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2014, tr. 57-58.
8
Điều 63 Luật đất đai năm 2013.
9
Theo khoản 20 Điều 3 Luật đất đai năm 2013.

GVHD: TS. Phan Trung Hi n

7

SVTH: ặng Thị Bích Phượng



mà hộ gia đình, cá nhân không còn đất ở, nhà ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị
trấn nơi có đất ở thu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tái định cư. Việc
bố trí tái định cư tại chỗ chỉ được áp dụng nếu tại khu vực thu hồi đất có dự án tái định
cư hoặc có điều kiện bố trí tái định cư. Ưu tiên vị trí thuận lợi cho người có đất thu hồi

10
11

Theo Khoản 1 Điều 2 Hiến pháp năm 2013.
Phan Trung Hiền , Hoàn thiện pháp luật về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong giai đoạn hiện

nay, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 23(232), 2012, tr. 18.

GVHD: TS. Phan Trung Hi n

8

SVTH: ặng Thị Bích Phượng


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

sớm bàn giao mặt bằng, người có đất thu hồi là người có công với cách mạng. 12 Đặc
biệt trong trường hợp người có đất thu hồi được bố trí tái định cư mà tiền bồi thường,
hỗ trợ không đủ để mua một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ
để mua một suất tái định cư tối thiểu. Suất tái định cư tối thiểu ở đây được quy định
bằng đất ở, nhà ở hoặc bằng tiền để phù hợp với việc lựa chọn của người được bố trí
tái định cư.13
1.1.2. Khái niệm v trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Hiện tại cho đến nay vẫn chưa có khái niệm thống nhất về trình tự, thủ tục thu


của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.
14
Viện ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2005, tr. 960.
15

Viện ngôn ngữ học, Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2005, tr. 1037.

GVHD: TS. Phan Trung Hi n

9

SVTH: ặng Thị Bích Phượng


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

nêu trên là không giống nhau. Trình tự, thủ tục là do các nhà làm luật đặt ra vì thế nó
mang ý chí chủ quan của nhà làm luật, nếu nhận thức đó phù hợp với hiện thực thì
trình tự thủ tục sẽ tiến bộ và phù hợp với cuộc sống nhưng ngược lại nếu nhận thức đó
không phù hợp với yêu cầu khách quan của xã hội thì sẽ xuất hiện những trình tự thủ
tục lạc hậu, rườm rà, rắc rối, không đồng bộ làm tốn nhiều thời gian công sức và nản
lòng các nhà đầu tư.
Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã và đang góp phần
bước tiếp theo chủ trương cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế “một cửa” làm rút
ngắn thời gian thực hiện các thủ tục đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ đầu
tư dễ dàng trong việc tìm kiếm địa điểm đầu tư và nhanh chóng có đất sạch để thực
hiện đầu tư mà không phải tốn nhiều thời gian công sức.
1.2. Mục đích, ý nghĩa của việc quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư khi Nh nước thu hồi đất


tạo điều kiện cho các thủ tục hành chính về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
được minh bạch, đảm bảo tính công bằng trong xã hội, tránh tình trạng lạm dụng
quyền tùy tiện trong quản lý của các cơ quan nhà nước trong quá trình thực hiện, đồng
thời góp phần giảm thiểu các vi phạm pháp luật đất đai, tạo điều kiện cho các chủ thể
có thẩm quyền giám sát, kiểm tra trong suốt quá trình thực hiện. Thực tiễn cho thấy
nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các tranh chấp, khiếu kiện khi thu hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư là do các cơ quan có thẩm quyền thu hồi không công khai, minh
bạch, bồi thường không thỏa đáng vì thế không nhận được sự đồng tình của người dân.
Hơn nữa ở nhiều nơi việc thu hồi đất còn diễn ra không rõ ràng, cơ quan nhà nước có
thẩm quyền không thực hiện đúng các quy định của pháp luật về việc thông báo cho
người có đất bị thu hồi lý do thu hồi, thời gian, kế hoạch di chuyển, phương án tổng
thể về bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư…Có nhiều trường hợp người bị
thu hồi đất không nhận được quyết định thu hồi mà chỉ có thông báo thu hồi, không
xây dựng khu tái định cư trước khi thu hồi…chính những điều này đã làm người dân
mất lòng tin vào Nhà nước, trong khi thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất là quá trình diễn ra trong thời gian tương đối dài gồm nhiều giai
đoạn không thể bỏ qua, lãng quên hay đốt cháy bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình
thực hiện. Do đó, việc quy định trình tự, thủ tục để thực hiện các công việc trên sẽ hạn
chế được những tham nhũng, tiêu cực, quan liêu, cửa quyền, bớt xén làm “xói mòn”
niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước đồng thời nâng cao tinh thần trách
nhiệm cũng như tính chuyên nghiệp của các ngành, các cấp trong công tác này; tạo
điều kiện cho người có đất bị thu hồi được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra và
nghiêm túc chấp hành các thủ tục; hơn nữa điều này còn củng cố niềm tin của người bị
thu hồi đất vào đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước
góp phần ổn định chế độ chính trị thể hiện bản chất của Nhà nước ta là nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”.
1.2.2. V phương diện kinh tế - xã hội
Trên thực tế, công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất là công việc khó khăn, phức tạp. Phần lớn các dự án bị chậm triển khai

phong tục, tập quán hoặc có chung dòng họ;
Cơ sở tôn giáo gồm chùa, nhà thờ, nhà nguyện, thánh thất, thánh đường, niệm
phật đường, tu viện, trường đào tạo riêng của tôn giáo, trụ sở của tổ chức tôn giáo và
cơ sở khác của tôn giáo;
Tổ chức nước ngoài có chức năng ngoại giao gồm cơ quan đại diện ngoại giao,
cơ quan lãnh sự, cơ quan đại diện khác của nước ngoài có chức năng ngoại giao được
Chính phủ Việt Nam thừa nhận; cơ quan đại diện của tổ chức thuộc Liên hợp quốc, cơ
quan hoặc tổ chức liên chính phủ, cơ quan đại diện của tổ chức liên chính phủ;
Người Việt Nam định cư ở nước ngoài theo quy định của pháp luật về quốc
tịch;
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài gồm doanh nghiệp 100% vốn đầu tư
nước ngoài, doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp Việt Nam mà nhà đầu tư nước
ngoài mua cổ phần, sáp nhập, mua lại theo quy định của pháp luật về đầu tư.
Trong đó, các chủ thể này có thể là chủ sử dụng đất hợp pháp hoặc có thể là các
chủ thể được nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất hoặc tiền sử dụng đất có
nguồn gốc từ ngân sách nhà nước. Tuy nhiên các chủ thể này đều có điểm chung là họ
chỉ có quyền sử dụng đất mà không có quyền sở hữu đất đai như sở hữu các loại tài
sản khác theo quy định của pháp luật.16

16

Phan Trung Hiền, Giáo trình luật hành chính đô thị, nông thôn, Đại học Cần Thơ, 2011, tr. 109.

GVHD: TS. Phan Trung Hi n

12

SVTH: ặng Thị Bích Phượng



1.4.2. Tổ chức l m nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng
Theo Điều 68 Luật đất đai năm 2013 thì tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải
phóng mặt bằng bao gồm tổ chức dịch vụ công về đất đai và Hội đồng bồi thường, hỗ
trợ và tái định cư. Trong đó, tổ chức dịch vụ công về đất đai thực hiện nhiệm vụ bồi
thường và giải phóng mặt bằng chính là tổ chức phát triển quỹ đất.

GVHD: TS. Phan Trung Hi n

13

SVTH: ặng Thị Bích Phượng


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.4.2.1. Tổ chức phát triển quỹ đất

17

Tổ chức phát triển quỹ đất là đơn vị sự nghiệp công được thành lập theo quy
định của pháp luật về thành lập, tổ chức lại, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập; có tư
cách pháp nhân, có trụ sở, con dấu riêng và được mở tài khoản để hoạt động theo quy
định của pháp luật và có chi nhánh tại các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.
Đối với địa phương đã có Tổ chức phát triển quỹ đất cấp tỉnh và cấp huyện thì
phải tổ chức lại Tổ chức phát triển quỹ đất trên cơ sở hợp nhất Tổ chức phát triển quỹ
đất cấp tỉnh và cấp huyện hiện có. Tổ chức phát triển quỹ đất có chức năng tạo lập,
phát triển, quản lý, khai thác quỹ đất; tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư khi nhà nước thu hồi đất; nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của các tổ
chức, hộ gia đình, cá nhân; tổ chức thực hiện việc đấu giá quyền sử dụng đất và thực
hiện các dịch vụ khác.

SVTH: ặng Thị Bích Phượng


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.4.2.2. Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư19
Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thành lập khi có công trình (dự
án) cần thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Các thành viên trong Hội đồng
bồi thường làm việc kiêm nhiệm và sẽ tự giải tán sau khi thực hiện xong nhiệm vụ.
Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thành lập ở cấp huyện do Ủy ban nhân
dân cấp tỉnh căn cứ vào quyết định thu hồi đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền
cũng như quy mô, đặc điểm tính chất của từng dự án thành lập nên.
1.5. Pháp luật v bồi thường, hỗ trợ v tái định cư khi nh nước thu hồi đất
1.5.1. Nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ v tái định cư khi nh nước thu hồi đất20
Khi Nhà nước thu hồi đất nếu người sử dụng đất có đủ điều kiện được bồi
thường theo quy định tại Điều 75 của Luật đất đai năm 2013 thì được bồi thường về
đất.
- Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng
với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo
giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm
quyết định thu hồi đất.
- Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan,
công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.
- Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị
thiệt hại về tài sản thì được bồi thường.
- Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam
định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất,
kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại.
- Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo
quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;

1.5.2.1. Phạm vi áp dụng
Theo quy định của Luật đất đai hiện hành và các văn bản hướng dẫn việc thực
hiện các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất thì việc
bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được thực hiện trong trường hợp Nhà nước thu hồi
đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia,
công cộng và đối với các trường hợp thu hồi đất nằm trong khu vực bị ô nhiễm môi
trường hoặc bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai đe doạ tính mạng con người nếu
người sử dụng đất đủ điều kiện. Đối với trường hợp tự nguyện trả lại đất thì người sử
dụng được trả lại giá trị quyền sử dụng đất.
Trường hợp cộng đồng dân cư xây dựng, chỉnh trang các công trình phục vụ lợi
ích chung của cộng đồng bằng nguồn vốn do nhân dân đóng góp hoặc Nhà nước hỗ trợ
thì việc tự nguyện góp quyền sử dụng đất, bồi thường hoặc hỗ trợ do cộng đồng dân cư
và người sử dụng đất đó thỏa thuận.22
Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng
Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm
ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng,
các dự án thu hồi đất liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì
Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.23
Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà
nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực
hiện theo khung chính sách đó.24
Đối với trường hợp thu hồi quy định tại điểm đ và điểm e khoản 1 Điều 65 của
Luật đất đai năm 2013 thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để
ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ.25

21

Phan Trung Hiền, Những điều cần biết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, NXB Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2014, tr. 118.
22

cư theo quy định của pháp luật. Về nguyên tắc, khi Nhà nước thu hồi đất của người
đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất có cùng mục
đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường
bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết
định tại thời điểm quyết định thu hồi đất.
Tóm lại, việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là vấn đề ảnh hưởng
lớn đến cuộc sống của người dân nên việc quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư là vô cùng quan trọng và cần thiết. Trình tự, thủ tục thu hồi
đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là cơ sở để các cơ quan nhà nước có thẩm quyền
thực hiện thống nhất trong việc thu hồi đất đồng thời giúp người dân đảm bảo quyền
lợi cho mình. Qua việc tìm hiểu cơ sở lý luận các quy định về thu hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư ở chương này người viết sẽ phân tích những điểm mới của Luật đất
đai năm 2013 quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở
chương tiếp theo.

GVHD: TS. Phan Trung Hi n

17

SVTH: ặng Thị Bích Phượng


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

CHƢƠNG 2
QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ TRÌNH TỰ, THỦ TỤC
THU HỒI ĐẤT, BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƢ

Sau khi đã tìm hiểu khái quát những cơ sở lý luận về thu hồi đất, bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư ở Chương 1. Ở chương 2 này người viết sẽ trình bày khái quát lịch sử

18

SVTH: ặng Thị Bích Phượng


t i: Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.1.2. Giai đoạn năm 1993 đến trước Luật đất đai năm 2003
Sau giai đoạn bắt đầu đổi mới (từ 1986-1991), chúng ta vẫn còn thiếu nhiều quy
định và ngay cả hệ thống pháp luật đã ban hành cũng còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng
được tình hình đổi mới của đất nước. Vì vậy, Hiến pháp năm 1992 ra đời, trong đó quy
định: "Đất đai thuộc sở hữu toàn dân" (Điều 17), "Nhà nước thống nhất quản lý toàn
bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật, đảm bảo sử dụng đúng mục đích và có hiệu
quả" (Điều 18). Để phù hợp với giai đoạn mới và thực hiện đổi mới toàn diện nền kinh
tế, cụ thể hoá Hiến pháp năm 1992, khắc phục những hạn chế của Luật đất đai năm
1987, ngày 14 tháng 7 năm 1993, Quốc hội khoá IX đã thông qua Luật đất đai năm
1993 gồm 89 điều, chia thành 7 chương. Có thể thấy rằng, Luật đất đai năm 1993 ra
đời đã có một số quy định về thu hồi đất như: các trường hợp nhà nước thu hồi đất,
thẩm quyền thu hồi đất,... Luật đất đai năm 1993 dựa trên cơ sở của Hiến pháp năm
1992, đã khắc phục được nhiều nhược điểm của Luật đất đai năm 1987, đã sửa đổi, bổ
sung một số quy định không còn phù hợp để giải quyết những vấn đề quan trọng trong
việc quản lý và sử dụng đất đai. Vấn đề bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được quy
định rõ hơn “Trong trường hợp cần thiết Nhà nước thu hồi đất đang sử dụng của
người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi
ích công cộng thì người bị thu hồi đất được đền bù thiệt hại” (Điều 27); “Trước khi
thu hồi phải thông báo cho người đang sử dụng đất biết về lý do thu hồi, thời gian, kế
hoạch di chuyển, phương án đền bù thiệt hại” (Điều 28). Tuy nhiên vẫn còn thiếu các
quy định về việc giải quyết vấn đề tái định cư, vấn đề đào tạo chuyển đổi ngành, nghề,
tìm kiếm việc làm mới cho người có đất bị thu hồi. Cụ thể hóa các quy định này, ngày
17/08/1994 Chính phủ ban hành Nghị định số 90/CP quy định về việc đền bù thiệt hại