TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
----
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 2010 – 2014
Đề tài:
KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH VỰC QUẢN
LÝ ĐẤT ĐAI – THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI TẠI
SỞ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TỈNH VĨNH LONG
Giảng viên hướng dẫn:
Sinh viên thực hiện:
Ths. Diệp Thành Nguyên
Đoàn Thị Ngọc Được
Bộ môn: Luật Hành chính
MSSV: 5106135
Lớp: Hành chính K36
Cần Thơ, tháng 11/2013
LỜI CẢM ƠN
Qua 4 năm học tập tại trường Đại học Cần Thơ, em đã nhận được sự
dạy dỗ tận tình của quý thầy, cô tại trường. Đặc biệt là các thầy, cô giảng dạy
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ......................................................................................................................... 1
Chương 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG
LĨNH VỰC QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI ......................................................................................... 4
1.1 Các khái niệm về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai .............................. 4
1.1.1 Khiếu nại hành chính .................................................................................................... 4
1.1.2 Khiếu nại về quản lý đất đai.......................................................................................... 5
1.1.3 Người khiếu nại............................................................................................................. 6
1.1.4 Người bị khiếu nại......................................................................................................... 7
3.2 Tình hình khiếu nại về lĩnh vực quản lý đất đai thuộc thẩm quyền giải
quyết của Sở tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long ........................................................ 47
3.2.1 Các dạng khiếu nại về quản lý đất đai thuộc thẩm quyền từ năm 2011
đến 06 tháng đầu năm 2013 .................................................................................................... 48
3.2.2 Quá trình tiếp công dân ............................................................................................... 50
3.2.3 Nguyên nhân phát sinh khiếu nại ................................................................................ 51
3.2.4 Quy trình giải quyết khiếu nại về đất đai .................................................................... 53
3.3 Thuận lợi, khó khăn trong việc giải quyết khiếu nại và giải pháp nhằm
nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất
đai............................................................................................................................................ 56
3.3.1 Thuận lợi trong việc giải quyết khiếu nại ................................................................... 56
3.3.2 Khó khăn trong việc giải quyết khiếu nại ................................................................... 56
3.3.3 Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại hành chính
trong lĩnh vực quản lý đất đai ................................................................................................. 57
3.4 Những kiến nghị hoàn thiện pháp luật về khiếu nại trong lĩnh vực quản lý
đất đai ...................................................................................................................................... 59
KẾT LUẬN............................................................................................................................ 60
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
LỜI NÓI ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Khiếu nại về lĩnh vực quản lý đất đai là một vấn đề phức tạp. Số vụ
việc khiếu nại liên quan đến lĩnh vực quản lý đất đai luôn chiếm một tỷ lệ cao
trong những năm gần đây.
Hiện nay, việc thực hiện chính sách giao đất, cho thuê đất đã tạo động
lực cho người dân yên tâm đầu tư phát triển sản xuất, nhờ đó kinh tế nông
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
hay việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là rất lớn, điển hình là các vụ
việc khiếu nại về đất đai kéo dài và vượt cấp trong thời gian vừa qua.
Trong khi đó, các vụ việc khiếu nại về quản lý đất đai đang có dấu hiệu
tăng về số lượng và ngày càng phức tạp, gay gắt. Do đó, cần một cách thức
nghiên cứu có hệ thống những quy định về quản lý đất đai, thực trạng để giải
quyết khiếu nại về lĩnh vực này, trên cơ sở đó, đề xuất những kiến nghị nhằm
sửa đổi, bổ sung những chính sách, pháp luật về khiếu nại trong lĩnh vực quản
lý đất đai, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho tổ chức, cá nhân bị thiệt hại,
đáp ứng nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là việc
làm có ý nghĩa quan trọng về mặt lý luận và thực tiễn hiện nay. Vì vậy, tác giả
chọn đề tài “Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn
giải quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long” phục
vụ cho mục đích nghiên cứu của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu những quy định của pháp luật về quản lý đất đai
và pháp luật về khiếu nại, đề xuất những kiến nghị nhằm sửa đổi, bổ sung
những chính sách, pháp luật khiếu nại về quản lý đất đai còn bất cập, xác lập
cơ chế giải quyết khiếu nại về lĩnh vực quản lý đất đai nhằm tìm ra giải pháp
tăng cường công tác giải quyết khiếu nại.
3. Phạm vi nghiên cứu
Khiếu nại về lĩnh vực quản lý đất đai là một vấn đề đa dạng và phức
tạp. Do kiến thức hạn chế. Vì vậy, trong khuôn khổ nghiên cứu tác giả chỉ
nghiên cứu về những vấn đề về khiếu nại các quyết định hành chính trong lĩnh
vực quản lý đất đai quy định tại Điều 162 Nghị định 181/2004/NĐ-CP quy
định chi tiết thi hành Luật Đất đai năm 2003.
Về mặt lý luận, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu về khiếu nại các quyết
lĩnh vực quản lý đất đai
Chương 3. Thực tiễn giải quyết khiếu nại về lĩnh vực quản lý đất đai tại
Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long và hướng hoàn thiện.
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
3
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
Chương 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ KHIẾU NẠI HÀNH CHÍNH TRONG LĨNH
VỰC QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI
1.1 Các khái niệm về khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai
1.1.1 Khiếu nại hành chính
Ngày nay, khiếu nại là thuật ngữ pháp lý được sử dụng phổ biến trong
cuộc sống thường nhật, trên sách, báo, văn bản pháp luật cũng như trên các
phương tiện thông tin đại chúng. Theo từ điển Anh - Việt - Pháp do Nhà Xuất
bản TP. Hồ Chí Minh ấn hành thì khiếu nại: “complaint” có nghĩa là kêu ca,
phàn nàn, than phiền1. Theo kết quả nghiên cứu khoa học của một số cơ quan
có trách nhiệm trong công tác giải quyết khiếu nại thì "khiếu nại theo nghĩa
chung nhất là việc cá nhân hay tổ chức đề nghị cá nhân, tổ chức hay cơ quan
nào đó xem xét, sửa chữa lại một việc làm mà họ cho rằng là không đúng đắn,
gây thiệt hại hoặc sẽ gây thiệt hại đến quyền, lợi ích chính đáng của họ và đòi
bồi thường thiệt hại do việc làm không đúng gây ra. Từ khái niệm này cho
phép chúng ta xác định chính xác hơn bản chất khiếu nại, vì nó bao trùm các
nước hoặc quyết định kỷ luật cán bộ công chức khi có căn cứ cho rằng quyết
định hoặc hành vi trái pháp luật, xâm phạm quyền lợi ích hợp pháp của
mình”3.
Trên thực tế, khiếu nại hành chính là phương thức quan trọng mà thông
qua đó công dân hướng đến các cơ quan nhà nước để bảo vệ quyền, lợi ích
hợp pháp của mình, đồng thời là phương tiện mà nhờ nó các cơ quan nhà nước
hoặc cán bộ, công chức trong các cơ quan đó kiểm tra được tính pháp lý, tính
đúng đắn của các quyết định, hành vi mà mình đã thực hiện. Khiếu nại hành
chính luôn chứa đựng các chứng cứ của việc vi phạm các quyền hoặc lợi ích
được pháp luật quy định. Do vậy, có thể hiểu khiếu nại hành chính là hình
thức bảo vệ các quyền công dân trước các quyết định hoặc hành vi vi phạm
của cơ quan nhà nước. Khi có một khiếu nại hành chính cũng đồng nghĩa với
việc một cơ quan, tổ chức hoặc công dân cho rằng quyền, lợi ích mà pháp luật
quy định cho họ đã bị xâm hại hoặc có thể bị xâm hại. Nội dung của các khiếu
nại hành chính không phụ thuộc vào các cơ quan nhà nước mà chúng gửi đến
mà lệ thuộc vào chính quyết định hoặc hành vi hành chính bị khiếu nại.
1.1.2 Khiếu nại về quản lý đất đai
Trong lĩnh vực quản lý đất đai việc giải quyết khiếu nại nhằm đảm bảo
cho mọi quan hệ giữa Nhà nước và người sử dụng đất được thực hiện đúng với
chính sách, pháp luật về đất đai, pháp luật hiện hành chưa quy định thế nào là
khiếu nại hành chính về quản đất đai. Tuy nhiên chúng ta có thể hiểu khái
niệm này như sau:
Khiếu nại về quản lý đất đai là việc cá nhân, tổ chức hoặc chủ thể theo
thủ tục do pháp luật về đất đai quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có
thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan
đến lĩnh vực quản lý đất đai của cơ quan hành chính nhà nước, của người có
thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước, khi có căn cứ cho rằng quyết
định hoặc hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của
mình.
công dân và thường xuyên sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện cơ chế giải quyết
khiếu nại của công dân. Có thể kể đến Pháp lệnh quy định việc xét và giải
quyết khiếu nại, tố cáo của công dân năm 1981, Pháp lệnh về khiếu nại, tố cáo
của công dân năm 1991, Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 (được sửa đổi, bổ
sung vào các năm 2004 và 2005) và nay là Luật khiếu nại năm 2011.
Nếu như trước đây chủ thể của quyền khiếu nại được xác định đơn giản
là công dân (bản thân các văn bản pháp luật về khiếu nại, tố cáo trước khi có
Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 (hết hiệu lực) cũng đều có tên gọi gắn với
chủ thể là công dân), thì kể từ Luật Khiếu nại, tố cáo năm 1998 đến luật khiếu
nại hiện hành, thì chủ thể của quyền khiếu nại đã được mở rộng bao gồm cá
nhân, cơ quan, tổ chức.
Quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức có thể bị xâm phạm bởi các
quyết định hoặc hành vi hành chính và họ cần được quyền khiếu nại để bảo vệ,
nhất là các tổ chức kinh tế (các doanh nghiệp) trong quá trình thực hiện hoạt
động sản xuất kinh doanh của mình. Trong quá trình hoạt động, các cơ quan
4
Theo Điều 5 Luật Đất đai năm 2003.
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
6
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
nhà nước cũng sẽ bị tác động bởi các quyết định hành chính, hành vi hành
chính của chủ thể có thẩm quyền5, trường hợp quyết định hành chính, hành vi
quan hành chính cấp dưới; quyết định hành chính có chứa đựng các quy phạm pháp luật do cơ quan, tổ
chức, cá nhân có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục của pháp luật về ban hành văn bản quy
phạm pháp luật; quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí mật Nhà nước trong các
lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo danh mục do Chính phủ quy định.
6
Theo khoản 5, Điều 2 Luật khiếu nại năm 2011.
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
7
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
có căn cứ cho rằng các quyết định, hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm đến
quyền và lợi ích hợp pháp của họ thì họ có quyền khiếu nại đến cơ quan có
thẩm quyền để giải quyết một cách hợp tình, hợp lý.
1.2 Quá trình hình thành và phát triển pháp luật khiếu nại về đất đai
1.2.1 Giai đoạn từ trước năm 19937
Đây là giai đoạn mà pháp luật về khiếu nại nước ta mới hình thành, vì
vậy chỉ quy định quyền khiếu nại nói chung mà chưa có quy định cụ thể nói về
khiếu nại về đất đai kể cả khi Luật Đất đai đầu tiên của nước ta ra đời
(29/12/1987).
Ngay từ những ngày đầu giành được chính quyền, Đảng và Nhà nước
ta đã hết sức coi trọng việc bảo đảm và phát huy quyền dân chủ của nhân
dân, coi đó là nền tảng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ
đất nước. Dường như, việc đảm bảo các quyền dân chủ của nhân dân được
xem là một trong những nguyên tắc quan trọng trong quá trình xây dựng bản
khóa II thông qua ngày 31/12/1959 (Hiến pháp năm 1959) đã quy định quyền
khiếu nại, tố cáo của công dân một cách cụ thể tại Điều 29 của Hiến pháp:
“Công dân nước Việt Nam dân chủ cộng hòa có quyền khiếu nại và tố cáo với
bất cứ cơ quan nào của Nhà nước về những việc làm vi phạm pháp luật của
cán bộ và nhân viên cơ quan nhà nước”. Từ các quy định trên đây cho thấy
các quy định pháp luật về khiếu nại của công dân được xác định rõ ràng việc
xác định công dân có quyền khiếu nại, các khiếu nại phải được giải quyết
nhanh chóng và xác định nhiệm vụ quan trọng về giải quyết đơn thư khiếu nại
của các cơ quan thanh tra trong thời kỳ này. Như vậy, tới giai đoạn này, quyền
khiếu nại được coi là một trong những quyền cơ bản của công dân và được ghi
nhận trong Hiến pháp. Mặc dù nội dung quy định về khiếu nại chưa được đầy
đủ, song Hiến pháp năm 1959 vẫn là một bước tiến quan trọng trong sự phát
triển của những quy định pháp luật về khiếu nại của công dân đối với các
quyết định, hành vi hành chính của cán bộ, công chức Nhà nước.
Sau khi thống nhất đất nước năm 1975, để xây dựng và bảo vệ tổ quốc,
Hiến pháp năm 1980 ra đời đã xác định nhiều vấn đề quan trọng liên quan tới
chế độ chính trị, chế độ kinh tế, các quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân.
Trong đó các quy định khiếu nại của công dân đã được ghi nhận đầy đủ hơn
trong Điều 73. Nếu như Điều 29 Hiến pháp năm 1959 mới chỉ xác định đối
tượng của việc khiếu nại là những "hành vi phạm pháp của nhân viên cơ quan
nhà nước" thì Điều 73 Hiến pháp năm 1980 đã chỉ ra đối tượng rộng hơn là
"những việc làm trái pháp luật của cơ quan nhà nước; tổ chức xã hội, đơn vị
vũ trang nhân dân hoặc của bất cứ cá nhân nào thuộc cơ quan, tổ chức và đơn
vị đó". Ngoài ra Hiến pháp năm 1980 còn quy định "mọi hành động xâm phạm
quyền lợi chính đáng của công dân phải được kịp thời sửa chữa và xử lý
nghiêm minh, nghiêm cấm trả thù người khiếu nại, tố cáo".
Ý nghĩa thực tế to lớn của quy định về khiếu nại không chỉ thể hiện
trong Điều 73 mà còn được thể hiện trong các Điều 94, 119 và 123 của Hiến
pháp năm 1980. Theo quy định tại những điều đó thì Đại biểu Quốc hội và Đại
biểu Hội đồng nhân dân có nhiệm vụ "xem xét và giúp giải quyết những điều
thuế chuyển quyền sử dung đất, thu tiền khi giao đất hoặc cho thuê đất, tính
giá trị tài sản khi giao đất, bồi thường thiệt hại về đất khi thu hồi và Chính phủ
quy định các khung giá các loại đất đối với từng vùng và theo thời gian9. Tuy
quy định đất có giá là một bước tiến quan trọng, song chưa đưa được giá đất
hướng tới giá thị trường, từ đây tạo nên khoảng cách khá lớn giữa giá đất Nhà
nước và giá đất theo thời giá thị trường. Luật Đất đai năm 1993 còn quy định
về vấn đề bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện vào mục đích
quốc phòng, an ninh lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, việc áp dụng được cụ
thể hóa trong Nghị định 90/NĐ-CP ngày 17/08/1994 của Chính phủ ban hành
quy định về đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục
đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, quy định một
cách ngắn gọn việc người bị thu hồi đất có quyền khiếu nại đến Uỷ ban nhân
dân cấp tỉnh (chỉ 15 ngày kể từ ngày nhận được quyết định đền bù thiệt hại)
nếu thấy quyết định đền bù thiệt hại không đúng với quy định của Nghị định
này bằng cách gửi đơn đến Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh để Ủy ban nhân dân cấp
tỉnh xử lý xem xét, quyết định và trả lời cho người khiếu nại10. Đến Nghị định
22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 04 năm 1998 thay thế Nghị định 90-CP ngày
17/08/1994 bằng cách quy định việc khiếu nại và được giải quyết khiếu nại về
đền bù thiệt hại do thu hồi đất được thực hiện theo quy định của Pháp lệnh
khiếu nại và tố cáo của công dân năm 1991.
Tóm lại, đây là giai đoạn mà pháp luật về khiếu nại trong lĩnh vực đất
đai mới được đề cập do quy định về giá đất được hình thành, và việc quản lý
về giá đất chưa thực sự hiệu quả như thế đã tạo ra cơn sốt về giá đất dẫn đến
vấn đề bồi thường do thu hồi đất trở thành vấn đề khiếu nại, khiếu kiện với
mức độ gay gắt nhất từ trước tới lúc bấy giờ. Vấn đề đặt ra là làm sao đưa ra
những quy định về đất đai cụ thể và phù hợp hơn để hạn chế phần nào những
bất cập trong quá trình giải quyết khiếu nại về đất đai. Vì vậy Luật Đất đai
năm 2003 ra đời tạo nên bước ngoặt không nhỏ cho công cuộc đổi mới đất
nước cũng như hoàn thiện pháp luật khiếu nại về lĩnh vực quản lý đất đai.
9
nại, tố cáo năm 1998, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm
1996 dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng thì Luật tố tụng năm 2010 ra đời
giải quyết được mâu thuẫn về trình tự thủ tục giải quyết khiếu nại, tạo nền
tảng để áp dụng tốt Luật khiếu nại năm 2011 được Quốc hội khóa XIII kỳ họp
thứ 02 thông qua ngày 11/11/2011, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2012.
Tuy nhiên, quy định pháp luật về quản lý đất đai còn chưa đáp ứng được yêu
cầu dẫn đến nhiều vụ việc phải giải quyết qua nhiều cấp, kéo dài; nhiều bản
án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được thi hành; tình hình
khiếu nại về đất đai còn diễn biến phức tạp.
Đất đai là vấn đề tác động trực tiếp đến kinh tế, chính trị, xã hội, sự ổn
định và phát triển của đất nước; Luật Đất đai năm 2003 đang chỉ ra những
tồn tại, bất cập của hệ thống pháp luật về đất đai. Mặt khác, để thể chế hóa
những quan điểm, chủ trương, chính sách lớn của Đảng đòi hỏi phải sửa đổi
Luật Đất đai năm 2003 một cách toàn diện. Chính phủ đang tiến hành lấy ý
kiến dự thảo Luật Đất đai năm 2003 sửa đổi. Mở rộng thời hạn giao đất nông
nghiệp; tăng cường vận hành các quan hệ đất đai theo cơ chế thị trường; minh
bạch trong quản lý, sử dụng đất, là những điểm mới quan trọng nêu trong dự
thảo Luật đất đai (sửa đổi) đang được công bố lấy ý kiến nhân dân.
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
12
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
1.3 Mục đích, ý nghĩa của công tác giải quyết khiếu nại
Trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở
Theo báo cáo số 3141/BTNMT-PC ngày 15 tháng 8 năm 2013 của Bộ Tài nguyên và Môi trường báo
cáo đến báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về quản lý nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên và môi
trường từ năm 2011 đến 30/6/2013.
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
13
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
Thứ nhất, là khiếu nại về quyết định bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Để thực hiện chính sách phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, Nhà
nước đã tiến hành thu hồi đất, giải phóng mặt bằng phục vụ cho các dự án phát
triển. Tuy nhiên, vấn đề bồi thường và hỗ trợ và tiến hành tái định cư cho
những diện bị thu hồi đất ở nhiều địa phương hiện nay gặp không ít khó khăn.
Một số dự án chưa có khu tái định cư hoặc chưa giải quyết tái định cư đã
quyết định thu hồi đất ở. Những trường hợp bị thu hồi đất ở thì tiền bồi thường
không đủ để mua nhà ở mới tại khu tái định cư. Giá đất bồi thường thấp hơn
giá đất cùng loại trên thị trường, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu
vực đô thị, khu dân cư nông thôn. Tiền bồi thường đất nông nghiệp thường
không đủ để nhận chuyển nhượng diện tích đất nông nghiệp tương tự hoặc
không đủ để nhận chuyển nhượng đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp để
chuyển sang làm ngành nghề khác. Nhìn chung các địa phương chưa coi trọng
việc lập khu tái định cư chung cho các dự án trên cùng địa bàn, một số khu tái
định cư đã được lập nhưng không bảo đảm cho điều kiện phát triển tốt hơn
hoặc bằng nơi ở cũ12 dẫn đến tình trạng khiếu nại. Tuy nhiên việc áp dụng
chính sách tái định cư hiệu quả là phải kể đến Thành phố Đà Nẵng, kinh
có lý do chính đáng hoặc lý do không rõ ràng. Quá trình giải quyết hồ sơ diễn
ra chậm, gây phiền hà, sách nhiễu, gây khó khăn cho người sử dụng đất. Theo
Công văn số 2419/BTNMT-TCQLĐĐ ngày 13/7/2012 của Bộ Tài nguyên và
Môi trường về cơ bản hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,
quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất trong năm 2013 theo yêu
cầu Nghị quyết 30/2012/QH13 của Quốc hội thông qua ngày 21/06/2012 về
chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp thứ 03 của Quốc hội khóa XIII; Chính
phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND các cấp và các cơ quan có liên
quan đã tiến hành kiểm tra, phối hợp, thực hiện để đảm bảo việc cấp giấy
chứng nhận quyền sử dụng đất được cơ bản hoàn thành, mặc dù trong quá
trình thực hiện, có rất nhiều khó khăn, thậm chí vượt quá thẩm quyền của địa
phương nhưng việc đẩy mạnh công tác này không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn
trong thực hiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đáp ứng nguyện vọng
của đông đảo người dân mà còn góp phần đẩy nhanh tiến trình số hóa đất đai
do nhà nước quản lý.
Thứ ba, là khiếu nại quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển
mục đích sử dụng đất
Giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất là một
trong các công cụ của Nhà nước nhằm triển khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng
đất và thực hiện các mục tiêu khác. Giao đất được định nghĩa là Nhà nước trao
quyền sử dụng đất cho người dân thông qua quyết định hành chính, cho thuê
đất là việc Nhà nước trao quyền sử dụng đất bằng hợp đồng cho đối tượng có
nhu cầu sử dụng đất, còn chuyển mục đích sử dụng đất là việc Nhà nước cho
phép người sử dụng đất thay đổi mục đích sử dụng từ loại đất này sang loại
đất khác theo quy hoạch, kế hoạch.
Việc giao đất và cho thuê đất phải đảm bảo các nguyên tắc là phù hợp
với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; đúng thẩm quyền; đúng đối tượng; theo
trình tự, thủ tục do pháp luật quy định; đúng hạn mức, thời hạn; do UBND cấp
có thẩm quyền thực hiện. Việc giao đất, cho thuê đất được thực hiện thông qua
các hình thức Nhà nước có thu tiền và không thu tiền sử dụng.
quyết định này không đúng với quy định của pháp luật đất đai về giao đất, cho
thuê đất; về thời hạn giao đất và thời điểm tính thời hạn giao đất, các Quyết
định số 460/QĐ-UBND ngày 23/4/2008, Quyết định số 461/QĐ-UBND ngày
07/4/2009 của Uỷ ban nhân dân huyện Tiên Lãng thu hồi đất của ông Đoàn
Văn Vươn với lý do hết thời hạn sử dụng là không đúng với quy định của Luật
Đất đai năm 2003 và Nghị Định 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính
phủ về thi hành Luật Đất đai năm 200314. Do chính sách pháp luật về đất đai
quy định còn nhiều điểm phức tạp, thủ tục rườm rà nên việc áp dụng những
chính sách đó vào thực tế không phải là vấn đề dễ dàng. Vì vậy, vấn đề đặt ra
là cần tăng cường hơn nữa trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công
chức để khắc phục triệt để những sai phạm, thiếu xót trong quá trình quản lý
nhà nước về đất đai.
14
Xem thêm tại Nguyễn Hoàng - Nhật Bắc , Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng kết luận về vụ
việc cưỡng chế thu hồi đất tại Tiên Lãng, Báo điện tử nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam,
http://baodientu.chinhphu.vn/Home/Thu-tuong-Chinh-phu-Nguyen-Tan-Dung-ket-luan-ve-vu-vieccuong-che-thu-hoi-dat-tai-Tien-Lang/20122/128380.vgp, [truy cập ngày 06/11/2013].
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
16
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
1.5 Phân biệt giữa khiếu nại về đất đai và tranh chấp về đất đai
Trong quá trình quản lý nhà nước nói chung và quản lý đất đai, không
Các quyết định hành chính về
Là các quyền quản lý,
15
Đỗ Duy Phức, Cần phân biệt rõ khiếu nại với tranh chấp đất đai để nâng cao hiệu quả giải quyết
khiếu kiện, tạp chí thanh tra, http://www.luatviet.org/Home/nghien-cuu-trao-doi/hanhchinh/2009/8417/Can-Phan-biet-ro-khieu-nai-voi-tranh-chap-dat-dai-de.aspx, [Truy cập ngày
6/09/2013].
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
17
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Khiếu nại hành chính trong lĩnh vực quản lý đất đai - Thực tiễn giải
quyết khiếu nại tại Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Vĩnh Long
quản lý đất đai như: quyết định
quyền sử dụng và những lợi
giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất,
trưng dụng đất, cho phép chuyển
mục đích sử dụng đất; quyết định
ích phát sinh từ quá trình sử
dụng đất.
nhân dân cấp tỉnh. Trong trường
hợp khiếu nại đến Chủ tịch Uỷ
ban nhân dân cấp tỉnh để giải
quyết khiếu nại lần hai, mà người
khiếu nại không đồng ý với quyết
định đó hoặc quá thời hạn giải
quyết theo luật định thì có quyền
khởi kiện tại Tòa án theo quy định
của Luật tố tụng hành chính.
chấp lần đầu mà một bên hoặc
các bên đương sự không đồng
ý với quyết định giải quyết thì
có quyền khiếu nại đến Chủ
tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh
giải quyết hoặc có quyền khởi
kiện tại Tòa án theo quy định
của Luật tố tụng hành chính.
- Trường hợp khiếu nại quyết
định hành chính, hành vi hành
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
18
- Trường hợp Chủ tịch Uỷ
ban nhân dân cấp tỉnh giải
quyết lần đầu mà một bên hoặc
các bên đương sự không đồng
ý với quyết định giải quyết thì
Đất đai năm 2003
Luật tố tụng hành chính năm
2010
2010
Luật tố tụng hành chính năm
1.6 Nguyên tắc khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực quản lý
đất đai
Để đảm bảo cho quyền khiếu nại của công dân được thực hiện một cách
tích cực và có hiệu quả thì nguyên tắc khiếu nại cũng như nguyên tắc giải
quyết khiếu nại trong lĩnh vực quản lý đất đai phải được đem ra áp dụng một
cách có hệ thống và nó trở thành một phương thức quan trọng để người khiếu
nại và người giải quyết khiếu nại xem xét để áp dụng đúng theo trình tự, thủ
tục và đúng với tinh thần mà pháp luật đề ra giúp cho việc giải quyết khiếu nại
đạt kết quả cao.
Thứ nhất, nguyên tắc tuân theo quy định pháp luật: khiếu nại là một
trong những quyền cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp và
cũng là nguyên tắc cơ bản nhất trong quá trình khiếu nại cũng như giải quyết
khiếu nại. Đòi hỏi người khiếu nại phải thực hiện quyền khiếu nại theo trình
tự, thủ tục và đến đúng người có thẩm quyền giải quyết theo quy định của
pháp luật, cũng như người giải quyết khiếu nại phải thực hiện việc giải quyết
khiếu nại phù hợp, tôn trọng và thực hiện nghiêm minh pháp luật, thực hiện
chính xác, đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của mình trước Nhà nước, trước nhân
dân; các mối quan hệ giữa các cơ quan nhà nước với nhau, giữa Nhà nước với
các tổ chức xã hội, giữa Nhà nước với nhân dân phải dựa trên cơ sở pháp luật.
16
chủ trong hoạt động giải quyết khiếu nại và cao hơn nữa là thể hiện rõ phương
châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” và khẳng định bản chất của
Nhà nước ta: "Nhà nước của dân, do dân và vì dân"; đó là công khai, minh
bạch về thủ tục giải quyết khiếu nại và công khai quyết định giải quyết khiếu
nại.
- Công khai, minh bạch trong trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại
Kể từ ngày nhận được đơn khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết của
mình, người giải quyết khiếu nại phải thụ lý để giải quyết và thông báo bằng
văn bản cho người khiếu nại biết; trường hợp không thụ lý giải quyết thì phải
nêu rõ lý do. Việc giải quyết khiếu nại phải được lập thành hồ sơ. Hồ sơ giải
quyết khiếu nại bao gồm: Đơn khiếu nại hoặc bản ghi lời khiếu nại; văn bản
trả lời của người bị khiếu nại; biên bản thẩm tra, xác minh, kết luận, kết quả
giám định, biên bản gặp gỡ, đối thoại; quyết định giải quyết khiếu nại; các tài
liệu có liên quan. Hồ sơ giải quyết khiếu nại phải được thể hiện và được lưu
giữ theo quy định của pháp luật.
- Công khai quyết định giải quyết khiếu nại
GVHD: Ths. Diệp Thành Nguyên
20
SVTH: Đoàn Thị Ngọc Được
Copyright: Tài liệu đại học ©