Vũ Như Tô viết về một sự kiện xảy ra ở Thăng Long khoảng năm
1516-1517 dưới triều Lê Tương Dực.
- Tác giả: Nguyễn Huy Tưởng (1912-1960) là nhà văn có thiên hướng khai thác đề tài lịch sử và có
những đóng góp nổi bật ở thể loại tiểu thuyết và kịch. Văn phong của ông trong sáng, giản dị, đôn hậu
nhưng thâm trầm, sâu sắc.
- Tác phẩm: Vũ Như Tô là vở kịch 5 hồi, viết về một sự kiện xảy ra ở Thăng Long khoảng năm 15161517 dưới triều Lê Tương Dực.
Đoạn trích nằm trong hồi thứ 5, hồi cuối cùng của vở kịch.
1. Tóm tắt đoạn trích
Vũ Như Tô là một kiến trúc sư có tài, bị tên hôn quân Lê Tương Dực bắt xây dựng Cửu Trùng Đài để làm
nơi hưởng lạc, vui chơi với các cung nữ. Vốn là một nghệ sĩ chân chính, gắn bó với nhân dân cho nên
mặc dù bị Lê Tương Dực dọa giết, Vũ Như Tô vẫn ngang nhiên chửi mắng tên hôn quân và từ chối xây
dựng Cửu Trùng Đài (hồi 1).
Đan Thiềm, một cung nữ đã thuyết phục Vũ Như Tô chấp nhận yêu cầu của Lê Tương Dực, lợi dụng tiền
bạc và quyền thế của hắn, trổ hết tài năng để xây dựng cho đất nước một tòa lâu đài vững bền cho nhân
dân nghìn năm sau còn hãnh diện.
Theo lời khuyên, Vũ Như Tô đã thay đổi thái độ, chấp nhận xây dựng Cửu Trùng Đài. Từ đó, ông dồn
tâm trí và bằng mọi giá để xây dựng tòa lâu đài sao cho thật hùng tráng, mĩ lệ. Ông đã vô tình gây biết
bao tai họa cho nhân dân để xây dựng Cửu Trùng Đài, triều đình đã ra lệnh tăng thêm sưu thuế, bắt thêm
thợ giỏi, hành hạ những người chống đối. Dân căm phẫn vua: thợ oán Vũ Như Tô do nhiều người chết vì
tai nạn, vì ông cho chém những ké chạy trốn. Công cuộc xây dựng càng gần kề thành công thì mâu thuẫn
giữa tập đoàn thống trị xa hoa, trụy lạc với tầng lớp nhân dân nghèo khổ, giữa Vũ Như Tô với những thợ
lành nghề và người dân lao động mà ông hằng yêu mến càng ngày càng gay gắt, (hồi II, II, IX).
Lợi dùng tình hình rối ren và mâu thuẫn, Quận công Trịnh Duy Sản – kẻ cầm đầu phe đối lập trong triều
đình - đã dấy binh nổi loạn, lôi kéo thợ làm phản, giết chết Lê Tương Dực, Vũ Như Tô, Đan Thiềm. Cửu
Trùng Đài bị chính những người thợ đập phá, thiêu hủy (hồi V).
Đoạn trích trên nằm ở hồi (V).
2. Phân tích các mâu thuẫn cơ bản nằm trong chín lớp của hồi V
Trong hồi năm của vở kịch Vũ Như Tô, các mâu thuẫn đã được cụ thể:
- Mâu thuẫn giữa phe nổi loạn và phe Lê Tương Dực:
Phe nổi loạn gồm nhiều nhân vật: dân chúng, thợ xây dựng Cửu Trùng Đài. Các nhân vật này đã xuất hiện
từ trong những đoạn trước. Đoạn này, các nhân vật chỉ xuất hiện trong lời của Đan Thiềm: Dân gian đói

thưởng bạc vàng, lụa là ông đem chia hết cho thợ. Nhưng Vũ Như Tô quá say sưa với mơ ước xây dựng
một công trình nghệ thuật lớn cho đất nước, cho đời sau đến mức quên cả thực tế: dân chúng đang đói
khổ, càng bị giai cấp thông trị bòn rút mồ hôi, nước mắt để xây Cửu Trùng Đài.
/>Vũ Như Tô tích cực xây Cửu Trùng Đài càng làm cho khối mâu thuẫn giữa tập đoàn phong kiến thối nát
Lê Tương Dực với nhân dân đang bị bần cùng hỏa vì sưu thuế, tạp dịch được tăng dần lên. Đan Thiềm
khuyến khích Vũ Như Tô xây Cửu Trùng Đài càng làm cho mâu thuẫn giữa con người công dân và con
người nghệ sĩ trong Vũ Như Tô tăng cao hơn. Khát vọng nghệ thuật trong con người nghệ sĩ ở Vũ Như
Tô có phần chính đáng nhưng đã đặt nhầm chỗ, nhầm thời. Trong việc xây Cửu Trùng Đài, Vũ Như Tô
vừa là tội nhân, vừa là nạn nhân. Diễn biến mâu thuẫn trong con người Vũ Như Tô và Đan Thiềm, mâu
thuẫn giữa con người công dân và con người nghệ sĩ, giữa khát vọng nghệ thu.v và thực tế xã hội đã có
kết cục nhưng thực ra vẫn chưa được giải quyết triệt để Vũ Như Tô bị giết mặc dù không cố tình hại dân,
bản thân Vũ Như Tô không nhận ra sai lầm của mình.
4. Mâu thuẫn giữa quan niệm nghệ thuật của muôn đời và lợi ích thiết thực của nhân dân thể hiện
trong hồi V của vở kịch
- Trong hoàn cảnh xã hội lúc bây giờ, việc mong muốn có được một Cửu Trùng Đài là không đúng. Nghệ
thuật không thể đứng cao hơn cuộc sống, cao hơn cả sự sống còn của nhân dân. Khát vọng và động cơ
của Vũ Như Tô là chính đáng, nhưng xây Cửu Trùng Đài là không nên vì lúc đó là chất thêm một gánh
nặng cho dân chúng.
- Đan Thiềm và Vũ Như Tô là những người quá say mê nghệ thuật, mà quên cả thực tế. Nhưng sự đam
mê ấy luôn phải có sự tỉnh táo của người công dân quan tâm đến lợi ích của dân chúng, phải có hành vi
ứng xử đúng, hợp với hoàn cảnh thực tế.
5. Tìm hiểu, nhận xét về cách diễn tả không khí, nhịp điệu của sự việc cách dẫn dắt xung đột kịch


và những đặc sắc ngôn ngữ phù hợp với một vở kịch lịch sử của Nguyễn Huy Tưởng trong đoạn
trích.
Đoạn trích thể hiện rất rõ đặc sắc nghệ thuật kịch của Nguyễn Huy Tưởng ngôn ngữ kịch điêu luyện, có
tính tổng hợp cao. Đặc biệt, nhà văn đã dùng ngôn ngữ, hành động của nhân vật để khắc họa tính cách.
Ví dụ: cảnh cuối cùng, khi quân sĩ dẫn Vũ Như Tô ra pháp trường, tác giả đã để dùng ngôn ngữ nhân vật
để khắc họa thêm mâu thuẫn giữa con người nghệ sĩ và con người công dân trong ông qua các câu đối