ƯỜ
NG ĐẠ
Ơ
TR
TRƯỜ
ƯỜNG
ĐẠII HỌC CẦN TH
THƠ
ÂN VĂN
KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NH
NHÂ
Ữ VĂN
BỘ MÔN NG
NGỮ

ẠM TH
ẢO
PH
PHẠ
THỊỊ THANH TH
THẢ
MSSV: 6106352

C ĐIỂM TH
Ể LO
ẠI BÌNH LU
ẬN
MỘT SỐ ĐẶ
ĐẶC
THỂ
LOẠ

Cần Th
Thơ


NG TỔNG QU
ÁT
ĐỀ CƯƠ
ƯƠNG
QUÁ

ẦN MỞ ĐẦ
U
PH
PHẦ
ĐẦU
1. Lý do ch
chọọn đề tài
2. Lịch sử vấn đề
ch nghi
3. Mục đí
đích
nghiêên cứu
4. Ph
Phạạm vi nghi
nghiêên cứu
ươ
ng ph
5. Ph
Phươ
ương

NGHĨ”
2.1. Vấn đề về sự dấn thân và minh bạch của nghề báo
2.2. Vấn đề quyền lực và trách nhiệm
2.3. Vấn đề nước mắt người dân
2.4. Vấn đề chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí…
2.5. Vấn đề giáo dục và đạo đức con người
2.6. Vấn đề thuộc lĩnh vực kinh tế và môi trường
2.7. Một số vấn đề khác


ƯƠ
NG 3: MỘT SỐ ĐẶ
C ĐIỂM HÌNH TH
ỨC
CH
CHƯƠ
ƯƠNG
ĐẶC
THỨ
Ể LO
ẠI BÌNH LU
ẬN TRONG CHUY
ÊN MỤC
CỦA TH
THỂ
LOẠ
LUẬ
CHUYÊ
ỜI SỰ VÀ SUY NGH
Ĩ”

trang, mục có vị trí quan trọng, bắt mắt để đăng tải các bài viết này. Đã có rất nhiều tờ
báo tạo được chỗ đứng trong lòng độc giả nhờ có chuyên mục bình luận như chuyên mục

“Sự kiện và bình luận” của báo Lao động; “Sự kiện, nhân vật, nhận định” của báo Nhân
dân; “Cà phê chủ nhật”, “Quan sát và bình luận” hay “Thời sự và Suy nghĩ” của báo
Tuổi trẻ…và hàng loạt tên tuổi nhà báo đã được công chúng biết đến thông qua các bài
bình luận. Trong một xã hội với sự bùng nổ mạnh mẽ đầy biến động của thông tin và sự
phát triển như vũ bão của các loại hình truyền thông đại chúng thì bình luận lại càng trở
nên cần thiết cho đời sống. Bình luận đã đáp ứng những yêu cầu bức thiết của công chúng
trong việc thẩm định, phân tích, đánh giá các sự kiện, vấn đề từ đó tìm ra bản chất và
những ảnh hưởng của chúng đối với xã hội.
Có thể nói, cho đến nay các tài liệu đề cập đến đặc điểm của bình luận trên báo in
là không nhiều, nhất là trong bối cảnh hội nhập và phát triển của báo chí nước ta hiện nay.
Tính chất và vị trí đặc biệt của bình luận trong hệ thống thể loại báo chí chính luận đặt ra
những yêu cầu và đòi hỏi cao đối với các nhà báo viết loại này. Chính từ nhận thức về tầm
quan trọng của đặc điểm bình luận và xuất phát từ thực tiễn báo chí, chúng tôi chọn Một

ời sự và Suy ngh
ĩ” tr
số đặ
đặcc điểm th
thểể lo
loạại bình lu
luậận trong chuy
chuyêên mục “Th
Thờ
nghĩ”
trêên báo
ổi Tr
Tu

cuốn sách này đã gọi loại bài bình luận là bình luận trên báo. Trong cuốn “Ngh
Nghềề nghi
nghiệệp

và công vi
í” đã nêu quan điểm:
việệc của nh
nhàà báo”, tác giả bài viết “Bình lu
luậận tr
trêên báo ch
chí”
“Bài bình luận là một thể loại của báo chí, nhiệm vụ của nó là diễn đạt tư tưởng của tòa
soạn về một vấn đề thời sự hoặc một sự kiện, nghĩa là làm cho độc giả hiểu được mối
quan hệ đó theo một quan điểm nhất định và từ sự đánh giá đó rút ra được kết luận có
í” (Nhà xuất bản Thông tin, 1992) thì đề xuất
tính chất chính trị” [8; tr.241]. “Ký báo ch
chí”
quan niệm chia các thể loại báo chí thành các thể loại: Thông tấn- Chính luận- Ký báo chí
[5; tr.10]. Các tác giả cuốn “Tác ph
phẩẩm báo ch
chíí tập I” của Khoa báo chí, Phân viện Báo
chí và Tuyên truyền (năm 1995) đã nêu cách chia gồm ba thể loại: “Thông tấn- Chính

í”
luận- Thông tấn nghệ thuật” [13; tr.11]. Trần Thế Phiệt trong cuốn “Tác ph
phẩẩm báo ch
chí”
(tập 3) khẳng định: “Bình luận là một kiểu bài nghị luận mang tính chất tổng hợp trong

đó bao gồm các yếu tố giải thích, phân tích và có khi có cả chứng minh” [12; tr.95].

tác giả Hoàng Đình Cúc và Đức Dũng đã có cái nhìn tổng quan đối tượng, đặc trưng,
chức năng của thể loại bình luận…[4; tr.34].

Th
Các tài liệu dịch ở Việt Nam cũng đề cập nhiều đến thể loại bình luận như “Th
Thểể
í” của Xachenkô (Minsk, 1986, bản tiếng Nga) [17]; “Cách vi
lo
loạại báo ch
chí”
viếết một bài báo”
của Arnold Boffmann, Karel Storkan, I.U. Marusac (Nxb tham khảo nghiệp vụ TTX, Hà

í” của A.A. Chertuchonui (Nhà xuất bản
Nội, 1987) [2; tr.78]; “Các th
thểể lo
loạại báo ch
chí”
Thông tấn, Hà Nội, 2004) [1]…
Một số công trình chuyên ngành, khóa luận tốt nghiệp, luận văn có đề cập riêng
đến thể loại bình luận báo chí với các đề tài rất đa dạng và phong phú như đề tài về ngôn
ngữ bình luận, nghệ thuật bình luận như bài nghiên cứu “Ph
Phâân tích các bài bình lu
luậận

báo ch
chíí tr
trêên cơ sở lý thuy
thuyếết lập lu
luậận” của khoa Báo chí truyền thông Đại học Quốc gia

trêên báo Tu
Tuổổi Tr
Trẻẻ của luận văn này.

ch nghi
3. Mục đí
đích
nghiêên cứu
Luận văn nêu ra được những đặc điểm về nội dung và hình thức của thể loại bình
luận trên báo chí hiện nay trên cơ sở phân tích các yêu tố về nội dung và hình thức của
các tác phẩm bình luận trên chuyên mục “Thời sự và Suy nghĩ”.

3


Ngoài ra, từ việc nghiên cứu phân tích các bài bình luận chuyên mục “Thời sự và

Suy nghĩ”, người đọc sẽ hiểu biết cụ thể hơn về những nét hay và độc đáo của chuyên
mục này.

ạm vi nghi
4. Ph
Phạ
nghiêên cứu
Đối tượng nghiên cứu là nội dung và hình thức của tác phẩm bình luận tiêu biểu
được đăng tải trên báo Tuổi Trẻ thuộc chuyên mục “Thời sự và Suy nghĩ”.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những tác phẩm bình luận của chuyên mục
trong 9 tháng từ ngày 1/1/2013 đến ngày 30/9/2013 và 107 bài bình luận trong Tuyển tập

ững ng

giải thích,… nhằm làm sáng tỏ những vấn đề đặt ra, tạo sự rõ ràng, logic trong lập luận và
sự mạch lạc hơn ở các câu văn. Trong các thao tác trên thì phân tích, tổng hợp là các thao
tác chiếm vai trò chủ đạo.
4


ẦN NỘI DUNG
PH
PHẦ

ƯƠ
NG 1
CH
CHƯƠ
ƯƠNG
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
1.1. Vài nét về th
thểể lo
loạại bình lu
luậận báo ch
chíí
ái ni
1.1.1. Kh
Khá
niệệm
Bình luận là thể loại đặc sắc thuộc nhóm chính luận báo chí. Nó được xem xét ở
hai góc độ. Một là chỉ xem bình luận như một phương pháp (cách đánh giá bàn luận về
một sự kiện, hiện tượng, một vấn đề nào đó để từ đó nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn về
vấn đề và những điều do vấn đề đó gợi ra) được sử dụng trong các hình thức đăng tải trên
báo như trong tin vắn, trong bản tin, xã luận, ký sự, tổng quan điểm báo. Góc độ này hoàn

không chỉ dừng lại ở sự bàn luận, đánh giá một sự kiện của cuộc sống mà phải từ nhiều
5


sự kiện riêng lẻ, tác giả phải hình thành được bức tranh tổng thể của đời sống xã hội hiện
tại. Mặt khác, trên cơ sở đó phải giúp cho công chúng nhận thức đầy đủ và chính xác về
nhiều vấn đề của quá khứ và hiện tại, biết cách đánh giá thực tế khách quan, hiểu được vị
trí của mình để từ đó có hành động cần thiết vì mục tiêu xây dựng cuộc sống ngày một tốt
đẹp hơn.”[10; tr.89]. Theo đó, bình luận không chỉ là sự bàn luận các sự kiện riêng lẻ để
có cái nhìn tổng thể về đời sống xã hội mà từ sự bàn luận ấy giúp cho công chúng định
hướng, cũng như nhận thức đầy đủ hơn về bản chất của sự kiện đó. Còn theo các nhà
nghiên cứu Arnold Hoffmann, Karel Storkan, I.U.Marusac trong cuốn sách “Cách vi
viếết

một bài báo” thì cho rằng: “Bình luận là thể loại cơ bản của luận văn báo chí. Trong đó,
tác giả luôn nhằm trình bày với bạn đọc quan điểm của họ về sự kiện có tính chất thời sự
và nhằm thuyết phục bạn đọc rằng quan điểm này là đúng đắn” [2; tr.74]. Như vậy, ở
quan niệm này có sự khác biệt hơn khi các nhà nghiên cứu đề cao nhận xét chủ quan của
nhà báo mà ít quan tâm đến tính thực tế khách quan của vấn đề cần bàn luận. Đó cũng là
một quan niệm đúng nhưng chưa thực sự hoàn chỉnh, chưa khái quát hết được thể loại này.
Không chỉ các nhà nghiên cứu nước ngoài mà ngay cả những người nghiên cứu
thể loại bình luận trong nước cũng có những quan niệm khác nhau. Như trong cuốn “Tác

í”
ph
phẩẩm báo ch
chí”
í”, tác giả Trần Thế Phiệt cho rằng: “Bình luận là một kiểu bài nghị luận
mang tính chất tổng hợp trong đó bao gồm các yếu tố giải thích, phân tích và có khi có cả
chứng minh” [12; tr.95]. Theo ông, người viết không chỉ nắm bắt sự kiện mà từ đó phải

những điều cốt lõi để đưa ra khái niệm thể loại bình luận như sau: Bình luận là một thể
loại báo chí thuộc nhóm chính luận. Trong đó, tác giả sử dụng hệ thống thông tin lý lẽ của
mình để giải thích, phân tích, chứng minh các vấn đề có ý nghĩa chính trị, xã hội rồi từ đó
đi đến nhận định, đánh giá về vấn đề đó hoặc có thể để công chúng tự đánh giá.

1.1.2. Các dạng bài bình lu
luậận
Hiện nay việc phân chia bình luận còn nhiều quan niệm khác nhau. Sau đây là
một số quan niệm đáng chú ý:

í” chia các thể tài chính luận
Trước đây, trong cuốn giáo trình “Nghi
Nghiệệp vụ báo ch
chí”
ra làm hai loại là phản ánh và bình luận. Tuy nhiên cách chia này tỏ ra không hợp lý, khi
căn cứ vào mục đích của tác phẩm. Họ xếp các tác phẩm tái hiện các sự kiện và hiện
tượng đời sống xã hội vào nhóm phản ánh, còn các tác phẩm xem xét, đánh giá sự kiện thì
xếp vào nhóm thể tài bình luận. Trong nhóm thể tài bình luận, bao gồm có các thể loại
như bình luận, xã luận, chuyên luận… Trong bình luận có các thể: bình luận thông thường,
bình luận ngắn và thuật bình.
Trong cuốn “Ngh
Nghềề nghi
nghiệệp và công vi
việệc của nh
nhàà báo” các tác giả chia bình luận
ra làm các dạng: bình luận ngắn, bình luận trong ngày, bình luận trong tuần và bình luận
phê bình trong tuần, bình luận mang tính chất bút chiến và tính chất giải thích. Hay trong
7



ĩ” tr
“Một số đặ
đặcc điểm th
thểể lo
loạại bình lu
luậận qua chuy
chuyêên mục “Th
Thờ
nghĩ”
trêên báo
ẻ” liên quan nhiều đến nội dung bình luận. Do đó, từ các cách phân loại nêu trên
Tu
Tuổổi Tr
Trẻ”
chúng tôi rút ra một cách phân loại phù hợp với quan niệm của mình. Chúng tôi nhấn
mạnh vào yếu tố nội dung, tức là dựa vào chủ đề bài bình luận để chia bình luận thành các
loại như sau: bình luận chính trị - xã hội, bình luận kinh tế, bình luận văn hóa, thể thao…
Trong mỗi bài bình luận theo chủ đề không đề cập đến tất cả các vấn đề đời sống
xã hội mà nó chỉ đánh trọng tâm vào việc xem xét tỉ mỉ một lĩnh vực hay một vấn đề nhất
định nào đó như chính trị, kinh tế, văn hóa -xã hội. Những bộ phận cấu thành bài bình
luận theo chủ đề là sự lựa chọn, phân nhóm, đối chiếu, so sánh và đánh giá các sự kiện đã
nêu. Chính cách xử lý tư liệu này đã tạo nên tính đa dạng đặc biệt của thể loại bình luận
như: bình luận những vấn đề chính trị, bình luận những vấn đề kinh tế, bình luận những
vấn đề thể thao, sức khỏe… Mà đặc biệt, trong chuyên mục “Thời sự và Suy nghĩ” đã
8


đăng rất nhiều bài bình luận dạng này. Những bài bình luận theo chủ đề có ý nghĩa rất
quan trọng khi bàn luận và đánh giá về những vấn đề mới mang tính thời sự. Báo chí cũng
có thể sử dụng loại bình luận này để cảnh báo công chúng về những hành vi, việc làm

ực hành báo ch
th
thự
chíí Xô Vi
Viếết”, E.P.Prôkharốp nêu rõ: “Giúp bạn đọc hình thành bức tranh
tổng thể của đời sống xã hội từ những tư liệu riêng lẻ trên báo chí là một trong những
nguyên nhân làm xuất hiện thể loại bình luận” [10; tr.122]. Theo đó, bài bình luận hoàn
chỉnh không chỉ dừng lại ở sự bàn luận, đánh giá một sự kiện mà phải từ nhiều sự kiện
9


riêng lẻ, tác giả phải hình thành một bức tranh tổng thể của đời sống xã hội. Để làm được
điều đó người viết bình luận đương nhiên không thể thực hiện bằng cách liệt kê hết tất cả
cá sự kiện liên quan, mà phải biết cách chọn lọc, lựa chọn những lý lẽ để thuyết phục
người đọc. Như thế, việc lựa chọn các sự việc có thể trong tác phẩm, văn kiện, thời sự hay
những vấn đề thường ngày có ý nghĩa xã hội là để tái tạo một bức tranh toàn cảnh xã hội
hoặc một lĩnh vực xã hội nào đó. Có nghĩa là người viết bình luận phải phải lựa chọn
những tình tiết, sự kiện, hiện tượng, quá trình tiêu biểu nhất trong mối quan hệ tổng thể
của chúng để tái tạo bức tranh đó. Nhờ đó, bình luận giúp người đọc có cái nhìn tổng quát
về hiện tượng, nắm rõ được nguồn gốc, bản chất của sự kiện, vấn đề, đồng thời theo dõi
sự vận động phát triển của nó trong xã hội.
Trên cơ sở lựa chọn sự kiện đã được lựa chọn, tác giả sẽ phân tích lý giải để đi
đến kết luận. Các tác giả cuốn “Gi
Giááo tr
trìình nghi
nghiệệp vụ báo ch
chíí, tập 2” cho rằng bình luận
phải có đầy đủ 3 yếu tố: thông báo, bình và luận trong đó bình và luận là hai mặt quan
trọng không thế thiếu. Bình là xem xét, phân tích các khía cạnh của vấn đề, đánh giá, khai
thác ở các mặt nội dung, ý nghĩa. Luận là bàn bạc, mở rộng vấn đề, đặt nó trong quá trình

thời sự xảy ra trong đời sống xã hội, được truyền thông đề cập và được công chúng chú ý
đến, đương nhiên là sẽ có nhiều cách hiểu vấn đề khác nhau giữa những người tiếp nhận,
tùy thuộc vào lợi ích cũng như trình độ của mỗi người. Tức là sẽ xuất hiện những ý kiến
trái chiều trong cùng một sự kiện hay vấn đề. Dĩ nhiên, những người có quyền lợi khi đối
kháng sẽ có cách suy nghĩ và giải thích khác. Chính vì thế, bài bình luận phải có đủ lý lẽ,
chứng cứ, dẫn chứng thuyết phục bẻ gãy các luận điểm của đối phương, nhằm đưa vấn đề
ra ánh sáng đúng với bản chất thật của nó. Các nhà nghiên cứu gọi phương pháp này là
bút chiến hay luận chiến trên báo chí. Mặt khác, mục đích hướng dẫn nhận thức cho công
chúng của bài bình luận luôn được các nhà nghiên cứu đặc biệt chú ý. Các tác giả cuốn

“Ngh
Nghềề nghi
nghiệệp và công vi
việệc của nh
nhàà báo” cho rằng: “Thể loại bình luận là một bộ phận
của công tác báo chí dùng để hướng dẫn cách nhận định các nguồn tin tức,… Để đạt mục
đích trên, nghĩa là làm cho quần chúng hiểu và nhận thức được các điều kiện và sự phát
triển về đời sống chính trị xã hội hiện thời, bài bình luận có nhiệm vụ tạo điều kiện cho
độc giả đánh giá đúng đắn sự kiện nhất định đương thời. Do đó, bài bình luận phải dẫn
dắt độc giả rút ra được kết luận từ những sự kiện đã xảy ra trong thực tế để họ quyết định
vận mệnh chính trị của họ một cách đúng đắn và hành động theo sự quyết định đó”[8;
tr.239-240]. Bình luận là công cụ không thể thiếu trong công tác giáo dục tư tưởng chính
trị cho quần chúng như Trần Thế Phiệt có viết: “Bình luận với ý nghĩa là một phương

pháp là cách đánh giá và bàn luận một sự kiện, một hiện tượng, một vấn đề đó và những
điều do vấn đề gợi ra” [12; tr.89]. Như vậy, đa số các nhà nghiên cứu đều cho rằng bình
luận là một trong những thể loại cơ bản của nhóm chính luận báo chí, nó được sử dụng để
nhìn nhận, đánh giá một sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội nhằm mục đích định
hướng nhận thức cho công chúng.
Đặc điểm cuối cùng quan trọng hơn cả chính là tính lý luận. Do đặc thù thể loại,

ra.
Tóm lại, ta có thể rút ra một số nhận xét chủ yếu về thể loại bình luận như sau:
Bình luận là thể loại có chức năng giải thích, đánh giá, phân tích những sự thật tiêu biểu
của đời sống. Đối tượng phản ánh của bình luận có thể là các sự kiện, hoàn cảnh, tình
hình, hiện trạng tiêu biểu của đời sống, đang cần được làm sáng tỏ và định hướng. Với
nghệ thuật lập luận mềm dẻo, linh hoạt bằng cách kết hợp giữa các bằng chứng, luận cứ,
luận điểm. Tác phẩm bình luận có thể thuyết phục công chúng hiểu và hành động theo
hướng mà người viết bình luận hướng tới. Bình luận là một kiểu bài nghị luận mang tính
chất tổng hợp trong đó bao gồm các yếu tố giải thích, phân tích, có khi cả chứng minh. Dĩ
nhiên không chỉ quan niệm đơn giản nó là sự cộng lại đơn thuần của các yếu tố đó.

ời sự và Suy ngh
ĩ” tr
1.2. Vài nét về chuy
chuyêên mục “Th
Thờ
nghĩ”
trêên báo Tu
Tuổổi Tr
Trẻẻ

12


Báo Tuổi Trẻ TPHCM là cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ
Chí Minh, ra đời ngày 2/9/1975. Tuổi Trẻ TPHCM là một trong số nhiều tờ báo ở nước ta
có chuyên mục bình luận ổn định và thường xuyên đăng tải các tác phẩm bình luận. Bình
luận trên báo Tuổi Trẻ chiếm một số lượng khá lớn. Trên báo Tuổi Trẻ hiện nay có hẳn
một chuyên trang “Thời sự và Suy nghĩ” dành riêng cho thể loại này.


trong chuyên mục “Thời sự và Suy nghĩ” được bạn đọc bình chọn là những bài viết hay
trên báo Tuổi Trẻ hay được các nhà báo bình chọn trong các giải thưởng nhà báo lớn.
Theo một số ý kiến đánh giá (bạn đọc và các nhà báo) thì “Thời sự và Suy nghĩ” có thể
coi là chuyên mục đặc sắc của báo Tuổi Trẻ, kể từ khi ra đời cho đến nay.
Hơn mười năm ra mắt bạn đọc, nhưng chuyên mục đã sớm khẳng định vị thế của
mình trong đời sống báo chí cả nước. Nó đã đăng tải hàng nghìn tác phẩm bình luận giá
trị thuộc nhiều lĩnh vực đời sống. Điều đó cho thấy chuyên mục trở thành nơi hội tụ đầy
sức hấp dẫn, nơi phát sáng sâu rộng có ảnh hưởng tích cực đối với độc giả cả nước.
Nhìn một cách tổng quát, “Thời sự và Suy nghĩ” đã cho người đọc thấy được sự
phong phú, đa dạng, phức tạp và có định hướng của mình trong dòng chảy hơn một thập
kỉ qua của thời sự Việt Nam. Ở đây, ta bắt gặp được bức tranh tổng thể đời sống trên
nhiều lĩnh vực, phản ánh khá toàn diện các vấn đề thời sự nóng hiện nay, những bài viết
trong từng phạm vi và cấp độ khác nhau.

14


ƯƠ
NG 2
CH
CHƯƠ
ƯƠNG
ẬN
MỘT SỐ NỘI DUNG BÌNH LU
LUẬ
ÊN MỤC “TH
ỜI SỰ VÀ SUY NGH
Ĩ”
TRONG CHUY
CHUYÊ

“Điều đáng sợ nhất đối với một tòa soạn là gì? Là sự vô cảm trước những dòng
cải chính! Hãy nghĩ đến những gì phía sau những dòng chữ đó: tai họa đã ập xuống đầu
một doanh nghiệp, danh dự một con người bị bôi xấu vì đời tư của họ bị bóp méo khi phơi
bày trên mặt báo, sinh mạng chính trị một con người có thể bị kết liễu một cách oan
ững dòng cải ch
ức…”. (Ph
Phíía sau nh
nhữ
chíính- Bùi Thanh, ngày 21/6/2007).
15


Chắc rằng khi đọc những đoạn trích trên, người đọc sẽ thắm thía hơn những điều
mà tác giả muốn nói…
Như nội dung của một số đoạn trích, các bài viết thuộc mảng đề tài này thường
được viết nghiên về phần trách nhiệm, đạo đức nhà báo. Ngày nay, các hoạt động báo chí
phát triển khá nhanh để cập nhật tình hình trong nước cũng như quốc tế. Điều đó đòi hỏi
nhiều yêu cầu khắc khe đối với người viết báo và đó chính là điều mà những bài bình luận
trong “Thời sự và Suy nghĩ” tâm đắc để răn đe nhắc nhở mình.
Đầu tiên, đa số các bài báo đều đề cập đến tính công lý, trung thực, dũng cảm

ững ng
dấn thân và minh bạch trong bài báo mà mình đảm nhận. Trong đầu bài viết “Nh
Nhữ
ngòòi
bút lửa” của nhà báo Lê Văn Nuôi, ông đưa ra hàng loạt cái chết, tai nạn của nhà báo
phải gánh chịu trên khắp thế giới: “2003 – “năm đen tối” của báo giới đã qua đi, với 42

phóng viên thiệt mạng và hơn 120 người vẫn còn bị cầm tù do cầm bút bảo vệ sự thật hay
gặp tai nạn khi tác nghiệp”. Đưa ra những thống kê đó, tác giả không chỉ cho thấy tính

phạm pháp của một công dân để không xâm phạm vào đời tư của họ, vì họ còn có gia
đình, con cái và lối sống hoàn lương; minh bạch, cẩn trọng khi phản ánh, phê phán sai
sót của một doanh nghiệp, nếu không bài báo ấy trở thành một loại “quảng cáo thóa mạ”,
làm tiêu tan uy tín của thương hiệu đó; hay minh bạch trong hành nghề nhà báo đối với
một số nhà báo” (Dấn th
thâân vì sự minh bạch, Lê Văn Nuôi, ngày 21/6/2006).
Để minh bạch trong nghề báo được phát huy hiệu quả thì đòi hỏi các cơ quan
quyền lực nhà nước cũng phải cung cấp những thông tin thật minh bạch để phục vụ cho
quyền được thông tin của người dân.
Từ sự dấn thân tác nghiệp và minh bạch trong bài viết, nội dung thứ hai mà nhóm
đề tài này thường bàn đến chính những vấn đề có liên quan đến quyền được thông tin của
người đọc. Quyền được thông tin là một thành tố quan trọng của quyền tự do thông tin một quyền cơ bản của con người, được xác định trong Tuyên bố nhân quyền thế giới
năm 1948. Quyền tự do thông tin bao gồm quyền tìm kiếm, thu thập, phổ biến và quyền
được thông tin. Trong đó quyền được thông tin dùng để chỉ quyền của công chúng được
biết thông tin của nhà nước, theo cách chủ động công khai từ phía nhà nước hoặc thực
hiện quyền yêu cầu từ phía người dân, nhằm thoả mãn nhu cầu thông tin của mình cũng
như bảo vệ và thực hiện các quyền năng khác được pháp luật ghi nhận. Quyền được thông
tin tạo cơ sở cho người dân trong việc giám sát sự công khai, minh bạch trong hoạt động
của nhà nước. Điều này trở thành một nhu cầu và một quyền cơ bản, cấp thiết cần phải
đảm bảo được thực hiện đối với mọi công dân. Đây cũng là một thành tố không thể tách
rời của một nền dân chủ, là biểu hiện của một xã hội được quản lý, vận hành theo nguyên
tắc nhà nước pháp quyền. “Bạn đọ
đọcc mu
muốốn bi
biếết sự th
thậật” (ngày 21/6/2010) của Tiến sĩ Lê
Đăng Doanh đã khẳng định nhu cầu được biết của người đọc. Ông tiếp xúc một khía cạnh
khác của vấn đề, hiện nay bạn đọc sẽ dễ dàng nhận ra nhiều điểm tương đồng, có khi
giống hệt nhau từng câu từng chữ giữa các tờ báo. Cách đưa tin thiếu sức sống, thiếu dấu
ấn riêng vừa thiếu tính khái quát cả tính cụ thể, nó cho thấy sự thiếu thông tin và cả trí

nhữ
chíính
nh” mà Bùi Thanh bình luận
trên chuyên mục. Người viết mở đầu bài bình luận bằng sự “xấu hổ và đau đớn”, chỉ ra sự
thiếu trách nhiệm trong việc thực thi sứ mệnh và quyền lực của các nhà báo. Hậu quả là
xuất hiện khá nhiều sai sót trên các báo, nhưng không phải tờ báo nào cũng nghiêm túc
cải chính theo luật định. Bùi Thanh đã vận dụng những lý lẽ vô cùng thuyết phục khiến
người đọc có cái nhìn sâu hơn về những dòng cải chính: “Hãy nghĩ đến những gì phía sau

những dòng cải chính: tai họa đã ập xuống đầu một doanh nghiệp , danh dự của một con
người bị bôi xấu vì đời tư của họ bị bóp méo khi phơi bày trên mặt báo, sinh mạng chính
trị một con người có thể kết liễu một cách oan ức…” (21/6/2006). Đúng là khi làm sai thì
phải nhận lỗi nhưng có những thứ dù có xin lỗi ngàn lần cũng không thể cứu được hậu
quả mà mình đã gây ra, và cải chính như một lời xin lỗi của nhà báo đến những cá nhân
hay doanh nghiệp, cơ quan bị vu oan. Sai có thể sửa nhưng liệu những dòng cải chính nhỏ
18


xíu trên báo có cứu vớt được những gì mà một bài báo viết sai sự thật đã gây ra. Đây
được tác giả ví như một bản tự kiểm điểm nhân Ngày nhà báo, tuy thế nhưng nó cũng
khiến nhiều người đọc phải suy nghĩ nhất là đối với những người làm báo như ông. Như
một lời nhắc nhở ngầm rằng người làm báo phải thật nghiêm túc và có trách nhiệm với
từng con chữ trên bài viết mà mình tạo ra.
Vấn đề dấn thân và sự minh bạch sở dĩ được chúng tôi đề cập đầu tiên trong nội
dung luận văn không phải vì số lượng nhiều hay ít mà vì ý nghĩa thật sự của nó trên
chuyên mục và cả trên các báo hiện nay. Các bài bình luận trên chuyên mục dù bàn luận
về vấn đề nào, thì sau đó độc giả cũng có thể cảm nhận được con người tác giả hay nói
một cách khác chính là quan điểm của một con người đã dấn thân để tìm hiểu bản chất
của sự việc và đem nó đến với công chúng. Tóm lại, qua sự dũng cảm dám dấn thân đi
tìm sự thật và sự trung thực, minh bạch trong bài viết, nhà báo đã đáp ứng quyền được

viết.
Như chúng ta đã biết, nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và vì dân “nhà

nước đó hoạt động theo nguyên tắc vì lợi ích của nhân dân, việc gì có lợi cho dân phải
hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh”. Thế mà hàng loạt sự vụ xảy ra,
trở thành thời sự lại khiến dân đau lòng, chính phủ đau đầu. Nắm bắt được điều này,

“Thời sự và Suy nghĩ” đã nhanh chóng phơi bày vấn đề ra mặt báo cho tất cả mọi người
cùng bàn luận. Trước hết, một hiện trạng hiện nay khá nhức nhối liên quan đến các cấp
ban ngành lãnh đạo khi họ cho ra nhiều quyết định vô lý khiến nhân dân phải điêu đứng.

ú lạ th
Trong bài bình luận “Các ch
chú
thậật!...
t!...”” của Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, tác giả đã trình bày
cho bạn đọc thấy hai “sáng kiến” quản lý mạnh bạo của cơ quan lãnh đạo ta. Đó là tờ
trình cấm toàn bộ loại hình kinh doanh karaoke trên đất nước Việt Nam của Bộ Văn hóa –
thông tin và kiến nghị cấm lưu hành xe máy ngoại tỉnh, sử dụng biển riêng cho xe máy
đăng kí ở Hà Nội của Sở Giao thông công chính Hà Nội. Lý do của những quyết định ấy
cũng rất thú vị: Bộ Văn hóa – thông tin do bị chất vấn rất nhiều về các vấn đề tiêu cực,
không lành mạnh của karaoke nên đề nghị cấm; để giải quyết vấn đề kẹt xe ở Hà Nội, Sở
Giao thông công chính nơi này ra lệnh cấm xe máy ngoại tỉnh. Tiến sĩ Lê Đăng Doanh đã
đưa ra những bất cập, phi logic của các “sáng kiến” này. Ông chỉ ra rõ vấn đề, nguyên
nhân cũng như giải pháp chín chắn hơn cho các cơ quan chức năng. Tác giả đã viết liệu
cấm karaoke có cấm được các hình thức khác như câu cá “ôm”, gội đầu “ôm”, ngủ trưa

“ôm”… Vì hiện tượng tiêu cực xung quanh karaoke liên quan đến các vấn đề tiêu cực
khác như tham nhũng, lạm dụng công quỹ, cả văn hóa, kỷ luật, nhân cách của viên
chức… Việc cấm xe ngoại tỉnh vào Hà Nội thì bất cập hơn, “cấm hết các xe máy này thì

khôông? – Ngọc Hà,
ngày 3/6/2013); việc có quy chế ưu đãi cho cán bộ tiền khởi nghĩa và các bà mẹ VN anh
hùng nếu các vị đó đi thi tuyển đại học, rất nhiều những quyết định nông nỗi khác của
chính quyền các cấp được đưa ra và rút lại như: quy định “không xây dựng các công trình

theo hướng nhại cổ kiểu kiến trúc cổ điển Pháp - châu Âu”, hay vụ “muốn làm giấy khai
sinh cho đứa con thứ 3, thứ 4 của mình, người dân “tự nguyện” nộp 1-1,5 triệu đồng”...!,
“ Còn nhớ vụ cấm “người thấp bé, nhẹ cân (chiều cao đứng dưới 1,45m, trọng lượng
dưới 40kg) không được đi xe máy trên 50 cc”; sau đó chưa chịu dừng, lại “vẽ” thêm: cấm
“người có vòng đo ngực trung bình dưới 72cm không được cấp bằng lái hạng A1, tức

cũng không được đi xe trên 50 cc...”; cách đây không lâu “chỉ được bán thịt trong vòng 8
ng quy
giờ giết mổ”… (Để đừ
đừng
quyếết rồi rút!- Ts. Lê Đăng Doanh, ngày 18/7/2013). Theo bài
ng “quy
viết Để đừ
đừng
quyếết rồi rút”! của Danh Đức thì các cấp bộ và địa phương thi nhau
“quyết rồi rút”. Mỗi vụ đều gây phản ứng dư luận, tạo bức xúc không cần thiết, làm mất
21


uy tín và hình ảnh của nhà nước. Bài viết kết thúc khiến người đọc cũng cảm thấy tức tối
vì sự lạm quyền mà không hữu dụng của hệ thống quản lý nhà nước: “Một lái xe có thể bị

giữ bằng lái 30 ngày chỉ với lỗi “đậu xe cách lề đường trên 25cm”, huống hồ là những
người có trách nhiệm ra quyết sách, và mặc nhiên phải có trách nhiệm bảo vệ uy tín Nhà
nước. Không lẽ cứ hưởng lương và bổng lộc mà cứ thoải mái xem uy tín Nhà nước và

như
khôông
tăng tr
tráách nhi
nhiệệm! – Phúc Huy, ngày 28/7/2004), nhà báo Phúc Huy đã thay mặt người
dân quận Tân bình, Phú Nhuận (TP.HCM) lên tiếng đòi quyền lợi của khách hàng đối với
công ty Cấp nước trước tình trạng nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm nặng. Tác giả viết:
22