Những quan niệm anh hùng, lí tưởng anh hùng của tiền nhân
mang tính thời đại và lịch sử sâu sắc. Tổ tiên, ông cha ta đã nêu
câu lí tưởng anh hùng, lẫm liệt hiên ngang xa thân vì nước vì dân,
hướng về nhân nghĩa.
Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ lớn của đất nước ta, mãi mãi xứng đáng là ngôi sao sáng trên bầu trời
văn nghệ Việt Nam trong thế kỉ XIX. Ông để lại một số truyện thơ tiêu biểu nhất là Truyện Lục Vân Tiên.
Qua cuộc đời của Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga, nhà thơ khẳng định và ngợi ca một lẽ sống đẹp:
Trai thời trung hiếu làm đầu,
Gái thời tiết hạnh là câu trau mình.
Lục Vân Tiên là một anh hùng lí tưởng của nhà thơ mù yêu nước. Có biết bao tình tiết hào hùng và cảm
động về trang anh hùng nghĩa hiệp này. Chiến công đánh cướp của Lục Vân Tiên mãi mãi là bài ca hùng
tráng của người anh hùng trong một xã hội loạn lạc.
Sau khi giết chết Phong Lai, đánh tan lũ giặc sơn đài, trừ hậu họa cho nhân dân, giải thoát cho Kiều
Nguyệt Nga, Lục Vân Tiên đã thể hiện một cách ứng xử vô cùng cao thượng và hào hiệp. Người đẹp băn
khoăn về chuyện "báo đức thù công" thì Lục Vân Tiên "liền cười" rồi đĩnh đạc nói:
Nhớ câu kiến nghĩa bất vi,
Làm người thế ấy cũng phi anh hùng.
"Kiến nghĩa bất vi" nghĩa là thấy việc nghĩa mà không làm. "Phi anh hùng" là không phải anh hùng. Hai
câu thơ nêu lên một phương châm, một lẽ sống: Thấy việc nghĩa mà không làm thì con người như thế
không đáng mặt anh hùng, thậm chí đó là kẻ tầm thường. Từ phủ định để đi tới khẳng định về một lẽ sống
cao đẹp của người anh hùng ngày xưa: đề cao tinh thần nghĩa hiệp, hành động hướng tới nhân nghĩa; coi
việc nghĩa ở đời là trách nhiệm cao cả thiêng liêng.
Tại sao khi thấy việc nghĩa mà không làm, như thế không phải là anh hùng? Việc nghĩa ở đây là nhân
nghĩa, là tình thương người, chở che bênh vực người bị áp bức, bị hại, là tinh thần cương quyết chống lại
cái ác, chống lại hung tàn bạo ngược để bảo vệ hạnh phúc, tài sản và tính mệnh của nhân dân. Đã là người
anh hùng thì phải xả thân vì việc nghĩa, coi việc nghĩa là lẽ sống cao đẹp của mình, sẵn sàng đem tài năng
và lòng dũng cảm để làm cho việc nghĩa tỏa sáng trong lòng người. Đạo lí nhân dân đề cao và coi trọng
nhân nghĩa. Bởi vậy, những kẻ thấy việc nghĩa mà không làm, dửng dưng trước nỗi đau buồn, bất hạnh
của đồng loại, thì những kẻ ấy không đáng mặt là anh hùng, thậm chí đó là những kẻ đạo đức giả rất tầm
thường. Anh hùng phải gắn bó với nhân dân, với nỗi lo, nỗi đau, niềm vui và mơ ước của nhân dân. Anh
hùng phải bảo vệ và phấn đấu cho hạnh phúc của nhân dân. Có như thế mới xứng đáng là người anh hùng