Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

Lời nói đầu

M

ột quốc gia muốn có nền kinh tế phát triển thì đòi hỏi nền kinh tế của
quốc gia đó phải có nền kinh tế phát triển mạnh mẽ. Do đó, hệ thống
tài chính quốc gia phải thực sự quán lý chặc chẽ, trong đó phải nói đến Tài
Chính Công càng phải vững chắc hơn vì Tài Chính Công chiếm tỷ trọng lớn
trong nền kinh tế, nó là một công cụ quản lý vĩ mô gắn liền với hoạt động
nhà nước về các tài chính của nhà nước nhưng được thực thi theo khuông
khổ của pháp luật nhằm ổn định kinh tế và sự hài hòa xã hội, nó luôn tác
động đến các khâu tài chính khác trong hệ thống tài chính quốc dân, nó ảnh
hưởng đến sự phát triển của các khu vực kinh tế và thị trường tái chính.
Trong điều kiện nền kinh tế hỗn hợp sức nặng và vai trò của các hoạt
động kinh tế khu vực Nhà nước rất quan trọng. Mặc dù hàng hoá và dịch vụ
cần thiết để duy trì cuộc sống được cung cấp bởi các hoạt động kinh tế của
khu vực tư nhân thông qua thị trường, nhưng khu vực tư nhân không thể đáp
ứng được nhu cầu đòi hỏi của công chúng cho rất nhiều hàng hoá và dịch vụ
trên nhiều lĩnh vự như: Bảo vệ an ninh quốc gia, ngoại giao, luật pháp,
phòng cháy chữa cháy, giáo dục và các phương tiện công cộng của cơ sở hạ
tầng như: đường xá, công viên, điện nước,… Do đó, Nhà nước phải sử dụng
các nguồn thu thông qua các hình thức thu như: Thuế, phát hành trái phiếu,
… để thực hiện các chức năng chính trị, quản lý kinh tế và cung cấp các
hàng hoá, dịch vụ công cộng.
Căn cứ vào mục đích sử dụng các quỹ tiền tệ tài chính công bao gồm:
1. Ngân sách Nhà nước.
2. Quỹ tín dụng Nhà nước.
3. Quỹ dự trữ quốc gia ( vàng, tiền nước ngoài, tiền tệ quốc tế,
các mặt hàng chiến lược ), quỹ hỗ trợ đầu tư quốc gia. Thực

phát sinh trong quá trình nhà nước huy động, phân phối và sử dụng quỹ tiền
tệ tập trung lớn nhất của nhà nước ( quỹ ngân sách ) nhằm đảm bảo việc
thực hiện các chức năng của nhà nước về mọi mặt.

Sự phối hợp giữa hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách
nhà nước đã tạo ra hoạt động chi ngân sách nhà nước.

2


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

Như vậy, chi ngân sách nhà nước là hệ thống các quan hệ kinh tế
phát sinh trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ lớn nhất của nhà
nước - quỹ ngân sách, nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước về mọi
mặt theo những nguyên tắc nhất định.
Trong mỗi chế độ xã hội, mỗi giai đoạn lịch sử, chi ngân sách nhà
nước mang những nội dung cơ cấu khác nhau, song chúng đều có cùng
những đặc điểm sau:
Thứ nhất, chi ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với bộ máy nhà nước
và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị , xã hội mà nhà nước phải đảm đương
trong thời kỳ. Nhà nước với bộ máy càng lớn thì phải đảm đương càng nhiều
nhiệm vụ thì mức độ và phạm vi chi của ngân sách nhà nước càng lớn.
Thứ hai là, các khoản chi của ngân sách nhà nước được xem xét hiệu
quả trên tầm vĩ mô. Điều đó có nghĩa là các khoản chi của ngân sách nhà
nước phải được xem xét một cách toàn diện dựa trên cơ sở của việc hoàn
thành các mục tiêu kinh tế - xã hội đề ra .
Thứ ba là, các khoản chi của ngân sách nhà nước mang tính không
hoàn trả trực tiếp. Điều này được thể hiện qua việc các tổ chức hoặc cá nhân
nhận được vốn, kinh phí từ ngân sách nhà nước không phải ghi nợ, và cũng

quan trọng trong việc thực hiện chức năng nói trên của nhà nước.
Chi đầu tư phát triển là những khoản chi mang tính chất tích lũy phục
vụ cho quá trình tái sản xuất mở rộng gắn với việc xây dựng cơ sở hạ tầng
nhằm tạo ra môi trường và điều kiện thuận lợi cho việc bỏ vốn đầu tư của
các doanh nghiệp vào các lĩnh vực cần thiết, phù hợp với mục tiêu của nền
kinh tế. Nói khác đi, việc chi cho đầu tư phát triển của ngân sách nhà nước
nhằm mục đích tạo ra một sự khởi động ban đầu, kích thích qúa trình vận
đông các nguồn vốn trong xã hội để hướng tới sự tăng trưởng.
Chi đầu tư phát triển được cấp phát chủ yếu từ ngân sách trung ương
và một bộ phận đáng kể của ngân sách địa phương và bao gồm các khoản
chi cơ bản sau đây:
_ Chi đầu tư xây dựng cơ bản
_ Chi đầu tư và hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp nhà nước.
_Chi góp vốn cổ phần, vốn liên doanh vào các doanh nghiệp thuộc các
lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của nhà nước.
_ Chi cho các quỹ hỗ trợ đầu tư quốc gia và các quỹ hỗ trợ phát triển.
_ Chi dự trữ nhà nước.
2. Chi tiêu dùng thường xuyên
Bao gồm các khoản chi cho tiêu dùng xã hội gắn liền với chức năng
quản lý xã hội của nhà nước, khoản chi này được phân thành hai bộ phận:
một bộ phận vốn được sử dụng để đáp ứng nhu cầu của dân cư về phát triển
văn hóa xã hội, nó có mối quan hệ trực tiếp đến thu nhập và nâng cao mức
sống của dân cư và một bộ phận phục vụ cho nhu cầu quản lý kinh tế xã hội
chung của nhà nước.
Bằng vào các khoản chi tiêu dùng thường xuyên nhà nước thể hiện sự
quan tâm của mình đến nhân tố con người trong quá trình phát triển kinh tế,
đồng thời với các khoản chi này nhà nước thực hiện chức năng văn hóa, giáo
dục, quản lý, an ninh quốc phòng.

4

nước ta, nhiều vấn đề kinh tế xã hội của đất nước đang đặt ra thách thức đối
với các khoản chi của ngân sách nhà nước. Trong bối cảnh đó, nếu bố trí các
khoản chi ngân sách một cách tuỳ tiện, ngẫu hứng, thiếu sự phân tích hoàn
cảnh cụ thể sẽ có ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển kinh tế xã hội của
đất nước.
Do đó, việc tổ chức chi ngân sách nhà nước phải tuân thủ những
nguyên tắc nhất định.
Nguyên tắc thứ nhất: dựa trên khả năng các nguồn thu để hoạch định
chi tiêu. Theo nguyên tắc nay thì mức độ chi và cơ cấu các khoản chi phải
hoạch định dựa trên cơ sở các nguồn thu. Nếu nguồn thu hạn hẹp, thì ngân
sách phải cắt giảm. Vi phạm nguyên tắc sẽ dẫn đến tình trạng bội chi ngân
sách quá lớn và sẽ dẫn đến khả năng bùng nổ lạm phát kinh tế. Tuân thủ
đúng theo nguyên tắc này thì sẽ tránh được tình trạng mắc nợ trong nước và
nợ nước ngoài.
Dự kiến tổng thu ngân sách Nhà nước Việt Nam năm 2008 đạt 399
nghìn tỷ đồng, vượt 23,5% so với dự toán và tăng 26,3% so với kết quả thực
hiện năm ngoái. Tuy nhiên, theo ủy ban Tài chính và Ngân sách Quốc hội,
thu ngân sách chứa đựng nhiều yếu tố đột biến, không ổn định. Trong 76
nghìn tỷ đồng vượt dự toán, có tới 35, 4 nghìn tỷ đồng từ chênh lệch giá dầu
thô (giá dự tính là 64 USD mỗi thùng, song giá bình quân thực tế 9 tháng
xấp xỉ 105 USD). Thu từ xuất khẩu vượt 23.500 tỷ đồng và thu từ đất vượt
5.500 tỷ đồng so với dự toán đầu năm. Cả ba yếu tố này đều rất bấp bênh,
đặc biệt trong bối cảnh giá dầu thô tiếp tục giảm mạnh, xuất khẩu bị đe dọa
khi thế giới đối mặt với nguy cơ suy thoái.
Thu ngân sách 2008 gặp khó khăn do biến động giá dầu .
Theo giải trình của Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh, do xuất
khẩu dầu thô chiếm một tỷ trọng rất lớn trong nguồn thu ngân sách của ta
nên diễn biến tụt giảm giá dầu trên thị trường thế giới sẽ có tác động lớn đến
cân đối ngân sách. So với mức được chọn làm căn cứ xây dựng kế hoạch
ngân sách (90 USD/thùng), giá thực tế đã giảm quá sâu.

dầu thô tăng từ 65 USD/thùng lên 68 USD/thùng; tăng thu thêm từ hoạt
động xuất nhập khẩu 2.500 tỷ đồng; tăng số thu chuyển nguồn từ năm 2009
sang năm 2010 so với số đã báo cáo Quốc hội 1.000 tỷ đồng và được tính
vào cân đối ngân sách Nhà nước năm 2010. Đồng thời, tăng chi Chương
trình Biển Đông hải đảo 38 tỷ đồng tương ứng với số giảm chi của Tập đoàn
công nghiệp, than và khoáng sản Việt Nam (28 tỷ đồng); Tập đoàn dệt may
Việt Nam (10 tỷ đồng); tăng chi cho Chương trình giảm nghèo 300 tỷ đồng.
Nguyên tắc thứ hai : tiết kiệm và hiệu quả. Nguyên tắc này đòi hỏi cá
tổ chức, các đơn vị sử dụng nguồn kinh phí hay nguồn vốn của ngân sách
cấp phát phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, sử dụng một cách có hiệu quả
nhất và tiết kiệm nhất. Tức là chi tiêu một số tiền nhỏ hơn số tiền đã đề ra
mà vẫn đạt hiệu quả cao. Quán triệt nguyên tắc này trong việc bố trí các
khoản chi của ngân sách nhà nước cần phải dựa trên những định mức chi
tích cực có căn cứ khoa học và thực tiễn, tổ chức các khoản chi theo chương
trình có mục tiêu. Khi chi phải xem xét các chức năng, nhiệm vụ của các tổ
7


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

chức, đơn vị sử dụng kinh phí ngân sách. Khi thực hiện theo đúng nguyên
tắc này thì sẽ giúp tiết kiệm cho ngân sách nhà nước, tránh thất thoát, lãng
phí.
Nhưng thực trạng thu chi ngân sách nhà nước của Việt Nam còn nhiều
điều đáng nói: Thu thiếu ổn đinh, trong khi đó lại chi lãng phí.
Theo dự ước, năm 2008 tổng số thu ngân sách Nhà nước vượt dự toán
76.000 tỷ đồng, tăng 26,3% so với thực hiện năm 2007. Theo đánh giá của
nhiều đại biểu, trong bối cảnh khủng hoảng của nền kinh tế trên thế giới,
kinh tế Việt Nam gặp nhiều khó khăn thì kết quả này là rất có ý nghĩa, góp
phần quan trọng đảm bảo sự ổn định của đất nước.


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

Thứ 3 là về chi trả nợ, nhiều ý kiến đề nghị xem xét việc bố trí tăng
chi trả nợ khoảng 6.000 tỷ đồng và sử dụng khoảng 11.000 tỷ đồng để thực
hiện chính sách an sinh xã hội như làm nhà ở cho người nghèo, hỗ trợ phát
triển kinh tế - xã hội các huyện nghèo..., đây là các khoản chi không có trong
dự toán được Quốc hội quyết định, làm thay đổi dự toán chi.
Thứ 4 là về xử lý, thu hồi số vốn ứng trước dự toán: hiện nay, số vốn
ứng trước dự toán là rất lớn và khả năng thu hồi rất khó khăn. Theo Uỷ ban
Tài chính – Ngân sách, qua giám sát cho thấy, số vốn đã ứng lũy kế đến hết
năm 2009 chưa có nguồn thu hồi khoảng trên 50.000 tỷ đồng; số vốn đến
hạn năm 2010 khoảng 30.600 tỷ đồng. Trong số này, một số Bộ, ngành, địa
phương không có khả năng hoàn ứng kéo dài nhiều năm, tạo nên bức tranh
thiếu lành mạnh trong cân đối ngân sách Nhà nước.
Có thể thấy, bài toán tiết kiệm và hiệu quả trong chi ngân sách ở Việt
Nam vẫn còn đang chờ lời giải .
Nguyên tắc thứ ba : trọng tâm trọng điểm. Chi ngân sách nhà nước
ưu tiên những chương trình trọng điểm nhà nước tránh đầu tư tràn lan mà
phải đầu tư giải quyết dứt điểm mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của nhà
nước hoạch định trong thời kỳ đó. Thực hiện đúng nguyên tắc đảm bảo được
tính mục đích và khả năng tiết kiệm được các khoản chi của ngân sách, chi
cho những việc cần thiết, giảm chi cho những việc chưa cần thiết.
Trong việc đối phó với khủng hoảng và đảm bảo an sinh xã hội vừa
qua, nếu thang điểm là 10 thì với những động thái trong suốt thời gian qua
Chính phủ đạt 7 điểm. Tiếp xúc với một số cơ quan có trách nhiệm về vấn
đề này, có thể thấy rõ Chính phủ đã dành nhiều quan tâm và đã có những chỉ
đạo tích cực.
Chiều 8/11, Quốc hội đã thông qua về dự toán ngân sách Nhà nước
năm 2009

vào danh mục phí, lệ phí thuộc phạm vi điều chỉnh của Pháp lệnh. Lý do
"viện phí" là cách gọi thông thường của chi phí khám chữa bệnh, bao gồm
tiền thuốc, máu, dịch truyền, vật tư mà người bệnh trực tiếp sử dụng và chi
phí của các dịch vụ y tế (khám bệnh, chiếu chụp, chẩn đoán...). Các chi phí
này không có yếu tố phí vì không phải do Nhà nước đầu tư mà bệnh viên thu
hộ, chi hộ cho người bệnh, vả lại nó phụ thuộc nhiều vào giá cả đầu vào của
các dịch vụ. Thực tế có hàng ngàn loại thuốc, vật tư và dịch vụ khác nhau,
nếu quy định số thu này là phí thì Chính phủ phải ban hành mức thu của
hàng ngàn loại phí để thực hiện thống nhất trong cả nước.
Trong thời gian vừa qua, cả thế giới phải đối mặt với tình trạng
khủng hoảng kinh tế làm cho nền kinh tế của các quốc gia suy sụp. Và Việt
Nam cũng đang trải qua tình trạng đó. Nước ta vừa phải đối mặt với khủng
hoảng kinh tế, vừa phải đối mặt với tình trạng lạm phát tăng cao. Khi kiểm
soát được phần nào lạm phát thì lại phải đối mặt với giảm phát. Để kích
thích tăng trưởng kinh tế, chính phủ đã sử dụng gói kích cầu lần 1 với giá trị
là 1 tỷ Đôla.
Đến hết ngày 2/7, số vốn toàn hệ thống ngân hàng cho vay theo
chương trình hỗ trợ lãi suất của Chính phủ đạt hơn 372.000 tỷ đồng, tương
đương 75% quy mô tổng gói kích cầu. Cuối tháng 1, Chính phủ quyết định
dùng 17.000 tỷ đồng (tương đương 1 tỷ USD) để hỗ trợ 4% lãi suất cho các
doanh nghiệp vay vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh. Hai tháng sau,
Chính phủ mở rộng đối tượng và điều kiện hỗ trợ vốn vay. Trao đổi với báo
chí mới đây, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Giàu cho biết

10


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

với 17.000 tỷ đồng hỗ trợ của Chính phủ, sẽ cho ra lượng tín dụng khoảng

Cũng theo một bài viết trên báo này thì "tiến độ giải ngân vốn hỗ trợ
lãi suất đang chậm dần", và cho đến đầu tháng Năm thì "chưa bằng một nửa
tổng mức cho phép".
Theo ông Phùng Quốc Hiển, Chủ nhiệm Ủy ban tài chính-ngân sách
của Quốc hội: Quy mô ước tính gói tiếp theo ( gói kích cầu lần 2 ) khoảng
gần 200 ngàn tỉ đồng, trong đó 56 ngàn tỉ đồng từ phát hành trái phiếu, bù lãi
11


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

suất sẽ khoảng 7 ngàn tỉ đồng (tổng bù lãi suất năm 2009 là 17 ngàn tỉ đồng,
mới dùng hết 10 ngàn tỉ đồng) và phần đầu tư phát triển ước tính là 125 ngàn
tỉ đồng.
Có thể thấy Nhà nước đang rất tập trung cho việc khôi phục nền kinh
tế trong thời kì suy thoái qua việc tung ra hai gói kích cầu với giá trị khá lớn.
Nếu biết sử dụng một cách hợp lý thì nền kinh tế nước ta sẽ được phục hồi
và phát triển mạnh mẽ.
Nguyên tắc thứ tư : Nhà nước và nhân dân cùng làm trong việc bố trí
các khoản chi của ngân sách nhà nước nhất là các khoản chi mang tinh phúc
lợi xã hội. Nguyên tắc này đòi hỏi khi quyết định các khoản chi ngân sách
cho một lĩnh vực nhất định thì cần phải cân nhắc khả năng huy động các
nguồn vốn khác để giảm nhẹ gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Khi quán
triệt nguyên tắc này không những giúp giảm nhẹ các khoản chi tiêu cho ngân
sách nhà nước mà còn nâng cao tinh thần trách nhiệm của mỗi công dân
trong xã hội, đảm bảo được yêu cầu kiểm soát của quần chúng trong chi tiêu
của ngân sách nhà nước.
Tại phiên họp chiều 20/10, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc
hội đề nghị Chính phủ rà soát và làm rõ một số khoản chi, trong đó có 5.038
tỷ đồng bố trí cho các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước trong năm 2010.

400 triệu USD từ nguồn vốn nước ngoài.
Ngân hàng Phát triển Việt Nam và các ngân hàng thương mại có trách
nhiệm thực hiện các cam kết với Vinashin, đặc biệt là bảo đảm lượng vốn
cần thiết cho Vinashin.
Cụ thể, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển cho vay 2.700 tỷ đồng, Ngân
hàng Công thương 2.000 tỷ đồng, Ngân hàng Phát triển Việt Nam 3.000 tỷ
đồng, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 2.000 tỷ đồng, các
ngân hàng thương mại khác 300 tỷ đồng.
Khi thông qua dự toán ngân sách nhà nước năm 2010 hôm 13-6, Quốc
hội đã bác đề nghị của Chính phủ, không bố trí 10 tỉ đồng cho dự án đầu tư
nâng cấp hệ thống thiết bị và phòng thí nghiệm sinh thái môi trường dệt may
giai đoạn 2008-2010 của Tập đoàn Dệt may; 28 tỉ đồng khác cho hai dự án
của TKV là trung tâm nghiên cứu thực nghiệm công nghệ chế tạo máy năng
lượng và mỏ và dự án đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm hiệu suất năng
lượng cho thiết bị điều hòa không khí và tủ lạnh.
Quốc hội yêu cầu các tập đoàn này sử dụng vốn từ nguồn lợi nhuận
sau thuế để đầu tư. Số kinh phí cắt giảm từ các dự án trên được đầu tư bổ
sung cho Chương trình Biển Đông, hải đảo.
Tuy Quốc hội vẫn bố trí vốn ngân sách cho một số tập đoàn, tổng
công ty, ngân hàng thương mại nhà nước nhưng không hỗ trợ trực tiếp cho
hoạt động sản xuất-kinh doanh của các doanh nghiệp này, mà theo giải trình
của Thường vụ Quốc hội, là nguồn vốn để các đơn vị này tiếp tục thực hiện
xong nhiệm vụ nhà nước đã giao những năm trước đây.
Ví dụ như Tập đoàn Dầu khí được bố trí 3.500 tỉ đồng để đầu tư một
số dự án trọng điểm dầu khí và bổ sung quỹ tìm kiếm thăm dò dầu khí (đã
được Quốc hội cho phép từ mấy năm gần đây), hay Tổng công ty đường sắt
Việt Nam được giao 1.190 tỉ đồng để đầu tư hạ tầng nâng cao an toàn đường
sắt trên tuyến đường sắt Bắc-Nam, hiện đại hóa hệ thống thông tin tín hiệu
đường sắt quốc gia hay 54 tỉ đồng khác cho Tổng công ty Hàng hải để hoàn
thiện nâng cấp cảng Hải Phòng giai đoạn 2.

nâng cao an toàn đường sắt trên đường sắt Bắc- Nam; đường sắt đô thị Hà
Nội tuyến số 1; hiện đại hóa hệ thống thông tin tín hiệu đường sắt Hà Nội Lạng Sơn, Hà Nội - Lào Cai, Hà Nội - Thái Nguyên và khu đầu mối Hà
Nội... Tổng công ty Hàng hải Việt Nam 54 tỉ đồng để nâng cấp cảng Hải
Phòng giai đoạn 2, dự án kết thúc năm 2010; Tập đoàn Bưu chính - Viễn
thông Việt Nam 60 tỉ đồng để thực hiện 02 dự án mạng truyền dữ liệu của
các cơ quan Đảng và Nhà nước, dự án hệ thống thông tin phòng, chống thiên
tai trên biển; Tập đoàn Điện lực Việt Nam 141 tỉ đồng để thanh toán phần
vốn ngân sách nhà nước phải đóng góp để xây dựng thủy điện Rào Quán
(Quảng Trị) và thực hiện dự án cung cấp điện cho đồng bào vùng Tây
Nguyên, đồng bào Khmer và phục vụ mục đích an ninh và quốc phòng.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị không bố trí vốn đầu tư
cho Tập đoàn Dệt may Việt Nam số tiền 10 tỉ đồng để đầu tư dự án nâng cấp
hệ thống thiết bị và phòng thí nghiệm sinh thái môi trường dệt may giai đoạn
2008-2010; Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản 28 tỉ đồng để thực
14


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

hiện 2 dự án là trung tâm nghiên cứu thực nghiệm công nghệ chế tạo máy
năng lượng và mỏ; đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm hiệu suất năng lượng
cho thiết bị điều hòa không khí và tủ lạnh. Các tập đoàn này sẽ sử dụng từ
nguồn lợi nhuận sau thuế để đầu tư. Số kinh phí cắt giảm trên bổ sung đầu tư
cho chương trình biển Đông, hải đảo.
Nguyên tắc thứ 6 : Kết hợp chặt chẽ các khoản chi của ngân sách nhà
nước với khối lượng tiền tệ có măt trong lưu thông, với các phạm trù giá trị
(giá cả, lãi suất, tỉ giá hối đoái) tạo nên công cụ tổng hợp cùng tác động đến
các vấn đề của kinh tế vĩ mô. Nguyên tắc này đòi hỏi khi bố trí một khoản
chi của ngân sách nhà nước phải phân tích diễn biến của khối lượng tiền tệ,
lãi suất, tỷ giá hối đoái trong các chu kỳ kinh doanh làm sao tạo nên một


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

trên "neo" vào USD đã không còn phù hợp. "Chúng ta cần xác định tỷ giá
hối đoái dựa trên một rổ tiền tệ với đại diện là những đồng tiền của các thị
trường xuất nhập khẩu và của các nhà đầu tư quan trọng nhất. Mặt khác,
kích cầu đầu tư và tiêu dùng trong nước chỉ có hiệu quả thật sự khi giá trị
của VND được nâng cao". Nói cách khác, tỷ giá hối đoái cần được nghiên
cứu điều chỉnh theo hướng có tăng, có giảm phù hợp với trạng thái nền kinh
tế và mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế- xã hội của nước ta. Tuy nhiên,
chính sách tỷ giá hối đoái cần kết hợp với biện pháp phân phối lại thu nhập,
nhằm giảm dần mức độ chênh lệch thu nhập giữa các tầng lớp dân cư. Nếu
không khi VND lên giá, thì khoảng cách giàu nghèo có thể còn giãn rộng
hơn và nảy sinh những mâu thuẫn xã hội khó giải quyết.
Để chặn đà suy giảm của nền kinh tế cần sử dụng biện pháp kích cầu
đầu tư và kích cầu tiêu dùng. Trong đó, hướng thúc đẩy đầu tư trong nước là
chú trọng nới lỏng gánh nặng cho doanh nghiệp bằng cách giảm thuế. Giảm
thuế là biện pháp trọng tâm để kích cầu đầu tư, cũng như kích cầu tiêu dùng
thông qua giảm chi phí sản xuất kinh doanh, giảm giá tương xứng đảm bảo
tăng tiêu dùng thực tế của người dân. Nội hàm chủ yếu của gói giải pháp
kích cầu của Chính phủ nên là giá trị của các biện pháp giảm thuế. Giảm giá
các hàng hóa dịch vụ, đưa chúng về giá trị thật, phù hợp với thu nhập và sức
mua của đại bộ phận người dân.
Cần linh hoạt vận dụng chính sách thuế quan và thuế tiêu thụ đặc biệt
để thúc ép các doanh nghiệp trong nước nâng cao khả năng cạnh tranh. Điều
tiết thu nhập của nhóm người có thu nhập cao, tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ
cao cấp, đắt tiền và phần lớn là nhập khẩu. Không nên quá cứng nhắc trong
áp dụng các biện pháp cấm đoán đối với nhập khẩu hay tiêu dùng các hàng
hóa đắt tiền cao cấp, mà nên tăng cường thu từ nhập khẩu các mặt hàng này
vào ngân sách nhà nước, để phục vụ cho các mục tiêu an sinh xã hội.

hoàn toàn không nhỏ, chỉ riêng tiền chưa thu hồi được đã lên đến 3.216 tỉ
đồng mà “khách hàng” phần lớn là các doanh nghiệp quốc doanh. Căn cứ
vào số liệu của Kiểm toán Nhà nước thì TP. Hồ Chí Minh là nơi hào phóng
hơn cả với khoản cho vay và tạm ứng từ ngân sách lên tới 2.400 tỉ đồng.
Điều đáng nói ở đây, theo Phó tổng Kiểm toán Lê Minh Khải trả lời báo
Pháp luật TP.HCM, là “hành động ấy ẩn chứa nhiều rủi ro, bởi lẽ cơ quan
quản lý địa phương không có bộ máy chuyên nghiệp thẩm định dự án”. Đó
là chưa kể chiếc bánh ngân sách không lớn dễ dẫn đến tình trạng xin - cho,
tiêu cực.
Qua kiểm toán mới thấy, ở hầu hết các bộ, ngành, địa phương đều có
hiện tượng sử dụng kinh phí sai đối tượng và mục đích. Điều này ảnh hưởng
đến trật tự kỷ cương trong quản lý, sử dụng ngân sách quốc gia. Đâu là
nguyên nhân của tình trạng trên? Câu trả lời là: chủ yếu do ý thức chấp hành
pháp luật, Luật ngân sách còn kém.
Lãng phí là bức tranh màu xám vẫn tồn tại qua kết quả kiểm toán mới
đây, mặc dù tiết kiệm luôn là quốc sách mà Chính phủ vẫn kêu gọi hàng
chục năm nay. Căn bệnh lãng phí được cụ thể qua các khoản chi tiêu thường
xuyên như mua sắm, tổ chức hội nghị, lễ lạc ở hầu hết các địa phương được
kiểm toán đều vượt 30%. Tình trạng mua tài sản lớn không qua đấu thầu vẫn
còn phổ biến.
17


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

Có tới 29/29 địa phương được kiểm toán đều bố trí vượt dự toán
Trung ương giao. Tình trạng vung tay quá trán khiến cho riêng chi phí quản
lý hành chính đã tăng tới 9,4%, vượt dự toán 1.590 tỉ đồng và đẩy số tiền chi
tiêu hành chính năm 2007 lên đến 18.515 tỉ đồng.
Bên cạnh căn bệnh mãn tính này thì việc sai phạm chi tiêu cũng rất

Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

Từ kết quả trên, Kiểm toán Nhà nước đã đề nghị xử lý 2.947 tỉ đồng,
đồng thời kiến nghị Chính phủ cần chỉ đạo các cơ quan xử lý dứt điểm các
vấn đề tài chính, nhất là các khoản chi sai, chi vượt và nợ đọng.
Đến hiện nay, năm 2009, 143.000 tỷ đồng nếu so với GDP thì gói kích
cầu của Việt Nam chiếm tới 8,9% GDP thuộc hàng cao nhất thế giới, chỉ sau
Trung Quốc 13,3% và Malaysia 9%, cao hơn con số 6% của Mỹ hay 8% của
Singapore. Do khủng hoảng, suy thoái nặng nề, “nhu cầu cứu giúp” nền kinh
tế một cách khẩn trương, quyết liệt có thể làm “sao nhãng” bài toán hạn chế
lãng phí, thất thoát trong chi tiêu công. Người ta dễ tạm thời bỏ qua những
sai sót trong quá trình thực thi. Tham nhũng, đi kèm thất thoát, có thể có
thêm đất nảy nở.
Tồn tại chủ yếu trong công tác quản lý chi tiêu công vẫn còn bức xúc
ở một số điểm như thẩm quyền ban hành chính sách chế độ chi tiêu chưa rõ
ràng, Luật ngân sách nhà nước quy định cụ thể cơ quan được ban hành các
chính sách chế độ về định mức phân bổ ngân sách, chế độ chi tiêu ngân
sách. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, một số bộ ngành vẫn thực hiện
hướng dẫn các định mức phân bổ, chế độ chi tiêu trái với quy định của Luật
ngân sách nhà nước, dẫn đến việc thực hiện ở các địa phương gặp rất nhiều
khó khăn.
Bên cạnh đó, việc thiếu quy định về trách nhiệm giải trình của các đơn
vị được trực tiếp giao và sử dụng ngân sách: Hiện nay, trách nhiệm giải trình
dự toán, phân bổ dự toán chi ngân sách nhà nước và quyết toán ngân sách
trước Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, hội đồng nhân dân và các cơ
quan của hội đồng nhân dân các cấp mới chỉ tập trung vào các cơ quan tổng
hợp các cấp (cơ quan tài chính, cơ quan kế hoạch và đầu tư các cấp); chưa
có quy định cụ thể về chế độ trách nhiệm thuyết minh, giải trình của các bộ,
cơ quan Trung ương và các cơ quan, đơn vị dự toán cấp I ở địa phương
trước Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, hội đồng nhân dân và các cơ

Sau đây là một số giải pháp cơ bản để sử dụng có hiệu quả nguồn vốn
đầu tư từ ngân sách nhà nước.
1. Tăng cường công tác quy hoạch và quản lý theo quy hoạch. Trong
đó chú trọng đổi mới nội dung và phương pháp lập quy hoạch phát triển phù
hợp với điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế; chấn chỉnh
công tác lập, phê duyệt và quản lý quy hoạch ở tất cả các ngành, các cấp;
điều chỉnh kịp thời những quy hoạch không còn phù hợp; không ghi kế
hoạch đầu tư xây dựng đối với các dự án không có trong quy hoạch, dự án
chưa có đủ thủ tục về đầu tư xây dựng, chưa đủ điều kiện về vốn và nguồn
vốn; công khai các dự án quy hoạch, tăng cường kiểm tra, thanh tra quản lý
xây dựng và kế hoạch sử dụng đất đai.
2. Ban hành các chế tài đủ mạnh để nâng cao trách nhiệm của các chủ
thể tham gia hoạt động đầu tư xây dựng. Theo đó, người quyết định đầu tư
phải bị xử phạt hành chính, cách chức hoặc miễn nhiệm khi quyết định sai
gây lãng phí, thất thoát. Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu
quả, chất lượng và tiến độ xây dựng. Chủ đầu tư phải thực sự là người khai
thác, sử dụng công trình khi hoàn thành. Củng cố, nâng cao chất lượng của
các tổ chức tư vấn.
Sắp xếp lại các tổ chức tư vấn trong nước, hình thành các tổ chức tư
vấn độc lập như tập đoàn tư vấn có đủ điều kiện năng lực thực hiện các dự
án quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp. Có chế tài và cơ chế kiểm tra và thẩm tra
chất lượng các sản phẩm của các tổ chức tư vấn, chống hiện tượng thông
đồng, móc ngoặc và các tiêu cực khác giữa chủ đầu tư và tư vấn.
20


Ket-noi.com diễn đàn công nghê, giáo dục

3. Cải cách hành chính trong đầu tư và xây dựng, tăng cường phân cấp
việc lập, thẩm định và phê duyệt các dự án đầu tư xây dựng cho các đơn vị

toàn dụng hơn, từ đó thúc giúp thúc đẩy nền kinh tế phát triển mạnh hơn,
trước hết là có thể sớm bình phục sau cuộc khủng hoảng kinh tế thê giới.

21