B
TR

NG

GIÁO D C – ÀO T O
I H C KINH T TP.H CHÍ MINH


NGUY N TH NHUNG

NÂNG CAO HI U QU S D NG V N NGÂN
SÁCH NHÀ N
C TRONG
U T XÂY D NG
T NH V NH LONG

LU N V N TH C S KINH T

TP H Chí Minh, N m 2015

i


L I CAM OAN
Tác gi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tác gi .
Các s li u, k t qu nêu trong lu n v n là trung th c và ch a t ng đ

c ai công b

trong b t k công trình nào.

ng d n tác gi hoàn thành lu n v n này.

Th i gian làm lu n v n 4 tháng ch a ph i là nhi u, b n thân kinh nghi m
c a tác gi còn h n ch nên ch c h n lu n v n khó tránh kh i s thi u sót. Tác gi
r t mong nh n đ

c s góp ý và ch b o c a các th y cô giáo và đ ng nghi p. ó là

s giúp đ quý báu đ tác gi c g ng hoàn thi n h n n a trong quá trình nghiên
c u và công tác sau này.
Trân tr ng c m n !


i

DANH M C CÁC CH

VI T T T

Vi t t t

Nguyên ngh a

CNH-H H

Công nghi p hóa – hi n đ i hóa

CNH

Công nghi p hóa


KT-XH

Kinh t xã h i

MTV

M t thành viên

NN

Nhà n

NSNN

Ngân sách nhà n

c
c

NSTW

Ngân sách trung

ng

NS P

Ngân sách đ a ph



UBND

y ban nhân dân

V T

V nđ ut

XDCB

Xây d ng c b n

XD

Xây d ng

XNK

Xu t nh p kh u

XDTM

Xây d ng th

ng m i


1



n m 2010 là 316.285 t đ ng chi m 38,1% đ n n m 2013 là 1.091.136 t đ ng
chi m 40,3%) nh ng hi u qu đ u t l i r t th p.

u t công kém hi u qu do t ng

h p nhi u nguyên nhân gây nên nh ng không d gì gi i quy t đ

c và nó đã tr

thành bài toán l n c a xã h i.
V nh Long n m

khu v c

ngu n thu NSNN c n

ng b ng Sông C u Long, hàng n m đóng góp vào

c kho ng 1%, là t nh nghèo nh ng trong giai đo n 2010-

2014 t nh đã chi cho đ u t phát tri n kho ng 30% ngu n chi cân đ i ngân sách và
kho ng 24,3% t ng chi ngân sách đ a ph

ng. N u qu n lý nhà n

c không t t s

làm th t thoát v n đ u t t ngân sách, làm m t uy tín c a chính quy n v i ng


n m. S n ph m trong l nh v c xây d ng c b n có đ c thù riêng nh th i gian xây
d ng dài, có nhi u t ch c cá nhân cùng tham gia qu n lý đ u t và xây d ng t
khâu chu n b đ u t đ n khi k t thúc d án đ a vào khai thác s d ng. Vi c qu n
lý ch t ch , s d ng ti t ki m, có hi u qu các kho n chi ngân sách nhà n

c trong

t t c các khâu c a quá trình đ u t có ý ngh a đ c bi t quan tr ng và mang tính c p
thi t.

th c hi n d án m t cách thành công, thì d án ph i đ

cách thích h p đó là s đ u t tài chính mang l i hi u qu t
ích đã đ

c qu n lý m t

ng x ng v i giá tr l i

c b ra.

V nh Long là t nh nghèo v tài nguyên, t nh không có r ng, không giáp bi n,
không biên gi i, không h i đ o. Ngu n thu c a t nh V nh Long r t th p kho ng 1%
ngân sách c n
quy n đ a ph

c. Do v y, V nh Long đ

c s quan tâm c a Trung


tr i, th i gian thi công kéo dài, trình đ qu n lý còn th p, tình tr ng th t thoát, lãng
phí trong các d án v n còn x y ra. Trong giai đo n 2010-2014, qua th ng kê cho
th y th t thoát v n đ u t trong l nh v c xây d ng c b n lên đ n 5,97%% t ng chi
ngân sách đ a ph

ng, t

ng đ

ng kho ng 617,9 t đ ng. S thay đ i trong qu n lý


3

đ u t là yêu c u th c t và c p bách, nh m nâng cao hi u qu đ u t , góp ph n phát
tri n kinh t - xã h i.
1.3 M c tiêu nghiên c u
1.3.1 M c tiêu chung
tài lu n v n đ

c nghiên c u nh m m c đích làm rõ c s lý lu n v hi u

qu s d ng v n ngân sách nhà n

c trong đ u t xây d ng nói chung, t đó đ

th y rõ th c tr ng, t n t i và đ xu t gi i pháp nâng cao hi u qu s d ng v n ngân
sách nhà n

c trong đ u t xây d ng

u t t ngân sách

V nh Long có hi u qu không?

ng nghiên c u

Công tác đ u t và qu n lý d án đ u t (DA T) xây d ng công trình b ng
ngu n v n NSNN c a các c quan nhà n

c trên đ a bàn t nh V nh Long t n m

2010 đ n n m 2014.
1.6 Ph m vi nghiên c u
- V không gian nghiên c u qu n lý d án đ u t xây d ng công trình s d ng
v n ngân sách nhà n

c t i t nh V nh Long.

- V th i gian nghiên c u s d ng s li u v đ u t xây d ng t n m 2010 đ n
n m 2014 (5 n m g n đây) do C c th ng kê V nh Long và C c tin h c th ng kê
cung c p.


4

1.7 Ph

ng pháp và s li u nghiên c u

Nghiên c u này s d ng ph


v n đ nghiên c u, tính c p thi t c a v n đ nghiên c u, m c tiêu nghiên c u, câu
h i nghiên c u, đ i t
ch

ng, ph m vi và ph

ng pháp nghiên c u; Ch

ng 2 là

ng c s lý thuy t, trình bày các khái ni m v đ u t t NSNN và vai trò c a

nó, quá trình đ u t xây d ng, các nghiên c u có liên quan, h th ng ch tiêu đ
s d ng đ đánh giá hi u qu đ u t t ngân sách; Ch
k t c u v n ngân sách trong chi đ u t
4 là ch

ng 3 là ch

ng trình bày

V nh Long giai đo n 2010-2014; Ch

ng đánh giá hi u qu đ u t t NSNN; Ch

ng 5 là ch

nhân, gi i pháp và đ xu t ki n ngh v nâng cao ch t l


ph

c, thu chi ngân sách nhà n

ng, ch tiêu đánh giá hi u qu đ u t t ngân sách nhà n

các n

c và các nghiên c u tr

c đây

c

trung

ng, đ a

c, kinh nghi m c a

Vi t Nam đ đ a ra khung phân tích c a

nghiên c u làm c s đ đánh giá hi u qu c a đ u t s d ng v n t ngân sách nhà
n
2.2

c.
u t , đ u t phát tri n và các đ c tr ng c b n c a đ u t phát tri n

2.2.1 Khái ni m v đ u t , đ u t phát tri n


đây nh ng tài s n đ u t này

có th sinh l i d n ho c th a mãn d n m t nhu c u nh t đ nh nào đó cho ng
v n c ng nh toàn xã h i trong m t th i gian nh t đ nh trong t
là vòng đ i d án đ u t ) (Nguy n V n Ch n, 2003).

ng lai (th

ib
ng g i


6

Khái ni m th ba, đ u t đ
v t l c, tài l c)

hi n t i đ th c hi n các ho t đ ng nào đó nh m thu v các k t

qu l n h n trong t
ut đ

c hi u là s hy sinh nh ng ngu n l c (nhân l c,

ng lai.

c chia thành đ u t phát tri n, đ u t th

chính. Trong đó, đ u t th

Nghiên c u này ch t p trung vào đ u t phát tri n ( TPT). Nhà n

c v i vai

trò c a mình, ti n hành các ho t đ ng TPT đ cung c p hàng hóa công cho xã h i
thay vì đ u t th

ng m i và đ u t tài chính. Do đó, t đây tr v sau, khi nói đ n

đ u t t NSNN thì đ

c hi u nó là TPT.

2.2.2 Các đ c tr ng c b n c a đ u t phát tri n (T Quang Ph

ng 2007)

Quy mô các y u t đ u vào nh ti n v n, v t t , lao đ ng cho ho t đ ng đ u
t phát tri n th

ng r t l n, th i gian

TPT và th i gian v n hành các k t qu

TPT kéo dài, trong quá trình đ u t và v n hành k t qu đ u t th
h

ng ch u nh

ng l n c a các y u t bên ngoài nh t nhiên, kinh t , xã h i c a khu v c đ u t

trì tài s n v t ch t trong m t th i k nh t đ nh. V T th
đ u t và m t s ch

ng th c hi n qua các d án

ng trình m c tiêu qu c gia v i m c đích ch y u là b sung

tài s n c đ nh và tài s n l u đ ng (C c th ng kê TP.HCM, 2008).
V nđ ut
n

đ

c chia thành b n lo i: Th nh t là v n khu v c kinh t nhà

c, bao g m v n NSNN, v n vay, v n t có c a doanh nghi p và v n khác; Th

hai là v n khu v c ngoài nhà n

c;Th ba là V T tr c ti p c a n

c ngoài;Th t

là v n khác.
V n đ u t công quy đ nh t i Lu t đ u t công g m v n ngân sách nhà n

c,

v n công trái qu c gia, v n trái phi u Chính ph , v n trái phi u chính quy n đ a
ph

Ho t đ ng đ u t là ho t đ ng c a nhà đ u t trong quá trình đ u t bao g m
các khâu chu n b đ u t , th c hi n và qu n lý d án đ u t (Lu t đ u t s 59,
2005).
Ho t đ ng đ u t là quá trình s d ng V T nh m duy trì nh ng ti m l c s n
có ho c t o thêm ti m l c m i đ m r ng quy mô ho t đ ng s n xu t, d ch v ,
ph c v KT - XH, là vi c huy đ ng các ngu n l c hi n t i đ ti n hành các ho t
đ ng nào đó nh m thu v các k t qu nh t đ nh trong t

ng lai. (Nguy n V n Ch n,

2003).
Ho t đ ng đ u t công bao g m l p, th m đ nh, quy t đ nh ch tr
t ; l p, th m đ nh, quy t đ nh ch

ng đ u

ng trình, d án đ u t công; l p, th m đ nh, phê

duy t, giao, tri n khai th c hi n k ho ch đ u t công; qu n lý, s d ng v n đ u t
công; theo dõi và đánh giá, ki m tra, thanh tra k ho ch, ch

ng trình, d án đ u t

công (Lu t đ u t công s 49, 2014).
2.5

u t xây d ng, vai trò ch c n ng c a đ u t xây d ng

2.5.1 Khái ni m v đ u t xây d ng
u t xây d ng là ho t đ ng b v n vào vi c xây d ng, mua s m tài s n c


c,

c, n u không có đ u t thì

không có phát tri n. T t c các ngành kinh t ch t ng nhanh khi có TXD, đ i m i
công ngh , xây d ng m i đ t ng n ng su t, ch t l

ng và hi u qu s n xu t.

TXD nh m xây d ng k t c u h t ng kinh t , t o đi u ki n cho các t ch c và cá
nhân trong và ngoài n
tr

c đ u t m r ng s n xu t, kinh doanh, thúc đ y s t ng

ng và chuy n d ch c c u kinh t theo h

ng CNH – H H (T Quang Ph

ng,

2007).
u t xây d ng t ngu n NSNN là công c kinh t quan tr ng đ nhà n

c

tr c ti p tác đ ng đ n quá trình phát tri n KT - XH, đi u ti t v mô, thúc đ y t ng
tr



TXD c a nhà n

TXD c a toàn xã h i. M t khác,

TXD c a nhà n

cđ

c t p trung vào nh ng

công trình tr ng đi m, s d ng ngu n v n l n, có kh n ng tác đ ng m nh đ n đ i
s ng KT - XH. Bên c nh đó, c ng c n ph i th y r ng
không đ

TXD c a nhà n

cn u

c qu n lý m t cách h p lý s gây ra th t thoát, lãng phí, kém hi u qu

h n là TXD t các ngu n v n khác.
2.5.3 Ch c n ng c a đ u t xây d ng
u t xây d ng v i m c tiêu làm t ng tr

ng và thay đ i k t c u c a TSC ,

th c hi n m t lo t ch c n ng, trong đó có các ch c n ng quan tr ng là ch c n ng t o
n ng l c m i, ch c n ng thay th , ch c n ng thu nh p và sinh l i.


ng, có quy

ng c a s n ph m có ý

ngh a quy t đ nh đ n hi u qu ho t đ ng c a các ngành khác.
2.6.3 Phân lo i d án đ u t
Trên th c t , các DA T r t đa d ng v c p đ lo i hình, quy mô và th i h n.
Do v y, tùy theo m c đích nghiên c u và qu n lý mà ng

i ta có th phân lo i

DA T theo các tiêu th c khác nhau. Các DA T theo Lu t Xây d ng s 50 do qu c
h i khóa 13 ban hành n m 2014 đ

c phân lo i theo ch đ u t , ngu n v n, c c u

đ u t , tính ch t và quy mô đ u t , theo lo i hình công trình.


11

2.6.4 Quá trình đ u t c a d án đ u t xây d ng
D án đ u t đ

c hình thành và phát tri n v i nhi u giai đo n riêng bi t,

nh ng g n k t ch t ch v i nhau, th m chí đan xen nhau theo m t ti n trình logic.
M c dù v y, có th nghiên c u chúng m t cách t

ng đ i đ c l p và trên các góc đ

l p đ t TB,
đào t o, chuy n
giao công ngh

Ch y th ,
nghi m thu,
quy t toán

Giai đo n III:
K t thúc, bàn giao đ a d
án vào v n hành, khai thác
Hình 2.1. Các giai đo n c a d án đ u t xây d ng
(Ngu n: Lu t Xây d ng s 50 do Qu c h i khóa 13 ban hành n m 2014)


12

M t d án đ u t (DA T) t khi hình thành ý đ b V T đ n khi công trình
đ

c nghi m thu đ a vào ho t đ ng tr i qua ba giai đo n nh giai đo n chu n b d

án, giai đo n th c hi n d án, giai đo n k t thúc, bàn giao và đ a d án vào v n
hành khai thác (hình 2.1).
Giai đo n chu n b d án và th c hi n d án là hai giai đo n có th i gian dài
nh ng l i không t o ra s n ph m, đây là nguyên nhân chính gây ra mâu thu n gi a đ u
t và tiêu dùng. Mu n nâng cao hi u qu v n TXD c n chú ý t p trung các đi u ki n
đ u t có tr ng đi m, nh m đ a nhanh các DA T vào khai thác s d ng.
Khi xét hi u qu v n


Hình 2.2. Các ho t đ ng c a qu n lý chi phí d án
(Ngu n: Ngh đ nh s 32/2015/N -CP c a Chính ph ban hành v qu n lý chi phí đ u t
xây d ng công trình)

Chi phí là m t trong 3 y u t then ch t c a chi phí, ti n đ và k t qu d n đ n
s thành công hay th t b i c a m t d án. Qu n lý chi phí d án là quá trình xác l p
ngân sách cho d án và ki m soát vi c th c hi n chi phí trong gi i h n ngân sách đã
đ

c duy t (hình 2.2).


13

2.7. V n ngân sách nhà n

c và hi u qu s d ng v n NSNN đ đ u t xây d ng

2.7.1 Khái ni m, đ c đi m, nguyên t c c a ngân sách nhà n
Khái ni m ngân sách nhà n
đ

c c quan nhà n

c

c là toàn b các kho n thu, chi c a nhà n

c có th m quy n quy t đ nh và đ


H th ng NSNN bao g m NSTW và NS P, NS P bao g m ngân sách c a
đ n v hành chính các c p có h i đ ng nhân dân và y ban nhân dân (Lu t ngân
sách, 2002).
NSTW bao g m ngân sách c a c quan l p pháp (qu c h i), ngân sách c a c
quan t pháp (tòa án, vi n ki m sát) và ngân sách c a c quan hành pháp (v n
phòng chính ph , các b ngành ch qu n, các đoàn th xã h i, các đoàn th chính tr
xã h i tr c thu c chính ph ). NS P g m ngân sách c a c quan nhà n
đ ng, các t ch c chính tr xã h i
hành chính t

ng đ

ng (S

c p t nh, huy n, xã, ph

c, c quan

ng, th tr n và đ n v

ình Thành, 2005).

2.7.3 Chu trình ngân sách nhà n
Chu trình ngân sách nhà n

c
c g m ba giai đo n liên k t ch t ch v i nhau:

l p d toán NSNN, ch p hành d toán NSNN và quy t toán NSNN.


nh thu giá tr gia t ng hàng hóa nh p kh u; thu xu t kh u thu nh p kh u; thu
tiêu th đ c bi t hàng hóa nh p kh u; thu thu nh p doanh nghi p c a các đ n v
h ch toán toàn ngành; các kho n thu và thu khác t d u, khí theo quy đ nh c a
chính ph ; ti n thu h i v n c a ngân sách trung
ti n cho vay c a ngân sách trung
c a trung

ng (c g c và lãi), thu t qu d tr tài chính

ng, thu nh p t v n góp c a nhà n

chính ph các n

ng t i các t ch c kinh t ; thu h i
c; vi n tr không hoàn l i c a

c, các t ch c qu c t , các t ch c khác, các cá nhân

n

ngoài cho chính ph Vi t Nam; các kho n phí, l phí n p vào ngân sách trung
thu k t d ngân sách trung

c
ng;

ng; các kho n thu khác theo quy đ nh c a pháp lu t)

và các kho n thu phân chia theo t l ph n tr m gi a NSTW và NS P (g m 6
kho n thu nh thu giá tr gia t ng, không k thu giá tr gia t ng hàng hóa nh p


pháp lu t, chi b sung qu d tr tài chính c a trung

ng, chi b sung cho NS P

(Lu t ngân sách, 2002).
- Thu, chi ngân sách đ a ph

ng

Thu NS P bao g m các kho n thu NS P h

ng 100% (g m 18 kho n thu

nh thu nhà, đ t; thu tài nguyên, không k thu tài nguyên thu t d u, khí; thu
môn bài; thu chuy n quy n s d ng đ t; thu s d ng đ t nông nghi p; ti n s
d ng đ t; ti n cho thuê đ t; ti n cho thuê và ti n bán nhà
l phí tr
ph

thu c s h u nhà n

c;

c b ; thu t ho t đ ng x s ki n thi t; thu h i v n c a ngân sách đ a

ng t i các t ch c kinh t , thu t qu d tr tài chính c a đ a ph

t v n góp c a đ a ph


NS P; thu b sung t NSTW; thu huy đ ng xây d ng công trình k t c u h t ng
theo kho n 3 đi u 8 Lu t NSNN (Lu t ngân sách, 2002).
Chi ngân sách đ a ph

ng g m chi đ u t phát tri n; chi th

ng xuyên; chi tr

n g c và lãi các kho n ti n huy đ ng cho đ u t quy đ nh t i kho n 3 đi u 8 c a
Lu t NSNN; chi b sung qu d tr tài chính c a c p t nh; chi b sung cho ngân
sách c p d

i (Lu t ngân sách, 2002).

2.7.5 Chi th
- Chi th

ng xuyên và chi đ u t phát tri n
ng xuyên là m t b ph n c a chi NSNN, nó ph n ánh quá trình

phân ph i và s d ng qu NSNN đ th c hi n các nhi m v th
lý kinh t xã h i c a nhà n

c (Võ Th Hào, 2005).

ng xuyên v qu n


16



giá hàng chính sách, chi khác ngân sách.
M c dù chi th
kho n chi th

ng xuyên mang tính ch t tiêu dùng nh ng l i có m t s

ng xuyên l i mang tính ch t là đ u t phát tri n đó là chi giáo d c

đào t o, y t , khoa h c công ngh . Vì các kho n chi này đóng góp tr c ti p vào phát
tri n con ng

i, phát tri n kinh t .

- Chi đ u t phát tri n c a NSNN là quá trình s d ng m t ph n v n ti n t
đã t p trung vào NSNN đ đ u t c s h t ng kinh t xã h i, phát tri n s n xu t và
d tr v t t hàng hóa nh m th c hi n m c tiêu n đ nh và t ng tr

ng c a n n kinh

t (Tr n H i Hi p, 2005).
Chi

TPT có các đ c đi m sau là kho n chi tích l y, có quy mô và c c u

ph thu c vào chi n l

c phát tri n kinh t xã h i c a nhà n

c trong t ng th i k

d ng, chi phí cho công tác mua s m và l p đ t thi t b , chi phí qu n lý và chi phí
khác theo quy đ nh c a thi t k d toán và đ

c ghi trong d án đ u t đ

Do đó, V T là m t ch tiêu rõ ràng và đáng tin cây h n; V T đ
các ngành kinh t trong khi chi
ph n khác nhau c a

c duy t.

c th ng kê theo

TPT l i không nh v y (vi c chia ra thành các b

TPT trong th ng kê th

ng không rõ ràng và không h tr

nhi u cho vi c phân tích đánh giá), do đó s d đánh giá hi u qu đ u t h n n u
dùng V T.
2.7.6 Các ch tiêu đánh giá hi u qu s d ng v n NSNN đ đ u t xây d ng
2.7.6.1 Ch tiêu đánh giá v hi u qu kinh t
Ch tiêu 1:

ánh giá hi u qu đ u t t khu v c nhà n

c

V nh Long thông

sau:
ICOR(v n TXH)n
g[GDP(TXH)n

m t]

m t

= [V n đ u t

(TXH)n

m t-1/

GDP(TXH)n

m t-1]

/


18

ICOR là m t ch tiêu quan tr ng đ đánh giá hi u qu đ u t , tuy nhiên n u
ch dùng ICOR thôi thì ch a đ b i vì nó có khá nhi u nh

c đi m. Các nh

c


Vi t Nam, s li u v v n không đ

c th ng kê, c ng nh vi c

tính toán nó r t khó kh n và ch a th ng nh t. Nh m kh c ph c đi u đó, nhi u
nghiên c u s d ng t ng tích l y tài s n nh ng s li u này l i không đ
cho các đ a ph
D

ng, do đó bài vi t này s s d ng V T đ tính h s ICOR.

i đây là công th c tính ICOR bài vi t này s d ng.

ICOR(v n khu v c NN)n
NN)n

m t]

T

c th ng kê

mt

/ g[GDP(khu v c NN)n

= [v n đ u t (khu v c NN)n

mt



c càng cao. T

c và khu v c có v n đ u t tr c ti p n

ng t , t s này
c ngoài đ

khu

c tính b ng

công th c:
GDP (khu v c ngoài nhà n

c)/V T (khu v c ngoài nhà n

GDP (khu v c đ u t tr c ti p n
ti p n

c ngoài)/V T (khu v c đ u t tr c

c ngoài)

C ng gi ng nh ICOR, ch tiêu này c ng có nhi u nh
ph n ánh đ
n

c)



nhiêu đ ng GDP cho n n kinh t .
2.7.6.2 Ch tiêu đánh giá hi u qu xã h i
Ch tiêu 1:
s ng c a ng

óng góp c a đ u t t ngu n v n NSNN vào vi c nâng cao m c

i dân.

Theo Bùi M nh C

ng (2012) đánh giá đóng góp c a đ u t t NSNN vào

vi c nâng cao m c s ng c a ng

i dân thông qua so sánh t c đ phát tri n c a v n

đ u t t NSNN và t c đ phát tri n c a GDP bình quân đ u ng
sau:

i, theo công th c


20

Ji = Ai / fi
T s Ji này càng nh thì hi u qu đ u t càng cao.
T



c).

fi là t s gi a GDPi và Pi (thu nh p bình quân đ u ng

i)

GDPi là GDP c a khu v c kinh t n m i
Pi là dân s c a vùng n m i
fi (l n) là t c đ phát tri n c a fi (n m sau chia cho n m tr
Ch tiêu 2:

c)

óng góp c a đ u t t ngu n v n NSNN vào vi c phát tri n s

nghi p giáo d c
S d ng ch tiêu v kh i l

ng v n đ u t vào s nghi p giáo d c, s l

ng

phòng h c, s giáo viên, th c tr ng c a giáo d c trên đ a bàn đ đánh giá hi u qu
đ u t t NSNN vào giáo d c
Ch tiêu 3:

t nh V nh Long.

óng góp c a đ u t t ngu n v n NSNN vào vi c phát tri n s