TRẦN VĂN LỢI
Cây tre Việt Nam (Nv 6- tập 2)
Nhiều giáo viên tỏ ra nuối tiếc khi trong chương trình Ngữ văn THCS mới không còn giảng dạy bài thơ
Tre Việt Nam của Nguyễn Duy; nhưng bù lại, ngay ở lớp 6 học sinh đã được học bài Cây tre Việt Nam
của Thép Mới – một văn bản đặc sắc không kém, thậm chí có một số mặt còn giàu giá trị hơn bài thơ trên.
Bài bút kí Cây tre Việt Nam vốn là văn bản dùng để thuyết minh cho bộ phim tài liệu cùng tên của đạo
diễn người Ba Lan, nhằm ca ngợi nhân dân Việt Nam anh hùng vừa tiến hành cuộc kháng chiến chống
Pháp thắng lợi. Mặc dù phải bám sát các hình ảnh của bộ phim nhưng lời văn của bài bút kí vẫn hết sức tự
nhiên, uyển chuyển, thanh thoát và bố cục chặt chẽ, hoàn chỉnh. Chính vì vậy văn bản trên có thể tách ra
khỏi bộ phim, đứng độc lập như chúng ta đã thấy. Ngoài việc đã giới thiệu, thuyết minh một cách khá đầy
đủ, rõ nét về phẩm chất của cây tre – tượng trưng cho tâm hồn, khí chất của dân tộc Việt Nam, thì bài bút
kí Cây tre Việt Nam còn là một văn bản mẫu mực về việc sử dụng rộng rãi các biện pháp tu từ: nhân hoá,
so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ…cùng hệ thống từ ngữ giản dị, đậm chất dân gian, cách gieo vần nhịp
nhàng đã tạo nên một tác phẩm đậm đà chất thơ, giàu hình ảnh và nhạc điệu. Bài viết này chỉ xin tìm hiểu
một khía cạnh về mặt hình thức của tác phẩm đó là việc sử dụng các phương pháp thuyết minh một cách
rộng rãi, mang lại hiệu quả cao trong việc giới thiệu về cây tre.
1. Phương pháp phân loại, phân tích
Để làm rõ nhận định: Cây tre là người bạn thân của nông dân Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam,
tác giả đã chia ra các ý nhỏ
Tre có mặt khắp nơi trên đất nước
Tre có những phẩm chất đáng quý như con người
Tre gắn bó với con người trong lao động, sản xuất
Tre gắn bó trong sinh hoạt hàng ngày
Tre tham gia chiến đấu chống giặc ngoại xâm cùng con người
Tre mãi là người bạn đồng hành cùng dân tộc ta
Mỗi ý nhỏ đều được tác giả trình bày bằng một đoạn văn với việc phân tích, bình luận, minh hoạ bằng
những từ ngữ, hình ảnh gần gũi, giản dị. Việc trình bày thành các ý nhỏ đã tạo nên sự mạch lạc, rõ ràng
của văn bản; đồng thời chứng minh một cách thuyết phục sự gắn bó thân thiết của cây tre với dân tộc Việt
Nam ở nhiều phương diện: địa bàn sinh sống, phẩm chất, tính cách, sự gắn bó trong sinh hoạt, lao động
và chiến đấu
2. Phương pháp nêu định nghĩa

Việt Nam, bạn thân của nhân dân Việt Nam, Thép Mới đã sử dụng đan xen, khéo léo hầu hết các phương
pháp thuyết minh. Đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần làm nên sức hấp dẫn của bài bút kí
Cây tre Việt Nam – một tác phẩm mẫu mực, đặc sắc ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn, khí chất của con người Việt
Nam.