Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

M U
1. Lý do chn ti
Th gii ngh thut l mt chnh th ngh thut bao gm tt c cỏc yu
t, cp ca sỏng to ngh thut. Mi cp , yu t ny li cú th l mt
chnh th nh hn c t trong nhng mi quan h bin chng nht nh,
xõu chui vi nhng yu t khỏc. Nghiờn cu th gii ngh thut l tỡm
hiu quy lut ca tng loi th gii ngh thut, s sỏng to ca ch th, quan
nim v ngh thut, cuc sng, nhõn sinh ...ca ngi ngh s.
Th tr tỡnh l biu hin trc tip th gii ch quan ca nh th. Nhng
cm xỳc, tõm trng, suy ngh ca thi s th hin trong th gii ngh thut
chớnh l nhng biu hin ca cỏi tụi v cỏc nguyờn tc th hin nú. Tỡm hiu
th gii ngh thut th tr tỡnh l mt cỏch ỏnh giỏ sỏng to th ca t gúc
thi phỏp. õy l hng tip cn cú nhiu trin vng m tỏc gi khoỏ lun
mong mun úng gúp vo quỏ trỡnh nghiờn cu v ging dy.
Trong nhng nh th tiờu biu ca lng th tr tỡnh. Hong Cm l mt
cõy bỳt cú tờn tui v li du n c ỏo. ễng l mt nh th cú s nghip
tri di. Tuy sỏng tỏc c truyn ngn v kch th nhng ụng c c gi bit
n v li nhiu thnh tu hn c l mng th ca. Dự khụng s nh s
nghip th: T Hu, Ch Lan Viờn... nhng vi nhng thnh tu ó t c,
th Hong Cm rt ỏng l i tng nghiờn cu.
Chn ti "Th gii ngh thut trong th Hong Cm" tip cn t
gúc thi phỏp, vi cỏi nhỡn chnh th, chỳng tụi hy vng s gúp phn nhn
din th Hong Cm sõu hn, rng hn. Kt qu nghiờn cu v ti ny s
giỳp chỳng tụi nõng cao trỡnh hc tp v ging dy sau ny.
2. Lch s vn
Cú nhng ngi sinh ra ch lm nhng vic "Kinh bang t th" v cú


c chng ct, kt ng li.
Hoi Vit trong "Hong Cm th vn v cuc i" [Nxb VHTT, 1997]
ó nhn xột v tp V Kinh Bc cú mt phong cỏch riờng v cỏch th hin
ngụn t cng rt riờng.
Nguyn Trng To trong "n tng Hong Cm" cng ỏnh giỏ tp th
"V Kinh Bc" ca Hong Cm l mt tp th cú s lụi cun, cú ma lc:
"Tụi nh hi cũn nh ó tng chộp tay hng chc bi th ca Hn Mc
T v sau chin tranh tr v H Ni (1976), tụi li mi mit chộp vo s tay

Môn Lý luận văn học

2

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

tp th V Kinh Bc t bn tho ca Hong Cm, bi th ụng rt lụi hỳt
nhng nh th tr chỳng tụi lỳc by gi. Qu l th Hong Cm cú mt ma
lc s cỏch tõn, hn ct vn hoỏ lng quờ vit". [20].
Bờn cnh V Kinh Bc, Men ỏ vng v Ma Thun Thnh cng l hai
tp th mang hn ct lng quờ vit m nột v th hin thnh cụng phong
cỏch Hong Cm.
Núi v Ma Thun Thnh, Quang Huy ó ỏnh giỏ "Tụi cú th cam
oan vi cỏc bn, trong tp th ny bi no cng c c. Nhiu bi hay
mt, hai cõu, ai cung phi "Nc n khen thm". Núi nh vy hon ton khụng
phi l quỏ ỏng vi ti th ca thi s Hong Cm" [23.226].

Sn ó núi: "Tụi cho rng õy l mt trong nhng bi "Cao th" nht ca
Hong Cm, mt tỡm tũi thnh cụng trong th phỏp ca ụng".[23.291].
Cng cú bi ỏnh giỏ v Cõy Tam Cỳc nhng ng Tin li cú cỏi nhỡn
c th hn.
"Cõy tam cỳc l mt bi th hay, tiờu biu cho nhng thnh tu ngh
thut ca Hong Cm. T mt trũ chi dõn gian khỏ ph bin, tỏc gi ó to
nờn mt bc tranh khỏ tr tỡnh c sc v phong phỳ, bt u vi tỡnh yờu
nam n, ri n tỡnh ch em, tỡnh ngi, tỡnh dõn tc. Rng ra hn na l tỡnh
yờu tui tr, quờ hng, tỡnh yờu cuc sng trong mi mt, trong cnh nhn
nhó lỳc chờnh vờnh...''. [23.291].
Nguyn ng Mnh cú bi ỏnh giỏ khi c Lỏ Diờu Bụng ca Hong
Cm: "Cú phi l linh hn ca ng quờ ta ct lờn ting ú khụng, cú phi l
linh hn ca thụn n ngy xa, ca nhng cụ Tm, nhng Ngc Hoa, Cỳc
Hoa, nhng Xuý Võn n cht vn cũn vng vn mnh t ny vi nim khỏt
khao yờu thng ú chng? Hay l chớnh linh hn ta ú, ho cựng linh hn
t nc, ct lờn thnh ting gi thit tha trờn ng chiu bt giú: Diờu
Bụng hi... i Diờu Bụng" võng tụi gi ú l phm trự siờu th".[23.235].
Khỏc vi Nguyn ng Mnh, Mai Thc li nhỡn Lỏ Diờu Bụng ca
Hong Cm khớa cnh hoi c, Lỏ Diờu Bụng, Hong Cm ó tỏi to li
th gii xa ó mt, ú chớnh l s tn ti ca mt ni nh da dit, thõn
thng, gn gi m xa xụi vi vi:
"c "Lỏ Diờu Bụng" trong tp Ma Thun Thnh ca Hong Cm
(NXB vn hoỏ H Ni nm 1990) chỳng ta khụng hy vng tỡm c mt ý
ngh no c th. Ch bit cng c, cng thy õm vang ting vng ca ngn
xa, thõn thng, gn gi m xa xụi vi vi. Mt ni nh bng nhiờn tri dy,
vũ xộ trỏi tim, mt ni nh nim thng khụng c th sao m da dit quỏ! "Lỏ

Môn Lý luận văn học

4

Nhim v nghiờn cu ca khoỏ lun l i sõu vo vic tỡm hiu th gii
ngh thut th Hong Cm trong tng quan hi ho thng nht v chuyn
hoỏ cho nhau gia ni dung t tng v hỡnh thc biu hin trong ton b s
nghip th ca ca tỏc gi. t ú thy c giỏ tr c ỏo ca th Hong
Cm, v trớ xng ỏng ca ụng trong nn th ca Vit Nam hin i.

Môn Lý luận văn học

5

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

6. úng gúp ca khúa lun
õy l cụng trỡnh u tiờn nghiờn cu mt cỏch h thng khoa hc v Th
gii ngh thut th Hong Cm. Qua ú thy c s úng gúp ca Hong
Cm cho nn th ca Vit Nam hiờn i. ng thi õy cng l mt bi tp
nghiờn cu khoa hc rt hu ớch cho vic hc tp v tỡm hiu v th gii ngh
thut trong th ca mt tỏc gi bt k sau ny m bn thõn tỏc gi khúa lun
mun tỡm hiu.
7. Phng phỏp nghiờn cu
thc hin ti: "Th gii ngh thut th Hong Cm" khoỏ lun
kt hp, vn dng nhiu phng phỏp nghiờn cu:
7.1. Phng phỏp h thng
c hiu th gii ngh thut th Hong Cm l mt h thng.
7.2. Phng phỏp nghiờn cu tỏc gi

Phn m u.
Phn ni dung.
Chng 1. Th gii ngh thut trong th
Chng 2. Th gii ngh thut trong th Hong Cm.
Phn kt lun.

Môn Lý luận văn học

7

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Tr­êng §¹i häc S­ ph¹m Hµ Néi 2

Líp: K32A - Ng÷ v¨n

NỘI DUNG
Chương 1
THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG THƠ

1.1. Khái niệm chung về thế giới nghệ thuật
“Thế giới nghệ thuật là thiên nhiên thứ hai do người nghệ sĩ sáng tạo ra.
Một mặt nó phản ánh hiện thực, mặt khác nó biểu hiện những khát vọng
chân, thiện, mỹ của chủ thể sáng tạo.
Với ý nghĩa này vấn đề đặt ra là cần phải có một khái niệm về thế giới
nghệ thuật thật bao quát, thật đầy đủ để làm cơ sở cho việc tiếp cận văn học.
Đáp ứng yêu cầu đó, ở Liên Xô cũ vào những năm 70 đã có một số công trình
nghiên cứu về khái niệm này: "Thế giới nghệ thuật của M.Gorki", "Thế giới
nghệ thuật của Solokhop". Nhưng ở Việt Nam những năm 80 khái niệm này

1.1.1. Th gii ngh thut l chnh th ca sỏng to ngh thut

Môn Lý luận văn học

10

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

Trong ting Vit chnh th c ct ngha l Th, khi thng nht
trong ú cú cỏc b phn cú liờn quan cht ch vi nhau khụng tỏch ri
[11,156].
Trong nghiờn cu vn hc, Chnh th l mt thut ng chuyờn nghnh
cú ý ngha L tng th bao gm cỏc yu t cú mi quan h mt thit vi
nhau tng i bn vng, bo m cho hot ng ca nú nh mụi trng
xung quanh... vn dng khỏi nim ny vo tỡm hiu chnh th th gii ngh
thut cho thy th gii ny bao gm rt nhiu cp : Tỏc phm, tỏc gi, giai
on, thi k vn hc, nn vn hc dõn tcMi cp li l mt chnh th
nh hn vn ton, thng nht.
Chnh th th gii ngh thut l kt qu ca quỏ trỡnh t duy ca ngi
ngh s khi bin nhng cm xỳc, nhng tỡnh iu thm m, nhng cỏch khỏm
phỏ, ct ngha, lớ gii i sng thnh Thiờn nhiờn th hai ngi c
chiờm nghim, suy ngm, soi ngm cỏc vn m ngi ngh s ó gi vo
trong ú.
Trong sỏng to, ni dung lm ny sinh hỡnh thc ú li ph thuc v biu
t cho ni dung. Khụng cú ni dung ngoi hỡnh thc v cng khụng cú

chc nng ni dung mi.
Nh vy, th gii ngh thut ch c xem l chnh th khi cỏc yu t,
cỏc lp cú s rng buc, quy nh. Do s chi phi ph thuc ln nhau nờn mt
s yu t trong chnh th thay i s kộo theo s thay i ca cỏc yu t khỏc.
Chng hn, tỏc phm kch do phn ỏnh cuc sng bng hỡnh thc din
xng nờn hn ch v thi gian, khụng gian ó kộo theo s lng nhõn vt ớt,
cỏc tỡnh tit khc ho ch tp trung cỏc mõu thun ó lờn ti nh im.
1.1.2. Cỏc cp ca th gii ngh thut
1.1.2.1. Cp hỡnh tng ngh thut
Hỡnh tng ngh thut l sn phm ca phng thc chim lnh v tỏi
to hin thc riờng bit vn cú v ch cú trong ngh thut. Nú l ht nhõn ca
cu trỳc chnh th, l yu t duy nht cú th lm sng li mt cỏch c th, gi
cm nhng hin tng, nhng s vt ỏng lm ta suy ngm v tớnh cỏch, s
phn, v l i, tỡnh ngi...Vi ý ngha ny hỡnh tng "Va l sn phm
sỏng to ca ngi ngh s va l con ca hin thc khỏch quan" [16,27].
Hỡnh tng ngh thut l cỏc khỏch th ca i sng c ngi ngh s
tỏi hin hoc tỏi to v tn ti c lp nh mt thc th vn hoỏ (nú khụng
tỏch khi hot ng ca nh vn) m con ngi cú th thng thc ngm
nghớa. Hỡnh tng ngh thut ch thm vo ý thc con ngi khi con ngi

Môn Lý luận văn học

12

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn


13

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

con ngi. Con ngi cú th l c th c trỡnh by trc tip nh: Hỡnh
tng mt cỏ nhõn no ú, hỡnh tng t quc, nhõn dõn...hay chớnh hỡnh
tng tỏc gi. Nhng cú khi li c trỡnh by giỏn tip qua hỡnh tng thiờn
nhiờn nh: Qu, cõy, sụng, nỳi... hoc qua hỡnh tng con vt nh: Cỏi kin,
cỏi cũ...
Dự miờu t mc no trc tip hay giỏn tip, ớt hay nhiu thỡ hỡnh
tng vn l nhng khỏch th tinh thn vi nhng hnh ng, ngụn ng, s
kin, nhng mi quan h v cú ting núi vi i sng, nht l thi gian, khụng
gian tn ti.
Núi túm li, hỡnh tng ngh thut l s thng nht cao gia cỏc mt
i lp, gia cỏc mi quan h ca cỏc yu t v chnh th, gia th gii thc
ti vi th gii ngh thut gia tỏc gi, hỡnh tng, cuc sng... Hỡnh tng l
mt yu t trn vn nht va phn nh y cuc sng va th hin khuụn
mt ngh s.
1.1.2.2. Cp ngụn t ngh thut
Ngụn t ngh thut l li vn trong sỏng tỏc, phn do ngi ngh s sỏng
to ra. Nú l hỡnh thc biu t duy nht, l phng tin duy nht nh vn
gi gm nhng t tng, tỡnh cm... vo cỏc tỏc phm ca mỡnh. Bn c
thụng qua phng tin ú suy ngm, tỡm tũi hỡnh dung, hỡnh tng, ni
dung, t tng ca tỏc phm.

Chng hn, qua hỡnh tng v ngụn t miờu t cỏch lm "Bỏnh trụi" ca b
H Xuõn Hng trong bi "Bỏnh trụi nc" ngi c nhn ra bi th khụng
ch l cỏch lm bỏnh trụi m trong ú cũn l ni nim, li tõm s v s phn
bt bốo ca ngi ph n trong xó hi phong kin xa.
Hỡnh thc t chc ngụn t mi th loi cú nhng nột c thự riờng.
Trong tỏc phm t s, t chc li vn l on, chng, hi. Trong kch, t
chc ngụn t phi l on, lp cnh,... cũn trong th, t chc ngụn t phi cú
tỏch dũng, cú nhc, cú iu, cú vn...
Quỏ trỡnh sỏng tỏc vn hc l mt quỏ trỡnh t duy tng tng. Nh
tng tng ca ngi ngh s m li vn bc l c nhng ý ngha ca
cuc sng, lm cho hỡnh tng cú th hiu c, hỡnh dung c v ụi khi
chỳng cú c ting núi i vi i sng con ngi.
Nh vy ngụn t ngh thut va gi vai trũ lu gi lm phong phỳ thờm
cho ngụn t dõn tc, va th hin s kt tinh, sng lc ngụn ng ca tỏc gi,
va th hin nng lc, s trng, phong cỏch v quan nim ca ngi ngh s.
Ngụn t ngh thut, theo Trn ỡnh S, cú hai chc nng, ú l: "Chc

Môn Lý luận văn học

15

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

nng sỏng to, hỡnh tng v biu hin t tng tỡnh cm ca nh vn"
[16.203].

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Tr­êng §¹i häc S­ ph¹m Hµ Néi 2

Líp: K32A - Ng÷ v¨n

Thơ trữ tình có khả năng bộc lộ, khêu gợi cảm xúc rất lớn. Đó là ảm xúc
của từng cá thể hay hình tượng cái tôi trữ tình và nó bắt nguồn từ cuộc sống
nêu trong thơ trữ tình có tất cả mọi chuyện, chuyện thế sự, chuyện đời tư,
chuyện chung, chuyện riêng.
1.2.1. Cảm xúc trong thơ trữ tình
Khi đi tìm cái hay, cái đẹp trong mỗi tác phẩm văn học ta thường tìm đến
cảm xúc mà nhà thơ gửi gắm trong tác phẩm ấy, đó là cảm xúc của chủ thể mà
cũng là cảm xúc trong thơ. Vậy cảm xúc trong thơ ấy được hiểu như thế nào?
Trong thế giới nghệ thuật thơ Nguyễn Duy, Đàm Thị Minh Uyên đã cho
rằng: "Cảm xúc trong thơ trữ tình chính là sự chiêm nghiệm, suy ngẫm là thế giới
của cái tôi trong thơ. Ứng với mỗi cảm xúc là một dạng của cái tôi" [22,29].
Trên thực tế, mỗi nhà thơ có vô vàn trạng thái cảm xúc khác nhau được
nảy sinh dựa trên lịch sử của thời đại, dân tộc, của những tình cảm riêng tư...
nên các cảm xúc đó rất phức tạp, đa dạng, nhiều màu sắc. Nó có nhiều dạng
thức tồn tại và nhiều hình thức biểu hiện, nhưng thông thường trong thơ trữ
tình thường được biểu lộ qua tình cảm riêng tư của chủ thể. Ở đây có thể là
nỗi đau, nỗi xót xa cho sự hy sinh của những người lính trong chiến tranh ở
thơ Quang Dũng:
"Những người bộ đội trước
Không còn đi mua bật lửa xà phòng
Đã nằm xuống đâu
Biên giới - Đồng bằng"
(Hồng Phú Châu Giang)

ngm, trit lý. Th ca nhng nm 80 tr v õy nghiờng v cm xỳc ca cỏi
tụi th s vi cỏc tờn tui nh Thanh Tho, Nguyn Duy
Nh vy, cm xỳc trong th tr tỡnh nú rt a dng v phong phỳ. ú l
cm xỳc ca tng tỏc gi trong tng hon cnh xó hi, thi i lch s v kh
nng cm nhn. Nú bt ngun t cuc sng nờn giỳp th sinh ng hn, gn
gi hn v giỳp bn c hiu rừ hn tng phong cỏch, tng hn th ca mi
ch th tr tỡnh.
1.2.2. Hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh
1.2.2.1. Khỏi nim cỏi tụi tr tỡnh
Sỏng tỏc th ca l mt nhu cu c bit nht, nhu cu y ch cú con
ngi, ú l kt qu ca ch th tr tỡnh t ý thc thụng qua hnh ng
nhm trao i thụng tin, cm xỳc tri thc vi ng loi mỡnh. Mi hnh ng
lm xut hin cỏi tụi tr tỡnh u bt u t trỏi tim con ngi. Ch th tr

Môn Lý luận văn học

18

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

tỡnh b tỏc ng bi yu t khỏch quan hay s xut hin nhng cm xỳc ch
quan m cú khỏt khao c bc bch ni lũng mỡnh thụng qua hỡnh tng
ngh thut v ngụn t. Nh vy "Cỏi tụi tr tỡnh chớnh l s t ý thc ca cỏi
tụi c biu hin trong ngh thut v bng ngh thut" [1,26].
Hay c th hoỏ hn na khỏi nim cỏi tụi tr tỡnh, mt nh nghiờn cu

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

tuy vy cng khụng th tỏch bit rừ rng mi quan h ny, "Cỏi tụi nh th"
l im xut phỏt ca "Cỏi tụi tr tỡnh". i vi cỏc nh th, phn ln cỏi tụi tr
tỡnh dự cú dng thc no thỡ phớa sõu thm vn thp thoỏng "Cỏi tụi nh th".
1.2.2.2. Hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh trong th
Hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh ó tr thnh mt nhõn vt trung tõm trong tỏc
phm th, mi nh th cú mt th gii hỡnh tng c ỏo riờng bit ú l s
khụng lp li trong sỏng tỏc. Hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh ú l s hin thc
hoỏ, khỏch th hoỏ cỏi tụi nh th trong th gii ngh thut th. Tuy nhiờn
khụng phi bt c cỏi tụi tr tỡnh no cng cú th hỡnh thnh nờn mt hỡnh
tng trong sỏng tỏc th ca, vỡ trong thc t cú ngi tuy sỏng tỏc nhiu
nhng c gi vn khụng th nhn ra "Hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh" ca h.
Hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh trong th s ch hỡnh thnh khi m nh th y
ó cú mt quan nim rừ rng v ngh thut v nh th y ó cú cỏch nhỡn,
cỏch khỏm phỏ riờng v cuc i. Th l mt dng c bit ca tỡnh cm, cm
xỳc con ngi, ch cú th mi cú th th hin c cm xỳc c bit y con
ngi, nú l kt qu ca s khỏi quỏt hoỏ hin thc, th hin cỏi nhỡn ca tỏc
gi v cuc i v con ngi. Hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh trong th hin nờn
qua cỏch cm th i sng, qua cỏi nhỡn ca tỏc gi v c qua ging iu th,
ngi c cú th cm nhn cỏi tụi tr tỡnh bng tõm trng, thụng qua tõm
trng ca mỡnh.
Trong sỏng tỏc ngh thut, sỏng to th ca, mi nh th s to cho mỡnh
mt th gii ngh thut riờng, trong ú s cú hỡnh tng cỏi tụi tr tỡnh, hỡnh
tng ny s tr thnh trung tõm trong mi tỏc phm th ca.
1.2.3. Thi gian, khụng gian ngh thut trong th tr tỡnh
Hỡnh tng ngh thut ch sng c khi t trong mt thi gian, khụng
gian nht nh . Thi gian khụng gian ú l thi gian, khụng gian c l, b

th o ngc hay vt ti tng lai. Nú cú th dng li. Thi gian ngh
thut l hỡnh tng ngh thut, sn phm sỏng to ca tỏc gi bng cỏc bin
phỏp ngh thut nhm lm cho ngi thng thc cm nhn c: hoc hi
hp ch i, hoc thanh thn vụ t, hoc m chỡm vo quỏ kh.[16,77-78].
Trong T in thut ng vn hc thi gian ngh thut c hiu l:
Thi gian phn ỏnh s cm th thi gian ca con ngi trong tng thi k
lch s, tng giai on phỏt trin, nú cng th hin s cm th c ỏo ca
tỏc gi v phng thc tn ti ca con ngi trong th gii.[10,323].
L hỡnh thc ca hỡnh tng ngh thut, thi gian ngh thut l mt
trong nhng phm trự quan trng ca thi phỏp hc vỡ nú th hin thc cht

Môn Lý luận văn học

21

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Tr­êng §¹i häc S­ ph¹m Hµ Néi 2

Líp: K32A - Ng÷ v¨n

của người nghệ sĩ. Nghệ sĩ có thể chọn điểm bắt đầu và kết thúc, có thể kể
nhanh hay chậm, có thể kể xuôi hay đảo ngược, có thể chọn độ dài một
khoảnh khắc hay nhiều thế hệ, nhiều cuộc đời.
Thời gian nghệ thuật có sự co giãn kì diệu. Có thể đang ở hiện tại lại
ngay lập tức quay về quá khứ hoặc vươn tới tương lai xa xôi mà không vấp
phải một cản trở nào. Hoặc cả một cuộc đời, một thời kì cũng có thể dồn nén
vào một khoảnh khắc.
Theo “ Dẫn luận thi pháp học” của Trần Đình Sử thì thời gian nghệ


Trong “Từ điển thuật ngữ văn học” cũng nhận định rằng: “Không gian
nghệ thuật chẳng những cho thấy cấu trúc nội tại của tác phẩm văn học, các
ngôn ngữ tượng trưng, mà còn cho thấy quan niệm về tác giả, chiều sâu cảm
thụ của tác giả hay của một giai đoạn văn học. Nó cung cấp cơ sở khách
quan để khám phá tính độc đáo cũng như nghiên cứu loại hình của các hình
tượng nghệ thuật”[10,161].
Vậy không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ nhằm
biểu hiện con người và quan niệm nhất định về cuộc sống. Không gian nghệ
thuật cũng là mô hình thế giới của tác giả cụ thể, được biểu hiện bằng ngôn
ngữ của các biểu tượng không gian.
Không gian nghệ thuật không bị trói buộc bởi một giới hạn nào. Nó có
thể là không gian hẹp như: Căn phòng, xó bếp... hay một bến sông, một phố
huyện nhỏ... Nhưng cũng có khi rộng lớn, bao la như: Chân mây cuối
trời...Chẳng hạn, bằng hai câu thơ Huy Cận đã mở ra một không gian mênh
mông vừa có chiều sâu, vừa có chiều rộng:
"Nắng xuống trời lên sâu chót vót
Sông dài trời rộng bến cô liêu"
(Tràng Giang)
Hay ở hai câu thơ của Quang Dũng cũng là một không gian bao la.
"Dốc lên khúc khuỷ dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời"
(Tây Tiến)
Ở mỗi giai đoạn văn học không gian cũng có màu sắc riêng, ví dụ không
gian trong văn học dân gian là "Cây đa, bến nước" văn học trung đại là không
gian sơn thủy hữu tình, không gian trong thơ mới là không gian mong manh,
hờ hững, buồn...
Nhìn chung, thời gian, không gian trong văn học gắn liền với sự cảm thụ

M«n Lý luËn v¨n häc

hp vi cm xỳc tõm tỡnh, th by ch trang trng m thm, th lc bỏt dt
do tha thit [19,38].
Thc ra, biu hin cm xỳc v cỏc cung bc tỡnh cm khụng c nh
mt th th no m luụn cú s giao thoa. th hay thỡ chn mt th th
thớch hp l iu quan trng. Tuy nhiờn, th hay cng cũn ph thuc rt nhiu
vo ti nng ngi ngh s. Song, nhỡn nhn mt cỏch sõu xa thỡ vic chn tt
th th chớnh l mt bc ln trong quỏ trỡnh tỡm n s thng nht gia ni

Môn Lý luận văn học

24

Sinh viên: Lê Thị Thêu


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Lớp: K32A - Ngữ văn

dung v hỡnh thc ca th. Ch khi no cú th th thớch hp thỡ lỳc ú cỏi tụi
mi c biu hin y .
1.2.4.2. Ngụn ng th
Theo Bựi Cụng Hựng: Ngụn ng nh l nguyờn liu ca ngh thut v
ngụn ng nh l s tỏi to cú tớnh m hc ca hỡnh thc ngh thut, nh l s
th hin nhn thc cú tớnh m hc trong sỏng to ngh thut [14,53].
Cũn theo t in thut ng vn hc thỡ: Ngụn ng th hay ngụn ng
ca cỏc phm tr tỡnh l ngụn ng c t chc trờn c s nhp iu ht sc
cụ ng hm sỳc v c bit gi cm [10,215].
Xột v mt ngụn t, ngụn ng th c hỡnh thnh trờn c s ngụn t
ton dõn. Ngụn ng th tuy vn dng li núi thng ngy nhng mang chc