Trường đại học sư phạm hà nội 2
Khoa Ngữ Văn
*************

Lưu Thị Hồng Yến

Thế giới nhân vật trong
tập truyện giamilia-truyện
núi đồi và thảo nguyên của
tsinghiz aitmatôp
Khóa luận tốt nghiệp đại học
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

hà nội - 2010

Lu Th Hng Yn

Lp K32D Khoa Ng Vn
1


LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Ngữ Văn Trường ĐHSP Hà Nội 2 đã dạy dỗ, chỉ bảo và truyền đạt kiến thức cho tôi
trong suốt quá trình học tập, rèn luyện tại trường, cũng như trong quá trình
thực hiện khóa luận tốt nghiệp.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo TS. Vũ Công
Hảo đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong quá trình thực hiện khóa luận tốt
nghiệp.

Hà Nội, tháng 05 năm 2010

(1928 – 2008)

Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
4


MỤC LỤC
Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài ................................................................................. 1
2. Lịch sử vấn đề .................................................................................... 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................... 5
4. Đối tượng nghiên cứu ......................................................................... 5
5. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 6
6. Phương pháp nghiên cứu .................................................................... 6
7. Đóng góp của khoá luận ..................................................................... 6
8. Bố cục khóa luận ................................................................................ 6
9. Kí hiệu viết tắt của khóa luận ............................................................. 7
CHƯƠNG 1: Thế giới nhân vật trong tập truyện “Giamilia - truyện núi
đồi và thảo nguyên”................................................................................ 8
1.1. Tsinghiz Aitmatôp trong văn học Nga thế kỉ XX ............................. 8
1.1.1. Những đề tài nổi bật của văn học Nga nửa sau thế kỷ XX ............ 8
1.1.2. Quan điểm nghệ thuật về con người của Aitmatôp ..................... 11
1.2. Thế giới nhân vật trong tập truyện “Giamilia - truyện núi đồi và
thảo nguyên” ........................................................................................ 13
1.2.1. Khái niệm về nhân vật ................................................................ 13

Lưu Thị Hồng Yến



MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Tsinghiz Aitmatôp sinh ngày 12 tháng 12 năm 1928 tại bản Sêke vùng
thung lũng Talax, thuộc nước cộng hòa Kirghizia (Liên xô cũ) nay là
Cưrơgưxtan.
Tác phẩm của Aitmatôp được sáng tạo từ cảm hứng thấm đẫm bản sắc
dân tộc và diện mạo văn hóa quê hương mình. Gắn bó với mảnh đất quê
hương nên hầu hết các sáng tác của ông đều đề cập tới bản làng núi đồi
Kirghizia. Đây cũng là lí do cho danh hiệu “ca sĩ của núi đồi và thảo nguyên”
(dùng theo chữ của Lê Sơn) của tác giả. Tuy nhiên, giá trị của các sáng tác ấy
vượt ra ngoài nước cộng hòa Kirghizia và mang tầm nhân loại thế giới.
Mặc dù xuất hiện khá muộn màng, song Aitmatôp đã nhanh chóng tạo
đựơc một con đường riêng để khẳng định tên tuổi của mình trong nền văn học
Xô viết thế kỉ XX. Ông được đánh giá là cây bút xuất sắc nhất của văn học
Xô viết những năm 60 - 70 của thế kỉ XX. Ông trở thành hiện thân cho “tấm
hộ chiếu tinh thần” của đất nước và nhân dân Kirghizia.
Trong sự nghiệp văn học, ông được coi là cầu nối quan trọng giữa văn
học hiện đại và nền văn học nhân văn của quá khứ. Tất cả những sáng tác của
ông đều thuộc về “nền văn học Liên Xô đa sắc tộc” thấm đẫm chủ nghĩa nhân
đạo. Nhà văn Nga Victor Yerofeyev cho rằng: “Aitmatôp ngập trong quà
tặng, huy chương và những lời tán tụng nhưng vẫn luôn lương thiện và không
hề bị mua chuộc. Ông là tấm gương cho trí thức thập niên 70 thế kỉ trước,
thời Bregiơnev khi không còn hi vọng rằng văn chương có thể giữ được sự
trong trắng của mình”.
Aitmatôp là một nhà văn xông xáo, luôn đề cập tới những vấn đề có
tính thời đại sâu sắc. Các tác phẩm của ông được dịch ra 150 thứ tiếng. Nhiều
tác phẩm đã được đưa vào chương trình phổ thông không chỉ ở Liên Xô cũ

Lưu Thị Hồng Yến


Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
8


GS. Hoàng Ngọc Hiến trong cuốn “Văn học Xô viết đương đại” đã
khẳng định tài năng của Aitmatôp “Một tác giả còn rất trẻ và tài nghệ điêu
luyện, một áng văn đậm đà bản sắc dân tộc và chứa chan tình cảm nhân loại”
[6,196]. Ngoài ra, ông đưa ra những khái quát về hình tượng người lao động
trong sáng tác của Aitmatôp nêu bật những phẩm chất lao động “siêng năng”
của họ. Các nhân vật trong tác phẩm của Aitmatôp không cần phải là những
anh hùng lỗi lạc khẳng định bằng các chiến công to lớn cho xã hội mà
Aitmatôp lại khái quát nhân vật của mình ở khía cạnh bình dị chân chất. Điều
này được nhà nghiên cứu Lê Sơn khẳng định trong “Ca sĩ của núi đồi và thảo
nguyên hay hiện tượng Aitmatôp”: “Nhân vật Aitmatôp trước hết là ở cuộc
sống nội tâm vô cùng sôi động và phong phú của họ, ở sự cởi mở, chân chất,
ở tâm hồn hết sức hào phong và trong sáng… Họ là những con người có
lương tâm và có lòng tự trọng rất cao”[15,9].
Trong bài viết “Đặc sắc tư duy nghệ thuật Ts.Aitmatôp” của nhà
nghiên cứu Đỗ Xuân Hà nhận xét: “Nhân vật tích cực của Aitmatôp bao giờ
cũng “cảm thấy sự gắn bó chặt chẽ giữa mình với thời đại, với nhân dân, vì
nếu ở bên ngoài những cái đó thì anh ta không thể nào hình dung ra được
bản chất, số phận của mình” ở anh ta có “tính người di truyền” và trong quá
trình phát triển anh ta tiến lại gần bản thân mình, đồng thời tiến lại gần mọi
người gần tương lai” [4,40]. Đỗ Xuân Hà đã khái quát được số phận của mỗi
nhân vật, qua đó nhà văn đã phát hiện tư tưởng về hạnh phúc cá nhân và sự
phát triển toàn diện của mỗi người khẳng định mỗi nhân vật vừa là một “con
người trong lịch sử”, vừa là một con người cá nhân.

của mình với tư cách là những con người kiểu mới”.
Ngoài ra, còn có các lời nhận định qua lời giới thiệu các tập truyện của
tác giả như: Lời giới thiệu trong tập truyện ngắn “Giamilia - truyện núi đồi
và thảo nguyên” (Nxb Văn học, 2005) cũng giới thiệu về các nhân vật như:
Đuysen (Người thầy đầu tiên): “Đuysen vẫn truyền cho chúng ta lòng nhiệt
tình, đức dũng cảm và tính cao thượng mà anh mang theo vào cuộc đấu tranh
nguy hiểm và không cân sức chống lai kẻ thù của mình” [ 8, 7]. Aitmatôp còn
đề cập tới số phận của nhân vật nữ trong tập truyện: “Qua số phận của họ, ta

Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
10


thấy hiện rõ những biến đổi đã được thực hiện ở vùng Trung á dưới chính
quyền Xô viết, những viễn cảnh mở ra trước mắt mọi người, những sức mạnh
tinh thần mà các nhân vật vừa mới đây thôi còn cam chịu nô lệ cho những tập
quán và thói quen nay đã ý thức được ở chính mình” [8, 8].
Lê Sơn trong lời giới thiệu “Và một ngày dài hơn thế kỉ” (Nxb Lao
động, 1986) cũng chỉ ra rằng: “Đứng ở trung tâm thế giới nghệ thuật của nhà
văn bao giờ cũng là những người lao động bình thường nhất, những người
niếm trải nhiều nỗi gian truân, mất mát, đã kinh qua muôn vàn thử thách
nhưng vẫn giữ được phẩm giá con người và một niềm tin mãnh liệt vào sự tất
thắng của cáI thiện vào tương lai đẹp đẽ hơn” [11, 6].
Các ý kiến nhận xét trên đây, dù còn lẻ tẻ, song thực sự là những chỉ
dẫn gợi ý quý báu cho chúng tôi trong quá trình triển khai đề tài. Thực hiện đề
tài này, chúng tôi muốn chỉ ra những phong cách cao quý của những “con
người miền núi” và nghệ thuật xây dựng “nhân vật miền núi” của Aitmatôp
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Để giải quyết những vấn đề cụ thể đặt ra trong khoá luận, chúng tôi sử
dụng tổng hợp các phương pháp sau:
- Phương pháp tiếp cận hệ thống
- Phương pháp khảo sát, thống kê, phân loại
- Phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh, đối chiếu
- Phương pháp phân tích chứng minh.
7. Đóng góp của khoá luận
-Về mặt lí luận: Thông qua đề tài này, chúng tôi muốn góp thêm một
tiếng nói, một hướng phân tích mới trong đặc sắc nghệ thuật của Aitmatôp.
Qua đó, khẳng định tên tuổi và tài năng của Aitmatôp.
- Về mặt thực tiễn: Việc nghiên cứu khía cạnh thế giới nhân vật trong
sáng tác của Aitmatôp phục vụ trực tiếp cho việc giảng dạy sau này
8. Bố cục khóa luận
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, khoá luận được triển khai thành 2
chương:

Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
12


Chương 1: Thế giới nhân vật trong tập truyện “Giamilia - truyện núi
đồi và thảo nguyên”.
Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật.
9. Kí hiệu viết tắt của khóa luận
Để tiện cho việc nghiên cứu, trong khóa luận này chúng tôi quy ước sử
dụng các kí hiệu sau:
- Với những kí hiệu tác phẩm, tài liệu tham khảo để trong ngoặc vuông []
trong đó: chữ số Arập đứng đầu là số thứ tự tài liệu, số Arập đứng sau

và đề tài xây dựng CNXH. Trong cuốn “Văn học Nga sự thật và cái đẹp”
Nxb Giáo dục, 2002, Nguyễn Hải Hà đã khẳng định: “Văn học Xô viết sau
chiến tranh vẫn xoay quanh mấy vấn đề cơ bản tạo nên ba thiên sử thi: sử thi
cách mạng, sử thi xây dựng, sử thi chiến đấu” [3, 283]. Văn học Nga giai

Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
14


đoạn này nổi lên hai khuynh hướng cơ bản đóng vai trò chủ đạo cho sự phát
triển văn học đó là:
- Khuynh hướng chính luận: đó là sự tiếp nối của truyền thống Ôveskin
nghĩa là đi sâu vào những vấn đề nóng bỏng, những thực tiễn xã hội đặt ra
như: chính trị, đạo đức, văn hóa, kinh tế… Hay những xung đột mâu thuẫn
trong đời sống đạo đức và tinh thần của nhân dân.
- Khuynh hướng tâm lí - triết học: Đi sâu vào tinh thần của con người ở
chiều sâu tư tưởng của trạng thái người; đề cập tới những vấn đề mang ý
nghĩa triết học và thế giới quan lâu dài như là: “Quy luật muôn đời” của
Đum-bat-dê, “Và một ngày dài hơn thế kỉ” của Aitmatôp, “Lựa chọn” của
Bônđarep… Con người hiểu được sự thật của bản thân và tìm cách giải phóng
cái tôi của cá nhân. Dựa trên nền tảng hai khuynh hướng trên chúng tôi đi sâu
nghiên cứu hai đề tài: chiến tranh và xây dựng XHCN.
Với một loạt các sáng tác như “Số phận con người” của Sôlôkhôp;
“Rừng Nga” của L.Lêônôp... đã trở thành mốc son mở ra thời kì mới, một
giai đoạn mới. Chưa bao giờ văn học Xô viết lại nhìn nhận đánh giá và khám
phá hiện thực và con người lại trở nên toàn diện và có bề rộng, bề sâu như
giai đoạn này. Trong “Số phận con người”, qua cuộc đời của Anđrây
Xôlôlôp, tác giả đã tổng kết được nhiều vấn đề cụ thể như: vấn đề chiến tranh

động vì công ích, đó là tình yêu tổ quốc, XHCN và tinh thần quốc tế vô sản
…” [7,84]. Đó là những con người lao động miền núi trong sáng tác của
Aitmatôp. Aitmatôp đã mang gió lộng từ núi đồi và thảo nguyên Kirghizia
(Giamilia) cộng hưởng với hơi ẩm của hồ Izứckul - bài ca dang dở trong “cây
phong non trùm khăn đỏ” thổi hồn vào văn học giai đoạn này. Nhà văn đã
cho chúng ta thấy được cái không khí sôi nổi trong công cuộc xây dựng xã hội
chủ nghĩa của lớp trẻ như: Axen, Giamilia, Ilyax, Đuysen… qua đó vấn đề
mới quan hệ cá nhân - xã hội, nhiệm vụ công dân - hạnh phúc cá nhân được
làm nổi bật. Ngoài ra, các nhà văn đã quan tâm toàn diện hơn về con người cá
nhân như: đề cập tới những tâm sự cá nhân, những khát vọng cá nhân (hạnh
phúc, tự do, bình đẳng..).

Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
16


Giai đoạn này các nhà văn còn đề cập tới những vấn đề kinh tế - xã hội
thời kì phát triển của XHCN. Trong các tác phẩm của mình, các tác giả đã
không hề né tránh sự thực, không ngần ngại miêu tả sự thực tàn nhẫn, cay
đắng. Tuy nhiên, việc bày tỏ hiện thực này không phải để bôi nhọ CNXH mà
thông qua đó giúp mọi người có cái nhìn mới mẻ hơn về CNXH.
Như vậy văn học Xô viết giai đoạn này đã tạo bước chuyển biến mạnh
mẽ bám sát vào hiện thực,đặc biệt là ở hai đề tài chiến tranh và công cuộc xây
dựng XHCN. Đúng như lời nhận định: “những thành tựu lớn trong văn học
Xô viết hiện đại chứng tỏ sức sống mãnh liệt cùng khả năng và tiềm tàng to
lớn của chủ nghĩa hiện thực XHCN” (Những chân trời của Văn học Xô viết,
Tạp chí văn học số 2/2003)
1.1.2. Quan điểm nghệ thuật về con người của Aitmatôp

chí văn học số 2/1984). Aitmatôp hòa nhập với dòng chảy của văn học Xô
viết để phát hiện những giá trị tinh thần của con người, để quan tâm nhiều tới
hạnh phúc cá nhân và sự phát triển toàn diện của con người. Tức là ông đi sâu
vào con người bên trong của họ để miêu tả. Chính Bùi Văn Trọng Cường đã
nhận xét: “Ts. Aitmatôp dẫn người đọc đi rất sâu vào đời sống nội tâm của
những người lao động bình thường, mỗi một con người là một thế giới tâm
hồn vô cùng phong phú” [1,119]. Với quan điểm này thì Aitmatôp đã đưa tác
phẩm của mình lên một tầm cao mới.
Dịch giả Phạm Mạnh Hùng nhận định: “Tác giả ca ngợi tinh thần bất
diệt của sự sống và tinh thần hi sinh cao cả của con người cho sự sống… các
nhân vật đều gặp phải các tình thế bi kịch, nhưng cả ba tác phẩm đều đem lại
cho người đọc niềm tin vững chắc vào thắng lợi của cái Thiện đối với cái ác,
của ánh sáng với bóng tối. Triết lí của Aitmatôp bao giờ cũng là triết lí lạc
quan”. Với triết lí lạc quan như vậy, Aitmatôp đã xây dựng thành công những
hình tượng nhân vật đặc sắc. Đó là Đaniyar, Giamilia trong Giamilia, là số
phận của Antưnai trong Người thầy đầu tiên, là khát khao hạnh phúc cậu bé
trong Con tàu trắng… và còn rất nhiều mảnh đời riêng lẻ như vậy. Họ giống
như những hạt bụi nhỏ nhoi đứng trước cơn “vần vũ của giông bão lịch sử”.
Nhưng những con người hiện thực XHCN ấy luôn gắn kết lại với nhau; bởi

Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
18


họ luôn khao khát mơ ước về một cuộc sống nơi đó chỉ có tình yêu và tự do.
Đến đây ta có thể mượn lời khẳng định của Aitmatôp: “Tôi không viết truyện
mạo hiểm, tôi muốn mời người đọc suy nghĩ về những quy luật đạo đức của
lòng nhân ái, về lương tâm, bổn phận, nghĩa là tất cả những gì làm cho con

riêng như… Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ,
không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hình tượng nổi bật nào đó
trong tác phẩm... Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ
không thể đồng nhất nó với con người trong đời sống” [5,235].
Trong cuốn “Lí luận văn học” Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2006, do
Phương Lựu (chủ biên) định nghĩa về nhân vật văn học như sau: “Nói đến
nhân vật văn học là nói đến con người được miêu tả thể hiện trong tác phẩm
bằng phương tiện văn học. Đó là những nhân vật có tên như Tấm Cám, Thạch
Sanh…đó là những nhân vật không có tên như thằng bán tơ trong Truyện
Kiều (Nguyễn Du)… khái niệm nhân vật có khi sử dụng một cách ẩn dụ,
không chỉ một con người cụ thể nào mà chỉ là hiện tượng nổi bật trong tác
phẩm… nhưng chủ yếu vẫn là hình tượng con người trong tác phẩm… nhân
vật văn học là một hình tượng nghệ thuật ước lệ, có những dấu hiệu để nhận
ra” [10,277-278].
Theo cuốn “Lí luận văn học”, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2006, do Hà
Minh Đức (chủ biên) các tác giả cho rằng : “Nhân vật văn học là một hiện
tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, đó không phải là sự sao chụp đầy đủ mọi
chi tiết biểu hiện của con người mà chỉ là sự thể hiện con người qua những
đặc điểm điển hình về tiểu sử, nghề nghiệp, tính cách… và cần chú ý thêm
một điều: thực ra, khái niệm nhân vật thường được quan niệm với một phạm
vi rộng hơn nhiều, đó không chỉ là con người, những con người có tên hoặc
không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác
phẩm, mà còn là những sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính
cách con người…” [2,126].
Như vậy, nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật, nó mang tính ước
lệ. Tuy nhiên, không thể đồng nhất nhân vật với con người thật trong cuộc
sống. Mặt khác, một tác phẩm thực sự thành công thì yếu tố cốt yếu không thể

Lưu Thị Hồng Yến


Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
21


S
T
T

Tên
truyện

Tên nhân vật

Giới tính

Tuổi tác

Đàn Đàn

Trung

ông
1.Bố chồng
Giamilia

x

Giamilia

đánh xe

6. Ôrôzomat

x

7. Xêit

x

x

Họa sĩ

8. Đaniyar

x

x

Thương binh

9. Kêrim

x

x

Bộ đội


x
x

Gianturin

phong

x

4. Mẹ bé

11.Alibek

Cây

Trẻ

x

2. Mẹ chồng

3. Xađức

bà

Nghề nghiệp

13. Axen
14. Giantai


22


17.Vợ Alibek

18.Urmatacxaka
n

20.Amangiôlôv

x

x

Lái xe

Trưởng trạm
xe

x

x

Lái xe

x

x

Lái xe


x
x

Xtepanôvits

Nội trợ

x

19. Xamat

21.Ivan-

3

x

x

Trạm trưởng

x

cầu đường
kĩ sư cầu

26. Huxainôv

x


31. Abakir

x

32. Xôrôkin

x

33. Aliđây

x
x

x

Thầy dạy sử
Lái máy kéo

x
x

Lưu Thị Hồng Yến

đường

kĩ sư nông
học
Cấp dưỡng


thầy đầu
tiên

x

Lái máy kéo
Thợ phụ máy
kéo

x

Chăn cừu

x

Thầy giáo

x

Viện sĩ

40.Tastankek

x

x

41.Xatumkun

x


x
x

x

48. Vợ cả

x

49. Bâynêu

sĩ

x
x

45. Kartanbai

50.Người

x

x

Bà lang

x

Địa chủ

nhân vật đều là những nghề nghiệp rất bình dị như lái xe (26%), bộ đội
(8%)…Điều này chứng tỏ nhân vật mà Aitmatôp đề cập tới là những con
người lao động bình dị nhất, đời thường nhất.
1.2.3. Phân loại nhân vật trong tập truyện “Giamilia - truyện núi đồi và
thảo nguyên”
1.2.3.1. Phân loại theo quan điểm xã hội
Tất cả các nhân vật trong sáng tác của Aitmatôp đều là những người lao
động, những cuộc đời gắn liền với cuộc sống trên quê hương, đất nước
Kirghzian. Họ là những con người hiện thực, những công dân có ý thức và
trách nhiệm trong những năm tháng xây dựng XHCN trên đất nước Nga. Dựa
vào quan điểm xã hội chúng tôi chia hệ thống nhân vật của Aitmatôp thành ba
loại:
- Nhân vật mẫu mực
- Nhân vật lí tưởng
- Nhân vật chiến thắng bản thân, không đầu hàng hoàn cảnh.
1.2.3.1.1. Nhân vật mẫu mực
Trong sáng tác của mình, Aitmatôp viết khá nhiều về những anh
thương binh, những cựu chiến binh, những con người cống hiến xương máu
cho Tổ quốc. Họ là Baitemir trong “Cây phong non trùm khăn đỏ” là
Đaniyar trong “Giamilia”, là Đuysen trong “Người thầy đầu tiên”. Họ đã
từng là những người lính chân chính trong chiến tranh. Giờ đây, đằng sau
những mất mát chiến tranh, họ phải đối diện với thực tại đầy khó khăn; song
họ đã vượt qua tất cả bằng chất lính và nghị lực phi thường để trở thành
những con người mẫu mực, những công dân có trách nhiệm.

Lưu Thị Hồng Yến

Lớp K32D – Khoa Ngữ Văn
25