LỜI CẢM ƠN
Đề tài hoàn thành dưới sự giúp đỡ của các thầy giáo trong Trung tâm
GDQP Hà Nội 2, đặc biệt là thầy giáo, Trung tá Nguyễn Văn Phong - người
đã trực tiếp hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Em xin được bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy, cô giáo trong Trung tâm
GDQP Hà Nội 2, các em học sinh lớp 12 Trường THPT Xuân Hòa và các bạn
sinh viên lớp K34 GDCD - GDQP, đã giúp đỡ, động viên em trong suốt quá
trình nghiên cứu.
Nhân dịp này em xin cám ơn Ban giám đốc Trung tâm Giáo dục quốc
phòng, Ban giám hiệu các trường đã tạo điều kiện thuận lợi để em hoàn thành
đề tài khóa luận.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài, mặc dù với nhiều cố gắng nhưng khả
năng còn hạn chế, chưa có kinh nghiệm nên không thể tránh khỏi những thiếu
sót. Rất mong được sự góp ý tận tình của các thầy, cô giáo và các bạn để đề
tài được hoàn chỉnh hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2012
Sinh viên
Hoàng Văn Đoàn
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu, căn cứ, kết quả nghiên cứu trong đề tài hoàn toàn trung thực và không
trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác.
Nếu có gì không trung thực tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, ngày tháng năm 2012
Sinh viên
Hoàng Văn Đoàn
Biểu đồ 2: So sánh kết quả học tập của phương pháp truyền thống và sau khi
áp dụng một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học thực hiện
tại lớp 12 A2…………………………………………………….40
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ......................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................... 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................... 2
5. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 3
6. Đóng góp của đề tài .................................................................................... 4
7. Kết cấu của khóa luận ................................................................................. 4
NỘI DUNG ................................................................................................... 5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI ................ 5
1.1. Tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu ........................... 5
1.1.1. Những quan điểm, văn bản chỉ thị của Đảng và Nhà nước về môn
học GDQP – AN .............................................................................................. 5
1.1.2.Phân tích đặc điểm, nội dung chương trình GDQP lớp 12 Trung
học phổ thông .................................................................................................. 6
1.1.3. Phân tích đặc điểm, nội dung bài “Trách nhiệm của học sinh với
nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” đối với học sinh lớp 12 Trung học
phổ thông ......................................................................................................... 8
1.1.4. Tình hình nghiên cứu cơ sở lý luận trong đổi mới phương pháp
dạy học ............................................................................................................ 8
1.2. Cơ sở lý luận ............................................................................................ 10
1.2.1. Một số khái niệm ................................................................................... 10
1.2.2. Vai trò đổi mới phương pháp dạy học .................................................. 11
3.3. Đổi mới phương pháp dạy học ................................................................. 33
3.4.Thực nghiệm sư phạm ............................................................................... 36
3.4.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm ...................................................... 36
3.4.2. Đối tượng và lực lượng tiến hành thực nghiệm .................................... 37
3.4.3. Phương pháp và quy trình thực nghiệm ................................................ 37
3.5. Kết quả thực nghiệm ................................................................................ 38
3.6. Kết quả trên sơ đồ, biểu đồ ...................................................................... 39
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................................... 42
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 43
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục quốc phòng là một bộ phận của nền giáo dục quốc dân, có ý
nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc XHCN. Điều đó
được các văn bản, chỉ thị của chính phủ nhà nước quy định. Thông qua môn
học GDQP trong nhà trường phổ thông, đã trang bị cho học sinh những kiến
thức quốc phòng, an ninh nhằm sẵn sàng đáp ứng và thực hiện hai nhiệm vụ
chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
GDQP góp phần giáo dục cho học sinh lòng yêu nước, yêu Chủ nghĩa
Xã hội, tinh thần cảnh giác trước mọi âm mưu của kẻ thù, có ý thức quốc
phòng đúng đắn. Đồng thời trang bị những kiến thức, kỹ năng quân sự cần
thiết để xây dựng lực lượng dự bị của đất nước, sẵn sàng tham gia bảo vệ Tổ
quốc. Xuất phát từ vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng của giáo dục quốc phòng
trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng và Nhà nước cùng các
cấp, các ngành, các nhà trường hết sức coi trọng công tác GDQP – AN.
GDQP – AN là một nội dung quan trọng của việc xây dựng nền quốc phòng
bài “Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc”, trong
đó có sử dụng một số phương pháp vào dạy học nhằm nâng cao chất lượng
bài học cho học sinh, giúp học sinh dễ tiếp thu bài, hiểu bài; nâng cao lòng
yêu nước, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu một số biện pháp nâng cao chất
lượng dạy học bài “Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ
quốc” trong chương trình sách giáo khoa GDQP - AN lớp 12 THPT.
- Phạm vi nghiên cứu: Trường THPT Xuân Hòa.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu nội dung cơ sở lý luận, thực tiễn về đổi mới phương pháp
dạy học nói chung và GDQP - AN nói riêng.
2
Nghiên cứu nội dung bài: “Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo
vệ an ninh Tổ quốc”.
Thực trạng dạy học môn GDQP - AN tại các trường THPT.
Đề xuất một số biện pháp để nâng cao chất lượng dạy và học bài
“Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc”.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu tài liệu, giáo trình, các văn bản, chỉ thị của Đảng, cũng như
các nội dung liên quan tới đề tài. Từ đó xác định được cơ sở cho việc xây
dựng hình thức tổ chức và phương pháp học tập nhằm nâng cao chất lượng
GDQP – AN.
5.2. Phương pháp điều tra
Tôi tiến hành điều tra thực trạng công tác giảng dạy bài: “Trách nhiệm
của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” ở các trường THPT hiện
hiện thành công sẽ góp phần tạo hứng thú học tập, nâng cao chất lượng giảng
dạy của bài học, giúp học sinh tiếp thu nhanh và đầy đủ kiến thức của bài học,
từ đó nâng cao chất lượng môn học GDQP – AN.
7. Kết cấu của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, khóa luận gồm có 3
chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài.
Chương 2: Thực trạng dạy học bài: “Trách nhiệm của học sinh với nhiệm
vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” đối với học sinh lớp 12 Trung học phổ thông.
4
Chương 3: Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học bài: “Trách
nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” đối với học sinh
lớp 12 Trung học phổ thông.
NỘI DUNG
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1.1.Tổng quan các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu
1.1.1. Những quan điểm, văn bản chỉ thị của Đảng và Nhà nước về môn
học GDQP – AN
GDQP – AN là một môn học chính khóa trong chương trình THPT, là
nhiệm vụ chiến lược của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc. Là cấp học đầu tiên các em được học nội dung này nên có nhiều
bỡ ngỡ và không tránh khỏi những khó khăn, đặc biệt là nội dung bài học:
“Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” trong
chương trình lớp 12.
Nghị định 15/NĐ – CP ngày 01/05/2001 của Chính phủ về GDQP nêu
rõ: “GDQP thuộc nội dung của quốc gia, là nội dung cơ bản trong xây dựng
vậy, phải xây dựng đội ngũ giáo viên có phẩm chất, năng lực, yêu nghề, suốt
đời phấn đấu cho sự nghiệp giáo dục và củng cố nền quốc phòng toàn dân, an
ninh nhân dân, có kiến thức cơ bản về quốc phòng, có kĩ năng sư phạm quân
sự, có khả năng quản lý, chỉ đạo công tác quân sự, an ninh địa phương của
nhà trường là yếu tố cần thiết.
1.1.2. Phân tích đặc điểm, nội dung chương trình GDQP lớp 12 THPT
Chương trình GDQP - AN lớp 12 góp phần quan trọng trong việc dạy
và học môn GDQP - AN cấp THPT. Môn học này góp phần giáo dục cho học
sinh lòng yêu nước, yêu CNXH, hiểu được tầm quan trọng của an ninh quốc
gia, xây dựng ý thức trách nhiệm với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc trước
6
âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, có kĩ năng quân sự cần thiết để
sẵn sàng tham gia vào sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh
nhân dân.
Theo quyết định số 79/2007/QP- Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày
24/12/2007 của Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chương trình
GDQP - AN lớp 12 gồm 9 bài, phân phối chương trình 1 tiết trên 1 tuần trong
35 tuần học.
Nội dung chương trình được cấu trúc như sau:
Bài 1: Đội ngũ đơn vị. (2 tiết thực hành).
Bài 2: Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.
(5 tiết lý thuyết).
Bài 3: Tổ chức quân đội và công an nhân dân Việt Nam. (3 tiết lý
thuyết).
Bài 4: Nhà trường quân đội, công an và tuyển sinh đào tạo. (2 tiết lý
thuyết).
Bài 5: Luật sĩ quan quân đội nhân dân Việt Nam và luật công an nhân.
từ đó các em có ý thức, trách nhiệm với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc,
đồng thời thể hiện lòng yêu nước, có ý chí trong công cuộc xây dựng và bảo
vệ Tổ quốc.
Nội dung bài “Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ
quốc” được thực hiện giảng dạy trên lớp bằng sự kết hợp giữa phương pháp
thuyết trình của giáo viên và các thao tác nghiệp vụ sư phạm. Phương pháp
thuyết trình là phương pháp dạy học truyền thống nên chưa phát huy được tính
tích cực, tự giác của học sinh trong quá trình học tập; hơn nữa bài “Trách
nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” số tiết học rất ít chỉ
1 tiết trên 1 tuần, và hơn thế nữa hệ thống cơ sở vật chất trang thiết bị dạy học
còn thiếu và mỗi trường khác nhau, do đó hiệu quả đạt được không cao.
1.1.4. Tình hình nghiên cứu cơ sở lý luận trong đổi mới phương pháp
dạy học
8
Việc đổi mới phương pháp dạy học là nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục và đào tạo, là yêu cầu cấp thiết, là xu hướng và quy luật tất yếu của bất kỳ
môn học nào, đặc biệt là môn GDQP - AN trong tình hình hiện nay. Đổi mới
phương pháp giảng dạy GDQP - AN là đổi mới cách thức dạy phù hợp với
quá trình nhận thức của học sinh, phù hợp với sự phát triển của khoa học công
nghệ và điều kiện thực tế của cơ sở đào tạo. Việc đổi mới phương pháp dạy
học GDQP - AN không có nghĩa là phủ nhận hoàn toàn phương pháp dạy học
cũ bằng phương pháp, cách dạy hoàn toàn mới, mà là sự vận dụng linh hoạt
những phương pháp dạy học truyền thống. Trong đó có sự hỗ trợ của các
phương tiện dạy học hiện đại nhằm đạt được mục đích đề ra với kết quả cao nhất.
Thực tế hiện nay, đội ngũ giảng viên GDQP - AN cơ bản có chuyên
môn quân sự, đảm nhận giảng dạy hầu hết nội dung chương trình GDQP - AN
theo quy định. Tuy nhiên, giáo viên GDQP - AN ở bậc THPT, Trung học
lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học. Phát
huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của học sinh, sinh viên, để nâng
cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn tay nghề”.
Mỗi phương pháp dạy học có những ưu nhược điểm khác nhau, đối với
phương pháp dạy học GDQP - AN được bắt nguồn từ thực tiễn của quá trình
đấu tranh của dân tộc, trải qua các cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của
ông cha ta và được chứng minh qua từng giai đoạn lịch sử. Phương pháp dạy
học GDQP - AN được thể hiện theo nguyên tắc của sự kết hợp chặt chẽ giữa
lý luận và thực tiễn, giữa lý thuyết với thực hành, từ chưa biết đến biết, từ đơn
giản đến phức tạp… tạo nên một kết cấu đầy đủ và hoàn chỉnh.
1.2. Cơ sở lý luận
1.2.1. Một số khái niệm
Chất lượng giáo dục:
Chất lượng là toàn bộ sản phẩm đạt được nhằm đáp ứng nhu cầu đề ra.
10
Chất lượng giáo dục là sản phẩm của người dạy và người học, nó được
đánh giá thông qua kết quả học tập mà người học đạt được.
Khái niệm dạy học:
Dạy học là một bộ phận của giáo dục (nghĩa rộng) là hoạt động tương
tác, phối hợp thống nhất giữa hoạt động dạy của người giáo viên và hoạt động
học của người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội hệ thống tri thức khoa học, kĩ
năng , kĩ xảo, phát triển năng lực nhận thức và hành động, trên cơ sở đó hình
thành thế giới quan khoa học, phẩm chất đạo đức nói riêng và nhân cách nói
chung cho người học.
Khái niệm hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy môn GDQP - AN:
Hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy môn GDQP - AN là xác
định đơn vị, tập thể để lên lớp nhằm giới thiệu cho học sinh học tập đạt kết
học để chất đầy cái kho đó. Kết quả là học sinh học tập một cách thụ động,
thiếu tính độc lập sáng tạo trong quá trình học.
Theo quan điểm của giáo dục hiện đại, dạy học là một quá trình tương
tác (Giáo viên - học sinh, học sinh - học sinh, học sinh với những người hiểu
biết hơn…), trong đó “học” là một hoạt động trung tâm, người học - đối
tượng của hoạt động “dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” được
cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua
đó học sinh tự khám phá những điều mình chưa rõ, chưa có, chứ không phải
thụ động tiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt. Để đạt được điều
ấy, trong quá trình dạy học người thầy phải thức tỉnh trong tâm hồn các em
học sinh tính ham hiểu biết, dạy các em biết suy nghĩ và hành động tích cực.
Chính vì vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề cần thiết
và không thể thiếu được, bởi chỉ có đổi mới phương pháp dạy học chúng ta mới
góp phần khắc phục những biểu hiện trì trệ trong giáo dục hiện nay, chỉ có đổi
mới phương pháp dạy học chúng ta mới góp phần quan trọng trong việc nâng
cao chất lượng giáo dục và đào tạo; chúng ta có cơ hội để tiếp cận những
phương pháp giáo dục mới trên thế giới theo quan điểm giáo dục hiện đại.
12
Qua đó, việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay không chỉ là
phong trào mà còn là một yêu cầu bắt buộc với mọi giáo viên.
1.3. Cơ sở thực tiễn
1.3.1. Đổi mới phương pháp dạy học môn GDQP tại các trường THPT
Phương pháp giảng dạy môn GDQP - AN là nội dung quan trọng trong
việc truyền tải kiến thức quốc phòng, an ninh và kĩ năng quân sự cho học
sinh. Phương pháp giảng dạy GDQP - AN giúp cho giáo viên, học sinh hiểu
rõ những vấn đề cốt lõi trong từng nội dung cụ thể , từng quan điểm, từng
nguyên tắc, các mối kết hợp và sự phát triển theo thứ tự nội dung. Trên thực
phương pháp truyền thống được sử dụng nghìn năm ở nước ta và trên thế giới.
Hiện nay, phương pháp thuyết trình vẫn đang được sử dụng như một phương
pháp “chính”, “không thể thiếu được” trong bất cứ cấp học nào, bậc học nào.
Phương pháp dạy học truyền thống thường được khái quát bởi các đặc trưng
phương pháp thuyết trình, độc thoại, truyền thụ một chiều do người thầy thực
hiện trên cơ sở bài giảng có sẵn. Bài giảng coi là yếu tố trọng tâm mà giáo
viên phải hoàn thành theo đúng chương mục và theo từng tiết giảng. Người
thầy được coi là một chuyên gia hiểu biết mọi vấn đề đưa ra trong bài giảng.
Số giờ giảng trên lớp của thầy chiếm 80% giờ kế hoạch. Thời gian dành cho
học sinh, sinh viên tự học, học theo nhóm, thảo luận, tiếp cận thực tiễn quá ít.
Người học chỉ nghe, ghi nhớ thụ động, ghi chép đầy đủ, cẩn thận bài giảng
của thầy trên lớp và cũng là tài liệu ôn tập để kiểm tra thi trả bài kết thúc học
kỳ. Phương pháp thuyết trình có nhược điểm lớn làm cho người học thiếu tính
sáng tạo, kém năng động, rất thụ động, kém trong xử lý tình huống sư phạm.
Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, hạn chế nhược điểm trong
giảng dạy theo phương pháp thuyết trình, cần đổi mới việc chuẩn bị và thuyết
trình bài giảng của giáo viên. Trước hết cần cải tiến, đổi mới cấu trúc bài
14
giảng và việc chuẩn bị bài giảng. Mỗi bài giảng phải là kết quả nghiên cứu
khoa học cơ bản của giáo viên. Để khắc phục kiểu dạy học đọc – chép lại giáo
trình như hiện nay, phương pháp thuyết trình của giáo viên ở trên lớp cần
được cải tiến căn bản về nội dung lẫn hình thức. Giáo viên chỉ trình bày theo
vấn đề tiên quyết, quan trọng, tập trung vào vấn đề mới, những vấn đề khó,
dần dần tiến tới khắc phục, không dạy học theo lối một chiều, áp đặt. Xây
dựng các tình huống có vấn đề trong bài giảng để người học độc lập suy nghĩ,
tìm cách xử lý tình huống, vấn đề đó. Tăng cường sử dụng các phương tiện
dạy học, đặc biệt là các phương tiện kĩ thuật để hỗ trợ tích cực cho phương
sắc bài giảng của thầy, từ đó vận dụng phù hợp với tình hình thực tế, các em
biết được đó là nhiệm vụ chiến lược và quan trọng của quốc gia, trên cơ sở đó
tu dưỡng phẩm chất đạo đức, rèn luyện kĩ năng thực tế, xây dựng bản lĩnh,
niềm tin và trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua bài
học các em sẽ được trang bị nhận thức, tư duy mới về công tác quốc phòng,
về xây dựng nền quốc phòng toàn dân cho học sinh. Đồng thời giáo dục, rèn
luyện kĩ năng quân sự cần thiết để học sinh sẵn sàng thực hện nhiệm vụ từ
trạng thái thời bình, chuyển sang thời chiến. Như vậy việc đổi mới phương
pháp dạy học đối với bài “Trách nhiệm của học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an
ninh Tổ quốc” trong tình hình hiện nay là rất cần thiết.
Thực tế hiện nay chất lượng dạy học bài “Trách nhiệm của học sinh với
nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” còn chưa cao, tồn tại nhiều bất cập, chưa
giải quyết được nhiệm vụ của Đảng và nhà nước giao, vì vậy đổi mới phương
pháp dạy học càng cho thấy sự cần thiết hơn.
1.3.3. Cơ sở đánh giá chất lượng bài giảng
Từ lâu, vấn đề chất lượng GDQP đã được các cấp, các ngành và toàn xã
hội quan tâm, song việc đánh giá chất lượng dạy học bài “Trách nhiệm của
học sinh với nhiệm vụ bảo vệ an ninh Tổ quốc” lại là một lĩnh vực mới mẻ ở
Việt Nam.
16
Copyright: Tài liệu đại học ©