SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
********************
ĐỀ TÀI
MỘT SỐ BIỆN PHÁP
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LÝ THUYẾT VĂN MIÊU TẢ CHO
HỌC SINH LỚP 4 -
I. Đặt vấn đề:
Dạy lí thuyết tập làm văn nói chung và lí thuyết văn miêu tả nói riêng như
thế nào để giúp học sinh nói nhiều mà vẫn nắm bắt được kiến thức cơ bản nhằm
viết văn đúng thể loại, đó là điều giáo viên ta cần lưu ý. Từ khái niệm về thể loại
văn, học sinh vận dụng viết văn đúng dạng bài (miêu tả đồ vật, miêu tả cây cối,
miêu tả con vật…). Để học sinh nắm được li thuyết văn miêu tả, người giáo viên
cần sử dụng các phương pháp dạy học, kết hợp hình thức dạy học phù hợp để học
sinh tự chiếm lĩnh kiến thức góp phần nuôi dữơng và phát triển mối quan tâm của
các em với thiên nhiên, khơi dậy ở các em lòng yêu cái đẹp, khả năng phát triển
ngôn ngữ. Muốn vậy, người giáo viên cần có những biện pháp giúp giờ học đạt
hiệu quả cao. Xuất phát từ cơ sở này, là giáo viên trực tiếp dạy lớp 4, tôi chọn
nghiên cứu đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học lý thuyết văn
miêu tả cho học sinh lớp 4 - Trường Tiểu học Trần Phước”.
II. Cơ sở lý luận:
Việc dạy các môn học nói chung và dạy môn Tiếng Việt nói riêng ở tiểu
học đang hướng tới mục tiêu chung của giáo dục. Mỗi phân môn, mổi tiết học của
môn tiếng Việt đều hướng đến mục đích phát triển các kĩ năng “nghe, nói, đọc,
viết” cho học sinh mà môn tập làm văn là một trong những phân môn quan trọng
của bộ môn Tiếng Việt (phân môn thực hành tổng hợp). Bởi nó vận dụng tất cả
những hiểu biết về nhận thức, kĩ năng của phân môn, đòi hỏi học sinh phát huy
cao độ trí tuệ và cảm xúc để thực hiện các yêu cầu bài học. Đặc biệt dạy văn miêu
tả là cần thiết giúp trẻ sản sinh ra những văn bản có cảm xúc chân thực khi nói và
viết.
III. Cơ sở thực tiễn:
Thực tế cho thấy nội dung chương trình của sách giáo khoa mới khác nhiều

Hỏi: Tên sự vật đầu tiên được miêu tả là gì ?
- Cây sồi.
Hỏi: Cây sồi có đặc điểm gì nổi bật ?
- Cao lớn, lá đỏ chói lọi, lá rập rình động như những đám lửa.
Hỏi: “Cao lớn” tả đặc điểm gì của cây sồi ?
- Hình dáng.
Hỏi: “Lá đỏ chói lọi” miêu tả đặc điểm gì của cây sồi ?
- Màu sắc.
Hỏi: Theo em tác giả miêu tả cây sồi đang ở trạng thái nào ?
- Chuyển động.
Hỏi: Từ nào cho biết lá cây sồi đang chuyển động ?
- Rập rình.
Giáo viên tóm ý: Phần mẫu đã chỉ ra một số đặc điểm sự vật đầu tiên được miêu
tả hình dáng, màu sắc, chuyển động.
Sau khi thực hiện các biện pháp phân tích mẫu, tôi thấy các em biết vận dụng
mẫu và làm tốt các phần tiếp theo.
Biện pháp 2: Hình thành lý thuyết - tìm đặc điểm nổi bật
Trong quá trình hình thành lý thuyết miêu tả cho học sinh lớp 4, GV cần sử
dụng một số phương pháp đặc trưng như phương pháp trực quan, phương pháp
quan sát, phương pháp vấn đáp gợi mở, phương pháp phân tích ngôn ngữ kết hợp
với hình thức dạy phù hợp nhằm phát huy tính tích cực của HS trong giờ học.
Ở các bài hình thành lý thuyết văn miêu tả, GV thường tiến hành hướng dẩn
HS nhận diện đặc điểm loại văn miêu tả thông qua những gợi ý, nhận xét trong
SGK. Các thao tác được làm theo trình tự như sau:
- Yêu cầu HS đọc mục nhận xét trong SGK, khảo sát văn bản để trả lời từng
câu hỏi gợi ý.
- Hướng dẩn HS trao đổi, thảo luận nhằm rút ra những nhận xét về đặc điểm
văn miêu tả.
- Ví dụ dạy bài:” Cấu tạo của bài văn miêu tả cây cối” ( TV lớp 4 tập 2/31).
Giả sử dùng phương pháp trực quan, phương pháp quan sát, GV đưa trực quan

đem tới lớp, kết hợp quan sát tranh một số trò chơi, như gấu bông, con lật đật,
con búp bê…
Học sinh đọc phần gợi ý SGK/154 (học cá nhân). Sau khi hướng dẩn đọc
phân tích mẫu, GV sử dụng phương pháp rèn luyện theo mẫu, HS luyện tập theo
mẫu đã gợi ý. Sau đó GV yêu cầu HS:
- Hãy quan sát một số đồ chơi mà em thích và ghi lại những điều quan sát
được.
- HS vừa quan sát vừa ghi lại ý quan sát, sau đó sắp xếp ý để tạo thành dàn ý
tả đồ chơi mà em thích.
GV cho HS trình bày những ý đã ghi được sau khi quan sát theo một dàn
bài( luyện thực hành giao tiếp cho HS).
Ví dụ về một dàn bài:
1-Mở bài:
Giới thiệu đồ chơi mà em thích nhất là Gấu bông.
2- Thân bài:
- Hình dáng bên ngoài: Gấu bông không to, gấu đang ngồi, dáng tròn.
- Bộ lông màu trắng mịn như nhung.
- Hai mắt đen nháy rất thông minh.
- Mũi đỏ, trông ngộ nghĩnh.
- Trên cổ thắt chiếc nơ màu đỏ chói.
3-Kết luận:
Em yêu quý gấu bông, ôm gấu bông em rất thích.
Sau đó GV sử dụng hình thức thảo luận nhóm, cho học sinh thảo luận yêu
cầu 2 của phần nhận xét:
- Theo em khi quan sát đồ vật cần chú ý những gì ?
- Học sinh trình bày kết quả thảo luận (rèn thực hành giao tiếp).
- GV sửa chữa bổ sung.
GV dùng phương pháp phân tích ngôn ngữ để HS thấy được: để miêu tả đồ vật
phải quan sát đồ vật. Cách quan sát từ hình dáng bên ngoài đến các bộ phận chính
là quan sát đồ vật theo tình tự hợp lý. Khi quan sát đồ vật sử dụng nhiều giác