1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong trường Tiểu học mục tiêu giáo dục của Âm nhạc nhằm tổ chức các
hoạt động âm nhạc như ca hát, nghe nhạc giúp học sinh tham gia vào các hoạt
động văn nghệ trong trường trong lớp, với cộng đồng để có thể phát triển
nhân cách toàn diện cho các em.
Để thực hiện tốt những mục tiêu trên thì người giáo viên Tiểu học trong
giảng dạy môn âm nhạc phải có kiến thức vững vàng về âm nhạc, biết vận
dụng và tổ chức các hoạt động âm nhạc sao cho phù hợp. Điều đó cho thấy,
việc đào tạo một đội ngũ giáo viên tiểu học có khả năng dạy học môn âm
nhạc là hết sức quan trọng.
Nhiều năm qua trường CĐSP Nam Định là nơi đào tạo giáo viên tiểu học
trình độ cao đẳng để cung cấp cho gần 30 trường tiểu học trong phạm vi toàn
tỉnh. Sinh viên CĐSP Tiểu học học môn âm nhạc với 3 phân môn Nhạc lý
phổ thông, Đọc - ghi nhạc, Hát.Trong đó, Nhạc lý phổ thông là phân môn có
vị trí rất quan trọng, chiếm 30 tiết trong tổng số 90 tiết của môn âm nhạc. Đó
là lý thuyết cơ bản đầu tiên, cung cấp những kiến thức sơ giản về âm nhạc, là
cơ sở để sinh viên sư phạm Tiểu học tiếp thu các nội dung âm nhạc khác như
Đọc - ghi nhạc, Hát.
Phân môn Nhạc lý phổ thông đòi hỏi người học phải tư duy lôgic và trừu
tượng cao. Nếu chỉ được tiếp cận phân môn Nhạc lý phổ thông bằng lý thuyết
đơn thuần thì người học sẽ gặp khó khăn trong việc ứng dụng những nội dung
đó vào thực hành các hoạt động âm nhạc khác.
Sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học khiến cho những khái
niệm trừu tượng trở nên rõ ràng, cụ thể, người học dễ tiếp nhận nhiều hơn nếu
giáo viên chỉ dùng lời nói để giảng dạy. Những hình ảnh, âm thanh sinh động
sẽ làm cho giờ học trở nên hấp dẫn và giúp người học lĩnh hội tri thức một
cách tốt nhất.
Thực tế những năm gần đây, nhiều giáo viên một số bộ môn đã nhận ra
vai trò tích cực của phương pháp trực quan trong dạy học. Một số giáo viên

của giáo trình “Lý thuyết âm nhạc cơ bản” dành cho hệ Trung học Âm nhạc
chuyên nghiệp, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, năm 2005.


3
Phạm Tú Hương, tác giả cuốn“Lý thuyết âm nhạc cơ bản”, Bộ Giáo dục
và Đào tạo, dự án đào tạo giáo viên THCS hệ CĐSP Âm nhạc, Nxb ĐHSP,
năm 2010.
Trịnh Hoài Thu chủ biên của giáo trình “Lý thuyết âm nhạc cơ bản”,
Trường ĐHSP Nghệ thuật TW, năm 2014.
Ngoài ra còn có các luận văn cũng nghiên cứu về vấn đề này như:
Hoàng Quốc Khánh, Luận văn tốt nghiệp Cao học Sư phạm Âm nhạc,
2013, Học viện Âm nhạc Huế, “Nâng cao chất lượng giảng dạy môn lý
thuyết âm nhạc cơ bản cho CĐSP Âm nhạc trường CĐVHNT Đăk lăk”,
Nguyễn Thế Phương, Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ LL&PPDHAN Khóa
1 trường ĐHSP Nhạc họa TW, năm 2014. “Giải pháp nâng cao chất lượng
học môn nhạc lý cho CĐSP Giáo dục Tiểu học, Trường CĐSP Hà Nam”.
Qua các công trình nghiên cứu, luận văn nêu trên, chúng tôi thấy phần
lớn các đề tài đều đi vào vấn đề nâng cao chất lượng giảng dạy môn Nhạc lý
cơ bản. Tuy nhiên chưa có một đề tài nào nghiên cứu việc sử dụng phương
tiện trực quan trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông cho sinh viên
CĐSP tiểu học tại Nam Định.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu sử dụng phương tiện trực quan nhằm nâng cao chất lượng
dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông góp phần hiệu quả vào đào tạo bộ môn
âm nhạc cho sinh viên CĐSP tiểu học Nam Định, hướng tới nâng cao hiệu
quả giáo dục âm nhạc cho học sinh Tiểu học Nam Định.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu chương trình phân môn Nhạc lý phổ thông trong đào tạo

gồm 2 chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn sử dụng phương tiện trực quan
trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông
Chương 2: Biện pháp sử dụng một số phương tiện trực quan trong dạy
học phân môn Nhạc lý phổ thông ở hệ CĐSP Tiểu học tại Nam Định.


5
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN TRỰC
QUAN TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN NHẠC LÝ PHỔ THÔNG
1.1. Nhạc lý phổ thông
1.1.1. Nhạc lý
Lý thuyết âm nhạc là môn học cơ bản trong chương trình đào tạo người
hoạt động âm nhạc, giúp cho người học có kiến thức cơ sở để học, tìm hểu về
hòa âm, phân tích tác phẩm, lịch sử âm nhạc…
Sự hình thành lý thuyết âm nhạc có từ rất sớm trong lịch sử phát triển
nghệ thuật âm nhạc. Người ta gọi nó theo ngôn ngữ của mỗi quốc gia.
Tiếng Việt Nam, tên môn học Lý thuyết âm nhạc, xuất phát từ việc dịch
nghĩa từ tiếng nước ngoài. Nó có khá nhiều tên gọi như: Lý thuyết âm nhạc cơ
bản, Nhạc lý cơ bản, Nhạc lý, Lý thuyết âm nhạc, Nhạc lý sơ giản, Nhạc lý
phổ thông… Tên gọi và nội dung của nó tùy mức độ sử dụng ở các chương
trình đào tạo khác nhau.
1.1.2. Nhạc lý phổ thông trong đào tạo giáo viên hệ CĐSP Tiểu học
Trong chương trình đào tạo giáo viên Mầm non và giáo viên Tiểu học hệ
cao đẳng, hệ đại học của nhiều trường, sinh viên các ngành SP Tiểu học và SP
Mầm non được học nhiều môn, trong đó có môn âm nhạc. Một phần của môn
học Âm nhạc, là phân môn Nhạc lý sơ giản hoặc Nhạc lý phổ thông.
Ở hệ CĐSP Tiểu học tại Nam định thì đây là phân môn Nhạc lý phổ
thông, một phần của bộ môn Âm nhạc, trong toàn bộ chương trình đào tạo

phương tiện trực quan là nhạc cụ, bảng biểu, sơ đồ máy vi tính, máy chiếu …,
những đồ dùng giúp cho sinh viên nhận thức nội dung phân môn Nhạc lý phổ
thông một cách cụ thể và dễ dàng hơn.


7
1.3. Phương tiện trực quan
1.3.1. Phương tiện
Trong dạy học, cái mà giáo viên sử dụng để đạt mục đích giúp cho sinh
viên nắm được nội dung kiến thức, kỹ năng cụ thể của bài học, được gọi là
phương tiện.
1.3.2. Trực quan
Trực quan là những gì được nhận biết dưới các hình thức cảm giác, tri
giác, biểu tượng. Nó cho ta một hình ảnh cảm tính về sự vật, hiện tượng.
Trên cơ sở đó, nhận thức con người đi vào các giai đoạn cao hơn của tư duy
trừu tượng.
1.3.3. Phương tiện trực quan
Phương tiện trực quan là một tập hợp tất cả các đồ dùng và thiết bị dạy
học mà người giáo viên và sinh viên sử dụng trong quá trình dạy học nhằm
đạt được mục đích dạy học. Đó là những công cụ giúp người giáo viên tổ
chức, điều khiển quá trình dạy học và giúp người học lĩnh hội tri thức cũng
như tổ chức hoạt động nhận thức của mình có hiệu quả.
1.3.4. Vai trò của phương tiện trực quan trong dạy học phân môn nhạc lý
phổ thông
Đối với những nội dung có tính lý thuyết, đòi hỏi người học phải tư duy
trừu tượng và tư duy logic như ở phân môn Nhạc lý phổ thông thì phương tiện
trực quan là thành tố đóng vai trò rất quan trọng. Nó không chỉ gắn bó chặt
chẽ với các thành tố cơ bản trong quá trình dạy học Nhạc lý phổ thông, mà nó
còn có ý nghĩa to lớn mang lại hiệu quả tích cực trong nhận thức của sinh viên
đối với những kiến thức, kỹ năng âm nhạc của phân môn này.

Sinh viên cao đẳng sư phạm Tiểu học có những hạn chế về năng khiếu
âm nhạc và chênh lệch nhiều về khả năng tiếp thu kiến thức, kỹ năng âm
nhạc. Tuy vậy, hầu hết sinh viên CĐSP Tiểu học đều có khả năng tiếp thu các
kiến thức văn hóa khác. Họ xác định rất rõ mục tiêu ngành nghề mà sau này
ra trường họ sẽ sử dụng là dạy học cho học sinh tiểu học.Họ rất chăm chỉ và


9
tích cực, nghiêm túc trong học tập, rèn luyện tất cả các môn học trong chương
trình đào tạo.
1.4.3.2. Tình hình dạy học phân môn nhạc lý phổ thông
Qua tìm hiểu thực tế, dự giờ dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông tại
trường cho thấy trong mỗi tiết học giảng viên thường thuyết trình, giải thích
các khái niệm là chính. Hầu hết các tiết học phân môn này không thấy sử
dụng tới bảng biểu hay máy móc hỗ trợ. Chỉ có một đôi tiết học là thấy có
dùng đàn Organ.
Trao đổi trực tiếp với giảng viên dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông
tại trường, được biết, họ rất ngại sử dụng các phương tiện trực quan trong quá
trình dạy học.
Quan sát, dự giờ dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông, cho thấy, sinh
viên phải tiếp thu kiến thức âm nhạc một cách khó khăn. Tiết học phân môn
Nhạc lý phổ thông diễn ra khá nặng nề và trầm lặng. Sinh viên chủ yếu là
nghe và ghi. rất ít được thực hành. Các khái niệm âm nhạc được sinh viên
nhận biết chủ yếu bằng ngôn ngữ, mô tả bằng lời của giảng viên.Vì cố hình
dung khái niệm âm nhạc như quãng, hợp âm, gam, giọng, điệu thức …, qua
phần mô tả của giảng viên nên nhiều sinh viên tỏ ra mệt mỏi, uể oải và chậm
phản ứng theo yêu cầu của giảng viên dẫ đến chất lượng dạy học phân môn
Nhạc lý phổ thông còn chưa cao.
Tiểu kết chương 1
Dạy học và giáo dục âm nhạc ở trường tiểu học đòi hỏi phải có một đội

Chương 2
BIỆN PHÁP SỬ DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN
TRONG DẠY HỌC PHÂN MÔN NHẠC LÝ PHỔ THÔNG HỆ
CAO ĐẲNG SƯ PHẠM TIỂU HỌC TẠI NAM ĐỊNH
2.1. Những nội dung nhạc lý phổ thông cần sử dụng phương tiện trực
quan
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn sử dụng phương tiện trực
quan trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông cho sinh viên Cao đẳng sư
phạm Tiểu học tại Nam Định, chúng tôi đã khái quát nội dung phân môn
Nhạc lý phổ thông theo đề cương chi tiết học phần của nhà trường và dự kiến
những phương tiện trực quan có thể được sử dụng vào từng chương như sau:
Chương I - Âm thanh, cao độ, phương tiện trực quan có thể sử dụng là
đàn Organ, đàn Guitar, máy chiếu…
Chương II - Trường độ của âm thanh, phương tiện trực quan có thể sử
dụng là sơ đồ, đàn Organ, máy chiếu…
Chương III - Nhịp, phách, tiết tấu, phương tiện trực quan có thể sử dụng
như là máy chiểu, Thanh phách, Song loan, Trống…
Chương IV - Các loại dấu hóa, hóa biểu, phương tiện trực quan có thể
sử dụng là sơ đồ, máy chiếu, một số phần mềm tin học.
Chương V - Quãng, phương tiện trực quan có thể sử dụng là bảng biểu,
máy chiếu, đàn Guitar, đàn Organ…
Chương VI - Hợp âm, phương tiện trực quan có thể sử dụng là đàn
Organ, đàn Guitar, máy chiếu, máy tính.
Chương VII - Điệu thức, gam, giọng, phương tiện trực quan có thể sử
dụng là bảng biểu, đàn Organ, máy tính, máy chiếu…
Chương VIII - Dịch giọng, phương tiện trực quan có thể sử dụng là đàn
Organ, máy tính, máy chiếu, loa, đài…


12


13
thường kết hợp với các phương pháp dạy học âm nhạc để giúp sinh viên nắm
vững nội dung bài học.
2.2.3. Trang thiết bị điện tử
Các thiết bị điện tử là phương tiện trực quan được sử dụng nhiều hơn
trong các giờ dạy nhạc lý phổ thông. Các trang thiết bị điện tử phổ biến hiện
nay được dùng làm phương tiện trực quan như: Máy tính, máy chiếu, loa
đài…
Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, giảng viên cần tiếp cận đối với
công nghệ cao như máy vi tính, máy chiếu…, để dùng vào các giờ dạy học
nói chung và dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông nói riêng. Nếu giảng viên
ứng dụng các trang thiết bị này phù hợp với mục tiêu, nội dung dạy học, đặc
điểm khả năng âm nhạc của sinh viên thì chắc chắn sẽ gây hiệu quả âm nhạc
tốt cho sinh viên.
2.3. Nguyên tắc sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học phân môn
Nhạc lý phổ thông.
Việc sử dụng phương tiện trực quan trong day học phân môn Nhạc lý
phổ thông đòi hỏi phải xây dựng một số nguyên tắc để thực hiện đạt hiệu quả.
Trong phạm vi đề tài này chúng tôi đã xây dựng một số nguyên tắc sử dụng
phương tiện trực quan như sau:
2.3.1. Nguyên tắc dùng phương tiện trực quan phù hợp với nội dung bài
học.
Với mỗi một nội dung bài học trong phân môn Nhạc lý phổ thông cần đến sự
hỗ trợ của PTTQ, giảng viên cần phải chuẩn bị và lựa chọn PTTQ sao cho phù
hợp với nội dung bài học để khi sử dụng sẽ mang lại hiệu quả cao.
Mỗi phương tiện trực quan đều có những điểm mạnh, điểm hạn chế nhất
định. Chẳng hạn như: Thanh phách hay trống có thể sử dụng để minh họa
nhịp, phách hay tiết tấu tốt hơn so với sử dụng bảng biểu, sơ đồ. Nhưng khi
thể hiện mối tương quan trường độ giữa các nốt nhạc thì sử dụng bảng biểu,



15
2.3.3. Nguyên tắc sử dụng phương tiện trực quan thành thạo
Việc sử dụng PTTQ trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông chỉ có
hiệu quả và tác động tích cực khi giảng viên có kiến thức chuyên môn vững
vàng và được trang bị những kỹ năng cần thiết về khả năng hiểu biết và sử
dụng thành thạo các PTTQ.
Sử dụng PTTQ thành thạo sẽ giúp giảng viên hạn chế được số lượng
thời gian “chết” trong tiết học, tiết học sẽ liền mạch không bị ngắt quãng
khiến sự chú ý và tư duy của sinh viên trong tiết học Nhạc lý phổ thông liền
mạch và không bị sao lãng.
2.3.4. Nguyên tắc sử dụng vừa đủ phương tiện trực quan
Trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông nếu lạm dụng PTTQ sẽ dẫn
tới phản tác dụng.
Để đạt hiệu quả cao trong ứng dụng phương tiện trực quan vào trong dạy
học phân môn nhạc lý phổ thông, giảng viên vận dụng PTTQ vào nội dung
bài học một cách vừa đủ và phù hợp.
Sử dụng phương tiện trực quan trên cơ sở nắm vững các nguyên tắc sử
dụng nói trên nhằm hỗ trợ giảng viên chuyển tải tới sinh viên những lượng
thông tin mà phấn trắng, bảng đen không làm được. Nhưng không thể và
không nên lạm dụng phương tiện trực quan, phải biết tính toán để sử dụng
vừa đủ PTTQ làm rõ nội dung bài học Nhạc lý phổ thông.
2.4. Hướng dẫn sử dụng phương tiện trực quan vào một số bài học môn
nhạc lý phổ thông.
2.4.1. Cách sử dụng từng PTTQ trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ
thông.
2.4.1.1. Cách sử dụng nhạc cụ phổ thông
- Sử dụng đàn Organ: sử dụng các phím đàn, chức năng Voice, chức
năng Style, chức năng Transpose, chức năng Metronome, chức năng Tempo,

Trong nội dung: Âm thanh - Cao độ: Giới thiệu đặc điểm của âm thanh
âm nhạc, phân biệt sự khác nhau giữa âm thanh và tiếng động. Các kiến thức
về khuông nhạc, khóa nhạc và vị trí 7 nốt nhạc cơ bản.


17
Loại phương tiện trực quan: đàn Organ, các slide nội dung bài học về
Âm thanh - Cao độ, bảng biểu về một số loại khóa nhạc, nốt nhạc,các tấm
ghép có hình nốt nhạc, các phần mềm tin học.
Sử dụng đàn Guitar kết hợp với các trang thiết bị điện tử, các phần
mềm tin học.
Trong nội dung: Đảo phách, nghịch phách: Giảng viên giới thiệu các
kiến thức đảo phách, nghịch phách.
Loại phương tiện trực quan: Máy chiếu, máy tính, loa phần mềm Encore,
Adobe Audition, Power Point, đàn Guitar.
Sử dụng thanh phách kết hợp với đàn Organ, bảng biểu, máy tính, máy
chiếu, phần mềm encore, phần mềm Power point
Trong nội dung: Nhịp, số chỉ nhịp, một số nhịp thông dụng và cách đánh
nhịp.
Loại phương tiện trực quan: bảng biểu, máy chiếu, máy tính, phần mềm
Encore, Power Point, thanh phách.
2.4.3. Ứng dụng sử dụng PTTQ vào một số tiết học cụ thể của phân môn
Nhạc lý phổ thông.
2.5. Thực nghiệm kiểm tra
2.5.1. Mục đích thực nghiệm
Trên cơ sở trình bày ở trên, chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm kiểm tra,
sử dụng một số phương tiện trực quan đã trình bày trong chương 2 với mục
đích: Xem xét tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng các phương tiện trực
quan trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông cho hệ CĐSP Tiểu học ở
Trường CĐSP Nam Định.

dụng âm nhạc vào từng tiết học.
Được tiếp cận với cách minh họa các kiến thức bằng nhiều nhóm PTTQ
khác nhau sẽ giúp cho sinh viên ghi nhớ kiến thức lâu hơn, dễ dàng áp dụng kiến
thức phân môn Nhạc lý phổ thông vào thực các hoạt động âm nhạc khác.

Tiểu kết chương 2


19
Với thực trạng sử dụng PTTQ trong giảng dạy phân môn Nhạc lý phổ
thông đã nêu trong chương I chúng tôi thấy rằng việc sử dụng PTTQ vào
giảng dạy các nội dung trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông là hết sức
cần thiết.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn sử dụng PTTQ của những
giáo viên giầu kinh nghiệm đi trước, chúng tôi đã tạm chia các phương tiện
trực quan dùng trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông thành 4 nhóm:
Nhạc cụ phổ thông, giáo cụ trực quan, trang thiết bị điện tử, phần mềm tin
học. Chúng tôi đã tiến hành mô tả chức năng của các loại phương tiện trực
quan, trên cơ sở đó đã tiến hành khai thác phần lớn các chức năng của PTTQ
vào trong dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông để giúp cho sinh viên dễ dàng
tiếp thu kiến thức môn học này.
Để dùng các PTTQ vào nội dung giảng dạy của phân môn Nhạc lý phổ
thông một cách hiệu quả chúng tôi đã đưa ra một sô nguyên tắc sử dụng
PTTQ trong dạy học phân môn này: Nguyên tắc dùng PTTQ phù hợp với nội
dung bài học, Nguyên tắc kết hợp linh hoạt phương tiện trực quan với các
phương pháp dạy học âm nhạc, nguyên tắc sử dụng PTTQ thành thạo,
Nguyên tắc sử dụng vừa đủ phương tiện trực quan.
Trên cơ sở khai thác các chức năng và thực hiện theo các nguyên tắc sử
dụng PTTQ, chúng tôi đã hướng dẫn sử dụng PTTQ vào trong dạy học các
nội dung trong phân môn Nhạc lý phổ thông nhằm mục đích thu hút hơn nữa

Như vậy, việc quan tâm, đầu tư cho công tác giáo dục âm nhạc, trong đó
có phân môn Nhạc lý phổ thông cho sinh viên hệ CĐSP Tiểu học là việc làm
hết sức cần thiết trong Nhà trường CĐSP Nam Định.
Thông qua việc tìm hiểu thực trạng sử dụng phương tiện trực quan vào
dạy học phân môn Nhạc lý phổ thông cho sinh viên cao đẳng sư phạm Tiểu
học. Đề tài đã xây dựng và thử nghiệm nội dung chương trình trong phạm vi
đã xác định.
Qua các kết quả số liệu kết hợp với sự quan sát, đánh giá của chúng tôi,
bước đầu đã cho thấy:


21
Việc vận dụng phương tiện trực quan vào dạy học phân môn nhạc lý phổ
thông đã thu hút được sự hứng thú, yêu thích và tham gia tích cực của các
sinh viên tham gia thử nghiệm. Mặc dù các hình thức tổ chức không phải là
mới nhưng việc biên soạn, khai thác các nội dung, yêu cầu đặt ra trong khi tổ
chức cũng đã tạo ra những môi trường hoạt động âm nhạc phong phú, phù
hợp, đa dạng và hấp dẫn với sinh viên. Việc tổ chức áp dụng PTTQ đã tạo ra
tâm thế hào hứng , thu hút sự chú ý của phần lớn các sinh viên. Việc khai thác
các nội dung, hình ảnh, chất liệu từ chính các nôi dung nhạc lý phổ thông nằm
trong chương trình đã như "làm mới " các nội dung, yêu cầu phân môn nhạc
ly phổ thông với sinh viên.
Tuy nhiên, nội dung chương trình cũng cần được tiếp tục thửc nghiệm
trên phạm vi rộng rãi hơn trong các trường thuộc bậc CĐSP để tiếp tục điều
chỉnh, bổ sung ngày càng hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao hiệu quả,vai trò
của môn học nhạc lý phổ thông hệ CĐSP Tiểu học thuộc địa bàn Nam Định.