BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
_____________________
NGUYỄN TIẾN HIỆP
MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 2,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGHỆ AN, 2013
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
_____________________
NGUYỄN TIẾN HIỆP
MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
NGOÀI GIỜ LÊN LỚP TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 2,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60.14.05
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề....................................................................5
1.2. Các khái niệm nghiên cứu vấn đề.........................................................8
1.3. Một số vấn đề về hoạt động giáo dục đạo đức cho HS THCS thông qua
HĐNGLL......................................................................................................13
1.4. Một số vấn đề về quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh
THCS thông qua HĐNGLL..........................................................................21
Kết luận chương 1.......................................................................................29
Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI............................................30
2.1. Giới thiệu về quá trình nghiên cứu thực trạng....................................30
2.2. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội và giáo dục tại quận 2,
Thành phố Hồ Chí Minh...............................................................................31
2.3. Thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh THCS thông qua
HĐNGLL trên địa bàn quận 2, TPHCM.......................................................35
2.4. Thực trạng hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh THCS thông qua
HĐNGLL trên địa bàn quận 2, TPHCM.......................................................45
2.5. Đánh giá chung về thực trạng.............................................................53
Kết luận chương 2.......................................................................................54
Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THCS THÔNG QUA HĐNGLL TRÊN
ĐỊA BÀN QUẬN 2, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH................................56
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp.......................................................56
3.2. Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh
THCS thông qua HĐNGLL..........................................................................57
3.2.1. Nâng cao nhận thức về hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh
THCS.............................................................................................................57
3.2.2. Bồi dưỡng kỹ năng tổ chức HĐNGLL để giáo dục đạo đức cho học
sinh THCS.....................................................................................................60
3.2.3. Đổi mới công tác xây dựng kế hoạch giáo dục đạo đức học sinh
THCS
Trung học cơ sở
TPHCM
Thành phố Hồ Chí Minh
XHCN
Xã hội chủ nghĩa
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Chất lượng giáo dục toàn diện của HS THCS Q2..........................34
Bảng 2.2. Nhận thức về tầm quan trọng của HĐ GDĐĐ HS.........................35
Bảng 2.3. Nhận thức của các lực lượng về vai trò của giáo dục đạo đức cho
học sinh THCS thông qua HĐNGLL..............................................................36
Bảng 2.4. Các hình thức HĐNGLL dùng để giáo dục đạo đức HS................37
Bảng 2.5. Đánh giá về tính hiệu quả của các hình thức tổ chức hoạt động
NGLL..............................................................................................................38
Bảng 2.6. Mức độ tham gia của các lực lượng trong hoạt động giáo dục đạo
đức học sinh....................................................................................................39
Bảng 2.7. Sự phối hợp của nhà trường với các lực lượng xã hội...................41
Bảng 2.8. Những biểu hiện vi phạm đạo đức của HS THCS.........................43
Bảng 2.9. Đánh giá của cán bộ quản lý về chất lượng hoạt động giáo dục đạo
đức cho học sinh thông qua HĐNGLL...........................................................44
Bảng 2.10. Chủ thể xây dựng kế hoạch giáo dục đạo đức học sinh thông qua
HĐNGLL........................................................................................................45
Bảng 2.11. Khảo sát về chất lượng xây dựng kế hoạch..................................47
cạn. Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người thì phải có đạo đức,
không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không làm gì được!”
Chính vì lý do trên, suốt hơn 80 năm lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn
quan tâm đến sự nghiệp giáo dục. Sự quan tâm này thể hiện dưới nhiều hình
thức khác nhau, đặt biệt đối với việc xác định vị trí, vai trò của GD & ĐT ở
từng thời kỳ cách mạng. Đảng ta đã khẳng định “Giáo dục đóng vai trò then
chốt trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, là
một động lực đưa đất nước ra khỏi nghèo nàn, lạc hậu, vươn lên trình độ tiên
tiến của thế giới”
Để đáp ứng được yêu cầu của công cuộc Công nghiệp hóa- Hiện đại
hóa, mục tiêu đề ra cho ngành giáo dục cũng cao hơn, cụ thể hơn. Tại khoản
2- điều 28 Luật giáo dục của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
nam số 38/2005/QH11 có nêu “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với từng
lớp học, từng môn học; Bồi dưỡng phương pháp tự học, tự rèn luyện kỹ năng
2
hoạt động theo nhóm, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. [18,tr 55]
Bản thân các môn học trên lớp không thể cung cấp một cách đầy đủ và
rộng rãi những thông tin hàng ngày của cuộc sống xã hội do tính chất cơ bản
phổ thông của hệ thống kiến thức môn học. Do đó HĐNGLL là cơ hội giúp
HS có thêm thông tin, củng cố sự hiểu biết khi các em được trực tiếp tham
gia. Việc hình thành phát triển những tri thức kỹ năng, kỹ xảo, cách giao
tiếp, ứng xử trong các mối quan hệ hàng ngày cho HS chỉ được củng cố phát
triển, đạt kết quả thiết thực khi nó có điều kiện thực hành, rèn luyện thông
qua các hoạt động cụ thể, dưới sự hướng dẫn của các nhà giáo dục.
HĐNGLL chính là sự tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn
THCS trên địa bàn quận 2, TPHCM.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục đạo đức
cho HS THCS thông qua HĐNGLL
5.2. Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho HS
THCS thông qua HĐNGLL trên địa bàn quận 2, TPHCM
5.3. Đề xuất và thăm dò tính cần thiết, khả thi của một số biện pháp
giáo dục đạo đức cho HS THCS thông qua HĐNGLL trên địa bàn quận 2,
TPHCM.
6. Phạm vi nghiên cứu:
Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho HS
THCS thông qua HĐNGLL trên địa bàn Quận 2, TPHCM. Cụ thể là các
trường: THCS An Phú, THCS Bình An, THCS Lượng Định Của, THCS
Thạnh Mỹ Lợi, THCS Giồng Ông Tố, THCS Nguyễn Văn Trỗi, THCS
Nguyễn Thị Định.
4
Thời gian khảo sát từ tháng 9/2012 đến tháng 9/2013
7. Phương pháp nghiên cứu.
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích- tổng hợp, phân loạihệ thống hóa lý thuyết nhằm xác định cơ sở lý luận cho đề tài nghiên cứu
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra,
phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục, phương pháp lấy ý kiến chuyên
gia nhằm khảo sát đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức
cho HS THCS thông qua HĐNGLL trên địa bàn quận 2, TPHCM.
7.3. Phương pháp thống kê toán học: để sử lý số liệu thu được
8. Đóng góp mới của đề tài:
Đề tài này góp phần:
- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận về quản lý hoạt động giáo dục
Nguyễn Đức Minh, Phạm Minh Hạc… và nhiều tác giả khác. Để tìm ra các
biện pháp về giáo dục đạo đức, các tác giả có nhiều cách tiếp cận khác nhau
tạo nên sự phong phú về nội dung và phương pháp nghiên cứu.
Hà Thế Ngữ đã nghiên cứu về vấn đề tổ chức quá trình giáo dục đạo
đức HS thông qua giảng dạy các môn khoa học đặc biệt là các môn khoa học
xã hội và nhân văn, giáo dục thế giới quan, nhân sinh quan, bồi dưỡng ý thức
đạo đức cách mạng, hướng dẫn hành vi đạo đức cho học sinh.
Nguyễn Đức Minh nghiên cứu về cơ sở tâm lý- giáo dục học của giáo
dục đạo đức.
Phạm Minh Hạc nghiên cứu đạo đức trong cấu trúc nhân cách, thực
hiện giáo dục trong phát triển nhân cách. Theo ông, nấc thang phát triển cao
nhất của con người chính là “nhân cách”. Nhân cách thể hiện sự phân biệt khi
nào bản thân là chủ thể, khi nào bản thân là khách thể. Dưới góc độ của giá trị
học, nhân cách con người chính là hệ thống các thái độ của mỗi người thể
hiện ở mức độ phù hợp giữa thang giá trị và thước đo giá trị của cộng đồng và
xã hội; mức độ phù hợp cao, thì nhân cách càng lớn, có tính độc lập càng cao.
8
Như vậy, nhân cách con người được đánh giá thông qua hệ thống chuẩn mực
(hệ giá trị) của xã hội; bằng sự đóng góp của cá nhân cho cộng đồng xã hội.
Nhiệm vụ của người lãnh đạo là phải làm cho nhân cách mỗi người hướng tới
gần hệ giá trị của đất nước. [9, tr 43]
Ở trường Đại học Vinh những năm gần đây đã có nhiều tác giả nghiên
cứu giáo dục đạo đức và quản lý giáo dục đạo đức cho HS THCS như: Lê
Thanh Hải, Thái Hồ Tuấn Kiệt, Nguyễn Thị Cẩm Thủy, Đoàn Thị Kim
Thoa…đã đưa ra nhiều biện pháp phù hợp trong việc giáo dục đạo đức HS
trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về
giáo dục đạo đức cho học sinh THCS thông qua HĐNGLL, đặc biệt trên địa
giáo dục đạo đức là tạo lập những thói quen, hành vi đạo đức cho người học.
Quá trình giáo dục đạo đức là một hoạt động có tổ chức, có mục đích,
có kế hoạch nhằm biến những chuẩn mực đạo đức, từ những đ đòi hỏi bên
ngoài của xã hội với cá nhân thành những đ đòi hỏi bên trong của cá nhân,
thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục.
Giáo dục đạo đức có mối quan hệ chặt chẽ với giáo dục tư tưởng chính
trị. Từ đó là cơ sở hình thành thế giới quan Mác- Lênin và định hướng chính
trị theo quan điểm và đường lối của Đảng cộng sản cho ý thức và hành động
đạo đức.
Giáo dục đạo đức còn gắn bó chặt chẽ với việc giáo dục pháp luật. Giáo
dục pháp luật giúp cho người học nắm được chuẩn mực của pháp luật, các
quyền lợi và nghĩa vụ của người công dân Việt Nam. Luật pháp bản thân nó
cũng đã bao hàm những yếu tố đạo đức. Thực hiện pháp luật một cách tự giác
góp phần vào cuộc sống bình yên của xã hội chính là thể hiện những phẩm
chất đạo đức chân chính.
Quá trình giáo dục đạo đức giúp cho mỗi cá nhân nhận thức đúng các
giá trị đạo đức, biết hành động theo lẽ phải, công bằng và nhân đạo, biết sống
vì mọi người, vì gia đình, vì sự tiến bộ và sự phồn vinh của đất nước. Trong
10
đó mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục đạo đức là hình thành được những
thói quen hành vi đạo đức.
Như vậy giáo dục đạo đức là một nhiệm vụ bao trùm và xuyên suốt
toàn bộ hoạt động của gia đình, nhà trường và xã hội để hình thành và phát
triển nhân cách. Giáo dục đạo đức trở thành mối quan tâm của toàn xã hội, là
vấn đề của mọi vấn đề trong chiến lược giáo dục và đào tạo, vì sự phát triển
con người và phát triển xã hội.
1.2.2. Quản lý
Theo Hoàng Minh Thao và Hà Thế Truyền: “Quản lý là quá trình tác
động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt
được mục tiêu chung”.
Theo quan điểm quản lý hiện đại, có thể khái quát thành 4 chức năng
cơ bản sau: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra. Bốn chức năng này liên quan
mật thiết với nhau tạo thành chu trình quản lý.
Tóm lại: Quản lý là một quá trình tác động có tổ chức có mục đích của
chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng hiệu quả nhất các tiềm
năng, các cơ hội của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra trong điều kiện biến
động của môi trường.
1.2.3. Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức
Là một quá trình tổ chức, chỉ đạo điều hành công tác giáo dục đạo đức
của chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục để hình thành những phẩm chất
đạo đức của HS, đảm bảo quá trình giáo dục đạo đức đúng hướng, phù hợp
với chuẩn mực, quy tắc đạo đức được xã hội thừa nhận.
Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức trong nhà trường phổ thông đó là
quá trình tác động của người hiệu trưởng lên tất cả các thành tố tham gia vào
quá trình giáo dục đạo đức cho HS. Mục đích của quá trình này là hình thành
ở các em những tri thức, tình cảm, niềm tin, đạo đức, hình thành thiện chí,
12
nghị lực và thói quen đạo đức, đó chính là hệ thống phẩm chất và năng lực, là
toàn bộ nhân cách của HS. Để đạt được mục đích đó, công tác giáo dục đạo
đức phải hướng tới mọi lực lượng tham gia vào quá trình giáo dục có nhận
thức đúng đắn về tầm quan trọng đặc biệt của công tác này.
Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho HS cũng chính là việc chủ thể
quản lý nhà trường thực hiện có chất lượng các chức năng quản lý (Lập kế
hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) trong hoạt động giáo dục đạo đức của nhà
yếu tố ảnh hưởng nhằm giúp hoạt động giáo dục đạo đức cho HS thực hiện
được các mục tiêu mong muốn.
1.3. Một số vấn đề về hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh
trung học cơ sở thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp.
1.3.1. Mục đích, nội dung hoạt động giáo dục
đạo đức cho học sinh THCS
1.3.1.1. Mục đích của hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh THCS
Phát triển về đạo đức là một trong những mục tiêu của giáo dục phổ
thông, điều này đã được xác định rõ trong "Luật giáo dục" (sửa đổi 2009):
"Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo
đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá
nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam
XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp
tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc". [18]
Giáo dục đạo đức nhằm giúp cho nhân cách mỗi HS được phát triển đúng
đắn, giúp HS có những hành vi ứng xử đúng mực trong các mối quan hệ: của
cá nhân với xã hội, của cá nhân với lao động, của cá nhân với mọi người xung
quanh và của cá nhân với chính mình.
14
Giáo dục đạo đức còn có ý nghĩa lâu dài, được thực hiện thường xuyên
và trong mọi tình huống chứ không phải chỉ được thực hiện khi có tình hình
phức tạp hoặc có những đòi hỏi cấp bách.
1.3.1.2. Nội dung của hoạt động giáo dục đạo đức
Trong nhà trường THCS hoạt động giáo dục đạo đức HS là mặt giáo
dục phải được đặc biệt coi trọng. Nội dung giáo dục đạo đức cần được lựa
chọn sao cho đáp ứng được mục tiêu giáo dục, đó là đào tạo thế hệ trẻ phục
của người giáo dục và người được giáo dục nhằm hình thành và phát triển
nhân cách, phẩm chất của người học theo mục tiêu giáo dục đặt ra.
Có nhiều phương pháp giáo dục đạo đức cho HS THCS, rất phong phú
và đa dạng, kết hợp giữa phương pháp truyền thống và hiện đại như:
a) Phương pháp nêu gương: Là những phương pháp tác động vào lý trí
tình cảm của HS để xây dựng những niềm tin đạo đức, gồm các nội dung sau:
- Giảng giải về đạo đức: được tiến hành trong giờ dạy môn giáo dục
công dân cũng như trong các giờ học môn khác, giờ sinh hoạt lớp, sinh hoạt
dưới cờ…
- Nêu gương người tốt, việc tốt bằng nhiều hình thức như: nói chuyện,
kể chuyện, đọc sách báo, mời những người có gương phấn đấu tốt đến nói
chuyện, nêu gương tốt của giáo viên và HS trong trường.
- Trò chuyện với HS hoặc nhóm HS để khuyến khích động viên
những hành vi cử chỉ đạo đức tốt của các em, khuyên bảo, uốn nắn những
mặt chưa tốt.
b) Phương pháp rèn luyện: Là những phương pháp tổ chức cho HS
hoạt động để rèn luyện cho các em những thói quen đạo đức, thể hiện được
nhận thức và tình cảm đạo đức của các em thành hành động thực tế:
16
- Rèn luyện thói quen đạo đức thông qua các hoạt động cơ bản của
nhà trường: dạy học trên lớp, lao động, hoạt động xã hội đoàn thể và sinh
hoạt tập thể.
- Rèn luyện đạo đức thông qua các phong trào thi đua trong nhà trường là
biện pháp tác động tâm lý rất quan trọng nhằm thúc đẩy các động cơ kích
thích bên trong của HS, làm cho các em phấn đấu vươn lên trở thành người có
đạo đức tốt, vì vậy nhà trường cần tổ chức các phong trào thi đua và động
viên HS tham gia tốt phong trào này.
đạo đức HS thôi chưa đủ mà mọi giáo viên bộ môn cũng phải tập trung gánh
vác nhiệm vụ này. Thông qua các môn học, người giáo viên có thể lồng ghép
vào bài giảng của mình các nội dung về giáo dục đạo đức, xây dựng nề nếp
học tập cho bộ môn mình như thế nào khi ở tại đơn vị lớp? Và ở tại nhà. Nề
nếp học tập trên lớp là nền tảng góp phần giáo dục đạo đức HS hàng ngày.
Chính vì thế muốn làm tốt công tác giáo dục đạo đức cho HS thông qua môn
học thì người giáo viên phải tự học hỏi, nâng cao trình độ chuyên môn, khéo
léo trong việc tích hợp nội dung giáo dục đạo đức thông qua bài giảng sao cho
phù hợp và có hiệu quả cao nhất.
b) Giáo dục đạo đức thông qua HĐNGLL như: lồng ghép những bài
học kỹ năng sống, lịch sử, đạo đức ngay trong tiết chào cờ, tiết sinh hoạt tập
thể bằng các hình thức phong phú như hoạt cảnh, chương trình văn nghệ, cuộc
thi vấn đáp, diễn đàn trao đổi thu hút đông đảo HS tham gia sẽ để lại ấn tượng
tốt đẹp trong lòng mỗi HS. Giáo dục đạo đức, nhân cách, kĩ năng sống thông
qua hoạt động này sẽ giúp các em trưởng thành nhanh chóng so với những
hình thức khác, từ đó hoàn thiện những tri thức đã được học trên lớp, ngoài ra
còn giúp HS có những hiểu biết mới về thế giới xung quanh, giúp HS biết vận
dụng kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề do đời sống đặt ra, nhằm
điều chỉnh hành vi đạo đức, lối sống để các em có những hiểu biết nhất định
về truyền thống văn hóa, tự hào về truyền thống hào hùng của dân tộc, tăng
Copyright: Tài liệu đại học ©