LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới cô giáo, Th.S
Lê Thị Nguyên - người đã tận tình hướng dẫn, động viên và giúp đỡ tác giả
trong suốt quá trình làm khóa luận.
Tác giả cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy, cô giáo
trong khoa Giáo dục Tiểu học, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ,
tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập tại nhà trường.
Xin được cảm ơn sự hợp tác, giúp đỡ của Ban giám hiệu, các cô giáo và
các cháu trường mầm non Ngô Quyền, Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc; trường mầm
non Kim Chung, Đông Anh, Hà Nội đã tạo điều kiện cho em điều tra, khảo
sát các vấn đề thực tiễn có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 04 tháng 5 năm 2012
Người thực hiện

Cao Thị Thu Huyền

1


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những kết quả nghiên cứu trong khóa luận này là thành
quả của riêng tôi. Nội dung khóa luận không trùng với bất cứ một công trình
nghiên cứu nào.
Hà Nội, ngày 04 tháng 5 năm 2012
Người thực hiện

Cao Thị Thu Huyền


2.4. Phương pháp khảo sát thực trạng ………………………………………25
2.5. Kết quả khảo sát thực trạng …………………………………………….26
2.5.1. Tổ chức tiết học cho trẻ KPKH về MTXQ hiện nay ………………26

3


2.5.2. Tổ chức tiết học cho trẻ KPKH về MTXQ với việc đáp ứng yêu cầu
đổi mới dạy học theo hướng phát huy TTC của trẻ ………………………31
CHƯƠNG 3: XÂY DỤNG QUY TRÌNH TIẾT HỌC CHO TRẺ 4 - 5 TUỔI
KHÁM PHÁ KHOA HỌC VỀ MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH (LOẠI
TIẾT HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG) ……………………………………...36
3.1. Các nguyên tắc xây dựng quy trình tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi khám phá
MTXQ (theo hướng phát huy TTC của trẻ) ………………………………...36
3.1.1. Đảm bảo logic tiến trình hoạt động phù hợp với logic nội dung bài
học và logic nhận thức của trẻ ……………………………………………36
3.1.2. Đảm bảo mối liên hệ giữa nội dung bài học với vốn kinh nghiệm
trong cuộc sống hàng ngày của trẻ ……………………………………….37
3.1.3. Đảm bảo vai trò chủ thể của HS trong mọi hoạt động dạy học và các
bước tiến hành hoạt động ………………………………………………...37
3.2. Quy trình tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi KPKH về MTXQ (loại tiết hình thành
biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ ……………………………...38
3.2.1. Cấu trúc tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi khám phá MTXQ (loại tiết hình
thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ …………………….38
3.2.2. Mô tả quy trình tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi KPKH về MTXQ (loại tiết
hình thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ ……………….41
3.3. Giáo án minh họa tổ chức tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi khám phá MTXQ
(loại tiết hình thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ ………...44

4

tính tích cực nhận thức

5


DANH MỤC HÌNH VẼ, BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Tổng hợp nội dung điều tra thực trạng

Bảng 2.2. Mức độ sử dụng các phương pháp cho trẻ KPKH về MTXQ
Bảng 2.3. Mức độ sử dụng các hình thức tổ chức cho trẻ KPKH về MTXQ
Biểu đồ 2.1: Nhận thức của GV về biểu hiện TTC của trẻ
Biểu đồ 2.2: Nhận thức của GV về dạy học phát huy TTC của trẻ

6


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Mục tiêu chủ yếu của GDMN là “giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm,
trí tuệ, thẩm mĩ; hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị
cho trẻ vào lớp một…” (Chương trình GDMN, ban hành kèm theo Thông tư
số 17/2009/TT - BGDĐT, ngày 25/7/2009 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT). Với
vai trò là bậc học nền tảng, chất lượng giáo dục mầm non có ảnh hưởng rất
lớn đến sự hình thành nhân cách mỗi cá nhân cũng như chất lượng giáo dục ở
các bậc học tiếp theo. Vì vậy, đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nói
chung và GDMN nói riêng hiện đang là mối quan tâm đặc biệt của toàn xã hội
và của mỗi người dân. Yếu tố quan trọng hàng đầu để nâng cao chất lượng
giáo dục là đổi mới phương pháp, cách thức tổ chức dạy học. Định hướng đổi
mới PPDH đã được xác định trong các Nghị quyết TW từ năm 1996, được thể
chế hóa trong Luật Giáo dục (12/1998) và được tái khẳng định trong Luật

người dạy); việc vận dụng các phương pháp cho trẻ khám phá MTXQ còn
phụ thuộc vào sách hướng dẫn; các hoạt động trên tiết học phần lớn được GV
tổ chức một cách đơn điệu, thụ động theo các giáo án mẫu, trong đó chủ yếu
tập trung vào việc thuyết trình, giảng giải, ít khơi gợi được hứng thú và nhu
cầu khám phá của trẻ,…
Những lí do kể trên chính là căn cứ để người nghiên cứu lựa chọn đề tài:
“Tổ chức tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi khám phá khoa học về môi trường xung
quanh (loại tiết hình thành biểu tượng)”.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất quy trình tổ chức tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi KPKH về MTXQ (loại
tiết hình thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc tổ chức tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi KPKH
về MTXQ (loại tiết hình thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ.
- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của việc tổ chức tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi KPKH
về MTXQ (loại tiết hình thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ.
- Xây dựng quy trình tổ chức tiết học cho trẻ 4 - 5 tuổi KPKH về MTXQ
(loại tiết hình thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ.
- Thiết kế một số giáo án minh họa quy trình đã đề xuất.
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
8


- Đối tượng nghiên cứu: quy trình tổ chức tiết học cho trẻ KPKH về MTXQ
(loại tiết hình thành biểu tượng) theo hướng phát huy TTC của trẻ.
- Khách thể nghiên cứu: quá trình tổ chức cho trẻ KPKH về MTXQ.
5. Phạm vi nghiên cứu
- Đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu quy trình tổ chức tiết học cho trẻ lứa
tuổi 4 - 5 tuổi khám phá MTXQ.
- Địa bàn điều tra thực trạng: tại một số trường mầm non thuộc Vĩnh Yên,

XUNG QUANH (LOẠI TIẾT HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG)
1.1. Một số vấn đề về dạy học theo hướng phát huy tính tích của trẻ
1.1.1. Định hướng đổi mới dạy học hiện nay
Mỗi đứa trẻ phát triển trí tuệ theo các mức độ khác nhau. Và sự phát triển
trí tuệ của mỗi trẻ ở từng giai đoạn nhận thức cũng không giống nhau. Đã có
nhiều lí thuyết giải thích cơ chế việc học tập trẻ em như : thuyết phản xạ có
điều kiện của Pavlov; thuyết hành vi (Watson, Skinner, Thorndike,…); thuyết
nhận thức (Piagiê, Vưgôtxki,…) và thuyết kiến tạo - bước phát triển tiếp theo
của thuyết nhận thức với tư tưởng cốt lõi là đặt vai trò chủ thể nhận thức lên
vị trí hàng đầu trong quá trình nhận thức. Tổng hợp các học thuyết chỉ ra rằng
việc học tập chỉ có thể được thực hiện thông qua vai trò tích cực của người
học, nghĩa là tổ chức dạy học cần quan tâm đúng mức đến vai trò của trẻ.
Vấn đề phát huy TTC của người học đã được đặt ra trong ngành giáo dục
nước ta từ thập niên 60 của thế kỉ XX với khẩu hiệu đặt ra trong các trường sư
phạm là “biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”. Phát huy tính tích
cực tiếp tục là một trong những phương hướng quan trọng trong những lần cải
cách giáo dục tiếp theo. Cho đến nay, quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đổi mới
giáo dục đã được thể hiện trong nhiều văn kiện, chủ trương của Đảng và
Chính phủ. Sự cần thiết phải đổi mới giáo dục đã được khẳng định trong Nghị
quyết 40/2000/QH10 về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông và Chỉ thị
14/2001/CT-TTG ngày 11/6/2001 của Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện
Nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc hội.
Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1993) đã đề ra nhiệm vụ đổi mới
PPDH ở tất cả các cấp học, bậc học và khẳng định cần thiết phải đổi mới
PPDH. Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12/1996) cũng nhận định PPDH
chưa phát huy được tính chủ động, sáng tạo của người học. Định hướng đổi
mới PPDH đã được quy định rõ trong Luật Giáo dục (2005): “Phương pháp
giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo
10


nghĩa này chỉ ra rằng TTC được nảy sinh và thể hiện qua các hoạt động. Nhìn
11


nhận TTC gắn với hoạt động của con người, song định nghĩa cũng nhấn mạnh
TTC chỉ có thể được bộc lộ khi hoạt động đó tạo ra sự biến đổi ở mức cao
hơn, phát triển hơn. Tuy nhiên, định nghĩa chưa làm rõ đó là sự biến đổi bên
trong hay bên ngoài của chủ thể hoạt động.
Một số từ điển ngôn ngữ, từ điển tâm lí học của các nước mô tả TTC gắn
với các hoạt động, đặc biệt là các hoạt động bên trong của chủ thể. Nó là điều
kiện thúc đẩy, tạo ra hoạt động hay là biến đổi hoạt động. TTC bao hàm tính
chủ động, có ý thức của chủ thể; thể hiện ý chí và sự độc lập của chủ thể với
môi trường bên ngoài. Trong quá trình hoạt động, chủ thể sẽ huy động tính tự
giác, độc lập, sáng tạo để tác động một cách có hiệu quả vào môi trường bên
ngoài. Quan niệm này không chỉ xem xét TTC trong mối quan hệ gắn bó với
hoạt động mà còn với thái độ cải tạo thế giới của con người. Nghĩa là thông
qua hoạt động một cách tích cực mà con người góp phần thay đổi thế giới; từ
đó mà dần hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách của bản thân.
Theo PGS. TS Phó Đức Hòa, TTC là sự biến đổi hoạt động tâm lý bên
trong của mỗi người và được thể hiện ra bên ngoài bằng hiệu quả và chất
lượng công việc. Sự biến đổi bên trong đó càng linh hoạt bao nhiêu thì hiệu
quả công việc càng cao bấy nhiêu. TTC cũng bao hàm tính tự giác trong hành
động của chủ thể [5]. Quan niệm này nhấn mạnh mối quan hệ thuận của TTC
với những biến đổi tâm lý bên trong của chủ thể hoạt động. Chủ thể càng tích
cực hoạt động, nghĩa là sự biến đổi bên trong càng linh hoạt thì hiệu quả công
việc càng cao. Hơn nữa, chủ thể là người quyết định sự biến đổi bên trong của
bản thân. Do đó, chủ thể cũng chính là người quyết định mức độ của sự tích
cực trong các hoạt động.
Đồng quan điểm trên, PGS. TS Nguyễn Ánh Tuyết khẳng định: hoạt động
bao giờ cũng do chủ thể (con người) tiến hành, chủ thể càng tích cực hoạt

của trẻ, các nhà nghiên cứu như A.P. Uxôva, A.K. Bondazenko, Kazacôva…
cho rằng TTCNT của trẻ mẫu giáo có thể hiểu như là khả năng giải quyết các
nhiệm vụ nhận thức một cách có hiệu quả bằng việc cố gắng, nỗ lực huy động
ở mức cao các chức năng nhận thức, đặc biệt là chức năng của tư duy (phân
tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa,…).
Không chỉ xem xét TTCNT của trẻ ở sự đáp ứng nhu cầu nhận thức (mong
muốn và thích thú khi được khám phá những điều mới lạ của thế giới tự nhiên
và xã hội), L.G.Nhixcanhen cho rằng TTCNT cũng được thể hiện ở sự phát
triển các kĩ năng. Đó là kĩ năng đặt câu hỏi và độc lập tìm kiếm câu trả lời cho
13


những vấn đề mà trẻ quan tâm; kĩ năng so sánh, đối chiếu để tìm ra sự giống
và khác nhau giữa các đối tượng; các kĩ năng tư duy để giải quyết những yêu
cầu, nhiệm vụ hay tình huống mới;…
Quan điểm trên đã được PGS. TS Nguyễn Ánh Tuyết đã làm rõ hơn khi
khẳng định TTCNT của trẻ mẫu giáo được thể hiện ở lòng ham hiểu biết; sự
phát triển tính ham hiểu biết đó được thể hiện đặc biệt ở sự tăng lên về số
lượng và sự biến đổi về chất lượng của những câu hỏi mà của trẻ đặt ra. Theo
sự phát triển của lứa tuổi, trẻ ngày càng có nhiều câu hỏi thể hiện sự tò mò về
các thuộc tính bên trong, về mối quan hệ qua lại giữa các sự vật, hiện tượng
(vì sao thế này, vì sao thế kia,…).
Qua những phân tích trên có thể thấy: TTCNT là một dạng năng lực trí tuệ
đòi hỏi sự nỗ lực cao của các chức năng tâm lý, nhất là chức năng nhận thức
nhằm giải quyết các nhiệm vụ nhận thức đã đặt ra trong hoạt động của mình.
TTCNT của trẻ lứa tuổi mẫu giáo được xem như một phẩm chất tâm lý của cá
nhân trẻ, trong đó chứa đựng cả yếu tố nhận thức, tình cảm, ý chí,… mà yếu
tố hạt nhân là hoạt động nhận thức của trẻ. TTCNT thể hiện thái độ tích cực
nhận thức của trẻ đối với hiện thực xung quanh.
1.1.3. Biểu hiện TTCNT của trẻ trong hoạt động KPKH về MTXQ

tri thức mới. Khi trẻ có hứng thú thì thái độ của trẻ cũng trở nên tích cực và chủ
động. Những trẻ có hứng thú thường hỏi “tại sao?”, “như thế nào?”,.... Do đó,
“hứng thú” không chỉ là sự cuốn hút mà còn là nguồn động lực mạnh mẽ thúc
đẩy trẻ khám phá, suy nghĩ để giải quyết các câu hỏi, các bài toán thực tiễn trẻ
gặp trong cuộc sống. Đây mới là ý nghĩa thực sự của từ “hứng thú” trong. “Hứng
thú” ở đây biểu thị mức độ cao của khái niệm này chứ không phải ở mức độ thấp
giống như sự hấp dẫn mang tính giải trí (chẳng hạn như trẻ bị thu hút vì nhiều
loại đồ dùng trực quan minh họa cho nội dung bài học hơn là thấy thích thú, tò
mò muốn tìm hiểu thêm về nội dung đó).
Khi tổ chức hoạt động cho trẻ KPKH về MTXQ, GV cần chú ý quan sát để
có thể xác định được những biểu hiện hứng thú nhận thức của trẻ thông qua
những dấu hiệu cụ thể sau:
- Trẻ tỏ ra thích thú, hào hứng, vui sướng (qua lời nói, nét mặt, cử chỉ,
điệu bộ,…) khi được tiếp xúc, thao tác với các đối tượng gần gũi xung
quanh (hoa, quả, đồ vật, con vật,…); được sử dụng các giác quan để tri
giác đối tượng (nhìn, nghe, ngửi, nếm, sờ vào đối tượng).
15


- Trẻ chú ý quan sát các đối tượng và các hành động của GV; chú ý lắng
nghe GV giới thiệu, giải thích về đối tượng. Sự hứng thú và chăm chú
của trẻ được thể hiện trong suốt quá trình trẻ tri giác, tìm hiểu, khám phá
đối tượng.
- Trẻ hay đặt ra những câu hỏi (Đây là cái gì?, Dùng để làm gì?, Tại sao?,
Như thế nào? Từ đâu mà có?,...), hay có những thắc mắc về các sự vật,
hiện tượng trẻ được tiếp xúc và đòi hỏi được giải thích cặn kẽ những
thắc mắc đó. Điều này nói lên nhu cầu, mong muốn được mở rộng hiểu
biết về các đối tượng mà trẻ làm quen - đây cũng là động lực thúc đẩy
trẻ tích cực nhận thức về thế giới xung quanh.
- Trẻ hay giơ tay phát biểu, nhiệt tình trả lời các câu hỏi hay bổ sung ý

tượng; phán đoán, giải quyết các vấn đề có liên quan;…
- Trẻ có kĩ năng lắng nghe, hiểu và thực hiện đúng những yêu cầu, chỉ dẫn
của GV; biết diễn đạt những suy nghĩ của mình một cách rõ ràng; tích
cực chia sẻ hiểu biết và cảm xúc của bản thân về các đối tượng mà trẻ
được làm quen với những người xung quanh. Khả năng về ngôn ngữ là
một trong những dấu hiệu cho thấy khả năng tư duy của trẻ, bởi vì ngôn
ngữ chính là phương tiện biểu đạt kết quả của tư duy.
- Trẻ biết vận dụng vốn kiến thức và kỹ năng đã tích lũy được vào việc
giải quyết các tình huống và các bài tập khác nhau, đặc biệt là giải quyết
các tình huống mới.
iii) Biểu hiện ở ý chí của trẻ trong quá trình KPKH về MTXQ
“Ý chí là hình thức tâm lí điều chỉnh hành vi tích cực nhất ở con người, đó
là khả năng khắc phục khó khăn để thực hiện và hoàn thành các hoạt động đã
định nhằm đạt được mục đích đã đề ra” 14. Theo đó, khi tham gia các hoạt
động KPKH về MTXQ, trẻ có những biểu hiện TTCNT về mặt ý chí thông
qua các dấu hiệu sau:
- Trẻ độc lập, tự chủ giải quyết các yêu cầu, nhiệm vụ được giao. Trong
hoạt động nhận thức, tính độc lập được thể hiện ở việc trẻ biết đặt các
câu hỏi, nêu thắc mắc về đối tượng; biết tìm kiếm, lựa chọn phương thức
phù hợp để giải quyết nhiệm vụ được giao một cách hiệu quả; biết làm
chủ suy nghĩ và hành động của bản thân (không bị ảnh hưởng bởi các tác
động bên ngoài).
- Trẻ thể hiện sự kiên trì, cố gắng, nỗ lực vượt qua khó khăn để hoàn
thành nhiệm vụ được giao.
17


- Trẻ có sự sáng tạo trong hoạt động KPKH; biết đưa ra các nhận xét, sáng
kiến để giải quyết nhiệm vụ theo cách riêng của mình.
1.2 Chương trình cho trẻ KPKH về MTXQ ở mầm non

- Giáo dục tình cảm, đạo đức cho trẻ: giáo dục trẻ gần gũi, thân thiện với
môi trường tự nhiên và xã hội.
- Giáo dục thể chất, thẩm mĩ; giáo dục trẻ biết yêu quý và trân trọng cái
đẹp ở xung quanh.
- Giáo dục trẻ có thái độ, thói quen và hành vi ứng xử đúng đắn với
MTXQ.
Nội dung cho trẻ KPKH về MTXQ:
Như các môn học khác, nội dung cho trẻ KPKH về MTXQ ở mẫu giáo
cũng được thực hiện thông qua các chủ đề khác nhau. Cụ thể, ở cả ba lứa tuổi
mẫu giáo, trẻ đều được tìm hiểu về hai chủ đề lớn là môi trường tự nhiên và
môi trường xã hội. Những nội dung về tự nhiên và xã hội mà trẻ được khám
phá sẽ được thực hiện theo từng chủ điểm giáo dục nhất định và được cụ thể
hóa qua các chủ đề/chủ đề nhánh như: Trường mầm non; Bản thân, Gia đình,
Nghề nghiệp, Động vật, Thực vật, PTGT, Quê hương, đất nước, Bác Hồ,... Có
thể khái quát cấu trúc nội dung cho trẻ KPKH về MTXQ theo sơ đồ sau:
MTXQ

MTTN

TNHS
Động vật
Thực vật

MTXH

TNVS
Đất, đá,
cát, sỏi,

HTTN


PTGT

MN

…

sáng,…

Nội dung cho trẻ KPKH về MTXQ được thực hiện thông qua các chủ đề
19


song yêu cầu, mức độ và nội dung cho trẻ làm quen sẽ được nâng cao dần
theo từng lứa tuổi (tính đồng tâm và phát triển của nội dung chương trình).
Với mỗi chủ đề, đề tài cụ thể đòi hỏi trẻ phải có những hiểu biết nhất định về
chủ đề, đề tài đó. Nghĩa là ở cả 3 lứa tuổi, trẻ đều phải có vốn kiến thức cơ
bản về cùng đối tượng mà trẻ làm quen trong chủ đề (trẻ biết tên gọi, các đặc
điểm, cấu tạo, vai trò, lợi ích,…của đối tượng). Và trên nền tảng vốn kiến
thức chung đó, trẻ sẽ được mở rộng dần hiểu biết về đối tượng theo sự phát
triển của lứa tuổi (trẻ càng lớn thì các yêu cầu càng cao hơn, phạm vi làm
quen càng rộng hơn, kiến thức càng khái quát hơn). Đây cũng chính là đặc
điểm tính đồng tâm và phát triển của chương trình cho trẻ KPKH về MTXQ.
1.2.2. Chương trình cho trẻ KPKH về MTXQ - lứa tuổi MGN (4 - 5 tuổi)
1.2.2.1. Mục tiêu cho trẻ KPKH về MTXQ - lứa tuổi MGN
Mục tiêu, nội dung cho trẻ KPKH về MTXQ được người nghiên cứu trình bày
theo “Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non - mẫu
giáo nhỡ (4 - 5 tuổi)” và “ Chương trình giáo dục mầm non” được ban hành
theo Thông tư số 17/2009/TT-BGDĐT, ngày 25/7/2009 của Bộ GD&ĐT.
Cũng như các lĩnh vực giáo dục khác, nhìn chung việc thực hiện chương trình

- Trẻ thích tìm hiểu, khám phá đồ vật và hay đặt các câu hỏi: Tại sao?, Để
làm gì?,…
- Trẻ biết yêu quý, trân trọng cái hay, cái đẹp trong tự nhiên và xã hội; có
thói quen, hành vi ứng xử đúng đắn với MTXQ.
- Trẻ biết thể hiện hành vi văn hóa trong giao tiếp, ứng xử với mọi người.
1.2.2.2. Nội dung giáo dục theo độ tuổi
Như đã trình bày ở trên, ngoài các yêu cầu chung theo quy định của Bộ
GD&ĐT, thực tế việc thực hiện chương trình cho trẻ KPKH về MTXQ vẫn có
sự điều chỉnh nhất định so với Chương trình giáo dục mầm non mà Bộ ban
hành (áp dụng chung cho các trường mầm non trên toàn quốc). Về cơ bản, nội
dung cho trẻ KPKH về MTXQ gồm 8 chủ đề. Song khi xây dựng kế hoạch
giảng dạy cho từng tuần, tháng; việc lựa chọn đề tài trong mỗi chủ đề cũng
như xác định yêu cầu, nội dung giáo dục cho từng độ tuổi lại có sự khác nhau
tùy điều kiện của từng trường, từng địa phương. Trên cơ sở tổng kết việc thực
hiện chương trình giáo dục ở một số trường mầm non, dưới dây tác giả trình
bày các gợi ý đề tài thường được tổ chức theo từng chủ đề và yêu cầu giáo
dục đối với trẻ MGN trong các chủ đề đó.
21


Stt

Chủ điểm

Gợi ý đề tài

1

Trường mầm non - - Ngày hội đến trường.
Tết Trung thu

- Giúp đỡ cộng đồng (cảnh sát, bộ đội, người đưa
thư, giáo viên,…).
- Lồng ghép ngày của các chú bộ đội.
- Sản xuất (nông dân, công nhân, đầu bếp).

5

Thế giới động vật

- Một số con vật nuôi trong gia đình.
- Một số con vật sống trong rừng.
- Một số con vật sống dưới nước (cá).

6

Thế giới thực vật

- Cây xanh.
- Tết nguyên đán - mùa xuân (lồng ghép một số
món ăn trong ngày tết).
- Một số loại rau.
- Một số loại quả (lồng ghép thức ăn có giá trị dinh
dưỡng của các loại rau quả).
22


- Ngày hội của bà, mẹ, cô giáo và các bạn gái (08/3) (1 tuần)
7

Đồ vật và phương - Một số đồ dùng, đồ chơi

với các hình thức khác, hình thức tiết học đáp ứng được yêu cầu của chương
trình tốt hơn. Điều này được thể hiện ở các ưu điểm: (1) những biểu tượng mà
trẻ thu được trên tiết học thường chính xác, sâu sắc và toàn diện hơn; (2)
những kĩ năng (kĩ năng nhận thức, kĩ năng xã hội,…) của trẻ được rèn luyện
và phát triển một cách đồng bộ, tích cực hơn; (3) những kiến thức mà trẻ lĩnh
hội được trong các hình thức khác được củng cố, chính xác hóa; được mở
rộng và khái quát hơn qua tiết học.
Yêu cầu của tiết học cho trẻ làm quen với MTXQ:
- Tiết học phải hướng tới mục tiêu, yêu cầu đã định.

23


- Tiết học phải có trọng tâm, trọng điểm; tránh dàn trải, tản mạn. Việc
củng cố, mở rộng kiến thức cho trẻ phải đi đôi với việc rèn luyện kĩ năng
cụ thể (kĩ năng nhận thức, kĩ năng ngôn ngữ, kĩ năng xã hội,…)
- Nhận thức đúng đắn vai trò của các yếu tố trực quan trên tiết học; phối
hợp hợp lý các phương pháp theo hướng phát huy tính tích cực của trẻ.
- Tổ chức tiết học cho trẻ KPKH về MTXQ theo các hướng tích hợp phù
hợp với mục tiêu, nội dung bài học và đặc điểm, khả năng của trẻ.
- GV phải tận dụng và xử lý linh hoạt các tình huống xảy ra trên tiết học,
tạo cơ hội cho trẻ hoạt động tích cực, sáng tạo.
Phân loại tiết học cho trẻ KPKH về MTXQ ở mẫu giáo:
Dựa theo các tiêu chí khác nhau có các cách phân loại khác nhau, trong đó
phổ biến là phân loại tiết học cho trẻ KPKH về MTXQ theo các tiêu chí sau:
Stt

Tiêu chí phân loại

Tiết học

hành một hoạt động nào đó nhằm có được hiệu quả tốt nhất” [tr43]. Theo đó,
tổ chức dạy học là những việc làm cụ thể của GV và trẻ để thực hiện hiệu quả
các hoạt động dạy học. Ở nhà trường nói chung, mỗi quá trình dạy học sẽ
được thực hiện qua các môn học cụ thể; dưới nhiều hình thức dạy học đa
dạng, trong đó có tiết học. Để tổ chức một tiết học cụ thể, GV cần làm hai
việc chủ yếu: (1) thiết kế bài học (soạn giáo án) và (2) theo kế hoạch bài học
đó để tiến hành các hoạt động dạy học trên lớp.
Như vậy, người nghiên cứu xác định: tổ chức tiết học cho trẻ KPKH về
MTXQ trong phạm vi nghiên cứu của đề tài là việc GV lập kế hoạch bài học
(soạn giáo án, chuẩn bị kiến thức, phương tiện) và tiến hành các hoạt động
dạy học trên lớp; thông qua đó mà hướng dẫn trẻ tìm hiểu, khám phá thế giới
xung quanh theo hướng phát huy TTCNT của trẻ.
Tổ chức các hoạt động trên tiết học cho trẻ KPKH về MTXQ bao gồm các
nội dung chủ yếu được tiến hành theo trình tự như sau::
Tên chủ điểm:
Tên đề tài:
Đối tượng:
Thời gian:
I. Mục tiêu:
- Trẻ biết tên gọi; các đặc điểm; vai trò, lợi ích của đối tượng trẻ làm quen.
- Trẻ biết so sánh, phân loại, phân nhóm các đối tượng.
- Rèn luyện các quá trình tâm lí, rèn luyện kĩ năng quan sát, tri giác và
phát triển tư duy cho trẻ.
- Phát triển ngôn ngữ: mở rộng, hệ thống hóa, tích cực hóa vốn từ về chủ
đề trẻ làm quen; rèn luyện và phát triển khả năng diễn đạt, rèn cho trẻ
biết sử dụng từ ngữ chính xác, linh hoạt.
- Giáo dục thái độ, tình cảm, thói quen và hành vi ứng xử đúng đắn của trẻ
với TGXQ.
II. Chuẩn bị:
- Vật thật, tranh ảnh, mô hình, băng hình,…