Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Lời mở đầu
Trên thế giới BHXH đã xuất hiện cách đây hàng trăm năm. Ngày nay BHXH
đã trở thành một công cụ hữu hiệu, mang tính nhân văn sâu sắc để giúp con ngời
vợt qua những khó khăn, rủi ro phát sinh trong cuộc sống và trong quá trình lao
động nh bị ốm đau, chăm sóc y tế, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp,
mất việc làm, mất khả năng lao động, già cả hoặc bị chết, bằng việc lập các quỹ
BHXH từ sự đóng góp của các bên tham gia BHXH và Nhà nớc để trợ giúp cho họ
khi gặp các rủi ro trên. Vì thế BHXH là nền tảng cơ bản cho hệ thống an sinh xã
hội của mỗi quốc gia, và đợc thực hiện ở hầu hết các nớc trên thế giới.
ở nớc ta, BHXH là chính sách có tính nhân văn sâu sắc, có tầm quan trọng
và vai trò to lớn đối với cuộc sống con ngời. Đảng và Chính phủ đã luôn quan tâm
đến việc hình thành và phát triển chính sách BHXH.
Ngay từ khi thành lập (năm 1929), trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản
Đông Dơng (tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam ngày nay) đã nêu: Tổ chức
tất cả vô sản giai cấp vào công hội thực hành bảo hiểm cho thợ thuyền; giúp đỡ thợ
thuyền thất nghiệp.
Sau đó, tại Hội nghị Trung ơng tháng 11/1940, Đảng ta đã ra Nghị quyết sẽ
đặt ra Luật BHXH khi thiết lập đợc chính quyền cách mạng và tạo lập quỹ hu
bổng cho ngời già. Để cụ thể hoá chủ trơng này, năm 1941 trong Chơng trình Việt
Minh đã đề ra chính sách xã hội đối với những ngời làm công ăn lơng: Đối với
công nhân thực hiện cứu tế thất nghiệp; xã hội bảo hiểm; công nhân già có lơng hu
tríĐây chính là một trong những chủ trơng thể hiện tầm nhìn chiến lợc sâu sắc
của Đảng ta trong suốt 75 năm lịch sử vẻ vang xây dựng và trởng thành. Từ đây,
chính sách BHXH đã có mầm mống hình thành và ngày càng phát triển theo nhiều
giai đoạn phù hợp với tiến trình phát triển của lịch sử nớc nhà.
Năm 1995 đánh dấu sự ra đời của hệ thống BHXH Việt Nam. Sau khi Bộ luật
Lao động đợc Quốc hội thông qua và Chính Phủ ban hành Nghị định số 12/CP
ngày 26/1/1995 kèm theo Điều lệ BHXH. Cho đến thời điểm này đã là tròn 11
năm ngành BHXH hoạt động, góp phần chăm lo, bảo vệ đời sống của nhân dân.
Quỹ BHXH là một nội dung quan trọng trong chính sách BHXH. Quỹ BHXH

Vũ Thị Bắc
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Chơng I
Lý luận chung về BHXH và hoạt động thu,
chi BHXH.
I. Sự cần thiết, đối tợng, chức năng và tính chất của BHXH
1. Sự cần thiết khách quan của BHXH.
Con ngời muốn tồn tại và phát triển trớc hết phải ăn, mặc, ở và đi lại Để
thoả mãn những nhu cầu tối thiểu đó, ngời ta phải lao động để làm ra những sản
phẩm cần thiết. Khi sản phẩm đợc tạo ra ngày càng nhiều thì đời sống con ngời
ngày càng đầy đủ và hoàn thiện, xã hội ngày càng văn minh hơn. Nh vậy, việc
thoả mãn những nhu cầu sinh sống và phát triển của con ngời phụ thuộc vào chính
khả năng lao động của họ. Nhng trong thực tế, không phải lúc nào con ngời cũng
chỉ gặp thuận lợi, có đầy đủ thu nhập và mọi điều kiện sinh sống bình thờng. Trái
lại, có rất nhiều trờng hợp khó khăn bất lợi, ít nhiều ngẫu nhiên phát sinh làm cho
ngời ta bị giảm hoặc mất thu nhập hoặc các điều kiện sinh sống khác. Chẳng hạn,
bất ngờ bị ốm đau hay bị tai nạn trong lao động, mất việc làm hay khi tuổi già khả
năng lao động và khả năng tự phục vụ bị suy giảm v.vKhi rơi vào những trờng
hợp này, các nhu cầu cần thiết trong cuộc sống không vì thế mà mất đi, trái lại có
cái còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêm một số nhu cầu mới nh: Cần đợc
khám chữa bệnh và điều trị khi ốm đau; tai nạn thơng tật nặng cần phải có ngời
chăm sóc nuôi dỡng v.vBởi vậy, muốn tồn tại và ổn định cuộc sống, con ngời và
xã hội loài ngời phải tìm ra và thực tế đã tìm ra nhiều cách giải quyết khác nhau
nh: San sẻ, đùm bọc lẫn nhau trong nội bộ cộng đồng; đi vay, đi xin hoặc dựa vào
sự cứu trợ của Nhà nớc v.vRõ ràng, những cách đó là hoàn toàn thụ động và
không chắc chắn.
Khi nền kinh tế hàng hoá phát triển, việc thuê mớn nhân công trở nên phổ
biến thì mối quan hệ kinh tế giữa ngời lao động làm thuê và giới chủ cũng trở lên
phức tạp. Lúc đầu ngời chủ chỉ cam kết trả công lao động, nhng về sau đã phải

xã hội mà sản xuất hàng hoá hoạt động theo cơ chế thị trờng, mối quan hệ thuê m-
ớn lao động phát triển đến mức độ nào đó. Kinh tế càng phát triển thì BHXH càng
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
đa dạng và hoàn thiện. Vì thế có thể nói kinh tế là nền tảng của BHXH hay BHXH
không vợt quá trạng thái kinh tế của mỗi nớc.
- Mối quan hệ giữa các bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan hệ lao
động và diễn ra giữa 3 bên: Bên tham gia BHXH, bên BHXH (bên nhận nhiệm vụ
BHXH) thông thờng là cơ quan chuyên trách do Nhà nớc lập ra và bảo trợ. Bên đ-
ợc BHXH là ngời lao động và gia đình họ khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần
thiết.
- Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trong
BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan của con ngời
nh ốm đau, TNLĐ - BNNHoặc cũng có thể là những trờng hợp xảy ra không
hoàn toàn ngẫu nhiên nh: tuổi già, thai sản Đồng thời những biến cố đó có thể
diễn ra cả trong và ngoài quá trình lao động.
- Phần thu nhập của ngời lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặp phải những
biến cố, rủi ro sẽ đợc bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệ tập trung đợc
tồn tích lại. Nguồn quỹ này do bên tham gia BHXH đóng góp là chủ yếu, ngoài ra
còn đợc sự hỗ trợ từ phía Nhà nớc.
- Mục tiêu của BHXH là nhằm thoả mãn những nhu cầu thiết yếu của ngời
lao động trong trờng hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, mất việc làm. Mục tiêu này
đã đợc tổ chức ILO cụ thể hoá nh sau:
+ Đền bù cho ngời lao động những khoản thu nhập bị mất để đảm bảo nhu
cầu sinh sống thiết yếu của họ.
+ Chăm sóc sức khoẻ và chống bệnh tật.
+ Xây dựng điều kiện sống đáp ứng các nhu cầu đặc biệt của ngời già, ngời
tàn tật và trẻ em.
3. Đối tợng của BHXH.
BHXH rađời vào những năm giữa thế kỷ 19, khi nền công nghiệp và kinh tế

BHXH có những chức năng chủ yếu sau đây
- BHXH thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho ngời lao động khi họ
gặp phải những biến cố làm giảm, mất khả năng lao động, mất việc làm. Sự bảo
đảm thay thế, bù đắp này chắc chắn sẽ xảy ra vì suy cho cùng, mất khả năng lao
động sẽ đến với tất cả mọi ngời lao động khi hết tuổi lao động theo các điều kiện
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
của BHXH. Còn mất việc làm và mất khả năng lao động tạm thời làm giảm hoặc
mất thu nhập, ngời lao động cũng sẽ đợc hởng trợ cấp BHXH với mức hởng phụ
thuộc vào các điều kiện cần thiết, thời điểm và thời hạn đợc hởng phải đúng quy
định. Đây là chức năng cơ bản nhất của BHXH, nó quyết định nhiệm vụ, tính chất
và cả cơ chế tổ chức hoạt động của BHXH.
- Tiến hành phân phối và phân phối lại thu nhập giữa những ngời tham gia
BHXH.
Tham gia BHXH bao gồm những ngời lao động và sử dụng lao động, họ
thuộc tất cả các ngành nghề lĩnh vực hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền
kinh tế. Các bên tham gia đều phải đóng góp vào quỹ BHXH, quỹ này dùng để trợ
cấp cho một số ngời lao động tham gia khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập. Số lợng
những ngời này thờng chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng số những ngời tham gia đóng
góp. Nh vậy, theo quy luật số đông bù số ít, BHXH thực hiện phân phối lại thu
nhập theo tất cả chiều dọc và chiều ngang. Phân phối lại giữa những ngời khoẻ
mạnh đang làm việc với những ngời ốm yếu phải nghỉ việc Thực hiện chức năng
này có nghĩa là BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội.
- BHXH góp phần kích thích ngời lao động hăng hái lao động sản xuất, nâng
cao năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội.
Khi khoẻ mạnh tham gia lao động sản xuất, ngời lao động đợc chủ sử dụng
lao động trả lơng hoặc tiền công. Khi bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hoặc
khi về già đã có BHXH trợ cấp thay thế nguồn thu nhập bị mất. Vì thế cuộc sống
của họ và gia đình họ luôn đợc bảo đảm ổn định và có chỗ dựa. Do đó, ngời lao
động luôn yên tâm, tận tình với công việc, với nơi làm việc. Từ đó họ rất tích cực

căng thẳng. Để giải quyết vấn đề này, Nhà nớc phải đứng ra can thiệp thông qua
BHXH. Và nh vậy, BHXH ra đời hoàn toàn mang tính khách quan trong đời sống
kinh tế - xã hội của mỗi nớc.
* BHXH có tính ngẫu nhiên, phát sinh không đồng đều theo thời gian. Tính
chất này thể hiện rất rõ ở những nội dung cơ bản của BHXH. Từ thời điểm hình
thành và triển khai, đến mức đóng góp của các bên tham gia để hình thành quỹ
BHXH. Từ những rủi ro phát sinh ngẫu nhiên theo thời gian và không gian đến
mức trợ cấp BHXH theo từng chế độ cho ngời lao động
* BHXH vừa mang tính kinh tế, tính xã hội, đồng thời còn có tính dịch vụ.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Tính kinh tế thể hiện ở chỗ quỹ BHXH muốn đợc hình thành, bảo toàn và
tăng trởng phải có sự đóng góp của các bên tham gia và phải đợc quản lý chặt chẽ,
sử dụng đúng mục đích. Mức đóng góp của các bên đợc tính toán cụ thể dựa trên
xác suất phát sinh thiệt hại của tập hợp ngời lao động tham gia BHXH. Quỹ
BHXH chủ yếu dùng để trợ cấp cho ngời lao động theo các điều kiện của BHXH.
Thực chất, phần đóng góp của mỗi ngời lao động là không đáng kể nhng quyền
nhận đợc là rất lớn khi gặp rủi ro. Đối với ngời sử dụng lao động, việc tham gia
đóng góp vào quỹ BHXH là để bảo hiểm cho ngời lao động mà mình sử dụng. Xét
dới góc độ kinh tế, họ cũng có lợi vì không phải bỏ ra một khoản tiền lớn để trang
trải cho những ngời lao động bị mất hoặc giảm khả năng lao động. Với Nhà nớc,
BHXH góp phần làm giảm gánh nặng cho ngân sách, đồng thời quỹ BHXH còn là
nguồn đầu t đáng kể cho nền kinh tế quốc dân.
BHXH là bộ phận chủ yếu của hệ thống đảm bảo xã hội, vì vậy tính xã hội
của nó thể hiện rất rõ. Xét về lâu dài, mọi ngời lao động trong xã hội đều có quyền
tham gia BHXH. Và ngợc lại, BHXH phải có trách nhiệm BHXH cho mọi ngời lao
động và gia đình họ. Tính xã hội của BHXH luôn gắn chặt với tính dịch vụ của nó.
Khi nền kinh tế xã hội ngày càng phát triển thì tính dịch vụ và tính chất xã hội
hoá của nó ngày càng cao.
II. Những quan điểm cơ bản về BHXH và sơ lợc lịch sử phát

lao động còn phải có trách nhiệm BHXH cho họ để đảm bảo cuộc sống ổn định
cho ngời lao động. Chỉ có nh vậy, ngời lao động mới yên tâm, tích cực lao động
sản xuất, phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật, góp phần nâng cao năng suất lao
động và tăng hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp.
1.3 Ngời lao động đợc bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi đối với BHXH,
không phân biệt nam nữ, dân tộc, tôn giáo, nghề nghiệp.
Điều đó có nghĩa là mọi ngời lao động trong xã hội đều đợc hởng BHXH nh
tuyên ngôn nhân quyền đã nêu, đồng thời bình đẳng về nghĩa vụ đóng góp và
quyền lợi trợ cấp BHXH. Ngời lao động khi gặp rủi ro không mong muốn và
không phải hoàn toàn hay trực tiếp do lỗi của ngời khác thì trớc hết đó là rủi ro
của bản thân. Vì thế, nếu muốn đợc BHXH tức là muốn nhiều ngời khác hỗ trợ
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
cho mình là dàn trải rủi ro của mình cho nhiều ngời khác thì tự mình phải gánh
chịu trực tiếp và trớc hết. Điều đó có nghĩa là bản thân ngời lao động phải có trách
nhiệm tham gia BHXH để tự bảo hiểm cho mình.
Tuy nhiên, nghĩa vụ và quyền lợi của ngời lao động về BHXH còn tuỳ thuộc
vào điều kiện kinh tế xã hội, vào các mối quan hệ kinh tế, chính trị, xã hội và
lịch sử của mỗi quốc gia. Nhìn chung, khi sản xuất phát triển, kinh tế tăng trởng,
chính trị xã hội ổn định thì ngời lao động tham gia và đợc hởng trợ cấp BHXH
ngày càng đông.
1.4 Mức trợ cấp BHXH phụ thuộc vào các yếu tố.
- Tình trạng mất khả năng lao động
- Tiền lơng lúc đang đi làm
- Ngành nghề công tác và thời gian công tác
- Tuổi thọ bình quân của ngời lao động
- Điều kiện kinh tế xã hội của đất nớc trong từng thời kỳ.
Tuy nhiên, về nguyên tắc mức trợ cấp BHXH phải thấp hơn mức lơng lúc
đang đi làm, nhng thấp nhất cũng phải đảm bảo mức sống tối thiểu.
Quan điểm này vừa phản ánh tính cộng đồng xã hội, vừa phản ánh nguyên

đầu tiên và quan trọng nhất. Sự quản lý của Nhà nớc về vấn đề này thể hiện ở việc
xây dựng các dự án luật, các văn bản pháp quy về BHXH và ban hành thực hiện.
Sau đó là hớng dẫn, kiểm tra, thanh tra các tổ chức, cá nhân thực hiện chính sách.
Đối với việc đảm bảo vật chất cho BHXH thì vai trò của Nhà nớc phụ thuộc
vào chính sách BHXH do Nhà nớc quy định. Có những mô hình về bảo đảm vật
chất cho BHXH do NSNN cung cấp thì vai trò quản lý Nhà nớc là trực tiếp và toàn
diện, nếu nguồn đảm bảo trợ cấp do ngời sử dụng lao động, ngời lao động và Nhà
nớc đóng góp thì Nhà nớc tham gia quản lý.
Để quản lý BHXH, Nhà nớc sử dụng các cộng cụ chủ yếu nh luật pháp và bộ
máy tổ chức. Nhìn chung, hầu hết các nớc trên thế giới, việc quản lý vĩ mô BHXH
đều đợc Nhà nớc giao cho Bộ lao động hoặc Bộ Xã hội trực tiếp điều hành.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
2. Sơ lợc lịch sử phát triển của BHXH
2.1 Trên thế giới.
BHXH ra đời vào những năm giữa thế kỷ XIV, khi nền công nghiệp và kinh
tế hàng hoá đã bắt đầu phát triển mạnh mẽ ở các nớc châu Âu. Từ năm 1883, ở n-
ớc Phổ (CHLB Đức ngày nay) đã ban hành luật bảo hiểm y tế. Năm 1884, các hiệp
hội giới chủ thiết lập và quản lý quỹ rủi ro nghề nghiệp. Năm 1889, mở sang hình
thức bảo hiểm tuổi già và bảo hiểm bệnh tật đồng thời có sự quản lý và tài trợ của
chính quyền đặc biệt có sự đóng góp của giới chủ. Lúc này BHXH có một đặc
điểm mới: Việc đóng góp phí là do 3 bên và yêu cầu tham gia bắt buộc đối với ng-
ời lao động trong doanh nghiệp. Đến đây BHXH đã thực sự hình thành và gần
hoàn thiện nh ngày nay. ở Đức BHXH đã thể hiện đợc tính u việt và tác dụng to
lớn của mình, chính vì vậy nó nhanh chóng hình thành và phát triển rộng rãi ở các
nớc Châu Âu.
Sau chiến tranh thế giới lần thứ II, nhiều nớc ở Châu Phi, Châu á và vùng
Caribe sau khi giành đợc độc lập cũng xây dựng cho mình một hệ thống BHXH.
BHXH là một trong những loại hình BHXH ra đời khá sớm và đến nay đã đ-
ợc thực hiện ở tất cả các nớc trên thế giới. So với các loại hình bảo hiểm khác đối

+ Trợ cấp y tế
+ Trợ cấp thơng tật.
b. ở nớc Pháp.
- Đối tợng tham gia.
BHXH ở Pháp có mầm mống từ thế kỷ 19, cùng với sự cứu trợ công cộng và
tơng hỗ. Hiện nay, đối tợng tham gia BHXH là những ngời lao động có thu nhập
trong tất cả các thành phần kinh tế ( Chính phủ quy định mức gọi là có thu nhập).
- Quỹ BHXH:
Nguồn tài trợ quỹ BHXH đợc xác định theo một cơ chế hết sức phức tạp. Cụ
thể nh sau:
+ Quỹ bảo hiểm y tế, thai sản, thơng tật, chết: Sự đóng góp vào quỹ này đợc
tách biệt ra hai khoản: Đóng cho rủi ro nghề nghiệp và rủi ro phi nghề nghiệp.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Đối với rủi ro nghề nghiệp, nguồn tài trợ chính là các khoản đóng góp trên l-
ơng: Giới chủ đóng 12.8%, ngời lao động đóng 6.8%.
Đối với rủi ro phi nghề nghiệp khoản này đợc thu trên lơng do giới chủ đóng
toàn bộ. Tỷ lệ đóng góp đợc xác định tuỳ theo số lợng lao động trong mỗi doanh
nghiệp.
+ Quỹ trợ cấp hu trí, goá bụa, trợ cấp gia đình: Nguồn tài trợ này cũng chủ
yếu từ các khoản đóng góp của ngời lao động và ngời sử dụng lao động. Đối với
trợ cấp hu trí, ngời sử dụng lao động phải đóng góp bằng 9.8%, ngời lao động
đóng 6.55% tiền lơng, tổng cộng 16.35%.
Đối với trợ cấp gia đình ngời lao động, ngời sử dụng lao động phải đóng góp
toàn bộ với tỷ lệ 5.4% lơng của ngời lao động.
- Các chế độ BHXH.
ở Pháp phạm vi BHXH bao gồm hầu hết các chế độ BHXH theo quy định
của ILO ( 9 chế độ ).
c. ở một số nớc Đông á.
ở Đông á, đối với những nớc có nền kinh tế thị trờng phát triển sớm trong

thuyền thất nghiệp.
Sau đó, tại Hội nghị Trung ơng tháng 11/1940, Đảng ta đã ra Nghị quyết sẽ
đặt ra Luật BHXH khi thiết lập đợc chính quyền cách mạng và tạo lập quỹ hu
bổng cho ngời già. Để cụ thể hoá chủ trơng này, năm 1941 trong Chơng trình Việt
Minh đã đề ra chính sách xã hội đối với những ngời làm công ăn lơng: Đối với
công nhân thực hiện cứu tế thất nghiệp; xã hội bảo hiểm; công nhân già có lơng hu
trí.
Sau Cách mạng Tháng 8 thành công, trên cơ sở Hiến Pháp năm 1946 của nớc
Việt Nam dân chủ cộng hoà, chính phủ đã ban hành một loạt các sắc lệnh quy
định về các chế độ trợ cấp ốm đau, tai nạn, hu trí cho công nhân viên chức Nhà n-
ớc nh:
- Sắc lệnh 105/SL ngày 14/06/1946 quy định việc cấp lơng bổng cho công
chức Nhà nớc
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
- Sắc lệnh 29/SL ngày 12/03/1947 và sắc lệnh 77/SL ngày 22/05/1950 quy
định các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hu trí đã quy định cụ thể hơn
chế độ thai sản, chăm sóc y tế, tai nạn lao động và chế độ tử tuất đối với công
chức. Có thể nói, đây là văn bản pháp luật có ý nghĩa nhất về BHXH ở nớc ta sau
ngày độc lập và là cơ sở để ban hành điều lệ BHXH sau này.
Cở sở pháp lý tiếp theo đó là Hiến Pháp năm 1959 của nớc ta thừa nhận công
nhân viên chức có quyền đợc trợ cấp BHXH. Quyền này đợc cụ thể hoá trong điều
lệ tạm thời về BHXH đối với công nhân viên chức Nhà nớc, ban hành kèm theo
Nghị định 218/CP ngày 27/12/1961. Theo điều lệ này trong hệ thống BHXH của
nớc ta có 6 chế độ:
1. ốm đau
2. Thai sản
3. Tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp
4. Mất sức lao động
5. Hu trí

đình, chính sách sắp sếp lại lao động, tinh giản bộ máy đã làm giảm một phần
vai trò và ý nghĩa vốn có của BHXH.
- Thực hiện quản lý thu, chi BHXH cha có hiệu quả: Tổ chức chi trả BHXH
mang tính chất hành chính, thực chất chỉ làm nhiệm vụ chi trả từ nguồn NSNN là
chính, không chú ý đến thu quỹ, công việc thu nộp BHXH dựa trên cơ sở tự
nguyện của các cơ quan xí nghiệp đã làm thất thu rất lớn cho quỹ BHXH. Thu
cho quỹ chỉ đợc 16%, NSNN hàng năm phải bù 84% số chi BHXH. Việc kiểm tra
kiểm soát đối tợng hởng chính sách còn lỏng lẻo nên đã xảy ra nhiều thiếu sót
trong việc thực hiện chính sách. Nguyên nhân chính là do nhận thức chủ quan về
BHXH cho rằng chế độ BHXH thực chất là một khoản đãi ngộ của Nhà nớc dành
cho công nhân viên chức và lực lợng vũ trang .
Để khắc phục những hạn chế của chính sách BHXH trớc đây, xây dựng một
chính sách BHXH phù hợp với sự đổi mới của nền kinh tế thị trờng, tồn tại nhiều
thành phần kinh tế, theo định hớng xã hội chủ nghĩa, đáp ứng nguyện vọng của
đông đảo ngời lao động, ngời sử dụng lao động, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã
hội của đất nớc trong thời kỳ đổi mới và hoà nhập với xu thế phát triển BHXH của
các quốc gia trên Thế giới, Nghị quyết Đại hội VII của Đảng đã chỉ rõ: Đổi mới
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
chính sách BHXH theo hớng: mọi ngời lao động và đơn vị kinh tế thuộc các thành
phần kinh tế đều đóng góp vào quỹ BHXH. Từng bớc tách quỹ BHXH đối với
công nhân viên chức Nhà nớc khỏi Ngân sách và hình thành quỹ BHXH chung
cho ngời lao động thuộc mọi thành phần kinh tế Phát triển bảo hiểm khám chữa
bệnh, tăng ngân sách cho hoạt động khám chữa bệnh.
Thực hiện Nghị quyết Đại hội VII và Hiến pháp năm 1992, ngày 23/6/1994,
tại kỳ họp thứ 5, Quốc hội khoá IX đã thông qua Bộ luật Lao động, Trong đó
giành cả chơng XII để quy định về BHXH. Trên cơ sở đó Chính phủ ban hành
Điều lệ bảo hiểm xã hội kèm theo Nghị định số 12/CP ngày 26/1/1995 và Điều lệ
BHXH đối với sỹ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sỹ quan, binh sỹ quân đội
nhân dân và công an nhân dân kèm theo Nghị định số 45/CP ngày 15/7/1995. Đây

nhiệm vụ mới. Ngày 6/12/2002 Chính phủ ra Nghị định số 100/2002/NĐ-CP quy
định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của BHXH Việt Nam.
Theo Nghị định này, vị trí của BHXH Việt Nam đợc xác định là cơ quan sự nghiệp
thuộc Chính Phủ, có chức năng thực hiện chính sách, chế độ BHXH, BHYT và
quản lý quỹ BHXH.
Với việc thực hiện theo cơ chế mới, BHXH đã góp phần tích cực làm lành
mạnh hoá thị trờng lao động ở nớc ta, góp phần thực hiện bình đẳng xã hội và ổn
định đời sống cho ngời lao động cũng nh ổn định xã hội.
Tuy vậy, từ trớc tới nay tất cả những quy định về BHXH mới chỉ dừng lại ở
mức độ Nghị định mà cha có luật về BHXH. Nhng chính sách BHXH nớc ta đã
góp phần ổn định về mặt thu nhập, ổn định cuộc sống cho công nhân viên chức,
quân nhân và gia đình họ, góp phần rất lớn trong việc động viên sức ngời sức của
cho thắng lợi của công cuộc kháng chiến chống xâm lợc thống nhất đất nớc và xây
dựng Tổ quốc giàu đẹp nh ngày nay.
III. Quỹ BHXH
1. Phân loại quỹ BHXH.
Trong đời sống kinh tế xã hội, ngời ta thờng nói đến rất nhiều loại quỹ
khác nhau nh quỹ tiêu dùng, quỹ sản xuất, quỹ dự phòng, quỹ tiền lơng, quỹ dự trữ
quốc giaTất cả các loại quỹ này đều có điểm chung đó là tập hợp các phơng tiện
tài chính hay vật chất khác cho những hoạt động nào đó theo những mục tiêu và
định hớng trớc. Tất cả các loại quỹ không chỉ tồn tại với một khối lợng tĩnh tại
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
một thời điểm mà luôn biến động tăng lên ở đầu vào với các nguồn thu và giảm đi
ở đầu ra với một khoản chi nh một dòng chảy liên tục. Để đảm bảo cho đầu ra ổn
định, ngời ta thiết lập một lợng dự trữ - đó chính là quỹ. Và với BHXH, quỹ đợc
định nghĩa nh sau.
Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài NSNN. Quỹ có
mục đích và chủ thể riêng. Mục đích tạo lập quỹ BHXH là dùng để chi trả cho ng-
ời lao động, giúp họ ổn định cuộc sống khi gặp các biến cố hoặc rủi ro. Chủ thể

- Các nguồn khác (nh cá nhân và các tổ chức từ thiện ủng hộ, lãi do đầu t
phần quỹ nhàn rỗi).
Trong nền kinh tế hàng hoá, trách nhiệm tham gia đóng góp BHXH cho ngời
lao động đợc phân chia cho cả ngời sử dụng lao động và ngời lao động trên cơ sở
quan hệ lao động. Điều này không phải là sự phân chia rủi ro, mà là lợi ích giữa
hai bên. Về phía ngời sử dụng lao động, sự đóng góp một phần BHXH cho ngời
lao động sẽ tránh đợc thiệt hại kinh tế do phải chi ra một khoản tiền lớn khi có rủi
ro xảy ra đối với ngời lao động mà mình thuê mớn. Đồng thời nó còn góp phần
giảm bớt tình trạng tranh chấp, kiến tạo đợc mối quan hệ chủ thợ. Về phía ngời
lao động, sự đóng góp một phần để BHXH cho mình vừa biểu hiện sự tự gánh chịu
trực tiếp rủi ro của chính mình, vừa có ý nghĩa ràng buộc nghĩa vụ và quyền lợi
một cách chặt chẽ.
Mối quan hệ chủ thợ trong BHXH thực chất là mối quan hệ lợi ích. Vì thế,
cũng nh nhiều lĩnh vực khác trong quan hệ lao động, BHXH không thể thiếu đợc
sự tham gia đóng góp của Nhà nớc. Trớc hết các luật lệ của Nhà nớc về BHXH là
những chuẩn mực pháp lý mà cả ngời lao động và ngời sử dụng lao động đều phải
tuân theo, những tranh chấp chủ thợ trong lĩnh vực BHXH có cơ sở vững chắc
để giải quyết. Ngoài ra, bằng nhiều hình thức, biện pháp và mức độ can thiệp khác
nhau, Nhà nớc không chỉ tham gia đóng góp hỗ trợ thêm cho quỹ BHXH, mà còn
là chỗ dựa để đảm bảo cho hoạt động BHXH chắc chắn và ổn định.
Phần lớn ở các nớc trên thế giới, quỹ BHXH đều đợc hình thành từ các nguồn
nêu trên. Tuy nhiên, phơng thức đóng góp và mức đóng góp của các bên tham gia
BHXH có khác nhau.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Về phơng thức đóng góp BHXH của ngời lao động và ngời sử dụng lao động
hiện vẫn còn 2 quan điểm. Quan điểm thứ nhất cho rằng: phải căn cứ vào mức l-
ơng cá nhân và quỹ lơng của cơ quan, doanh nghiệp. Quan điểm thứ hai lại nêu
lên, phải căn cứ vào mức thu nhập cơ bản của ngời lao động đợc cân đối chung
trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân để xác định mức đóng góp.

2,85-9,25
9,5
19,68
16,3-22,6
6,5
6,85-8,05
12,75
(Nguồn: BHXH ở một số nớc trên thế giới)
ở nớc ta, từ 1962 đến 1987, quỹ BHXH chỉ đợc hình thành từ 2 nguồn: Các
xí nghiệp sản xuất vật chất đóng góp 4.7% quỹ lơng của xí nghiệp, phần còn lại do
ngân sách Nhà nớc đài thọ. Thực chất là không tồn tại quỹ BHXH độc lập. Từ năm
1988 đến nay, các đơn vị sản xuất kinh doanh đóng góp 15% quỹ lơng của đơn vị.
Sau khi nền kinh tế nớc ta chuyển sang cơ chế thị trờng, chính phủ đã ban hành
Nghị định 43/CP ngày 22/6/1993 và Điều lệ BHXH Việt Nam ban hành kèm theo
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Nghị định 12/CP ngày 26/01/1995, trong các văn bản này đều quy định quỹ
BHXH đợc hình thành từ các nguồn sau đây:
- Ngời sử dụng lao động đóng bằng 15% so với tổng quỹ tiền lơng của những
ngời tham gia BHXH trong đơn vị. Trong đó: 10% để chi trả các chế độ hu trí, tử
tuất và 5% để chi các chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề
nghiệp.
- Ngời lao động đóng bằng 5% tiền lơng tháng để chi các chế độ hu trí và tử
tuất.
- Nhà nớc đóng và hỗ trợ thêm để đảm bảo thực hiện các chế độ BHXH đối
với ngời lao động.
- Các nguồn khác.
Theo căn cứ quyết định số 20/2002/QĐ-TTg ngày 24/01/2002 của Thủ tớng
chính phủ về việc chuyển BHYT sang BHXH Việt Nam. Kể từ năm 2003, mức
đóng BHXH và BHYT đợc gọi chung là 23% quỹ lơng thay vì 20% quỹ lơng của

Trong đó:
P: Là phí BHXH
f
1
: Phí thuần tuý trợ cấp BHXH
f
2
: Phí dự phòng
f
3
: Phí quản lý
Phí thuần tuý trợ cấp BHXH cho cả chế độ ngắn hạn và dài hạn. Đối với các
chế độ BHXH ngắn hạn, việc đóng và hởng BHXH xảy ra trong thời gian ngắn
(thờng là 1 năm) nh: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động nhẹ Vì vậy, số đóng góp
BHXH phải đủ cho số phát sinh chi trả trong năm. Đối với các chế độ BHXH dài
hạn nh: Hu trí, trợ cấp mất ngời nuôi dỡng, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề
nghiệp nặng v.vquá trình đóng góp và quá trình hởng BHXH tơng đối độc lập
với nhau và diễn ra trong khoảng thời gian nhất định. Cho nên sự cân bằng giữa
đóng góp và hởng BHXH phải đợc dàn trải trong cả thời kỳ dài. Vì thế ngoài phí
thuần tuý phải có phí dự phòng để đảm bảo quỹ BHXH có dự trữ đủ lớn.
Nh vậy, để xác định đợc mức phí phải đóng và mức hởng BHXH phải dựa
vào nhiều yếu tố và nhiều thông tin khác nhau về nguồn lao động, cơ cấu nguồn
lao động khác nhau theo độ tuổi, giới tính, ngành nghề v.vNgoài ra còn phải xác
định và dự báo đợc tuổi thọ bình quân của quốc gia, xác suất ốm đau, tai nạn, tử
vong của ngời lao động v.v
4. Mục đích sử dụng quỹ BHXH.
Quỹ BHXH đợc sử dụng chủ yếu để chi trả cho các mục đích sau đây:
- Chi trợ cấp cho các chế độ BHXH
- Chi phí cho sự nghiệp quản lý BHXH
Website: Email : Tel (: 0918.775.368