Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

định dạng và phơng pháp giải các bài tập
Về ba định luật Newton và các lực cơ học

PHN I:

M U

I Lý do chn ti
Trong quỏ trỡnh hc tp mụn Vt Lý cng nh cỏc mụn hc khỏc nhiu phm
cht nhõn cỏch ca hc sinh c hỡnh thnh: th gii quan, kin thc, k nng, k
xo, thúi quen, nng lc cng nh cỏc nột tớnh cỏch, ý chớ, tớnh ham hiu bit.
ỏnh giỏ c ý ngha ln lao ca vic kớch thớch nhng hot ng t duy tớch cc
ca hc sinh cn thy c tớnh quy lut ca quỏ trỡnh nhn thc cỏc kin thc mi l
Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

1


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

vic nờu vn . Mt trong nhng v khớ li hi nht m hc sinh cú c l sỏch
giỏo khoa. Vn quan trng l vn dng v khai thỏc ni dung sỏch giỏo khoa nh
th no, phi nm kin thc sõu rng, thy ht cỏc khớa cnh ca vn , vn dng



Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

Thc cht hot ng gii bi tp vt lý l tỡm c cõu tr li ỳng n, gii ỏp
c vn t ra mt cỏch cú cn c khoa hc cht ch. Quỏ trỡnh gii mt bi toỏn
vt lý l quỏ trỡnh tỡm hiu iu kin ca bi toỏn, xem xột hin tng vt lý c
cp v da trờn kin thc vt lý - toỏn ngh ti nhng mi liờn h cú th cú ca cỏc
cỏi ó cho v cỏi phi tỡm, sao cho cú th thy c cỏi phi tỡm cú liờn h trc tip
hoc giỏn tip vi cỏi ó cho. T ú i ti ch rừ c mi liờn h tng minh trc
tip cỏi phi tỡm ch vi nhng cỏi ó bit, tc l tỡm c li gii ỏp. trong quỏ
trỡnh gii quyt cỏc tỡnh hung c th do bi tp ra hc sinh phi vn dng nhng
thao tỏc t duy nh so sỏnh, phõn tớch, tng hp, khỏi quỏt hoỏ... t lc tỡm hiu
vn , tỡm ra cỏi c bn, cỏi chỡa khoỏ gii quyt vn . Vỡ th bi tp vt lý cũn
l phng tin rt tt phỏt trin t duy, úc tng tng, tớnh c lp trong vic suy
lun, tớnh kiờn trỡ trong vic khc phc khú khn.
Bi tp vt lý l mt hỡnh thc cng c, ụn tp, h thng hoỏ kin thc. Khi lm
bi tp hc sinh phi nh li nhng kin thc va hc, phi o sõu khớa cnh no ú
ca kin thc hoc phi tng hp nhiu kin thc trong mt ti, mt chng, mt
phn ca chng trỡnh. Do vy ng v mt iu khin hot ng nhn thc m núi,
nú cũn l phng tin kim tra kin thc, k nng ca hc sinh. Vỡ vy phng phỏp
gii bi tp l phng tin quan trng gii toỏn vt lý t hiu qu cao v cú cht
lng. ú l lý do ni dung ca ti ny.
Hin nay, trong xu th i mi ca nhnh Giỏo dc v phng phỏp ging dy
cng nh phng phỏp kim tra ỏnh giỏ kt qu hc tp ca hc sinh. C th l
phng phỏp kim tra ỏnh giỏ bng phng tin trc nghim khỏch quan ang tr
thnh phng phỏp ch o trong kim tra ỏnh giỏ cht lng dy v hc b mụn
trong nh trng. im ỏng lu ý ni dung kin thc kim tra, ỏnh giỏ tng i

hp ... Vỡ vy, vic rốn luyn cho hc sinh bit cỏch gii bi tp mt cỏch khoa hc,
m bo i n kt qu mt cỏch chớnh xỏc l mt vic rt cn thit, nú khụng nhng
giỳp cho hc sinh nm vng kin thc m cũn rốn luyn k nng suy lun logic, hc
v lm vic mt cỏch cú k hoch v cú hiu qu cao.
Lm quen vi cụng tỏc nghiờn cu khoa hc

III -i tng nghiờn cu
Phõn loi v phng phỏp gii bi tp v ba nh lut Niu tn v cỏc lc c hc
trong chng trỡnh vt lý lp 10

IV -Phm vi nghiờn cu
Bi tp Vt Lý rt a dng cho nờn phng phỏp gii cng rt phong phỳ. Vỡ
th, ni dung chớnh ca ti ch cp n nh dng v phng phỏp gii cỏc
bi tp v ba nh lut Newton v cỏc lc c hc.
1: Ni dung ca ti:
Phõn loi cỏc bi tp nhm giỳp hc sinh nh dng c bi toỏn t ra:
+ V phng phỏp ging dy Vt Lý:
Bi tp bng li
Bi tp thớ nghim
Bi tp th
Trong ú cỏc bi tp bng li v bi tp th chia thnh bi tp nh tớnh ( bi
tp cõu hi ) v bi tp nh lng.
+ V ni dung: chia bi tp Vt lý thnh bi tp cú ni dung lch s, ni dung
thc t, ni dung k thut...
Cỏc phõn loi trờn ch cú tớnh qui c. Ngoi ra da vo mc ũi hi cỏc
bi tp cú th phõn thnh:
Bi tp c bn, ỏp dng lý thuyt.
Bi tp tng hp, nõng cao.
ra phng phỏp gii tng quỏt, c th cho cỏc dng, loi bi tp.
2: Phng phỏp:

cỏc lc c hc a ra nhm túm tt mt cỏch s lc ni dung lý thuyt, tng hp v
phõn loi mt cỏch khỏ y , chi tit cỏc dng v phng phỏp gii cỏc bi tp vi
mc ớch:
-Giỳp cho ngi c cú cỏi nhỡn khỏi quỏt v chng trỡnh Vt Lý lp 10 c
bit v phn ng lc hc thuc C Hc vt lý 10 nhm giỳp cho giỏo viờn, , hc
sinh cú iu kin tip cn mt cỏch nhanh chúng cỏc kin thc c bn, bi tp nh
tớnh, bi tp nh lng .
Vi mong mun ti ny s s hng cho ngi gii toỏn Vt Lý n mc
ớch hiu bn cht Vt Lý Hc hn l ch nhm n ỏp s ca bi toỏn, coi trng
vic hng dn suy ngh khi gii toỏn Vt Lý .

VIII- Thi gian nghiờn cu
T ngy 15/10/2010 n ngy 10/5/2011.

Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

5


Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

Sáng kiến kinh nghiệm:

Phần hai:

nội dung sáng kiến

CHNG I: cơ sở lý thuyết


Trờng THPT Phù Cừ


Hỡnh 1b

1

Năm học:2010 2011

Hỡnh 2

r
v
6


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

Thớ nghim ny cho thy : Nu ta cú th loi tr c cỏc tỏc dng c hc lờn

mt vt thỡ vt s chuyn ng thng u vi vn tc v vn cú ca nú.
2. nh lut I Newton :
2.1: Phỏt biu :
- Cỏch 1 : Nu mt vt khụng chu tỏc dng ca lc no hoc chu tỏc dng ca cỏc
lc cú hp lc bng khụng thỡ nú gi nguyờn trng thỏi ng yờn hoc chuyn ng
thng u.
- Cỏch 2 : Nu hp lc tỏc dng lờn mt vt bng khụng thỡ cú th tỡm c cỏc h


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

- Cỏc vớ d v lc quỏn tớnh
+ H quy chiu c Newton chn nghim li nh lut quỏn tớnh l h quy
chiu ly gc l tõm Mt tri, cú 3 trc ta i qua 3 ngụi sao bt ng trờn bu
tri. H quy chiu ny c gi l h quy chiu Copecnic, thng s dng khi nghiờn
cu chuyn ng cỏc vỡ sao trong thiờn vn hc, v tr hc.
+H quy chiu gn vi tõm Trỏi t thng dựng ngiờn cu chuyn ng cỏc v tinh,
cỏc con tu v tr.
+ nghiờn cu chuyn ng ca cỏc vt trờn mt t ngi ta dựng h quy chiu
gn vi mt im c nh trờn mt t (h quy chi phũng thớ nghim).
.4.H quy chiu phi quỏn tớnh:
- L h quy chiu chuyn ng cú gia tc so vi h phi quỏn tớnh. L h quy chiu
trong ú cỏc nh lut Newton khụng nghim ỳng.H quy chiu phi quỏn tớnh n
gin nht l h chuyn ng thng cú gia tc i vi h quy chiu quỏn tớnh v h
quy chiu chuyn ng quay u
- Vic xõy dng cỏc nh lut c hc trong h quy chiu rt phc tp nú liờn quan n
khỏi nim khụng gian, thi gian. Ta cng cú th xõy dng c cỏc nh lut vi iu
kin a vo mt khỏi nim mi v lc, ú l lc quỏn tớnh.
- Trong thc t hu nh khụng cú mt h quy chiu no gn vi cỏc vt th l h quy
chiu quỏn tớnh hon ton c, do mi vt th u chuyn ng cú gia tc vi nhau. H
quy chiu gn vi Trỏi t khụng phi h quy chiu quỏn tớnh thc s. Vớ d Mt tri
dang chuyn ng quanh tõm thiờn h v chu tỏc dng ca gia tc hng tõm l 3.10 10
m/s2, Trỏi t chuyn ng quanh tõm mt tri v chu tỏc dng mt gia tc hng
tõm (v phớa Mt tri) bng 0,006m/s 2. Trỏi t cng ang t quay v mi im trờn
trỏi t cng chu mt gia tc hng tõm (v phớa tõm trỏi t) bng 0,034m/s 2. Tuy
nhiờn cú th coi cỏc h quy chiu l quỏn tớnh nucỏc lc quỏn tớnh rt nh so vi cỏc

quy chiu phi quỏn tớnh, khụng phi do tng tỏc gia cỏc vt nờn nú khụng cú phn
lc
- Nh vy lc quỏn tớnh khụng th quy v lc thụng thng (vn l cỏc lc
khụng bao gi bin mt i phộp bin i h quy chiu. H quy chiu m lc quỏn
tớnh bin mt l h quy chiu quỏn tớnh.V nguyờn tc vic a vo khỏi nim lc
quỏn tớnh l khụng nht thit. Vic s dng lc quỏn tớnh cho kh nng gii trc tip
mt s bi toỏn i vi h quy chiu phi quỏn tớnh n gin hn so vi cỏch gii i
vi h quy chiu quỏn tớnh.
5.3 Lc quỏn tớnh li tõm:
- xut hin trong cỏc h quy chiu phi quỏn tớnh quay trũn u vi vn tc gúc
r
so vi h quy chiu quỏn tớnh.
r

r

r

r

- Biu thc : Fq = Fht Fq = maht
r

Trong ú : Fq l lc quỏn tớnh li tõm, m l khi
r
r
lng ca vt, aht l gia tc hng tõm, Fht l lc
hng tõm.
- T biu thc suy ra c im ca lc quỏn
r


R l khong cỏch t vt m n trc quay.
- Hin tng li tõm c ng dng nhiu trong k thut nh mỏy quay li tõm
mỏy o vn tc
Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

9


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

5.4 Lc coriolis :
- Hiu ng Coriolis:
Hiu ng Coriolis l hiu ng xy ra trong cỏc h qui chiu quay so vi cỏc h
quy chiu quỏn tớnh, c t theo tờn ca Gaspard-Gustave de Coriolis-nh toỏn
hc, vt lý hc ngi Phỏp ó mụ t nú nm 1835 thụng qua lý thuyt thy triu ca
Pierre-Simon Laplace. Nú c th hin qua hin tng lch qu o ca nhng vt
chuyn ng trong h qui chiu ny. S lch qu o do mt loi lc quỏn tớnh gõy ra,
gi l lc Coriolis.
r
r r
- Biu thc ca lc coiriolis : Fc = 2m [ v . ]
r

r



II. nh lut II Newton :
.1.Phỏt biu :
- Cỏch 1 : Gia tc m mt vt thu c di tỏc dnh ca mt lc t l thun vi lc
v t l nghch vi khi lng ca vt. Phng v chiu ca gia tc trựng vi phng
v chiu ca lc tỏc dng.
Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

10


Sáng kiến kinh nghiệm:

Biu thc :

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .


F
a=k
m

K l h s t l ph thuc vo cỏc n v s dng, trong h SI :

F
k = 1 v a =
m


r
r
F1 + F2 + .... + Fn = ma
r n r
r
F = Fi = ma
i =1

r
F c gi l hp lc ca cỏc lc tỏc dng lờn vt.

- nh lut II Newton c nghim ỳng trong nhng h quy chiu quỏn tớnh
- Cỏch phỏt biu 1 ch ỏp dng c trong trng hp khi lng ca vt l khụng
i.
+ V mt toỏn hc ta cú th coi nh lut Newton th nht l trng hp riờn
ca nh lut Newton th hai, ú l khi khụng cú lc tỏc dng lờn vt thỡ vt khụng
c gia tc:
r
r
r
F = 0 a = 0 v = const

+ V mt vt lý hc, nh lut I v nh lut II Newton cú ý ngha khỏc nhau :
+)nh lut I núi rng quỏn tớnh l bn cht ca vt cht, cỏc ngoi lc tỏc
dng vo mt vt ch lm thay i chuyn ng quỏn tớnh sn cú ch khụng lm ny
sinh chuyn ng ú.
+) nh lut th hai núi rừ lc ngoi lm cho chuyn ng ca mt vt thay i
nh th no (v mt nh lng)

Trờng THPT Phù Cừ

di ca mi tờn biu th ln ca lc (theo mt t xớch nht nh)
im t l v trớ m lc t lờn vt
Phng v chiu l phng v chiu ca gia tc m lc gõy ra cho vt
ln F = ma
n v : Newton, kớ hiu N, 1N = 1kgm/s2 trong h SI ).
- Khi lng : Khụng nhng cú ý ngha ch lng vt cht cha trong vt m cũn
c trng cho mc quỏn tớnh ca mt vt.
r
Gi s m1 v m2 cựng chu tỏc dng ca lc F thỡ :


r
r
r
F r
F
a1 = , a2 =
m1
m2

a
m
r r
m1 m2 a1 a2 v 1 = 2
a2 m1

Vy khi lng khỏc nhau cú mc quỏn tớnh khỏc nhau
- So sỏnh khi lng quỏn tớnh v khi lng hp dn :
i lng vt lý khi lng (m) cú mt c trong hai nh lut c bn v c lp
vi nhau :nh lut II Newton v nh lut vn vt hp dn. T hai nh lut ny ta cú

lng quỏn tớnh v khi lng hp dn. Mt cõu hi c t ra l khi lng quỏn
tớnh v khi lng hp dn cú khỏc nhau khụng?
Tt c nhng thớ nghim tin hnh tr li cõu hi ú u cựng i ti mt kt
lun : khụng th phõn bit c hai khi lng quỏn tớnh v hp dn. Khi lng ca
bt k ca vt no c xỏc nh theo hai cỏch trờn u thu c kt qu nh nhau.
Vt lý hc c in khụng gii thớch c s trựng lp k l ú vỡ theo quan im c
in thỡ thuc tớnh quỏn tớnh v thuc tớnh hp dn khụng cú liờn h gỡ vi nhau.
Thc ra s trựng hp ú phn ỏnh mi quan h gia lc hp dn v lc quỏn tớnh trờn
quan im y Einstein ó xõy dng thuyt tng i rng cho phộp gii thớch c
nhiu hin tng m vt lý c in t ra bt lc.
+ nh lut II Newton cho phộp a ra mt nguyờn tc xỏc nh khi lng m
khụng cn dựng cõn.

III. nh lut III Newton (nh lut v tng tỏc ):
.1. Nhn xột :
Ta vn bit nam chõm hỳt st. Trong thớ nghim hỡnh 4 di õy, lc no ó
l cho nam chõm dch chuyn li gn thanh st? ú chớnh l lc hỳt ca st tỏc dng
vo nam chõm.

Hỡnh 4
St non
Trờng THPT Phù Cừ

Nam chõm
Năm học:2010 2011

13


Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

A

r
FBA

r
FAB

mB
B

Hỡnh 6

3. Chỳ ý :
Lc v phn lc :
r

r

- Hai lc FAB v FBA cú im t trờn hai vt khỏc nhau, l nhng lc trc i.
r

r

- S phõn bit lc v phn lc l mt quy c. Trong hai lc FAB v FBA , ta gi
mt lc l lc tỏc dng thỡ lc kia l phn lc.
- Vỡ lc v phn lc t trờn hai vt khỏc nhau nờn chỳng khụng cú hp lc, v
khụng cõn bng nhau c.
- Lc tỏc dng thuc loi gỡ (hp dn, n hi, ma sỏt) thỡ phn lc cng
thuc loi ú.

Hai vt bt kỡ hỳt nhau vi mt lc t l thun vi tớch ca hai khi lng ca
chỳng v t l nghch vi bỡnh phng khong cỏch gia chỳng.
Biu thc:

Fhd = G

mm
1

r

2

2

G l hng s hp dn G=6,68 ì 10-11 Nm2 / kg2

1.2 Chỳ ý:
- Lc hp dn l lc hỳt
- Cụng thc trờn ch ỳng i vi cht im hoc i vi cỏc vt hỡnh cu cú
khi lng phõn b u
1.3 H qu
1.3.1Trng lc l trng hp riờng ca lc hp dn
Trng lc l lc hỳt ca trỏi t tỏc dng lờn vt gn mt t
Biu thc ca trng lc:
P = mg
m: khi lng ca vt cú n v kg
g : gia tc trng trng cú n v m/s2
P : trng lc ca vt cú n v N
Vộc t P cú:

Vỡ trng lc l trng hp riờng ca lc hp dn lờn P =Fhd t (1) v (2) ta cú:
GM

g = ( R + h)

2

M: khi lng trỏi t bng cỏc phộp o cỏc nh bỏc hc xỏc nh c (M= 6.1024
kg )
2. Lc n hi
2.1 Cỏc cỏch phỏt biu v lc n hi
- L lc xut hin khi vt b bin dng cú xu hng lm cho nú ly li hỡnh
dng v kớch thc c.
- Lc n hi xut hin khi vt b bin dng cú chiu ngc chiu vi s bin
dng ca vt.
- Lc n hi xut hin trong bin dng ca hai vt tip xỳc, vuụng gúc vi
mt tip xỳc.
- Lc n hi ca lũ xo xut hin ti hai u ca lũ xo khi lũ xo bin dng n
hi v t l vi gión ca lũ xo.
2.2 nh lut Hooke:
Trong gii hn n hi, lc n hi t l vi bin dng ca vt n hi.
Biu thc: F = -k x
Trong biu thc k: cng (hay h s n hi) trong h n v SI n v
[k]: N/m
ln: F=-kx hoc F = k. l ( l = l l0 )
3. Lc ma sỏt
3.1. Khỏi nim v phõn loi lc ma sỏt
3.1a Khỏi nim : Khi mt vt chuyn ng mt tip xỳc gia nú v vt khỏc ,hoc gia
nú v mi trng lng bao quanh nú xut hin nhng lc ngn cn chuyn ng gi l lc
ma sỏt.

Trong ú : àn l h s ma sỏt ngh, ph thuc vo bn cht vt liu v trng thỏi b mt
tip xỳc ca cỏc vt.
àn < 1 (thng c xỏc nh bng thc nghim).
N : ỏp lc vuụng gúc.
3.3. Lc ma sỏt trt:
3.3a. S xut hin ca lc ma sỏt trt: L lc xut hin khi hai vt tip xỳc nhau v
trt i vi nhau, nú cú xu hng ngn cn s trt ú.
3.3b. Cỏc cim ca lc ma sỏt trt:
- Ph thuc vn tc tng i gia hai vt : Lc ma sỏt trt tỏc dng lờn mt vt luụn
cựng phng v ngc chiu vi vn tc tng i ca vt y vi vt kia. Lc ma sỏt trt
cú xu hng cn tr s chuyn ng tng i ú.
r
r
v
r
AB
VD1: Hỡnh 7
r
Fmst
A

v BA

F 'mst

B

Hỡnh 7
r
r


A'
Hỡnh 8

17


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

- ln ca lc ma sỏt trt : Nu vn tc chuyn ng tng i gia hai vt khụng ln
lm thỡ cú th coi lc ma sỏt trt khụng i v bng lc ma sỏt ngh cc i:
Fmst = àt N
Trong ú :
+ àt l h s ma sỏt trt, hu nh khụng ph thuc vo din tớch tip xỳc m ph thuc
vo tớnh cht ca mt tip xỳc ( nhn hay khụng, vt liu to nờn mt tiờps xỳc.).
Thụng thng àt < àn , trong mt s trng hp, h s ma sỏt ngh xp x bng h s ma
sỏt trt: àt àn , cng cú trng hp chỳng chờnh nhau ỏng k
+ N l ỏp lc vuụng gúc.
Sau õy l bng giỏ tr h s ma sỏt ca mt s vt liu ( giỏ tr gn ỳng):
Vt liu

H s ma sỏt ngh

H s ma sỏt trt

Thộp trờn thộp
0,74
0,57

tng i gia mt cht lu v mt vt rn ( hoc do chuyn ng trong cht lu, hoc cht
r

lu chy qua mt vt) thỡ vt chu tỏc dng mt lc cn FC hay cũn gi l lc nht. Lc ny
chng li chuyn ng tng i v hng v phớa chõt lu chy i vi vt.

r

- Xột trng hp cht lu l cht khớ, trong trng hp ny ln ca lc cn FC tỏc
dng lờn vt rn chuyn ng trong khụng khớ c xỏc nh bng th nghim nh sau:
Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

18


Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .
1
FC = C Av 2
2

Sáng kiến kinh nghiệm:

Trong ú:
kg
+ l khi lng riờng ca khụng khớ ( 3 )
m

r

95% khong cỏch (*)
(m)
n 16b
145
2500
Ngi trt tuyt
60
430
Qu búng ỏ
42
210
Búng tennis
31
115
Qu búng r
20
47
Qu ping pụng
9
10
Ht ma ( bỏn kớnh 1,5mm)
7
6
Ngi nhy dự ( tiờu biu )
5
3
(*)ú l khong cỏch m vt phi ri t trng thỏi ngh t 95% tc gii hn ca
nú. S liu ly t tp chớ Sport Science, Simon Schuter, New York, 1984 ; tỏc gi Peter
J.Brancazio
Vt

kin thc gii thớch cỏc hin tng vt lý. c bit vic s dng linh hot v ỳng
lỳc cỏc bi tp nh tớnh cú tỏc dng nõng cao hiu qu nhn thc ca hc sinh lờn rt
nhiu.
Gii bi tp nh tớnh thng gõy cho hc sinh nhiu khú khn vỡ nú ũi hi phi
lp lun mt cỏch logic cú cn c y , xỏc ỏng. Gii mt bi tp nh tớnh phc
tp chớnh l gii mt chui cõu hi nh tớnh. Nhng cõu hi ny ũi hi nhng cõu
tr li da vo vic vn dng mt nh lut vt lý no ú. Thng gii mt cõu hi
nh tớnh gm 3 giai on:
Phõn tớch iu kin ca cõu hi.
Phõn tớch cỏc thuyt, cỏc khỏi nim, cỏc hin tng vt lý mụ t trong cõu hi,
trờn c s ú liờn tng ti nh lut vt lý, nh ngha mt i lng vt lý hay mt
tớnh cht vt th cú liờn quan.
Tng hp cỏc iu kin ó cho vi nhng kin thc tng ng gii.
Trờn c s nh vy s dn dn trang b cho hc sinh phng phỏp suy ngh, lp
lun logic.

2. Bi tp nh lng:
Bi tp nh lng l nhng bi tp mun gii c phi thc hin mt lot
nhng phộp tớnh.
Bi tp nh lng c chia thnh 2 loi:
* Bi tp tp dt ( bi tp c bn ).
* Bi tp tng hp
Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

20


Sáng kiến kinh nghiệm:

* c th v khai thỏc th ó cho.
* V th theo d kin ó cho ca bi tp.
* Dựng th gii bi tp.
Riờng ti ny ,ó a dng bi tp th vo phn bi tp nh lng .
2.4 Bi tp thớ nghim:
nh Dng V Phng Phỏp Gii Bi Tp C Hc :Bi tp thớ nghim l nhng
bi tp m khi gii phi tin hnh nhng thớ nghim, nhng quan sỏt hoc kim
chng cho li gii lý thuyt hoc tỡm cỏc s liu, d kin dựng cho vic gii bi tp
u im hn cỏc bi tp khỏc ch hc sinh khụng th gii chỳng mt cỏch hỡnh
thc khi cha bit y quỏ trỡnh vt lý ca bi tp, trỏnh c tỡnh trng ỏp dng
Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

21


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

cụng thc mt cỏch mỏy múc. ng thi tp cho hc sinh lm nhng nh thit k
sỏng to tr tui.
Phn bi tp thớ nghim, ti khụng i sõu nghiờn cu .

II.VN LA CHN CC BI TP VT Lí :
H thng cỏc bi tp c chn lc cho bt c ti no phi tho món mt s
yờu cu sau:

1. Yờu cu th nht:


1 c k bi, tỡm hiu ý ngha ca nhng thut ng mi, quan
trng, nm vng õu l d kin, õu l n s phi tỡm.
Trờng THPT Phù Cừ

Năm học:2010 2011

22


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

- c k bi tp l iu kin u tiờn giỳp hc sinh tỡm ra phng hng gii
quyt vn .
- c i c li nhiu ln n mc hiu c bi mt cỏch cn k v cú
th phỏt biu li mt cỏch ngn gn, chớnh xỏc di hỡnh thc ny hay hỡnh thc
khỏc.
- Vic dựng cỏc kớ hiu túm tt bi hay dựng hỡnh v din t bi s
phn ỏnh mc hiu bi nh th no.

2 Phõn tớch ni dung bi tp lm sỏng t bn cht vt lý ca nhng
hin tng mụ t trong bi tp:
* Bi tp ang gii thuc bi tp no: bi tp nh tớnh, bi tp nh lng, bi
tp th, bi tp thớ nghim,...
* Ni dung bi tp liờn quan n nhng hin tng vt lý no? Mi quan h gia
cỏc hin tng ra sao, din bin nh th no?
* i tng ang xột trng thỏi no, n nh hay bin i? Nhng iu kin
n nh hay bin i l gỡ?


Sáng kiến kinh nghiệm:

Định dạng và phơng pháp giảibài tập . . .

tm bỡa c git ra , cũn cc ty thỡ ri gn vo lũng cc . Ti sao cc ty khụng
vng i theo tm bỡa ? Lc no lm nú thay i trng thỏi ng yờn ?
Tr li :
Cc ty ng yờn l do cỏc lc tỏc dng lờn cc ty cõn bng vi nhau ( trng lc
ca cc ty , phn lc ca tm bỡa lờn cc ty , lc ma sỏt gia tm bỡa v cc ty
bng khụng ) .
Khi git mnh v nhanh tm bỡa theo phng vuụng gúc ca cc thỡ do thay i
trng thỏi t ngt nờn lc do tm bỡa tỏc dng lờn cc ty ch cũn lc ma sỏt . Nhng
do git mnh nờn lc ma sỏt khụng ỏng k v cc ty cú quỏn tớnh ng yờn vỡ vy
cc ty khụng vng theo tm bỡa . Vỡ mt phn lc ca tm bỡa nờn cỏc lc tỏc dng
lờn tm bỡa khụng cũn cõn bng na v lm cho vt thay I trng thỏi ng yờn .
Lc gõy ra chớnh l trng lc cú phng thng ng hng xung nờn cc ty nm
gn trong lũng cc .
Bi 2 : ( Lc v s cõn bng ca lc )
T trờn cao nu nhy xung mt nn cỏt ti ta s an ton hn khi nhy xung ch
t rn . Vỡ sao vy ?
Tr li :
Khi nhy xung ch nn cỏt ti v xung ch t cng s chm li ca ton thõn
ngi s khỏc nhau v do ú lc tng tỏc gia ngi v t rn hoc cỏt ti s khỏc
nhau : Khi nhy xung cỏt do b lỳn nờn s gim vn tc n khụng ca ngi s
thc hin trờn quóng ng di hn v thi gian lõu hn . Do vy lc tng tỏc s
nh hn v an ton hn . Ngc li khi nhy xung ch t cng , lc va chm rt
ln cú th lm tro chõn ngi nhy xung .
Bi 3 : ( Ba nh lut Newton )
3.1 Sau khi o nhit c th ngI bng ng cp st ( nhit k ) . Ta thng thy

cũn chu tỏc dng ca trng lc , phn lc ca mt sn v lc ma sỏt vi mt sn
;trong ú trng lc v phn lc cõn bng nhau nờn ch cú lc hp dn v lc ma
sỏt .Vỡ lc hỳt ga chỳng yu hn lc ma sỏt gia vt v sn nờn cỏc vt khụng b hỳt
li gn nhau .
4.2 Lc hp dn gia hai vt cú thay i khụng nu ta t xen vo gia hai vt
mt tm kớnh dy ?
Tr li :
Lc hp dn gia hai vt khụng h thay i vỡ lc hp dn ch ph thuc vo tớch
khi lng ca hai vt v khong cỏch gia hai vt m khụng ph thuc vo s cú
mt ca vt th ba .
Bi 5 : ( Lc n hi )
Dựng hai lũ xo treo nhng vt cựng khi lng ta thy gión ca cỏc lũ xo
khỏc nhau . Cú th kt lun cng ca cỏc lũ xo l khỏc nhau khụng ?
Tr li :
Lc n hi t l vi cng v bin dng , nờn khi treo nhng vt cựng khi
lng vo hai lũ xo thỡ lc tỏc dng lờn chỳng hay lc n hi tỏc dng lờn hai lũ xo
l nh nhau . Vỡ th lũ xo no gión nhiu hn thỡ cng nh hn .
Bi 6 : ( Lc ma sỏt )
6.1 Vic bụi du lờn cỏc b mt lm vic ca cỏc chi tit mỏy cú tỏc dng lm
gim ma sỏt . Nhng ti sao khi b ci , vic gi cỏn rỡu bng tay khụ li khú hn
bng tay t . TI sao ?
Tr li :
Khi g b dớnh t , nhng th g nh trờn b mt n ra v phng lờn , ma sỏt gia
gia cỏn rỡu v tay tng lờn . Do ú nc úng vai trũ l du bụi trn m cho phộp
lm thay I h s ma sỏt gia tay v cỏn rỡu .
6.2 Ti sao i trờn ng t tri nng rỏo d dng hn khi i trờn ng t tri
ma ? Nu bn i trờn xe ụ tụ b sa ly trờn quóng ng trn trt thỡ bn cú th nờu
ý kin gỡ giỳp a xe ra khi ch ly khụng ? Gii thớch ?
Tr li :
Chỳng ta i b hay i xe thỡ lc ma sỏt vI mt ng úng vai trũ l lc phỏt