Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
1. Lý do chọn đề tài:
Bắt đầu từ nửa sau thế kỉ 20, quá trình phát triển của nhân loại đã
chuyển biến theo hướng mới, tạo cơ hội cho các quốc gia đang phát triển,
nhất là các quốc gia châu Á đã có những bước phát triển mang tính nhảy vọt.
Quá trình hiện đại hóa trên cơ sở công nghiệp hóa đã làm cho quá trình đô
thị hóa trở thành một xu hướng nổi bật của các quốc gia đang phát triển vào
thập kỉ 50-60. Tốc độ phát triển của dân số đô thị ở các nước đang phát triển
đã nhanh hơn nhiều so với các nước phát triển. Theo “Báo cáo phát triển thế
giới 2003” đã dự đoán đến năm 2050, lần đầu tiên trong lịch sử, đa số người
dân ở các nước đang phát triển sẽ được sống ở các đô thị và các thành phố.
Nhưng người ta cũng khẳng định tính có hại của đời sống đô thị, sự suy
thoái về môi trường, cạn kiệt tài nguyên, các ảnh hưởng sâu sắc đến đời
sống văn hóa tinh thần của con người,…
Là một nước đang phát triển, Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế
đó. Quá trình đô thị hóa đang diễn ra sôi động trên khắp cả nước, từ miền
Bắc đến miền Nam, từ miền xuôi đến miền ngược, từ đồng bằng đến hải
đảo, không đâu là không mọc lên các khu công nghiệp, khu đô thị mới. Hệ
thống acủa đất nước. Đặc biệt ở các vùng ngoại thành và ven đô Hà Nội-TP
Hồ Chí Minh việc đô thị hóa diễn ra sôi động hơn bao giờ hết, điều này đang
gây ra áp lực ngày càng lớn đối với đất đai. áp lực với đất đai là điều không
thể tránh khỏi bởi chúng ta chỉ có thể sử dụng sao cho hợp lí nguồn của cải
quốc gia chứ không thể thay đổi quỹ đất được Quá trình chuyển đổi đất nông
nghiệp sang đất đô thị đã tác động đến một bộ phận dân cư. Nói đến đô thị
người ta thường nghĩ ngay đến mặt lợi nhiều hơn là mặt hại, trước tiên các
đô thị lớn cung cấp nhiều cơ hội việc làm, lương bổng, dịch vụ xã hội, năng
suất lao động cao hơn. Nó góp phần chuyển hướng phát triển kinh tế và là
động lực dịch chuyển cơ cấu kinh tế ở cả khu vực đô thị và nông thôn.
1
Nhưng chúng ta cũng nên nhìn nhận cả mặt trái của quá trình đô thị hóa.
Một trong số đó là quá trình chuyển đổi đất nông nghiệp đã ảnh hưởng trực

- Pham vi nghiên cứu: Vùng ngoại thành ven đô thành phố Hà Nội,
như các khu đô thị như Trung Hòa Nhân Chính, Định Công, Đông Anh,…..
- Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2001 đến nay
3.Tài liệu tham khảo
- Giáo trình “kinh tế đô thị” của GS.TS Nguyễn Đình Hương và Thạc
sĩ Nguyễn Hữu Đoàn. Nhà xuất bản giáo duc 2002
- Giáo trình “quản lý đô thị” của GS.TS Nguyễn Đình Hương và Thạc
s ĩ Nguyễn Hữu Đoàn. Nhà xuất bản thống kê
-Trang web vietbaovietnam.vn
-Trang web vn eppress.vn
-Trang web bộ nông nghiệp phát triển nông thôn
-Trang web bộ lao động thương binh xã hội
-Trang web bộ t ài nguyên môi trường
-Trang web cục thông kê
-Trang web hội nông dân việt nam
-Báo lao động số 218 ngày 20/9/2007
4.Kết cấu bài viêt:
1.Tính cấp thiết của đề tài
2. Đối tượng, phạm vi, thời gian,phương pháp nghiên cứu
3. Tài liệu tham khảo
4. Kết cấu bài viết
5.Câu hỏi nghiên cứu
5.1. Đô thị hóa ảnh hưởng như thế nào đến nông dân mất đất
5.2. Chính sách nào giải quyết tình trạng mất đ ất của người dân
3
6. Cơ sở l ý thuyết
7.Thực trạng
7.1 Thực trạng về đất nông nghiệp và người nông dân mất đất
7.2 Quá trình đô thị hóa ảnh hưởng tới người dân
7.3 Giải pháp

5-7 năm là họ tiêu hết số tiền đó và hậu quả người dân rơi vào tình trạng vô
sản. Và cũng chính điều này dẫn đến số lao động dôi dư ra, nhất là độ tuổi từ
35-60 còn tồn rất nhiều.
Cũng theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có một lượng
lớn diện tích đất nông nghiệp được chuyển đổi mục đích sử dụng, trong đó
các khu vực kinh tế trọng điểm là nơi có diện tích chuyển đổi lớn nhất,
chiếm trên 50% diện tích thu hồi. Điều đáng lưu ý là hầu hết diện tích đất bị
chuyển đổi nói trên đều thuộc các vị trí thuận tiện cho canh tác, thu hoạch,
vận chuyển, chế biến và tiêu thụ (những nơi gần trung tâm, các trục đường
lớn) tại Hà Nội. Thực trạng trên đã ảnh hưởng lớn tới đời sống và việc làm
của hàng chục vạn người dân. Theo đánh giá của các cơ quan chức năng,
trung bình cứ mỗi hộ bị mất đất có khoảng 1,5 lao động bị mất việc làm, cứ
mỗi ha đất nông nghiệp bị chuyển đổi sẽ có 20 lao động nông nghiệp bị mất
việc làm. Chỉ tính trong 3 năm (2001-2004) đã có gần 8 vạn lao động mất
việc làm (bình quân 2 lao động/hộ).
Không thể phủ nhận những lợi ích lớn lao, lâu dài của việc triển khai
các dự án, tuy nhiên quá trình thu hồi đất của nông dân, chuyển đổi mục
đích sử dụng đã có những vấn đề xã hội nảy sinh. Trước khi lấy đất, chính
quyền thành phố Hà Nội và các chủ doanh nghiệp đều hứa và hơn thế còn
cam kết là sẽ nhận tỷ lệ khá cao thanh niên và người lao động trên địa bàn
vào làm việc tại doanh nghiệp. Nhưng phần lớn lời hứa đều "gió bay", các
5
chủ đầu tư thường "ngoảnh mặt", không nhận lao động theo cam kết, nếu có
nhận chỉ là chiếu lệ rồi lại sa thải không thương tiếc bởi cái cớ họ không có
tay nghề, không đáp ứng được công nghệ mới, nên phải tuyển lao động các
nơi khác đến. Vì vậy tình trạng thiếu việc làm hoặc mất việc làm của nông
dân mất đất do quá trình đô thị hoá ngày càng tăng.
Người nông dân mất đất tìm lối đi mới – Chuyển nghề. Nhưng thật
không dễ! Sự khó khăn trong chuyển nghề, tìm việc làm mới đối với lao
động không còn đất là do vấp phải những rào cản mà trước tiên là trình độ

làm sẽ được hưởng một xuất đào tạo trị giá 1,5 triệu đồng/người. Ngoài ra,
Sở đề xuất thêm đối tượng thụ hưởng chính sách ưu đãi học nghề sẽ bao
gồm cả con em nông dân từ bậc học phổ thông đến học nghề, cao đẳng và
đại học Giải pháp khác là đào tạo phương pháp quản lý tiếp cận thị trường
cho đội ngũ kinh doanh vừa và nhỏ, tạo cơ hội mở rộng sản xuất, thu hút
thêm lao động.
Hà Nội cũng đã chọn xuất khẩu lao động như một hướng tích cực
trong giải quyết việc làm. Nhưng việc đẩy mạnh công tác xuất khẩu lao động
ở địa phương gặp rất nhiều khó khăn. Ngươì Hà Nội chê thị trường lao động
Malayxia, Đài Loan vì lương thấp, vất vả.Họ chỉ thích sang Nhật Bản, Hàn
Quốc, trong khi trình độ tay nghề lại không đáp ứng nổi.Để thu hút số người
nghèo đi lao động xuất khẩu, sở Lao Động Thương binh và Xã Hội Hà Nội
đề suất với Uỷ ban thành phố có chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp
xuất khẩu lao động như thưởng 700.000-1,5 triệu đồng nếu doanh nghiệp
đưa được 1 lao động đi xuất khẩu, người đi cũng được hỗ trợ 1,2 triệu đồng.
Và để thúc đẩy hoạt động này,các doanh nghiệp đưa lao động đi xuất khẩu
cần trú trọng tới khâu đào tạo nghề,ngoại ngữ, ý thức kỉ luật cho người lao
7
động.Đặc biệt, sắp tới bộ Lao Động Thương Binh và Xã Hội sẽ đầu tư xây
khoảng 20 doanh nghiệp mạnh về xuất khẩu lao động,giảm số doanh nghiệp
hiện nay, thành lập hiệp hội xuất khẩu lao động để có thể cạnh tranh trên thị
trường quốc tế,tham gia đấu thầu các dự án, công trình có sử dụng nhiều lao
động nước ngoài.
Còn theo bà Phan Lệ Xiêm – Phó ban Kinh tế (Trung ương Hội Nông
dân Việt Nam), để người nông dân có việc làm cần phải thực hiện đồng bộ
các giải pháp hỗ trợ sau khi hị bị thu hồi đất, nhất là dạy nghề, tạo việc làm
mới. Đặc biệt, có cơ chế giám sát chặt chẽ trong việc doanh nghiệp ưu tiên
nông dân và con em nông dân sau khi bị thu hồi đất được đào tạo và vào làm
việc tại công ty.
Theo giải pháp mà bộ Nông Nghiệp & Phát triển Nông thôn đưa ra thì

Lao động xã hội tham gia, đối với những khu vực giải toả đất của nông dân
nên có Hội nông dân tham gia để họ được nói lên tiếng nói của họ.
Thứ trưởng Nguyễn Lương Trào cho biết, hầu hết các địa phương đều
yêu cầu hoặc khuyến khích các doanh nghiệp đóng tại địa phương, đặc biệt
là doanh nghiệp sử dụng đất thu hồi ưu tiên tuyển lao động tại chỗ. Thành
phố Hà Nội quy định mỗi hecta đất thu hồi phục vụ cho dự án, chủ dự án
phải đào tạo tại chỗ và tuyển dụng ít nhất 10 lao động địa phương.
Trong khi đó việc đào tạo nghề cho lao động bị thu hồi đất vẫn còn
những bất cập. Việc đào tạo nghề vẫn còn mang tính dàn trải, ồ ạt, không
dựa trên cơ sở đánh giá nhu cầu của thị trường lao động, chủ yếu dạy nghề
mà các trung tâm dạy nghề có chứ không phải cái doanh nghiệp cần. Hệ quả
là chất lượng đào tạo không đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng. Có
nơi hỗ trợ tiền mặt cho việc học nghề nhưng không được người dân sử dụng
9
vì họ không biết và không được định hướng chuyển đổi nghề gì cho hiệu
quả.
Khi thu hồi đất chưa gắn với quy hoạch tái định cư và kế hoạch cụ thể
về hỗ trợ tay nghề, việc làm cho người lao động bị thu hồi đất, việc thông
tin, tuyên truyền đến người dân về kế hoạch, quy hoạch chuyển đổi đất thực
hiện chậm trễ, chưa đầy đủ khiến người lao động bị động; chưa có sự phối
hợp chặt chẽ giữa các ngành trong việc nâng cao nhận thức và định hướng
cho người dân học nghề chuyển đổi nghề phù hợp sau khi bị thu hồi đất.
Một giải pháp được đề ra dựa trên cách làm của 1 số nước là dùng
phần lớn tiền giải phóng mặt bằng của nông dân góp cổ phần vào các doanh
nghiệp trên mảnh đất nông dân bị thu hồi. Thành phố dự kiến dùng tiền hỗ
trợ đất bị thu hồi để mua trái phiếu cho người dân và nông dân sẽ sống bằng
lãi suất ngân hàng.
Từ nay đến năm 2010,dự kiến Hà Nội sẽ có thêm 90.000 nông dân
phải ly nông. Để giải quyết bế tắc, có ý kiến đề xuất : thay tiền bằng thẻ. Cụ
thể là : trong số nông dân phải ly nông có khoảng 18.000 người có nhu cầu