Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
Đề tài:
Ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa
đến người nông dân bị mất đất
1
1
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
MỤC LỤC
2
2
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
1. Lý do chọn đề tài:
Bắt đầu từ nửa sau thế kỉ 20, quá trình phát triển của nhân loại đã
chuyển biến theo hướng mới, tạo cơ hội cho các quốc gia đang phát triển,
nhất là các quốc gia châu Á đã có những bước phát triển mang tính nhảy
vọt. Quá trình hiện đại hóa trên cơ sở công nghiệp hóa đã làm cho quá trình
đô thị hóa trở thành một xu hướng nổi bật của các quốc gia đang phát triển
vào thập kỉ 50-60. Tốc độ phát triển của dân số đô thị ở các nước đang phát
triển đã nhanh hơn nhiều so với các nước phát triển. Theo “Báo cáo phát
triển thế giới 2003” đã dự đoán đến năm 2050, lần đầu tiên trong lịch sử,
đa số người dân ở các nước đang phát triển sẽ được sống ở các đô thị và
các thành phố. Nhưng người ta cũng khẳng định tính có hại của đời sống đô
thị, sự suy thoái về môi trường, cạn kiệt tài nguyên, các ảnh hưởng sâu sắc
đến đời sống văn hóa tinh thần của con người,…
Là một nước đang phát triển, Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế
đó. Quá trình đô thị hóa đang diễn ra sôi động trên khắp cả nước, từ miền
Bắc đến miền Nam, từ miền xuôi đến miền ngược, từ đồng bằng đến hải
đảo, không đâu là không mọc lên các khu công nghiệp, khu đô thị mới. Hệ
thống acủa đất nước. Đặc biệt ở các vùng ngoại thành và ven đô Hà Nội-TP
Hồ Chí Minh việc đô thị hóa diễn ra sôi động hơn bao giờ hết, điều này
đang gây ra áp lực ngày càng lớn đối với đất đai. áp lực với đất đai là điều

người dân : “Ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa đến người nông dân bị
4
4
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
mất đất”. Chúng em hi vọng với đề tài này, sẽ có cách nhìn sâu hơn, thực tế
hơn về tình cảnh người nông dân mất đất.
2. Đối tượng, phạm vi, thời gian, phương pháp nghiên cứu:
-Đối tượng: Các vùng nông thôn có sự chuyển đổi đất nông nghiệp
sang đất khu đụ thị đặc biệt là các vùng ngoại thành và ven đô Hà Nội
-Phương pháp nghiên cứu: Chủ yếu sử dụng phương pháp so sánh,
định tính, tổng hợp trên cơ sở các số liệu đã được thu thập, từ đó rút ra
những kết luận, những nhận định, diễn biến xảy ra trong thực tế và xu
hướng trong tương lai.
- Pham vi nghiên cứu: Vùng ngoại thành ven đô thành phố Hà Nội,
như các khu đô thị như Trung Hòa Nhân Chính, Định Công, Đông Anh,…
- Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2001 đến nay
3.Tài liệu tham khảo
- Giáo trình “kinh tế đô thị” của GS.TS Nguyễn Đình Hương và Thạc sĩ
Nguyễn Hữu Đoàn. Nhà xuất bản giáo duc 2002
- Giáo trình “quản lý đô thị” của GS.TS Nguyễn Đình Hương và Thạc s ĩ
Nguyễn Hữu Đoàn. Nhà xuất bản thống kê
-Trang web vietbaovietnam.vn
-Trang web vn eppress.vn
-Trang web bộ nông nghiệp phát triển nông thôn
5
5
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
-Trang web bộ lao động thương binh xã hội
-Trang web bộ t ài nguyên môi trường
-Trang web cục thông kê

Qua điều tra, khảo sát, việc thu hồi đất nông nghiệp và đất ở đã ảnh
hưởng trực tiếp tới đời sống kinh tế, xã hội của nông dân. Ở những nơi bị
thu hồi đất, có đến 67% số hộ vẫn phải quay lại nghề nông, chỉ có 13% có
nghề mới ổn định. Nhưng ngặt một nỗi, những hộ dân muốn quay lại nghề
cũ cùng chẳng có đất mà sản xuất, cuối cùng họ rơi vào cảnh thất nghiệp,
kéo theo hàng loạt tệ nạn xã hội như rượu chè, cờ bạc… Nan giải hơn cả là
điều kiện sống của người nông dân đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi chỉ có
29% số hộ có điều kiện sống tốt hơn, còn lại tới 34,5% hộ mức sống thấp
hơn so với trước khi bị thu hồi đất. Sau khi bị thu hồi, 60% số hộ vẫn chủ
yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, 9% số hộ làm dịch vụ, 6% số hộ sinh kế
bằng công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp, còn lại là các ngành nghề khác.
7
7
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
Chỉ có 13% số hộ có thu nhập tăng hơn trước, trong khi có tới 53% số hộ
thu nhập giảm so với trước. Bản thân nông dân là những người nghèo nhất,
nhưng cùng với quá trình Đô thị hoá, họ lại bị kéo vào vòng xoáy của nghèo
đói! Theo điều tra, phần lớn số tiền đền bù đất, người nông dân đều dùng
vào việc mua sắm, xây dựng nhà cửa, có tiết kiệm lắm cũng chỉ được được
5-7 năm là họ tiêu hết số tiền đó và hậu quả người dân rơi vào tình trạng vô
sản. Và cũng chính điều này dẫn đến số lao động dôi dư ra, nhất là độ tuổi
từ 35-60 còn tồn rất nhiều.
Cũng theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có một lượng
lớn diện tích đất nông nghiệp được chuyển đổi mục đích sử dụng, trong đó
các khu vực kinh tế trọng điểm là nơi có diện tích chuyển đổi lớn nhất,
chiếm trên 50% diện tích thu hồi. Điều đáng lưu ý là hầu hết diện tích đất bị
chuyển đổi nói trên đều thuộc các vị trí thuận tiện cho canh tác, thu hoạch,
vận chuyển, chế biến và tiêu thụ (những nơi gần trung tâm, các trục đường
lớn) tại Hà Nội. Thực trạng trên đã ảnh hưởng lớn tới đời sống và việc làm
của hàng chục vạn người dân. Theo đánh giá của các cơ quan chức năng,

tuyên truyền hướng dẫn cho người lao động còn hạn chế.
Hầu hết các hộ nông dân ở Hà Nội sau khi bị thu hồi ruộng đất đời
sống khó khăn do không có việc làm mà "miệng ăn núi lở". Đã xuất hiện
những tệ nạn xã hội như nghiện hút, cờ bạc, trộm cắp, mại dâm … ở các
vùng ven được "đô thị hoá". Bên cạnh đó, những vấn đề về môi trường như
9
9
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
ô nhiễm nguồn nước, giảm diện tích cây xanh, chất thải chưa được xử lý …
cũng xuất hiện tại các khu công nghiệp, đô thị mới trong thành phố
5.2 Chính sách nào giải quyết tình trạng mất đất của người dân trong
quá trình đô thị hoá
Để giải quyết tình trạng nông dân mất đất, lãnh đạo Bộ Lao động –
Thương binh&Xã hội cho rằng, Hà Nội cần có chính sách đào tạo nghề đi
trước, đón đầu khi có kế hoạch, quy hoạch phát triển, để đến khi công trình
hoàn thành, các doanh nghiệp có thể tuyển dụng lao động vào làm việc
ngay. Bộ đã đề ra giải pháp trong thời gian tới sưc hỗ trợ cho đào tạo dạy
nghề cho người lao động vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông
nghiệp. Theo đó, lập quỹ hỗ trợ đào tạo tại chỗ chuyển đổi nghề đối với lao
động trên 35 tuổi với những công việc không đòi hỏi kĩ năng phức tạp. Sở
Lao Động và Thương Binh Xã Hội Hà Nội dự kiến mỗi người ở độ tuổi lao
động khi bị thu hồi đất nông nghiệp nếu muốn tham gia học nghề để
chuyển đổi việc làm sẽ được hưởng một xuất đào tạo trị giá 1,5 triệu
đồng/người. Ngoài ra, Sở đề xuất thêm đối tượng thụ hưởng chính sách ưu
đãi học nghề sẽ bao gồm cả con em nông dân từ bậc học phổ thông đến
học nghề, cao đẳng và đại học Giải pháp khác là đào tạo phương pháp quản
lý tiếp cận thị trường cho đội ngũ kinh doanh vừa và nhỏ, tạo cơ hội mở
rộng sản xuất, thu hút thêm lao động.
Hà Nội cũng đã chọn xuất khẩu lao động như một hướng tích cực
trong giải quyết việc làm. Nhưng việc đẩy mạnh công tác xuất khẩu lao

11
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
Bộ Lao Động Thương Binh và Xã Hội nghiên cứu thành lập quỹ hỗ trợ
giải quyết việc làm : quỹ này được hình thành từ một phần của khoản tiền
sử dụng đất, tiền thuê đất nộp ngân sách nhà nước của doanh nghiệp khi
sử dụng đất, tiền chênh lệch giữa giá đất đền bù với đất nông nghiệp trước
khi bị thu hồi và giá đất chuyên dụng đã được chuyển đổi sau khi thu hồi.
Theo Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Mai Ái Trực, chuyển
mục đích sử dụng đất nông nghiệp không chỉ sang đất công nghiệp mà còn
để sản xuất dịch vụ; mở rộng đô thị; xây dựng kết cấu hạ tầng. Việc chuyển
đổi này là tất yếu, phù hợp với chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phù hợp với lao
động trong quá trình Đô thị hoá Hà Nội. Tuy nhiên thời gian qua bên cạnh
mặt tốt đáp ứng nhu cầu cho phát triển hạ tầng, phát triển dịch vụ … thì
cũng còn tồn tại một số vấn đề đặc biệt là vấn đề giải quyết việc làm cho
những người bị thu hồi đất. Phải có chính sách đền bù thoả đáng cho người
bị thu hồi đất; giải quyết việc làm trên cơ sở định cư tại chỗ là chính. Ví dụ,
bên cạnh khu công nghiệp, dịch vụ phải qui hoạch tái định cư, xây dựng khu
dân cư tự phục vụ chính khu công nghiệp dich vụ đó. Một giải pháp nữa,
không chỉ đào tạo nghề cho nhưng nơi đã đền bù giải toả mà phải chủ động
có kế hoạch đào tạo đối với những vùng dự kiến chuyển mục đích sử dụng
đất từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Một giải pháp nữa, trong khâu
chỉ đạo tổ chức thực hiện đền bù giải phóng mặt bằng thì việc tái định cư và
giải quyết việc làm cho người lao động không còn đất sản xuất phải được
coi là bộ phận cấu thành quan trọng không thể thiếu trong phương án đền
bù giải toả thu hồi đất. Hội đồng giải phóng mặt bằng ở địa phương nên có
ngành Lao động xã hội tham gia, đối với những khu vực giải toả đất của
12
12
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
nông dân nên có Hội nông dân tham gia để họ được nói lên tiếng nói của

phải ly nông. Để giải quyết bế tắc, có ý kiến đề xuất : thay tiền bằng thẻ. Cụ
thể là : trong số nông dân phải ly nông có khoảng 18.000 người có nhu cầu
chuyển đổi nghề với định mức 25.000 đồng/m
2
, đất bị thu hồi để chuyển
đổi nghề có tổng kinh phí đào tạo khoảng 10,4 tỷ đồng. Thay vì việc hỗ trợ
bằng tiền mặt sẽ hỗ trợ bằng thẻ ưu đãi học nghề. Với tấm thẻ này người
dân có thể học một nghề nào đó tại bất kỳ trung tâm dậy nghề nào ở Hà
Nội.
Không những thế, sức ỳ tâm lý, thói quen, tác phong lao động của
người nông dân cũng là một trở ngại. Mặc dù có tiền đền bù, hỗ trợ đào tạo
nghề song không phải ai cũng biết đầu tư để tạo việc làm và có thu nhập ổn
định. Phần lớn các hộ nông dân đã sử dụng tiền để xây dựng nhà cửa, mua
sắm trang thiết bị phục vụ sinh hoạt mà không quan tâm tới học nghề,
chuyển nghề.
Điều quan trọng là các chính sách trên phải được xây dựng đồng bộ
ngay từ khi quy hoạch chứ không để đến khi thu hồi đất mới đề ra chính
sách giải quyết.
14
14
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
Nhà nước đã ban hành nhiều chủ chương, chính sách giúp thực hiện
quá trình thu hồi đất và giải quyết việc làm cho các hộ gia đình bị thu hồi
đất. Các địa phương đã ban hành và tổ chức thực hiện các chính sách cụ
thể đối với người dân thông qua thực hiện các văn bản chỉ đạo của Chính
Phủ như: Luật đất đai năm 2003, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP về bồi
dưỡng,hỗ trợ và tái định cư khi Nhà Nước thu hồi đất; Nghị quyết số
01/2004/NĐ-CP củ Chính Phủ về 1 số giả pháp chủ yếu tập trung chỉ đạo,
điều hành thực hiện ngân sách nhà nước năm 2004, Giải pháp thì đã có,
việc thực hiện các giả pháp này trên thực tế đang gặp nhiều khó khăn và

đô thị và kinh tế khu vực ngày càng chặt chẽ, tác dụng động lực xã hội của
đô tị ngày càng tăng cường.
Đô thị hoá chứa đựng nhiều hiện tượng và biểu hiện dưới nhiều hình
thức khác nhau, vì vậy có thể nêu lên khái niệm dưới nhiều góc độ.
Trên quan điểm một vùng : đô thị hoá là một quá trình hình thành , phát
triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị .
Trên quan điểm kinh tế quốc dân : Đô thị hoá là sự phân bố các yếu tố
lực lượng sản xuất , bố trí dân cư những vùng không phải đô thị thành đô
thị.
16
16
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
Đô thị hoá là sự quá độ từ hình thức sống nông thôn lên hình thức sống
đô thị. Khi kết thúc thời kỳ quá độ thì các điều kiện tác động đến đô thị
cũng thay đổi và xã hội sẽ phát triển trong điều kiện mới … đặc biệt là thay
đổi cơ cấu dân cư.
Đô thị hóa mang tính xã hội và lịch sử và là sự phát triển về quy mô, số
lượng, nâng cao vai trò của đô thị trong khu vực và hình thành các chùm đô
thị.
Đô thị hoá gắn liền với sự biến đổi sâu sắc về kinh tế – xã hội của đô thị
và nông thôn trên cơ sở phát triển công nghiệp giao thông vận tải, xây
dựng, dịch vụ. Do vậy đô thị hoá không thể tách rời một chế độ kinh tế – xã
hội. Phương hướng và điều kiện phát triển của quá trình đô thị hoá phụ
thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.
Ở các nước phát triển, đô thị hoá đặc trưng cho các yếu tố phát triển
chiều sâu ( điều tiết và khai thác tối đa các ích lợi , hạn chế bất lợi của quá
trình đô thị hoá ). Đô thị hoá nâng cao điều kiện sống và làm việc công
bằng xã hội, xoá bỏ khoảng cách thành thị và nông thôn.
Ở các nước đang phát triển, như Việt Nam, đô thị hoá đặc trưng cho sự
bùng nổ về dân số, còn sự phát triển của công nghiệp tỏ ra yếu kém. Sự gia

18
18
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
Chỉ tiêu
Vùng ven
đô
Vùng đa
dạng hoá
Vùng thuần
lúa
Vùng thuỷ sản
ven biển
Tổng diện tích đất/hộ (m
2
) 2.546,0 3.258,0 3.262,5 4.164,1
Đất nông nghiệp bq/hộ (m
2
) 2.240,0 2.850,8 2.976,2 2.967,6
Đất nông nghiệp bq/khẩu (m
2
) 504,6 732,6 677,2 777,8
DT canh tác bq/hộ (m
2
) 1.653,6 2.381,4 2.941,2 2.173,7
Số khẩu bq/hộ (người) 4,3 4,0 4,6 4,0
Lao động bq/hộ (LĐ) 3,0 2,7 2,6 3,1
Nguồn: Điều tra thực địa, 2005
Theo hội nông dân Viêt Nam: Quá trình xây dựng các khu đô thị, cơ sở
hạ tầng, mỗi năm cả nước có gần 200000 ha đất nông nghiệp bị chuyển đổi
mục đích sử dụng. Tương ứng với mỗi hộ gia đình có khoảng 1,5 lao động

châu Á. Quá trình đô thị hoá thấy rõ nhất là tại các thành phố của bất kì
quốc gia nào.Hà Nội của chúng ta cũng không ngoai lệ. Sự thay đổi diễn ra
từng ngày từng giờ đem dến cho Hà Nội cơ hội để trở thành một thành phố
phồn vinh. Quá trình mở rộng thành phố cho khu công nghiệp hay khu đô
thị mới đã khiến thủ đô có một diện mạo mới, những cũng ảnh hưởng
không nhỏ đến một bộ phận người nông dân nằm trong diện quy hoạch.Họ
đã hi sinh mảnh đất cha ông để lại gắn bó với họ bao năm tháng qua để cho
sự phát triển của thành phố. Và cái họ nhận được là gì?
* Thuận lợi:
Thứ nhất, họ nhận được một khoản tiền đền bù không nhỏ so với thu
nhập hàng ngày của họ khi làm công việc nghề nông vất vả. Theo số liệu
thống kê thì thu nhập trung bình của một người nông dân là 18
triệu/ha.Trung bình một nông dân của khu vực miền Bắc có trung bình là
0,25ha đất nông nghiệp. Bình quân thu nhập trung bình của nông dân là 4
triệu. Khi được đền bù những người nông dân mất đất có thể được nhận từ
21
21
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
hàng chục đến hàng trăm triệu đồng. Nếu biết sử dụng số tiền đó hiệu quả
thì họ có thể thay đổi cuộc sống mình. Bằng cách học nghề mới, kinh doanh
nhỏ hoặc cỏ thể xuất khẩu lao động,… Tất cả nằm ở sự quyết định của họ,
nếu họ biết nắm giữ họ có thể khiến cuộc sống khá hơn nhưng cũng có thể
dẫn họ tới ngõ cụt.
Thứ hai, cũng như tất cả người dân khác những người nông dân cũng
nhận được trợ cấp xã hội nhiều hơn. Một khi thành phố phát triển, ngân
sách của thành phố cũng nhiều hơn, thì các dịch vụ y tế, giáo dục, an ninh
cũng được cải thiện hơn.Theo số liệu thống kê của tổng cục thống kê Hà
Nôi, số trạm y tế, trường học của năm nay cao hơn năm sau.
Sự đô thị hoá cũng kéo theo đó là làng xã trở nên nhộn nhịp hơn bởi
các dịch vụ đã về tận đây để đáp ứng nhu cầu của người dân. Moị dịch vụ

Do thiếu trình độ nên sau khi bị thu hồi đất sản xuất thì có tới 67%
nông dân vẫn giữ nghề cũ (sản xuất nông nghiệp), 13% chuyển sang nghề
mới, 20% không có việc hay công việc tạm thời không ổn định.
23
23
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
Nhìn vào số liệu trên nhận ra bất cập việc làm của nông dân sau khi
mất đất, đó là khi đất bị thu hồi nhưng có một bộ phận lớn chưa chuyển đổi
việc làm nông trong khi không còn đất.Với số liệu này, nhà nước phải tìm
giải pháp .cho 80% số nông dân chưa có việc làm hoặc có việc làm không ổn
định Qua thống kê, phân tích có thể thấy rằng những người nông dân sau
khi mất dất vẫn không thoát ra khỏi cái vòng luẩn quẩn của đói nghèo. Số
tiền họ được nhận đền bù chưa được sử dụng đúng cách. Như phân tích ở
phần thuận lợi, việc sử dụng đồng tiền đền bù sao có hiệu quả có thể làm
cải thiện cuộc sống hiện tại của họ nhưng thực tế cho thấy họ chưa sự dụng
đồng tiền này hiệu quả. Việc không có việc làm kéo theo nhiều vấn nạn cho
xã hội. Trước hết, những người thất nghiệp này sẽ trở thành gánh nặng cho
xã hội, họ sẽ là những thành phần ăn bám xã hội. Thứ hai, “nhàn cư vi bất
thiện”, khi mà cuộc sống quá khó khăn, khi quanh họ đầy những cám đỗ họ
rất có khả năng sa ngã. Người nông dân vốn dĩ bản chất thật thà, nên họ sẽ
24
24
Ảnh hưởng đô thị hóa đến các hộ nông dân bị mất đất ở Hà Nội
rất bị lôi kéo tham gia vào những việc sai trái. Hẳn chúng ta không quên vụ
án nông dân mang đơn đi kiện cáo ầm ĩ vì cho rằng không được đền bù
thoả dáng. Không dám bàn luận ai đúng ai sai trong chuyện này chỉ muốn
nhấn mạnh rằng nông dân rất dễ bị lôi kéo. Nếu không có người nói thế này
thế khác thì làm gì có chuyện hàng trăm người nông dân rồng rắn đi kiện
gây nên dư luận không nhỏ lúc bây giờ.
Thứ ba, người nông dân trước đây là nông dân thuần tuý thu nhập