BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

CHU THÁI HÀ

ðÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA KHOẢNG CÁCH VÀ PHÂN
BÓN ðẾN SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT,
PHẨM CẤP CÂY THIÊN MÔN ðÔNG TẠI THANH TRÌ
NĂM 2013

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI – 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

CHU THÁI HÀ

ðÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA KHOẢNG CÁCH VÀ PHÂN
BÓN ðẾN SINH TRƯỞNG PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT,
PHẨM CẤP CÂY THIÊN MÔN ðÔNG TẠI THANH TRÌ
NĂM 2013


Page i


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện ñề tài, bản thân tôi luôn nhận ñược sự quan tâm
giúp ñỡ chỉ bảo tận tình của các thầy, cô giáo trong khoa Nông Học Trường ðại
học Nông nghiệp Hà Nội, cùng các phòng, ban của nhà trường ñã tạo ñiều kiện
thuận lợi nhất ñể em hoàn thành báo cáo khóa luận tốt nghiệp này.
Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo TS. Ninh Thị
Phíp bộ môn cây công nghiệp và cây thuốc ñã hướng dẫn, chỉ bảo, giúp ñỡ tận
tình, chu ñáo trong suốt thời gian thực tập ñề tài tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn Trung tâm Chuyển giao KHCN và phát
triển dược liệu – Viện Dược liệu ñã tạo ñiều kiện giúp ñỡ tôi thực hiện và
hoàn thành các thí nghiệm và luận văn.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia ñình, bạn bè và người thân ñã
giúp ñỡ, ñộng viên tôi trong trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Hà Nội, ngày.......tháng.......năm 2014
Tác giả

Chu Thái Hà

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
[Type text]

Page ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ðOAN
LỜI CẢM ƠN

1.6 TÁC DụNG DƯợC LÍ VÀ CÔNG DụNG CủA CÂY THIÊN MÔN ðÔNG ...................... 12
1.7 Bộ PHậN Sử DụNG CủA CÂY THIÊN MÔN ðÔNG ................................................ 12
1.8 CƠ Sở XÁC ðịNH PHÂN BÓN VÀ KHOảNG CÁCH TRồNG..................................... 13
1.8.1 Cơ sở xác ñịnh phân bón ....................................................................... 13
1.8.2 Cơ sở xác ñịnh khoảng cách gieo trồng hợp lý ....................................... 15
1.9 MộT Số NGHIÊN CứU XÁC ðịNH LIềU LƯợNG PHÂN BÓN ðốI VớI CÂY DƯợC LIệU 16
1.10 MộT Số NGHIÊN CứU XÁC ðịNH KHOảNG CÁCH TRồNG ðốI VớI CÂY DƯợC LIệU
........................................................................................................................... 16
1.11 MộT Số NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHÂN BÓN VÀ KHOảNG CÁCH TRÊN
NHỮNG CÂY TRỒNG KHÁC. .................................................................................. 18
1.12 Kỹ THUậT TRồNG TRọT CÂY THIÊN MÔN ðÔNG............................................. 22
1.12.1 Giống và kỹ thuật làm giống ................................................................ 22
1.12.2 Thời vụ trồng....................................................................................... 23
1.12.3 Kỹ thuật làm ñất .................................................................................. 23
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
[Type text]

Page iii


1.12.4 Phân bón và kỹ thuật bón phân ........................................................... 24
1.12.5 Kỹ thuật trồng và chăm sóc .................................................................. 25
1.12.6 Phòng trừ sâu bệnh .............................................................................. 26
1.12.7 Thu hoạch, sơ chế và bảo quản ............................................................ 26
1.12.8 Tiêu chuẩn dược liệu ............................................................................ 26
CHƯƠNG 2. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

27

2.1 VậT LIệU, ðịA ðIểM VÀ THờI GIAN NGHIÊN CứU .............................................. 27

3.12 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN THờI GIAN SINH TRƯởNG CủA CÂY ........ 53
3.13 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN ðộNG THÁI TĂNG TRƯởNG CHIềU CAO
CÂY .................................................................................................................... 54
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
[Type text]

Page iv


3. 14 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN ðộNG THÁI TĂNG TRƯởNG ðƯờNG KÍNH
TÁN CÂY ............................................................................................................. 56
3.15 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH TRồNG ðếN ðộNG THÁI RA NHÁNH CÂY ...... 58
3.16 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN ðếN ðộNG THÁI RA Củ .......................... 61
3.17 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN ðộNG THÁI TĂNG TRƯởNG KHốI LƯợNG Củ
........................................................................................................................... 64
3.18 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN ðộNG THÁI TÍCH LŨY CHấT KHÔ ........... 66
3.19 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN CÁC YếU Tố CấU THÀNH NĂNG SUấT ...... 68
3.20 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN NĂNG SUấT CÂY THIÊN MÔN ðÔNG ...... 69
3.21 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN PHẩM CấP CÂY THIÊN MÔN ðÔNG ......... 70
3.22 ẢNH HƯởNG CủA KHOảNG CÁCH ðếN HIệU QUả KINH Tế ............................................. 72
KẾT LUẬN VÀ ðỀ NGHỊ

73

1 KếT LUậN......................................................................................................... 73
2 ðề NGHị........................................................................................................... 73
TÀI LIỆU THAM KHẢO

74


Trung bình

NXB NN

Nhà xuất bản nông nghiệp

NS

Năng suất

NSCT

Năng suất cá thể

NSLT

Năng suất lý thuyết

NSTT

Năng suất thực thu

NSK

Năng suất khô

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp
[Type text]

Page vi


thái ra nhánh cây qua các tháng
3.4

ðồ thị thể hiện sự ảnh hưởng của các mức bón phân khác nhau
ñộng thái ra củ thiên môn ñông

3.5

45

ðồ thị thể hiện sự ảnh hưởng của các khoảng cách trồng khác
56

nhau ñến tăng trưởng chiều cao qua các tháng
3.6

ðồ thị thể hiện sự ảnh hưởng của các khoảng cách trồng khác
nhau ñến ñộng thái tăng trưởng ñường kính tán cây qua các tháng

3.7

58

ðồ thị thể hiện sự ảnh hưởng của các khoảng cách ñến ñộng thái
ra nhánh cây qua các tháng

61

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

thái mỏng, phơi hay sấy khô. Củ hình thoi, tròn dài, hai ñầu nhỏ nhưng tầy,
dài 6-20cm. Mầu trắng vàng hoặc nâu, vàng nhạt, có chất dầu hơi trong.
Mặt ngoài có vằn dọc nhỏ hoặc rãnh dọc. Khi khô, chất cứng nhưng dòn.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 1


Chưa khô thì chất mềm, dính, chỗ vết bẻ như chất sáp, mầu trắng vàng, hơi
trong, giữa có nhân trắng, không trong.
Cây Thiên môn ñông trong y học ñược dùng làm phương thuốc chữa
nhiều bệnh trong ñó chủ yếu như: kháng khuẩn, chống khối u, giảm ho, lợi
tiểu, thông tiện, cường tráng
Trên thực tế Thiên môn ñông chưa có một công bố nào chi tiết về
nghiên cứu trồng trọt vì thế việc nghiên cứu cơ bản ñặc biệt ñể xây dựng
một qui trình trồng trọt cho cây thiên môn ñông là một việc làm rất cần
thiết. Bên cạnh ñó, trong những năm gần ñây, nhu cầu sử dụng cây Thiên
môn ñông tăng cả về chất lượng và số lượng trong khi diện tích gieo trồng
chưa thể ñáp ứng ñược thị trường trong nước cũng như ngoài nước.
ðể góp phần giải quyết những vấn ñề trên, ñược sự hướng dẫn trực
tiếp của tiến sĩ Ninh Thị Phíp, tôi tiến hành làm ñề tài: “ðánh giá ảnh
hưởng của khoảng cách và phân bón ñến sinh trưởng phát triển, năng suất
và phẩm cấp cây Thiên môn ñông tại Thanh Trì năm 2013”
2 Mục ñích và yêu cầu
2.1 Mục ñích
Xác ñịnh ñược khoảng cách trồng và công thức bón phân phù hợp
cho Thiên môn ñông ñạt ñược năng suất, phẩm cấp cao.
2.2 Yêu cầu
ðánh giá ảnh hưởng của khoảng cách trồng ñến sinh trưởng, phát
triển, năng suất dược liệu Thiên môn ñông tại Trung tâm chuyển giao Khoa

Thiên môn ñông là cây dược liệu quý và ñang có triển vọng phát
triển trên thế giới. Thiên môn ñông, ñược coi là một dược liệu lâu ñời giúp
chống lại bệnh ung thư ở Trung Quốc và Hàn Quốc. Trong y học cổ truyền,
Thiên môn ñông ñược dùng như một phương thuốc chữa nhiễm trùng, sốt
và các bệnh viêm khác.
Tại Việt Nam cây ñược trồng lấy rễ củ làm thuốc chữa phổi khô ho
khan, lao phổi, viêm họng mãn tính, ho gà, họng khô khát nước, buồn
phiền mất ngủ, bạch hầu, viêm mũi, ñái tháo ñường, táo bón kéo dài. Dùng
ngoài giã ñắp trị ñinh nhọt, viêm mủ da và rắn cắn.
Thiên môn là cây ưa sáng, có thể hơi chịu bóng, nhất là thời kỳ cây
còn nhỏ. Cây có hiện tượng nửa tàn lụi về mùa ñông hoặc mùa khô (ở các
tỉnh phía Nam). Ở miền Bắc, vào giữa mùa xuân thường thấy các chồi
măng mọc lên từ gốc. Loại chồi này sinh trưởng nhanh trong mùa hè – thu,
tạo thành thân leo cuốn trùm lên các giá thể. Thiên Môn có thể sống ñược
trên nhiều loại ñất, kể cả loại ñất cát tương ñối khô ở vùng ven biển. Cây ra
hoa quả nhiều hàng năm; tái sinh tự nhiên từ hạt và chồi gốc sau khi ñã thu
hoạch rễ củ(Phạm Thu Thủy, 2013).
Dược liệu Thiên môn ñược sử dụng ở miền Bắc chủ yếu do trồng
trọt. Trong khi ñó, ở một số tỉnh ven biền miền Trung, như Quảng Ngãi,
Bình ðịnh, Phú Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận… có khá nhiều Thiên môn
mọc hoang dại. Do không bị khai thác thường xuyên, nên ở ñây bộ rễ của
cây có thể gồm hàng trăm rễ củ và dài ñến 50cm.
Cây thuộc dạng dây leo, có thể bò trên giàn hoặc bò dưới mặt ñất,
thân mang nhiều cành 3 cạnh, dài nhọn, biến ñổi thành lá giả hình lưỡi
liềm. Lá thật rất nhỏ, trông như vẩy. Mùa hạ ở kẽ lá mọc hoa trắng nhỏ.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 4





Bảng 1.1: Phân bố cây Thiên môn ñông ở một số quốc gia thuộc
châu Á
Quốc gia

Thiên môn ñông
Trồng

Mọc hoang

Trung Quốc

*

*

Nhật Bản

*

*

Hàn Quốc

*

*

Triều Tiên


*
(Nguồn: Phạm Thu Thủy, 2013; Hoàng Lê Sơn, Nguyễn Phúc Anh, 2013)

b. Tại Việt Nam
Thiên môn ñông mọc hoang nhiều ở các tỉnh ven biển miền Trung và
các ñảo lớn như Phú Quốc, Côn ðảo.
Thiên môn ñông ñược trồng khắp nơi ở nước ta, tốt nhất là các tỉnh
ven biển và ñồng bằng. Thiên môn ñông có khả năng thích ứng rộng và có
thể trồng trên nhiều loại ñất khác nhau từ ñất phù sa cho ñến ñất ñồi núi,
ñất cát ven biển. ðộ Ph từ 5,0 - 8,0. Có thể trồng dưới tán có ñộ che phủ
20 – 50%.
ðất thịt pha cát, ñất có ñộ mùn cao là những chất ñất thích hợp nhất
cho thiên môn ñông, các vùng ñất nhiều cát nhiều nắng là nơi thiên môn
ñông phát triển và cho năng suất cao. Là cây ưa ẩm nhưng không chịu ñược

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 6


ngập úng gây thoois củ cây sinh trưởng phát triển kém. Vì thế ñất trồng
Thiên môn ñông nên chọn ñất cao và thoát nước(Phạm Thu Thủy,2013)
Bảng 1.2. Phân bố cây Thiên môn ñông ở một số tỉnh thành
và ñảo tại Việt Nam
Thiên môn ñông

Tỉnh - ðảo
Trồng


Phú Quốc

*

*

Côn ðảo

*

*

Hà Nội

*

*

(Nguồn: Phạm Thu Thủy, 2013; Hoàng Lê Sơn, Nguyễn Phúc Anh, 2013)

1.3 Nguồn gốc phân loại các loài thuộc chi Asparagus sp.
Cây thiên môn ñông(Asparagus cochinchinensis) là một loài thuộc
chi măng tây(Asparagus sp.) vì vậy cây cũng mang nhiều ñặc tính chung so
với các loài khác cùng chi.
Chi Măng tây(Asparagus) bao hàm một số dạng sống, từ các loài cây
thân mọc thẳng sống ở rừng mưa, bán hoang mạc cho ñến những loại dây
leo. Sự khác biệt giữa các loài này ñến từ các quần xã và hệ sinh thái mà
chúng sinh sống trong ñó, và quá trình sinh thái và tiến hóa nhằm giúp
chúng sinh trưởng, phát triển, thay ñổi, thích nghi. Hạt các cây này phần
lớn ñược phát tán nhờ các loài chim