Khoa Cơ khí Động lực

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………............
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 5

V. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Trang 5

VI. CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trang 6

PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

Trang 8

I. Khái quát chung về hệ thống lái

Trang 8

II. Sơ đồ cấu tạo hệ thống lái
2.1. Sơ đồ cấu tạo hệ thống không có trợ lực

Trang1
0

2.2. Sơ đồ cấu tạo hệ thống lái có trợ lực

Trang10

2.3.Sơ đồ hệ thống lái có điện tử điều khiển


Trang 5

Trang55

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 2


Khoa Cơ khí Động lực

LỜI NÓI ĐẦU
Ngày nay ô tô được sử dụng rộng rãi như một phương tiện đi lại thông dụng , các
trang thiết bị ,bộ phận trên ô tô ngày càng hoàn thiện hơn và hiện đại đóng vai trò quan
trọng đốivới việc đảm bảo độ tin cậy , an toàn cho người vận hành và chuyển động của
ô tô.
Là những sinh viên được đào tạo tại trường ĐHSPKT Hưng Yên chúng em được
các thầy cô trang bị cho những kiến thức cơ bản về chuyên môn. Để tổng kết và đánh
giá quá trình học tập và rèn luyện tại trường chúng em được giao đề tài :”Xây dựng
quy trình phục hồi và sửa chữa hệ thống lái”.
Em rất mong rằng khi đề tài của chúng em được hoàn thành sẽ đóng góp một
phần nhỏ vào công tác giảng dạy và học tập của môn này . Đồng thời có thể là tài liệu
tham khảo cho các bạn học sinh – sinh viên chuyên ngành ô tô và các bạn sinh viên
học tại các chuyên ngành khác thích tìm hiểu về kỹ thuật ô tô.
Trong quá trình thực hiện đồ án, do trình độ và sự hiểu biết còn hạn chế. Nhưng
được sự chỉ bảo của các thầy (cô) trong khoa đặc biệt là thầy hướng dẫn :Trần Văn
Đăng , nay đề tài của chúng em đãđược hoàn thành đúng thời hạn .Tuy vậy đề tài còn
nhiều thiếu sót , kính mong các thầy (cô ) đóng góp ý kiến để đề tài của chúng em
được hoàn thiện hơn.
Chúng em xin chân thành cảm ơn !

nguồn tài nguyên thiên nhiên như :Than đá, dầu mỏ … Bị khai thác bừa bãi nên ngày
càng cạn kiệt.Điều này đặt ra bài toán khó cho ngành động cơ đốt trong nói chung và ô
tô nói riêng, đó là phải đảm bảo chất lượng khí thải và tiết kiệm nhiên liệu .Các hang
sản xuất ô tô như FORD , TOYOTA , MESCEDES … đã có rất nhiều cải tiến về mẫu
mã ,kiểu dáng công nghệ cũng như chất lượng phục vụ của xe , nhằm đảm bảo an toàn
cho người sử dụng , tiết kiệm nhiên liệu và giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường . Để đáp
ứng được những yêu cầu đó thì các hệ thống điều khiển trên ô tô nói chung và “Hệ
thống lái” nói riêng phải có sự hoạt động an toàn , chính xác ,độ bền cao…
Trên thực tế trong các trường kỹ thuật của nước ta hiện nay thì trang thiết bị cho
sin viên , học sinh thực hành còn thiếu rất nhiều , đặc biệt là thiết bị , mô hình thực tập
tiên tiến hiện đại .Tài liệu về các hệ thống điều khiển hiện đại trên ô tô còn thiếu chưa
được hệ thống hóa một cách khoa học . Các bài tập hướng dẫn thực tập , thực hành còn
Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 4


Khoa Cơ khí Động lực

thiếu thốn . Vì vậy người kỹ thuật viên ra trường gặp khó khăn , khó tiếp xúc với
những kiến thức thiết bị tiên tiến trong thực tế .

2 . Ý nghĩa của đề tài.
-Đề tài giúp sinh viên năm cuối khi sắp tốt nghiệp có thể củng cố kiến, tổng
hợp và nâng cao kiến thức chuyên ngành cũng như những kiến thức ngoài thực tế
, xã hội.Đề tài còn thiết kế chế tạo thiết bị , mô hình để các sinh viên trong
trường và khoa cơ khí động lực tham khảo .
-Đề tài nghiên cứu về “Hệ thống lái” không chỉ giúp cho chúng em tiếp cận với
thực tế mà còn trở nên quen thuộc với học sinh- sinh viên . Tạo tiền đề nguồn tài liệu
cho các bạn học sinh – sinh viên các khóa sau có them nguồn tài liệu để nghiên cứu,



Khoa Cơ khí Động lực

V .NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
- Phân tích đặc điểm, kết cấu, nguyên lý làm việc của “Hệ thống lái”.
-

Tổng hợp các phương án kết nối, kiểm tra, chẩn đoán, sửa chữa và phục hồi của
“Hệ thống lái”.

-

Nghiên cứu và khảo sát các thông số ảnh hưởng tới “Hệ thống lái”.

-

Các bước thực hiện : Từ thực tiễn thực hành trên xưởng ô tô và từ các nguồn tài liệu
lý thuyết đưa ra hệ thống bài tập thực hành bảo dưỡng sửa chữa khắc phục hư hỏng
của “Hệ thống lái”.

VI .CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
1. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn .
a. Khái niệm
-Là phương pháp trực tiếp tác động vào đối tượng trong thực tiễn để làm bộc lộ
bản chất và các quy luật vận động của đối tượng.
b. Các bước thực hiện
Bước 1: Lập phương án kết nối kiểm tra chẩn đoán hư hỏng của “Hệ thống
lái”.
Bước 2: Lập phương án kết nối kiểm tra , chẩn đoán hư hỏng của “Hệ thống


Trang 7


Khoa Cơ khí Động lực

PHẦN II:
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
I .KHÁI QUÁT CHUNG VỀ HỆ THỐNG LÁI.
1.1. Chức năng :
Hệ thống lái dung để thay đổi hướng và giữ cho ô tô chuyển động thẳng
hoặc chuyển động quay vòng theo ý muốn của người điều khiển .
Hệ thống lái bao gồm các bộ phận sau :
 Vô lăng : Điều khiển hoạt động lái .
 Trục lái : Kết nối vô lăng và cơ cấu lái .
 Cơ cấu lái : Chuyển đổi mô men lái và góc quay từ vô lăng và các tay đòn
truyền chuyển động của cơ cấu lái tới các bánh trước trái và phải .

1.2Phân loại:
Có nhiều cách để phân loại hệ thống lái .
1.2.1 .Theo vị trí bố trí vành tay lái.
- Hệ thống lái bố trí vành tay lái bên trái ( theo luật đi đường bên phải).
- Hệ thống lái bố trí vành tay lái bên phải ( theo luật đi đường bên trái).
1.2.2 .Theo đặc điểm truyền lực.
- Hệ thống lái cơ khí .
- Hệ thống lái có trợ lực.
1.2.3. Theo kết cấu lái .
* Theo nhóm cơ cấu lái dùng trục vít lõm.
- Trục vít – bánh vít.
- Trục vít – cung răng.

- Đảm bảo ô tô quay vòng ở đường vòng với bán kính nhỏ nhất .
- Phục hồi vị trí êm và nhẹ nhàng.
- Đảm bảo khả năng an toàn bị động của xe . Không gây tổn thương cho
người lái khi xe gặp sự cố.

1.4. Điều kiện làm việc.
- Bánh xe đàn hồi chịu lực bên ( lực ly tâm , lực cản gió bên , đường
nghiêng…) , vận tốc lớn , góc quay vòng thường xuyên thay đổi dẫn đến
quan hệ hình học thay đổi gây nên trạng thái quay vòng thừa hoặc thiếu.
- Cơ cấu lái làm việc trong điều kiện không đảm bảo , chịu các lực rung
động do tải trọng của xe và do điều kiện mặt đường tác động lên cơ cấu.
- Làm việc ở nhiêt độ cao do điều kiện bôi trơn không đảm bảo giữa các chi
tiết như ổ bi , bạc tựa … làm tăng độ rơ vành tay lái , tăng lực điều khiển
vành lái , xuất hiện tiếng ồn khi quay vành lái .

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 9


Khoa Cơ khí Động lực

II .SƠ ĐỒ CẤU TẠO HỆ THỐNG LÁI .
2.1.Sơ đồ hệ thống lái không có trợ lực .

Hình1:Sơ đồ cấu tạo hệ thống lái không có trợ lực
1. Vành lái

4.Vỏ thanh răng


4. Đầu trục rô-tuyn

10. Cảm biến tốc độ

5. Van điều khiển

11. Thanh răng

6. Bình chứa

12. Xi lanh trợ lực

2.3. Sơ đồ cấu tạo của hệ thống lái có điện tử điều khiển

Hình 3:Hệ thống lái có điện tử điều khiển

III. CÁC BỘ PHẬN CHÍNH TRONG HỆ THỐNG LÁI .
3.1. Cơ cấu lái .
* Công dụng : cơ cấu lái biến đổi chuyển động quay của vành lái thành chuyển
động xoay và tịnh tiến của các chi tiết dẫn động lái . Cơ cấu lái hoạt động như
một hộp giảm tốc để tăng mô men tác động của người lái đến bánh xe dẫn hướng .
* Yêu cầu:
-

Có thể quay cả hai chiều để đảm bảo chuyển động ổn định .

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 11


Trang 12


Khoa Cơ khí Động lực

Hình 5:Cơ cấu lái loại bi tuần hoàn
- Các rãnh hình xoắn ốc được cắt trên trục vít và đai ốc bi , các viên bi thép
chuyển động lăn trong rãnh trục vít và rãnh đai ốc . Cạnh của đai ốc bi có răng để
ăn khớp với các răng trên trục rẻ quạt.
* Nguyên lý hoạt động .
- Khi trục vít quay thông qua các viên bi ăn khớp làm cho đai ốc bi chuyển động
tịnh tiến dẫn đến bánh răng của trục vành rẻ quạt quay theo.
3.1.3. Cơ cấu lái bánh răng – thanh răng.

Hình 6:Cơ cấu lái bánh răng-thanh răng
1. Khớp nối có đệm cao su.

8. Lò xo.

2. trục bánh răng.

9. Đệm tựa thanh răng.

3. ốc điều chỉnh .

10.Thanh răng.

4. ổ bi.

11.Đòn ngang.

đổi được để điều chỉnh hai bánh xe dân hướng.
- Khi quay vành tay lái , dầm cầu chuyển hướng xoay trong mặt phẳng
thẳng đứng tác động cho cần kéo dọc dịch chuyển thông qua cần quay trên làm
xoay bánh xe dẫn hướng bên trái . Cơ cấu hình thang lái có tác dụng làm bánh xe
dẫn hướng bên phải xoay theo góc độ phù hợp .

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 14


Khoa Cơ khí Động lực

Hình 8:Thanh dẫn động loại trục vít-thanh răng
3.2.2. Các chi tiết của cơ cấu dẫn động lái.
a).Các đòn dẫn động.

Hình 9: Đòn dẫn động
1. đòn ngang.
2. Khớp nối.
- Để giảm trọng lượng và tiết kiệm nguyên vật liệu , các đòn dẫn động lái
được làm bằng thép rỗng hình trụ . Đầu cuối của đòn có lỗ để lắp với khớp cầu .
Hình dạng kích thước các đồn này tùy thuộc vào vị trí , kết cấu và khoảng không
gian cho phép . Khi di chuyển các đòn kéo ngang đều có cơ cấu điều chỉnh chiều
dài , qua đó điều chỉnh độ chụm của hai bánh xe dẫn hướng . Cơ cấu điều chỉnh
chiều dài thanh kéo ngang thường dung ống ren có bu lông hãm .
b).Khớp cầu.

Hình 10:Khớp cầu
1. Chốt.


- Vành tay lái và trục tay lái được đặt trong buồng lái , là bộ phận cần thiết
để điều khiển chuyển động của xe . Vành tay lái và trục lái truyền lực điều khiển
đến cơ cấu lái . Trục lái tựa trên vỏ qua ổ bi hay bạc .
-Trục lái baogồm trục lái chính
truyền chuyển động quay của vô lăng
tới cơ cấu láivà ống đỡ trục lái để cố
định trục lái chính vào thân xe . Đầu
phía trên của trục lái chính được làm
thon và xẻ hình răng cưa và vô lăng
được xiết vào trục lái bằng một đai
ốc.
-Trục lái được gá với thân xe
qua một giá đỡ kiểu dễ vỡ do vậy khi
xe xảy ra sự cố ( xe bị đâm ) .Trục
lái
có thể dễ dàng bị phá sậpdo sự tác
động của người lái giúp an toàn cho
người lái . Đầu dưới của trục lái
chính nối với cơ cấu lái bằng khớp nối
mềm hoặc khớp các đăng để giảm
thiểu việc truyền chấn động từ mặt
đường qua cơ cấu lái lên vô lăng.

Hình 13:Trục và vành lái của hệ thống
lái chuyển hướng cả 4 bánh xe

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 17


7.Stato bơm (vòng cam)

15.Van phân phối

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 18


Khoa Cơ khí Động lực

Hình 15: Bơm phiến gạt
1. Bình dầu

6.Phiến gạt(cánh bơm)

2.Van xả không khí

7.Cụm van điều tiết áp suất

3. Đĩa phân phối

8.Vỏ bơm

4.Rôto quay

9.Nắp bơm

5.Trục quay

Hậu quả

-Xe khó điều
chỉnh.
-Gây mệt mỏi cho
người lái.

- Khung xe bị cong.
- Dẫn động lái điều chỉnh quá chặt do khe hở quá
nhỏ.
Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 19


Khoa Cơ khí Động lực

- Điều chỉnh sai độ chụm.

2. Độ rơ
vành tay lái
quá lớn

-Bánh xe dẫn động lái bị rơ lỏng quá mức.
-Cơ cấu lái quá rơ lỏng.

-Gây mất an toàn
khi lái.

3.Xe lạng

không theo ý
muốn.

-Tốn lực lái để giữ
phương chuyển
động của xe.
-Xe khó điều
khiển.

-Áp suất lốp hai bánh xe không đủ hoặc không
đều nhau.

-Xe khó điều
khiển.

-Độ nghiêng ngang của hai bánh xe không đều
nhau.

-Gây mệt mỏi cho
người lái.

-Độ lỏng của các thanh nối khớp cầu.

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 20


Khoa Cơ khí Động lực



2

-Tháo puly

-Van
xích tuýp
17

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Hình vẽ

Dụng cụ

Chú ý

Trang 21


Khoa Cơ khí Động lực

3

-Tháo nắp
bơm phía
trước(đệm)

-Tuýp 19



-Kìm
chuyên
dung,
vạch dấu

-Đánh dấu
chiều lắp
ghép cánh
gạt và
rôto.
Tránh làm
xước lòng
dẫn
hướng.

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 22


Khoa Cơ khí Động lực

-Tháo trục
bơm.
6

-Tháo
vòng hãm
và đưa


-Tháo phớt
và vòng bi.

Tránh làm
rách
gioăng
đệm.

8

-Tháo nút
van vòng
kín,van
điều áp và
lò xo ra.

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

-Clê
chòng 20

Trang 23


Khoa Cơ khí Động lực

5.1.3. Kiểm tra sửa chữa bơm trợ lực lái
a) Kiểm tra
-Lắp trên đường dầu ra một đồng hồ đo áp suất cho động cơ làm việc ở chế độ

-Chuẩn bị các chi tiết đã thay thế như: đệm,phớt , dầu bôi trơn,keo mỡ ……

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Trang 24


Khoa Cơ khí Động lực

T
T

Nguyên Công

1

Dụng
Cụ

Chú ý

-Kẹp bơm

-Êtô

-Không
kẹp chặt
chặt quá.

2


-Không
để lệch
tâm .

-Tay

-Lắp
đúng
chiều

Thay ổ bi mới.
-Kẹp lên giá đỡ
đưa ổ bi vào.
-Lắp vòng hãm

4

-Lắp cánh gạt
vào rô to.

Đồ án môn học - Sửa chữa ôtô

Hình vẽ

Trang 25