TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT HÀNH CHÍNH
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 32 (2006 – 2010)
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ
HOẠT ĐỘNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
HUYỆN TAM BÌNH, TỈNH VĨNH LONG
Giáo viên hướng dẫn:
Sinh viên thực hiện:
Đinh Thanh Phương
Trần Quốc Thiện
Bộ môn Luật Hành chính
MSSV: 5062287
Lớp: LK0632A1
Cần Thơ, 04/2010
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân huyện
Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
....................................................................................................................................
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ............................................................................................................1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ...........................................................4
1.1 VỊ TRÍ PHÁP LÝ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN ................................4
1.2 VAI TRÒ, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ CỦA VIỆN .....................................5
1.2.1 Vai trò của Viện kiểm sát nhân dân ............................................................5
1.2.2 Chức năng của Viện kiểm sát nhân dân......................................................5
1.2.3 Nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân .......................................................8
1.3 THẨM QUYỀN CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CÁC CẤP ..............15
1.4 NHỮNG QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ........................16
Trong những năm gần đây Đảng và nhà nước ta chủ trương xây dựng nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, hoàn thiện bộ máy nhà nước thông qua
việc đổi mới hoạt động của các cơ quan nhà nước, tiến hành nhiều công cuộc
cải cách trong đó đặc biệt là tiến trình cải cách nền tư pháp đến năm 2020.
Trong hệ thống các cơ quan tư pháp ở nước ta hiện nay, Viện Kiểm sát nhân dân
là cơ quan tư pháp duy nhất có chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các
hoạt động tư pháp của các cơ quan tư pháp khác, được Hiến pháp năm 1992 sửa đổi,
bổ sung năm 2001 và Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân 2002 quy định. Ở nước
ta Viện Kiểm sát nhân dân gồm ba cấp: Cấp trung ương, cấp tỉnh và cấp huyện, theo
đó nhiệm vụ, quyền hạn của ba cấp Kiểm sát được pháp luật quy định cụ thể. Trong
đó, Viện Kiểm sát nhân dân cấp huyện được xem như là cấp cơ sở của ngành kiểm
sát, là cơ quan nắm rõ nhất tình hình chấp hành pháp luật ở địa phương. Vì vậy hoạt
động của Viện Kiểm sát nhân dân cấp huyện có một vai trò rất quan trọng trong
công tác kiểm sát.
Viện kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long là cơ quan tư pháp
cấp cơ sở trực thuộc Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Vĩnh Long. Có chức năng thực
hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp của các cơ quan tư pháp khác
trong huyện Tam Bình theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Đặc biệt, sau khi
Viện Kiểm sát nhân dân huyện đã được tăng thẩm quyền mới cùng với sự điều
chỉnh lại chức năng của ngành kiểm sát thì tập thể Viện Kiểm sát nhân dân huyện
Tam Bình luôn hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ của mình, đạt được những
thành tựu rất đáng kể trong công tác. Bên cạnh đó, Viện Kiểm sát nhân dân huyện
cũng gặp không ít khó khăn trong quá trình hoạt động do sau khi thẩm quyền mới
đã tăng lên tình tiết án khá phức tạp cũng như áp lực công việc rất nhiều, trình độ
chuyên môn của các Kiểm sát viên huyện chưa theo kịp, đáp ứng được yêu cầu
chung hiện nay. Để tìm hiểu rõ hơn trong hoạt động công tố và kiểm sát ở huyện
Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long, từ đó thấy được những ưu điểm, bất cập cũng như
nguyên nhân đã gây ra bất cập đó và có những giải pháp góp phần khắc phục, nâng
cao được hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân huyện trong điều kiện
hiện nay. Đó cũng chính là lý do mà người viết chọn đề tài “Một số giải pháp nâng
tỉnh Vĩnh Long nói riêng trong thời gian tới.
4. Phạm vi nghiên cứu.
Người viết chỉ nghiên cứu trong phạm vi phân tích cơ sở lý luận và các quy định
của pháp luật hiện hành về Viện Kiểm sát nhân dân cấp huyện, người viết không
nghiên cứu Viện Kiểm sát Quân sự. Song, người viết cũng chỉ tập trung tìm hiểu
thực tiễn về tổ chức và hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Tam
Bình, tỉnh Vĩnh Long, để thấy được những bất cập và nguyên nhân của nó trong quá
trình hoạt động của Viện. Từ đó tìm được những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt
động của Viện tốt hơn nữa trong giai đoạn hiện nay và sắp tới.
5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
Trong quá trình nghiên cứu luận văn tốt nghiệp cử nhân luật người viết đã sử
dụng phương pháp phân tích tổng hợp, dựa trên cơ sở đường lối chính sách của
Đảng và các quy định của pháp luật hiện hành về Viện kiểm sát nhân dân cấp
huyện; kết hợp với tìm hiểu thực tiễn tại Viện Kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình,
tỉnh Vĩnh Long. Từ đó, so sánh đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn để làm rõ vấn đề
tổ chức và hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình, tỉnh
Vĩnh Long, đồng thời đề xuất một số giải pháp cơ bản để khắc phục những bất cập,
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
2
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
tăng cường hơn nữa hiệu lực, hiệu quả của công tác này và góp phần định hướng để
tiếp tục hoàn thiện cho ngành kiểm sát nhân dân.
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
1.1 VỊ TRÍ PHÁP LÝ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
Vị trí pháp lý của Viện Kiểm sát nhân dân trong Bộ máy nhà nước ta được quy
định trong Hiến pháp năm 1992 được sửa đổi, bổ sung năm 2001 cũng như Luật tổ
chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002. Cùng với Quốc hội trong hệ thống bộ máy
Nhà nước ta còn có ba hệ thống cơ quan nhà nước khác đó là:
- Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước: Chính phủ và Ủy ban nhân dân các cấp
(Điều 109, Điều 123 Hiến pháp 1992 sửa đổi, bổ sung năm 2001).
- Hệ thống cơ quan xét xử: Tòa án nhân dân các cấp (Điều 127 Hiến pháp
1992 sửa đổi, bổ sung năm 2001).
- Hệ thống cơ quan kiểm sát: Viện Kiểm sát nhân dân các cấp (Điều 137 Hiến
pháp 1992 sửa đổi, bổ sung năm 2001 ).
Mặc dù chỉ là một bộ phận trong hệ thống bộ máy nhà nước nhưng Viện Kiểm
nhân dân lại tồn tại như một hệ thống tương đối độc lập và có một vị trí đặc biệt
quan trọng trong bộ máy nhà nước. Chính vì vị trí độc lập trong bộ máy nhà nước là
nhân tố đảm bảo cho Viện Kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng của mình một
cách có hiệu quả. Điều đó được thể hiện:
- Thứ nhất: Chỉ có duy nhất Viện Kiểm sát nhân dân mới có chức năng thực
hiện quyền công tố nhà nước. Đây là chức năng quan trọng mà Luật đã giao cho
Viện Kiểm sát nhân dân đảm nhiệm, cho phép phân biệt vị trí của Viện Kiểm sát
nhân dân trong bộ máy nhà nước ta với các cơ quan nhà nước khác. Đó là quyền
truy tố người phạm tội ra trước tòa án và nhân danh nhà nước buộc tội người phạm
tội ra trước tòa.
- Thứ hai: Viện Kiểm sát nhân dân là cơ quan duy nhất được pháp Luật giao
cho quyền kiểm sát các hoạt động tư pháp, góp phần đảm bảo cho pháp luật được
chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Viện Kiểm sát nhân dân trong quá trình
Ngoài những vai trò nói trên, thì Viện Kiểm sát nhân dân còn có trách nhiệm
áp dụng mọi biện pháp luật định để đảm bảo cho việc phát hiện tội phạm và người
phạm tội một cách chính xác, khách quan, đầy đủ trong tất cả các giai đoạn tố tụng.
Đây là vai trò đặc thù xuất phát từ chức năng được quy định trong Hiến pháp do
Quốc hội trao cho Viện Kiểm sát nhân dân mà không trao bất cứ cơ quan nhà nước
nào khác.
1.2.2 Chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân
Trong bối cảnh cả nước đã và đang tiếp tục tiến hành cải cách tư pháp trên cơ
sở quy định của Hiến pháp năm 1992 được sửa đổi, bổ sung năm 2001 thì ngành
kiểm sát cũng đã điều chỉnh chức năng của mình, theo quy định tại Điều 173, Hiến
pháp 1992, Viện Kiểm sát nhân dân có hai chức năng đó là:
- Chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp.
- Chức năng thực hành quyền công tố.
Bên cạnh đó thì chức năng của Viện Kiểm sát nhân dân còn được quy định
trong Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, Điều 1 quy định “Viện Kiểm
1
Viện kiểm sát nhân dân được thành lập vào ngày 26 tháng 7 năm 1960, nguồn Kỷ yếu Viện kiểm sát nhân
dân Việt Nam 1960-2000, Nhà xuất bản chính trị Quốc Gia, Năm 2001.
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
5
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
phải kiểm tra và giám sát đối với các cơ quan nhà nước thuộc quyền mình.
- Thứ hai: Phạm vi kiểm tra và giám sát của Viện Kiểm sát nhân dân là rất
rộng. Viện Kiểm sát nhân dân có quyền kiểm tra và giám sát hoạt động của nhiều cơ
2
Nghị quyết số 08 – NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư
pháp, trang 3.
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
6
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
quan nhà nước khác như: Cơ quan điều tra thuộc Bộ công an, Bộ quốc phòng, Hải
quan, Kiểm lâm, hoạt động xét xử của các tòa án, cơ quan giam giữ cải tạo. Trong
khi đó, hoạt động kiểm tra và giám sát của các cơ quan nhà nước khác chỉ bó hẹp
trong một phạm vi nhất định. Ví dụ: Tòa án cấp trên chỉ có quyền kiểm tra và giám
sát hoạt động của tòa án cấp dưới.
- Thứ ba: Trong hoạt động kiểm tra và giám sát, nếu phát hiện những sự vi
phạm pháp luật, Viện Kiểm sát thường không trực tiếp giải quyết mà chỉ kiến nghị
hoặc ra quyết định truy tố để các cơ quan nhà nước khác trực tiếp giải quyết. Ví dụ:
Khi phát hiện những hành vi vi phạm pháp luật của công dân có dấu hiệu tội phạm
thì Viện Kiểm sát nhân dân ra quyết định truy tố để giao cho tòa án xét xử. Tuy
nhiên, trong một số trường hợp thì Viện Kiểm sát nhân dân cũng trực tiếp giải quyết
khi phát hiện sự vi phạm pháp luật. Chẳng hạn trong kiểm sát điều tra, nếu phát hiện
các quyết định trái pháp luật của cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát nhân dân có quyền
hủy bỏ các quyết định đó (điểm 3 Điều 13 Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
1.2.3 Nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân
Nhiệm vụ của Viện Kiểm sát nhân dân do Quốc hội quy định trong Hiến pháp
và Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân. Hiện nay nhiệm vụ chung của Viện Kiểm
sát nhân dân được Quốc hội quy định cụ thể tại Điều 126 của Hiến pháp năm 1992
được sửa đổi, bổ sung năm 2001 và Điều 2 Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân
năm 2002. Điều luật quy định “Tòa án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân nước
cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong phạm vi chức năng của mình, có nhiệm
vụ bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa 4; bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và quyền
làm chủ của nhân dân; bảo vệ tài sản nhà nước, của tập thể; bảo vệ tính mạng, tài
sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân”.
Nhiệm vụ của các Viện Kiểm sát nhân dân trong từng lĩnh vực được Quốc hội
quy định trong Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân từ chương II đến chương VI,
nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân được quy định cụ thể như sau:
1.2.3.1 Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án hình sự
Đối với công tác kiểm sát điều tra các vụ án hình sự được Quốc hội quy định
từ Điều 12 đến Điều 15 của Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, hoạt
động của Viện Kiểm sát nhân dân nhằm đảm bảo cho công tác điều tra của các cơ
quan công an, an ninh, hải quan và các cơ quan điều tra khác đúng với những quy
định của pháp luật như:
- Mọi hành vi phạm tội đều phải được khởi tố, điều tra và xử lý kịp thời,
không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội;
- Không để người nào bị khởi tố, bị bắt, bị giam giữ, tạm giam, bị hạn chế
các quyền công dân, bị xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, tự do, danh dự và
nhân phẩm một cách trái pháp luật;
- Việc điều tra phải khách quan, toàn diện, đầy đủ, chính xác, đúng pháp luật;
Những vi phạm pháp luật trong quá trình điều tra phải được phát hiện, khắc phục
vụ án như: Mức độ thiệt hại, động cơ…
Viện Kiểm sát nhân dân trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra theo
quy định của pháp luật như: Hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, Viện
Kiểm sát nhân dân tiến hành những hoạt động trên trong trường hợp cơ quan điều
tra kết thúc điều tra chuyển hồ sơ sang cho Viện Kiểm sát nhân dân để xét cần phải
thu thập thêm tài liệu chứng cứ để làm rõ thêm những nội dung của vụ án nhằm
đảm bảo cho việc truy tố có căn cứ; hay khi Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung nếu
xét thấy không cần trả hồ sơ cho cơ quan điều tra mà Viện Kiểm sát nhân dân có thể
tự mình khắc phục được.
- Yêu cầu thủ trưởng cơ quan điều tra thay đổi điều tra viên theo quy định
của pháp luật; nếu hành vi của điều tra viên có dấu hiệu tội phạm thì khởi tố về hình
sự;
- Quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp bắt tạm giam, tạm giữ và
các biện pháp ngăn chặn khác, phê chuẩn, không phê chuẩn các quyết định của cơ
quan điều tra theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, Viện Kiểm sát nhân dân còn có
thể hủy bỏ các quyết định trái pháp luật của cơ quan điều tra. Đây là một trong
những nội dung thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra tội phạm thể hiện
trách nhiệm nặng nề của Viện Kiểm sát nhân dân trong lĩnh vực điều tra.
- Quyết định truy tố bị cáo, quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ; đình chỉ
hoặc tạm đình chỉ vụ án;
Đối với công tác kiểm sát điều tra các vụ án hình sự, theo Điều 14 Luật tổ
chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, Viện Kiểm sát nhân dân có những nhiệm
vụ như sau:
- Kiểm sát việc khởi tố; kiểm sát các hoạt động điều tra và việc lập hồ sơ vụ
án của cơ quan điều tra;
- Kiểm sát việc tuân theo pháp luật của những người tham gia tố tụng;
- Giải quyết các tranh chấp về thẩm quyền điều tra theo quy định của pháp
luật;
GVHD: Đinh Thanh Phương
Công tác này, đã được Quốc hội quy định trong chương III từ Điều 16 đến Điều 19
Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002.
Trong giai đoạn xét xử các vụ án hình sự, Viện Kiểm sát nhân dân có trách
nhiệm thực hành quyền công tố, đảm bảo việc truy tố đúng người, đúng tội, đúng
pháp luật không để lọt tội phạm và người phạm tội; kiểm sát việc xét xử các vụ án
hình sự, nhằm đảm bảo việc xét xử đúng pháp luật, nghiêm minh, kịp thời 6.
Khi thực hành quyền công tố trong giai xét xử các vụ án hình sự theo quy
định của Điều 17 Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, Viện Kiểm sát
nhân dân có những nhiệm vụ và quyền hạn như sau:
6
Xem Điều 23 khoản 3 của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, quy định thực hành quyền công tố và kiểm
sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự.
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
10
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
- Đọc cáo trạng, quyết định của Viện Kiểm sát nhân dân liên quan đến việc
giải quyết vụ án tại phiên tòa. Bản cáo trạng là sự thể hiện đậm nét chức năng thực
hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra xét xử của Viện kiểm sát.
- Thực hiện quyền luận tội đối với bị cáo tại phiên tòa sơ thẩm, phát biểu
quan điểm về việc giải quyết vụ án tại phiên tòa phúc thẩm; tranh luận với người
bào chữa và những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm;
- Phát biểu quan điểm của Viện Kiểm sát nhân dân về việc giải quyết vụ án
tại phiên tòa giám đốc thẩm, tái thẩm.
11
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
Bên cạnh đó, thì Điều 19 Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, còn
quy định “Khi thực hiện quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự, Viện
Kiểm sát nhân dân có quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, tái thẩm các bản
án, quyết định của tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật; Kiến nghị với tòa
án nhân dân cùng cấp và cấp dưới khắc phục vi phạm trong việt xét xử; Kiến nghị
với cơ quan, tổ chức, đơn vị hữu quan áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm
và vi phạm pháp luật; nếu có dấu hiệu phạm tội thì khởi tố hình sự”. Như vậy, với
quy định này thì quyền công tố chỉ có ở giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử đối với
những vụ án hình sự mà thôi. Kiểm sát viên khi tham gia phiên Tòa thực hiện đồng
thời hai chức năng đó là vừa thực hành quyền công tố vừa kiểm sát việc xét xử đối
với vụ án hình sự.Trong khi đó, việc xét hỏi tại phiên tòa là một trong những hoạt
động của công tác công tố tại phiên tòa và đây cũng được xem là quyền đồng thời
cũng là nghĩa vụ của Viện Kiểm sát nhân dân khi tham gia phiên tòa.
1.2.3.3 Kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình,
hành chính, kinh tế, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật
Viện Kiểm sát nhân dân ngoài việc kiểm sát xét xử các vụ án về hình sự còn có
quyền kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, hành chính,
kinh tế, lao động và những việc khác theo quy định của pháp luật. Được Luật tổ
chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, quy định trong chương IV từ Điều 20 đến
Điều 22. Mục đích của hoạt động kiểm sát đối với các vụ án nói trên nhằm bảo đảm
cho việc giải quyết các vụ án đó được kịp thời, theo đúng thủ tục tố tụng với từng
loại án và đảm bảo áp dụng đúng Điều Luật để bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà
nước, tổ chức và cá nhân. Để thực hiện được những mục đích đó, thì Điều 21 Luật
tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, quy định các Viện Kiểm sát nhân dân
có những quyền hạn và nhiệm vụ sau đây:
phiên Tòa xét xử từ sơ thẩm, phúc thẩm đến giám đốc thẩm các vụ kiện này. Nhưng
tại khoản 2 Điều 21 Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2004 thì “Viện Kiểm sát nhân dân
chỉ tham gia đối với những phiên Tòa và những vụ án do Tòa án thu thập chứng cứ
mà đương sự có khiếu nại, các vụ việc dân sự mà Viện kiểm sát kháng nghị bản án,
quyết định của Tòa án”. Như vậy, theo quy định của Bộ Luật tố tụng dân sự năm
2004, thì thẩm quyền của Viện Kiểm sát nhân dân trong việc kiểm sát các hoạt động
tư pháp trong lĩnh vực tố tụng dân sự đã thu hẹp hơn nhiều so với Luật tổ chức Viện
Kiểm sát nhân dân năm 2002.
1.2.3.4 Kiểm sát việc thi hành án
Các Viện Kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ
quan, đơn vị và những cá nhân có liên quan trong việc thi hành bản án, quyết định
có hiệu lực pháp luật và những bản án, quyết định được thi hành ngay theo quy định
của pháp luật nhằm bảo đảm các bản án, quyết định đó được thi hành đúng pháp
luật, đầy đủ, kịp thời 7. Công tác này được Quốc hội quy định trong chương V từ
Điều 23 đến Điều 25 của Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002.
Khi thực hiện công tác kiểm sát thi hành án Điều 24 Luật tổ chức Viện
Kiểm sát nhân dân năm 2002, quy định rằng Viện Kiểm sát nhân dân có những
nhiệm vụ như sau:
- Yêu cầu Tòa án nhân dân, cơ quan thi hành án cùng cấp và cấp dưới, chấp
hành viên, các cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan đến việc thi hành
án:
+ Ra quyết định thi hành án đúng quy định của pháp luật;
7
Xem quy định ở Điều 379 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004.
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
13
chấp hành án phạt tù
Giam giữ và cải tạo là nhiệm vụ của các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ công an,
Bộ quốc phòng. Vì vậy mà các Viện Kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo
pháp luật của các cơ quan, đơn vị và những người có trách nhiệm nói trên để việc
tạm giam, tạm giữ, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy
định của pháp luật và có căn cứ, các chế độ giam giữ và cải tạo được chấp hành
nghiêm minh, tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm, và các quyền khác của
đương sự không bị pháp luật tước bỏ và được tôn trọng.
Để thực hiện nhiệm vụ của Viện Kiểm sát nhân dân trong lĩnh vực này thì
Quốc hội quy định nhiệm vụ quyền hạn của Viện Kiển sát nhân dân tại chương VI
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
14
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
từ Điều 26 đến Điều 29 của Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002. Nhiệm
vụ quyền hạn được quy định cụ thể như sau:
- Thường kỳ và bất thường trực tiếp kiểm sát tại nơi tạm giam, tạm giữ, quản
lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù;
- Kiểm tra hồ sơ, tài liệu của các cơ quan cùng cấp và cấp dưới có trách
nhiệm tạm giam, tạm giữ, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù; gặp, hỏi
người bị tạm giữ, tạm giữ và người chấp hành án phạt tù về việc giam, giữ;
- Tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo về việc tạm giữ, tạm giam, quản
lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù;
- Yêu cầu cơ quan cùng cấp và cấp dưới, người có trách nhiệm thông báo
tình hình tạm giam, tạm giữ, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù; trả lời
về quyết định, biện pháp hoặc việc làm vi phạm pháp luật trong việc tạm giữ, tạm
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
nhân dân năm 2002, quy định Viện Kiểm sát nhân dân các cấp có thẩm quyền như
sau 8:
- Viện Kiểm sát nhân dân tối cao có thẩm quyền thực hành quyền công tố và
kiểm sát các hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm cho pháp luật được chấp hành
nghiêm chỉnh và thống nhất.
- Viện Kiểm sát nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền thực hành quyền công tố và
kiểm sát các hoạt động ở trên địa bàn tỉnh.
- Viện Kiểm sát nhân dân cấp huyện cũng thực hiện chức năng công tố và
kiểm sát như Viện Kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, nhưng chỉ trong phạm vi cấp huyện
của mình.
1.4 NHỮNG QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC
HOẠT ĐỘNG VÀ HỆ THỐNG CƠ CẤU TỔ CHỨC CỦA VIỆN KIỂM SÁT
NHÂN DÂN
1.4.1 Các nguyên tắc hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
Viện Kiểm sát nhân dân là một hệ thống trong cấu trúc của bộ máy nhà nước
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Vì vậy, Viện Kiểm sát nhân dân trong tổ
chức và hoạt động không thể tách rời các nguyên tắc chủ yếu về tổ chức và hoạt
động của bộ máy Nhà nước nói chung, nhưng xuất phát từ hoạt động, chức năng đặc
thù của cơ quan kiểm sát là những cơ quan chuyên trách bảo vệ pháp luật bằng các
công tác kiểm sát và công tố. Do đó, tổ chức và hoạt động của cơ quan kiểm sát có
những nguyên tắc đặc thù như sau:
1.4.1.1 Nguyên tắc tập trung thống nhất lãnh đạo trong ngành
Nguyên tắc này bắt nguồn từ nguyên tắc tập trung dân chủ vừa bắt nguồn từ
nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa đòi hỏi tính thống nhất của pháp luật. Dựa
trên cơ sở Điều 138 Hiến pháp 1992 sửa đổi, bổ sung năm 2001 và Điều 8 Luật tổ
chức Viện Kiểm sát nhân dân 2002, quy định nguyên tắc tổ chức và hoạt động của
Viện Kiểm sát nhân dân cụ thể như sau:
- Hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân phải đặt dưới sự lãnh đạo của Viện
quan đến nguyên tắc tổ chức và hoạt động chung của bộ máy Nhà nước Việt Nam.
1.4.1.2 Nguyên tắc độc lập không lệ thuộc vào cơ quan Nhà nước nào ở địa
phương
Nguyên tắc này, bắt nguồn từ nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về
nhân dân. Pháp luật phải được thực hiện thống nhất trên phạm vi cả nước, nguyên
tắc này được quy định trong Hiến pháp năm 1992 được sửa đổi, bổ sung năm 2001,
cụ thể như sau:
- Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao chịu trách nhiệm và báo cáo
công tác trước Quốc hội; trong thời gian Quốc hội không họp thì chịu trách nhiệm
và báo cáo công tác trước Ủy ban thường vụ Quốc hội và Chủ tịch nước. Viện
trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao phải trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội.
- Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân địa phương chịu trách nhiệm báo cáo
công tác trước Hội đồng nhân dân và trả lời chất vấn của đại biểu Hội đồng nhân
dân cùng cấp, vấn đề này được quy định tại Điều 140 Hiến pháp năm 1992 được
sửa đổi, bổ sung năm 2001.Viện trưởng, các phó Viện trưởng, các kiểm sát viên của
Viện Kiểm sát nhân dân ở địa phương không do cơ quan quyền lực nhà nước ở địa
phương bầu ra và miễm nhiệm mà do Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao
bổ nhiệm, miễm nhiệm, cách chức. Điều này được quy định tại đoạn 4 Điều 138
Hiến pháp năm 1992 được sửa đổi, bổ sung năm 2001.
1.4.1.3 Nguyên tắc Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân chịu sự giám sát
của cơ quan quyền lực nhà nước cùng cấp
Nguyên tắc này bắt nguồn từ nguyên tắc “Tất cả quyền lực nhà nước thuộc
về nhân dân”. Nguyên tắc này đã được quy định từ Hiến pháp năm 1959 và Hiến
pháp năm 1980, nhưng chỉ đối với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Đến Hiến pháp
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
17
các kiểm sát viên và các điều tra viên.
Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao do Quốc hội bầu ra từ trong số
các đại biểu Quốc hội, theo sự giới thiệu của Chủ tịch nước và theo nhiệm kỳ của
Quốc hội. Các Viện phó Viện Kiểm sát nhân dân tối cao do Chủ tịch nước bổ
nhiệm, miễn nhiệm, cách chức theo đề nghị của Viện trưởng Viện Kiểm sât nhân
dân tối cao. Các kiểm sát viên cũng do Chủ tịch nước bổ nhiệm, cách chức.
Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao là người đứng đầu và lãnh đạo
Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cũng như toàn ngành kiểm sát, xây dựng Viện Kiểm
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
18
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
sát nhân dân về mọi mặt; Đồng thời chỉ đạo, kiểm tra hoạt động của Viện Kiểm sát
bằng việc ban hành các quyết định, chỉ thị, thông tư, điều lệ, quy chế công tác áp
dụng đối với ngành kiểm sát.Viện trưởng lãnh đạo việc thực hiện nhiệm vụ, kế
hoạch công tác kiểm sát của các Viện Kiểm sát nhân dân. Tất cả những công việc,
nhiệm vụ nói trên đã được quy định tại Điều 33 của Luật tổ chức Viện Kiểm sát
nhân dân năm 2002.
Căn cứ quyết định số 01/ 2003/ VKSTC – TCCB ngày 19/02/2003, của Viện
trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao quy định về Bộ máy làm việc của Viện
Kiểm sát nhân dân tối cao gồm có các Viện, cục, văn phòng và các trường đào tạo
bồi dưỡng cán bộ kiểm sát như: “Vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra
hình sự, vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra an ninh, vụ thực hành
quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự, viện thực hành quyền công tố và kiểm sát
xét xử phúc thẩm tại Hà Nội, Viện thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử phúc
thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh, Cục thống kê tội phạm, Văn phòng Viện kiểm sát
phòng kiểm sát xét xử chấp hành án hành chính, kinh tế, lao động, phòng kiểm sát
xét xử chấp hành án dân sự; Phòng tiếp dân xét khiếu nại; phòng điều tra; Ngoài
những phòng chuyên môn vừa kể trên thì, các Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, thành
phố trực thuộc trung ương còn có văn phòng và phòng tổ chức cán bộ.
1.4.1.3 Cơ cấu, tổ chức của Viện Kiểm sát nhân dân cấp quận, huyện và
tương đương thuộc tỉnh
Viện Kiểm sát nhân dân cấp huyện, quận và tương đương thuộc tỉnh (sau đây
được gọi chung là cấp huyện), Bộ máy làm việc của Viện Kiểm sát nhân dân cấp
huyện do Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao quyết định. Theo quy định tại
khoản 2 Điều 36 Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002, thì Viện Kiểm sát
nhân dân cấp huyện gồm có Viện trưởng, các phó Viện trưởng và các kiểm sát viên.
Viện Kiểm sát nhân dân cấp huyện thì không có Ủy ban kiểm sát như đối với cấp
tỉnh, mà gồm có các bộ phận công tác do Viện trưởng, Phó Viện trưởng và một số
kiểm sát viên phụ trách theo sự phân công của Viện trưởng.
Tuy nhiên, để thực hiện tốt nhiệm vụ và quyền hạn của Viện Kiểm sát nhân
dân cấp huyện tại khoản 1 Điều 36 Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2002
và Điều 1của quyết định số 121/2003/QĐ-TCCB ngày 09/4/2003 có hiệu lực thi
hành ngày 01/5/2003 quy định Bộ máy làm việc của Viện Kiểm sát nhân dân cấp
huyện bao gồm các bộ phận như sau:
- Bộ phận thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử và
kiểm sát việc tạm giam, tạm giữ.
- Bộ phận kiểm sát việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình,
hành chính, kinh tế, lao động và những quy định khác của pháp luật; kiểm sát thi
hành án.
- Bộ phận văn phòng tổng hợp, thống kê tội phạm và xét khiếu tố.
Tuy nhiên, trong thực tiễn thì tổ chức và hoạt động của một số Viện Kiểm sát
nhân dân ở nước ta vẫn có những bộc lộ một số hạn chế nhất định. Chính vì thế mà
chương hai tiếp theo của luận văn sẽ nghiên cứu về “Thực tiễn về tổ chức và hoạt
động của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long”. Từ đó, có
thể đánh giá một cách toàn diện có ý nghĩa và nâng cao hiệu quả hoạt động của
trường lớp học chuyên môn nghiệp vụ, có 04 đồng chí kiểm sát viên, cán bộ quản lý
còn thiếu. Được sự quan tâm của lãnh đạo Viện Kiểm sát nhân dân tối cao cùng với
sự giúp đỡ của cấp Ủy Đảng chính quyền địa phương, Hội đồng nhân dân, Ủy ban
nhân dân huyện Tam Bình đã tạo mọi điều kiện về vật chất, tinh thần giúp cho công
tác đào tạo cán bộ của ngành từng bước lên vững về số lượng lẫn chất lương.
Đến năm 1990, trải qua một chặng đường dài liên tục đào tạo, bồi dưỡng đội
ngũ cán bộ ngành đã tăng đáng kể, tỷ lệ Đảng viên trên 50% tổng biên chế, chất
lượng cán bộ đã được qua đào tạo bồi dưỡng và thực tiễn công tác gần 45% số cán
bộ đã được Viện Kiểm sát nhân dân tối cao bổ nhiệm như các chức danh như: Viện
trưởng, phó Viện trưởng, Kiểm sát viên trung cấp có chức năng, quyền năng pháp
lý.
Đến nay, Viện Kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình đã có đủ ban lãnh đạo. Viện
Kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình hiện nay bao gồm: Một Viện trưởng và một
Viện phó lãnh chỉ đạo toàn ngành kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình và các bên
cạnh đó thì Viện Kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình còn có hai bộ phận công tác:
- Bộ phận kiểm sát điều tra hình sự.
9
Theo lời ông Phan Thanh Hào Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long.
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
21
Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện Kiểm sát nhân dân
huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long
- Bộ phận kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự, hôn nhân gia đình, kinh
doanh thương mại, và kiểm sát thi hành án.
có hành vi nguy hiểm cho xã hội trong phạm vi huyện Tam Bình trên cơ sở quy
định của Bộ Luật tố tụng hình sự đã quy định, trong phạm vi thực hành quyền công
tố của mình và chỉ trong giới hạn lĩnh vực tố tụng hình sự từ khi có quyết định khởi
GVHD: Đinh Thanh Phương
SVTH: Trần Quốc Thiện
22
Copyright: Tài liệu đại học ©