Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN LUẬT TƯ PHÁP
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
KHÓA 32
TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI
NGOÀI HỢP ĐỒNG DO VI PHẠM QUYỀN LỢI
NGƯỜI TIÊU DÙNG
Giáo viên hướng dẫn:
Th.S Tăng Thanh Phương
Sinh viên thực hiện:
Đồng Thanh Lam
MSSV: 5062331
Lớp: Tư pháp 2 K32
Cần Thơ, tháng 04/2010
04/2010
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
1
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
˜&™
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
3
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN PHẢN BIỆN
˜&™
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
4
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
dùng.............................................................................................................................. 22
2.3.1. Có thiệt hại xảy ra......................................................................................... 23
2.3.2 Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật ................................................ 24
2.3.3 Có lỗi cố ý hoặc vô ý của người gây thiệt hại................................................. 25
2.3.4 Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật................... 27
2.4 Những thiệt hại phải bồi thường khi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng ................. 29
2.4.1 Thiệt hại về tài sản......................................................................................... 29
2.4.2 Thiệt hại về sức khỏe ..................................................................................... 30
2.4.3 Thiệt hại về tính mạng ................................................................................... 33
2.5 Nguyên tắc bồi thường ............................................................................................ 35
2.5.1 Trường hợp giảm mức bồi thường ................................................................. 36
2.5.2 Trường hợp được thay đổi mức bồi thường.................................................... 37
2.6 Các trường hợp nhà sản xuất, người nhập khẩu, người bán hàng không phải bồi
thường thiệt hại ............................................................................................................. 38
2.7 Cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền và vai trò của các tổ chức bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng trong việc giải quyết khiếu nại cho người tiêu dùng............................. 41
2.8 Cánh thức khiếu nại, khởi kiện khi quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng bị
xâm phạm ..................................................................................................................... 43
2.9 Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại..................................................... 44
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
5
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
sức nóng bỏng.
Trong khi đó, vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là một lĩnh vực còn khá mới
mẻ ở Việt Nam, các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng còn chưa
đồng bộ và khó thực thi. Nhận thức của người tiêu dùng về những quyền và lợi ích của
mình còn hạn chế, đặc biệt là quyền yêu cầu bồi thường khi bị thiệt hại do sản phẩm
không đảm bảo chất lượng là một quyền hết sức quan trọng nhưng lại bị người tiêu dùng
bỏ quên do các quy định của luật còn rườm rà, phức tạp, hơn nữa một phần không nhỏ
những doanh nghiệp còn chưa ý thức về trách nhiệm bảo đảm chất lượng sản phẩm hàng
hóa đối với người tiêu dùng, các vụ việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng đang ngày
càng gia tăng theo chiều hướng phức tạp.
Do đó, để nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và cộng đồng các doanh nghiệp,
đồng thời góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi
phạm quyền lợi người tiêu dùng nên đề tài được chọn là “Trách nhiệm bồi thường thiệt
hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng”.
2. Mục tiêu nghiên cứu.
Đề tài chủ yếu xoay quanh vấn đề trách nhiệm bồi thường của cá nhân, tổ chức
sản xuất, kinh doanh khi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng, những thực trạng tồn tại và
một số giải pháp. Đầu tiên chúng ta sẽ tìm hiểu về khái niệm người tiêu dùng, khái niệm
cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh và như thế nào là bồi thường thiệt hại do vi phạm
quyền lợi người tiêu dùng của cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó, nội
dung chính của đề tài là vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của cá
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
7
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
phương pháp phân tích luật viết, phương pháp đối chiếu, so sánh các tài liệu này với nhau
và với quan điểm của một số quốc gia khác, cùng với các biện pháp suy lý để rút ra kết
luận. Bên cạnh đó, phương pháp trích lọc ý kiến của các nhà luật học, các nhà chuyên
môn trong lĩnh vực bảo vệ người tiêu dùng từ một số tài liệu sách báo cũng được sử dụng
để bài viết thêm sinh động và mang tính thực tế hơn. Nếu có sai sót kính mong quý thầy
cô và các bạn sinh viên đóng góp ý kiến để bài ngày càng hoàn thiện hơn. Xin chân thành
cám ơn!
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
8
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
9
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
CHƯƠNG 1
1
Ts Dương Thị Thanh Mai, Tổng thuật hội thảo Cơ chế pháp lý bảo vệ người tiêu dùng thực tiễn Việt Nam và kinh
nghiệm quốc tế, Thông tin khoa học pháp lý, số 4 &5, năm 2007, trang 5
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
10
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
Theo Luật bảo vệ người tiêu dùng 1987 của Vương Quốc Anh và Luật bảo vệ
người tiêu dùng Bang Québec (Canada) 1987 thì người tiêu dùng là người mua, sử dụng
hàng hóa dịch vụ cho các mục đích tiêu dùng mà không phải là mục đích thương mại.
Theo luật bảo vệ người tiêu dùng của Ấn Độ 1986 thì người tiêu dùng được coi là
bất cứ người nào, bao gồm người mua hàng hoặc thuê dịch vụ có trả tiền, đã thanh toán
hoặc hứa thanh toán có thể một phần hoặc theo cách trả dần.
Theo luật bảo vệ người tiêu dùng Malaysia năm 1999 thì:
“Người tiêu dùng” là người:
(a) Nhận được hàng hóa hoặc dịch vụ để sử dụng cho mục đích cá nhân, sử dụng
trong hộ gia đình, sử dụng hoặc tiêu dùng.
(b) Không sử dụng hàng hóa hoặc dịch vụ hoặc dùng hàng hóa dịch vụ vào mục
đích.
(i) Cung cấp lại vì mục đích thương mại.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
Ví dụ: A mua xe máy để phục vụ cho việc đi lại của mình.
Sử dụng hàng hóa, dịch vụ vào mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của tổ chức.
Ví dụ: Đại học Cần Thơ mua máy in, máy vi tính phục vụ cho việc học tập của sinh
viên.
Nói tóm lại, người tiêu dùng là người mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ nhằm phục
vụ cho mục đích tiêu dùng, người mua, sử dụng hàng hóa nhằm mục đích sinh lợi, hay nói
cách khác ngoài mục đích tiêu dùng, sinh hoạt sẽ không thuộc đối tượng được bảo vệ của
Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 1999.
Bên cạnh đó, khái niệm người tiêu dùng theo dự thảo Luật bảo vệ người tiêu dùng
được quy định như sau: Người tiêu dùng là các cá nhân, tổ chức mua hoặc sử dụng hợp
pháp hàng hóa dịch vụ không nhằm mục đích kinh doanh. Như vậy, cá nhân, tổ chức
mua, sử dụng hàng hóa dịch vụ được gọi là người tiêu dùng nếu thỏa hai yếu tố:
- Việc sử dụng hàng hóa, dịch vụ phải hợp pháp.
- Hàng hóa, dịch vụ được sử dụng không nhằm mục đích kinh doanh.
Như vậy, theo dự thảo cá nhân, tổ chức sử dụng hàng hóa, dịch vụ vì lợi nhuận, vì
mục đích kinh doanh thương mại sẽ không được gọi là người tiêu dùng, và do đó sẽ
không thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà sẽ tuân
theo những quy định của Bộ luật dân sự 2005 và Luật thương mại 2005.
Nhìn chung, khái niệm người tiêu dùng theo Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng 1999 và dự thảo Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có điểm tương đồng là đều
dựa vào mục đích sử dụng hàng hóa, dịch vụ để xác định cá nhân, tổ chức mua, sử dụng
hàng hóa, dịch vụ có phải là người tiêu dùng hay không. Tuy Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng và dự thảo Luật bảo vệ người tiêu dùng có cách diễn đạt khác nhau về
câu chữ nhưng đều có quy định chung về người tiêu dùng là người không sử dụng hàng
hóa, dịch vụ vào mục đích sinh lợi. Tuy nhiên, khái niệm người tiêu dùng theo quy định
của dự thảo có phần rõ ràng và cụ thể hơn về chủ thể tiêu dùng là cá nhân, tổ chức mua,
sử dụng hàng hóa dịch vụ, bên cạnh đó dự thảo còn ràng buột điều kiện là việc sử dụng
không ngừng phấn đấu, cải tiến và nâng cao chất lượng sản phẩm để thu hút sự quan tâm
và thỏa mãn nhu cầu của người tiêu dùng. Bởi vì, sức mua của người tiêu dùng chính là
yếu tố quan trọng quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh những
doanh nghiệp làm ăn chân chính, vừa có tâm vừa có tài, không ngừng nâng cao chất
lượng sản phẩm để thu hút, phục vụ người tiêu dùng, giữ vững thương hiệu, thì lại có
không ích những doanh nghiệp chỉ vì mục đích lợi nhuận, luôn tìm mọi cách để sản xuất
ra những sản phẩm với giá thành thấp và thu được lợi nhuận cao mà không quan tâm đến
những lợi ích chính đáng của người tiêu dùng, thậm chí họ còn sản xuất ra hàng nhái,
hàng giả, hàng kém chất lượng…làm cho người tiêu dùng phải khốn đốn vì mua phải
những sản phẩm đó, thậm chí tiền mất tật mang phải chịu những thiệt hại về tài sản, tính
mạng, sức khỏe…Chính vì lẽ đó, hàng loạt những văn bản quy phạm pháp luật đã ra đời
nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người tiêu dùng, giúp người tiêu dùng thấy
được những quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời giúp các doanh nghiệp thấy được
trách nhiệm của mình đối với người tiêu dùng. Hai văn bản quan trọng để bảo vệ quyền
lợi của người tiêu dùng là Pháp lệnh 13/1999/PL-UBTVQH 10 bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng của Ủy ban thường vụ quốc hội ban hành ngày 27 tháng 04 năm 1999 và Nghị
định 55/2008/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 24 tháng 04 năm 2008 Quy định chi
tiết thi hành pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Quyền của người tiêu dùng được quy định cụ thể tại pháp lệnh 13/1999/PLUBTVQH như sau:
Người tiêu dùng có quyền lựa chọn hàng hóa, dịch vụ; được cung cấp các thông tin
trung thực về chất lượng, giá cả, phương pháp sử dụng hàng hóa, dịch vụ; được bảo đảm
an toàn về tính mạng, sức khỏe và môi trường khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ; được hướng
dẫn những hiểu biết cần thiết về tiêu dùng.
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
13
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
định:
Tổ chức, cá nhân sản xuất kinh doanh là tổ chức, cá nhân tổ chức và thực hiện việc
sản xuất (sau đây gọi là người sản xuất), nhập khẩu (sau đây gọi là người nhập khẩu), bán
hàng, cung cấp dịch vụ (sau đây gọi là người bán hàng).
Như vậy, nói tóm lại, các chủ thể thực hiện hành vi thương mại vì mục đích sinh
lợi được gọi chung là tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ bao gồm người sản
xuất, người nhập khẩu và người bán hàng.
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
14
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
1.3 Khái niệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và chức năng của chế định.
* Khái niệm
Trong lịch sử pháp luật thế giới, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một trong
những chế định có sớm nhất của pháp luật dân sự. Trải qua các thời kỳ lịch sử và ở những
nước khác nhau, quy định về người phải bồi thường, cách thức bồi thường, thiệt hại phải
bồi thường cũng như mức độ bồi thường có sự khác biệt. Vấn đề này phụ thuộc vào quan
điểm giai cấp, điều kiện kinh tế xã hội ở mỗi quốc gia.
Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng còn gọi là trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại.
Việc áp dụng trách nhiệm này trong các thời kỳ lịch sử loài người nói chung và pháp luật,
luật tục La Mã nói riêng theo hướng: từ sự trả thù cá nhân nhằm vào nhân thân của người
gây thiệt hại do người thiệt hại và những người thân của họ áp dụng. Phương thức này
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
604 Bộ luật dân sự đã xác định sự đồng nghĩa này bằng quy định: “Người nào do lỗi cố ý
hoặc vô ý xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tính, tài sản… mà
gây thiệt hại thì phải bồi thường”. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại làm phát sinh nghĩa
vụ bồi thường và từ nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại tạo ra quan hệ nghĩa vụ tương ứng
với khái niệm nghĩa vụ được quy định tại Điều 281 Bộ luật dân sự: “Nghĩa vụ dân sự là
việc mà theo quy định của pháp luật thì một hoặc nhiều chủ thể (gọi là người có nghĩa vụ)
phải làm một công việc hoặc không được làm một công việc vì lợi ích của một hoặc nhiều
chủ thể khác (gọi là người có quyền)”. Từ quy định này có thể nêu khái niệm về nghĩa vụ
bồi thường thiệt hại như sau:
Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại là một loại quan hệ dân sự trong đó người xâm phạm
đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, các quyền và lợi ích hợp pháp của người khác mà gây ra
thiệt hại phải bồi thường những thiệt hại do mình gây ra.
Ví dụ: A mua sản phẩm dưỡng da của hãng mỹ phẩm X tại một siêu thị, trong quá
trình sử dụng do sản phẩm có chất làm ẩm không phù hợp với da nhờn nhưng hãng mỹ
phẩm X đã không có thông tin khuyến cáo với người tiêu dùng dẫn đến A là một người có
da nhờn đã mua và sử dụng, kết quả là da của A bị dị ứng. Do đó, A có thể khởi kiện yêu
cầu công ty X bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, cụ thể là bồi thường thiệt hại do vi
phạm quyền lợi người tiêu dùng.
Trong quan hệ nghĩa vụ này, chủ thể tham gia có thể là công dân, pháp nhân, hộ gia
đình, tổ hợp tác. Trong một số trường hợp, các cơ quan nhà nước, cơ quan tiến hành tố
tụng cũng có thể trở thành bên có quyền hoặc bên có nghĩa vụ.
Người bị thiệt hại (người có quyền) và người gây ra thiệt hại (người có nghĩa vụ) là
phải bồi thường những thiệt hại đã gây ra.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng khác với trách nhiệm bồi thường
thiệt hại trong hợp đồng. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng là trách nhiệm
dân sự phát sinh do không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo hợp đồng.
Đặc điểm của loại trách nhiệm này là giữa hai bên (bên chịu trách nhiệm và bên bị thiệt
hại) có quan hệ hợp đồng và thiệt hại phải do hành vi không thực hiện hoặc thực hiện
không đúng nghĩa vụ đã gây ra. Trong trường hợp các bên có quan hệ hợp đồng nhưng
thiệt hại xảy ra không liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng. Trách nhiệm
này là trách nhiệm ngoài hợp đồng. Trong trường hợp gây ra thiệt hại về tính mạng, sức
khỏe dù hai bên có quan hệ hợp đồng hay không có quan hệ hợp đồng. Trong thực tiễn
xét xử đều áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Đây là áp dụng
tương tự pháp luật, vì trong các quy định chung về nghĩa vụ không có các quy định cụ thể
về cách tính thiệt hại3.
Tóm lại, trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là trách nhiệm của một
người do lỗi cố ý hoặc vô ý gây thiệt hại cho người khác phải bồi thường những thiệt hại
đã xảy ra. Giữa người gây thiệt hại và người bị thiệt hại không có mối quan hệ hợp đồng
nào. Trường hợp các bên có quan hệ hợp đồng nhưng thiệt hại phát sinh không liên quan
đến việc thực hiện hợp đồng thì đó cũng là trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hơp
đồng. Các quyền và nghĩa vụ pháp lý trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp
đồng do pháp luật quy định.
* Chức năng của chế định.
Chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng gồm những chức năng chính sau:
Thứ nhất, đảm bảo việc đền bù tổn thất cho người bị thiệt hại, bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp cho chủ thể bị xâm hại.
Thứ hai, giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật của công dân, giáo dục, răn đe đối với
những người có hành vi gây thiệt hại, đảm bảo trật tự xã hội.
3
Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình luật dân sự Việt Nam tập 2, nhà xuất bản Công an nhân dân, năm 2007,
đoạn phát triển của chế định bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
* Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng dưới thời Lê, Nguyễn.
Nghiên cứu pháp luật thời Lê (Quốc triều hình luật) và pháp luật thời nhà Nguyễn
(Hoàng Việt luật lệ), chúng ta nhận thấy các chế định về trách nhiệm dân sự được quy
định sơ sài và tản mạn. Các quy định này không phân biệt rõ trách nhiệm dân sự và trách
nhiệm hình sự. Chế tài hình sự được quy định trước hết nhằm trừng phạt kẻ nào đã xâm
phạm vào tài sản hoặc nhân thân của người khác, ngoài hình phạt kẻ phạm tội còn phải
bồi thường cho nạn nhân về thiệt hại xảy ra. Thiệt hại được đề cập đến trong Quốc triều
hình luật và Hoàng Việt luật lệ bao gồm cả thiệt hại vật chất và thiệt hại tinh thần. Pháp
luật phong kiến quy định về phương thức bồi thường thiệt hại cũng tương tự như dân luật
hiện đại: thiệt hại xảy ra có thể bồi thường bằng hiện vật, bằng tiền, bằng tài sản khác
hoặc một khoản tiền cấp dưỡng.
Sở dĩ không có sự phân biệt rõ giữa hình luật và dân luật trong Quốc triều hình luật
và Hoàng Việt luật lệ, trước hết vì nó được ban hành là nhằm phục vụ cho quyền lợi của
giai cấp thống trị, để duy trì và bảo vệ sự tồn tại của nền quân chủ, không chú trọng vào
việc quy định việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Do ảnh hưởng sâu sắc
4
http://thongtinphapluatdansu.wordpress.com/2007/10/14/0766/ truy cập ngày 08/01/2001
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
18
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
Đến Hiến pháp 1959 cũng chỉ đặt ra trách nhiệm bồi thường thiệt hại của nhà nước khi
trưng mua hoặc trưng dụng các tư liệu sản xuất khi cần thiết vì lợi ích chung của cộng
5
Bộ tư pháp, Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Một số vấn đề về pháp luật dân sự Việt Nam từ thế kỷ XV đến thời
Pháp thuộc, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, năm 1998, trang 142.
6
Bộ tư pháp, Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, Một số vấn đề về pháp luật dân sự Việt Nam từ thế kỷ XV đến thời
Pháp thuộc, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, năm 1998, trang 159.
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
19
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
đồng (Điều 20 Hiến pháp1959) mà không đề cập trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài
hợp đồng của các chủ thể khác.
Năm 1972, Tòa án nhân dân tối cao ban hành thông tư 173/ UBTP ngày 23 tháng 2
năm 1972 hướng dẫn thi hành bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Tuy nhiên thông tư
chỉ chú trọng đến thiệt hại vật chất bao gồm bồi thường thiệt hại do tính mạng, tài sản,
sức khỏe bị xâm hại mà không có quy định nào về bồi thường thiệt hại tinh thần.
Hiến pháp 1980 Điều 70 quy định “công dân có quyền được pháp luật bảo hộ về
tính mạng, tài sản, danh dự, nhân phẩm”. Thiệt hại tinh thần bước đầu được các nhà làm
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
Đặc biệt là Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 1999, Luật chất lượng sản phẩm
hàng hóa 2007, Nghị định 55/2008/ NĐ-CP quy định chi tiết thi hành pháp lệnh bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng, Bộ luật dân sự 2005…
1.5.1 Định nghĩa.
Người tiêu dùng có quyền yêu cầu cá nhân, tổ chức sản xuất kinh doanh bồi thường
thiệt hại khi hàng hóa không đảm bảo chất lượng. Vấn đề bồi hoàn, bồi thường thiệt hại
ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng được quy định tại Điều 630 BLDS
2005 cụ thể như sau: “cá nhân, pháp nhân, chủ thể khác sản xuất kinh doanh không đảm
bảo chất lượng hàng hóa mà gây thiệt hại cho người tiêu dùng thì phải bồi thường”.
Nhìn chung, trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của cá nhân, tổ chức
sản xuất, kinh doanh do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng là trách nhiệm bồi thường của
cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh do lỗi cố ý hoặc vô ý không đảm bảo chất lượng
hàng hóa gây thiệt hại cho người tiêu dùng, các quyền và nghĩa vụ trong mối quan hệ này
là do pháp luật quy định, giữa các bên không tồn tại mối quan hệ hợp đồng nào. Trường
hợp các bên có mối quan hệ hợp đồng thì thiệt hại phát sinh cũng không liên quan đến
việc thực hiện hợp đồng.
Thiệt hại phải bồi thường cho người tiêu dùng do hàng hóa không đảm bảo chất
lượng bao gồm thiệt hại về giá trị tài sản, hàng hóa bị hư hỏng hoặc bị hủy hoại, thiệt hại
về tính mạng sức khỏe con người, thiệt hại về lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác
hàng hóa, tài sản và chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.
Khi phát hiện ra quyền và lợi ích hợp pháp của minh bị xâm phạm người tiêu dùng
có thể khiếu nại hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của pháp luật
thể kiện công ty mỹ phẩm X đã vi phạm nghĩa vụ đảm bảo chất lượng hàng hóa gây thiệt
hại cho A và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Đây là trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát
sinh ngoài hợp đồng,
Nếu các bên có mối quan hệ hợp đồng thì trách nhiệm bồi thường phát sinh này
cũng không phải là do việc vi phạm một nghĩa vụ trong hợp đồng nghĩa là không liên
quan đến việc thực hiện hợp đồng mà là vi phạm nghĩa vụ do luật định.
Ví dụ: A mua nồi cơm điện tại siêu thị điện máy C. Siêu thị có quy định rõ trong
vòng 2 tuần sau khi mua về nếu nồi cơm điện có phát sinh khuyết tật gì thì A có quyền
đến siêu thị đổi lại. Nhưng sau một tháng mua về và sử dụng nồi cơm điện mới phát sinh
lỗi là làm khét cơm. Giả sử khuyết tật phát sinh là do quá trình vận chuyển của siêu thị.
Trong tình huống này A có thể kiện yêu cầu siêu thị bồi thường do không đảm bảo chất
lượng hàng hóa. Đây là trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Bên cạnh đó, để phân biệt trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do
không đảm bảo chất lượng hàng hóa gây thiệt hại cho người tiêu dùng và trách nhiệm bồi
thường do không đảm bảo chất lượng hàng hóa trong hợp đồng chúng ta cùng phân tích
các ví dụ sau:
Ví dụ: Chị A mua điện thoại di động cũ và đã hết hạn bảo hành tại cửa hàng điện
thoại di động B. Cửa hàng thông báo sản phẩm sẽ được cửa hàng bảo hành trong vòng
một tháng nếu xảy ra các lỗi về kỹ thuật.
Nếu trong thời gian một tháng sản phẩm phát sinh khuyết tật A có quyền yêu cầu
cửa hàng B bảo hành, nếu không sửa chữa được thì A và B có thể thỏa thuận đổi lấy điện
thoại khác, giảm giá, hoàn tiền..hoặc giải quyết tại tòa án. Đây là trách nhiệm bồi thường
thiệt hại trong hợp đồng do không đảm bảo chất lượng hàng hóa của B đối với A.
Nếu sau thời gian một tháng sản phẩm mới phát sinh khuyết tật thì A có thể kiện
yêu cầu B bồi thường thiệt hại. Đây là trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do
vi phạm quyền lợi người tiêu dùng.
Như vậy, trách nhiệm bảo đảm chất lượng sản phẩm, hàng hóa của nhà sản xuất,
kinh doanh đối với người tiêu dùng được quy định trong Bộ luật dân sự 2005 bao gồm
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
thiệt hại ngoài hợp đồng của nhà sản xuất, kinh doanh đối vói người tiêu dùng.
1.6 Tầm quan trọng của quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài
hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng.
Thứ nhất, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, bảo vệ lợi ích
chung của toàn xã hội. Bởi vì mỗi người trong chúng ta đều là người tiêu dùng, bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng là bảo vệ lợi ích của toàn xã hội.
Thứ hai, đảm bảo những thiệt hại mà người tiêu dùng gánh chịu do hàng hóa, sản
phẩm kém chất lượng phải được bồi thường.
Thứ ba, nâng cao ý thức trách nhiệm của cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh
trong mối quan hệ với người tiêu dùng.
Thứ tư, có ý nghĩa răn đe những doanh nghiệp có hành vi làm ăn gian dối, chạy
theo lợi nhuận mà không quan tâm đến quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.
Nói tóm lại, quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền lợi
người tiêu dùng của cá nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh có ý nghĩa đảm bảo cho những
thiệt hại của người tiêu dùng phải được bồi thường. Nâng cao ý thức trách nhiệm của cá
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
23
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng
nhân, tổ chức sản xuất, kinh doanh đồng thời có ý nghĩa giáo dục, răn đe những doanh
nghiệp có hành vi vi phạm nhằm bảo vệ lợi ích chung của toàn xã hội.
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
Theo luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 thì:
- Sản phẩm là kết quả của quá trình sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ nhằm mục đích
kinh doanh hoặc tiêu dùng.
- Hàng hóa là sản phẩm được đưa vào thị trường, tiêu dùng thông qua trao đổi, mua
bán, tiếp thị.
Khái niệm chất lượng sản phẩm hàng hóa là một phạm trù rất rộng và phức tạp,
phản ánh tổng hợp các nội dung kỹ thuật, kinh tế và xã hội. Do tính chất phức tạp đó nên
có rất nhiều quan niệm khác nhau về chất lượng sản phẩm, hàng hóa:
- Theo quan niệm của các nhà sản xuất: Chất lượng sản phẩm là sự hoàn hảo và
phù hợp của một sản phẩm với một tập hợp các yêu cầu hoặc tiêu chuẩn, quy cách đã xác
định trước.
- Xuất phát từ người tiêu dùng: Chất lượng sản phẩm là sự phù hợp của sản phẩm
với mục đích sử dụng của người tiêu dùng8.
7
http://www.sbmf.vn/forum/archive/index.php/t-1115.htlm truy cập ngày 28/1/2010
GVHD: Th.S TĂNG THANH PHƯƠNG
25
PDF created with pdfFactory Pro trial version www.pdffactory.com
SVTH: ĐỒNG THANH LAM
Copyright: Tài liệu đại học ©