Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị : Trường THPT Long Thành
Mã số : ………………….

Chuyên đề
ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP
VÀO PHÂN MÔN ĐỌC HIỂU VĂN BẢN LỚP 12
ĐỂ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG THÔNG QUA
TÍNH THỜI SỰ CỦA VĂN BẢN

Người thực hiện : ĐẶNG THỊ PHƯƠNG MAI
Lĩnh vực nghiên cứu
 Quản lí giáo dục
 Phương pháp dạy học bộ môn
 Phương pháp giáo dục
 Lĩnh vực khác

Có đính kèm
 Mô hình

 Đĩa mềm

 Phim ảnh

1

 Hiện vật khác



III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC
Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : giảng dạy chuyên môn
Số năm kinh nghiệm : 21
Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần nay :
1.
Phương pháp thảo luận nhóm trong phân môn đọc văn ở
trường THPT ( năm học: 2009-2010)
2.
Phương pháp đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại
(năm học : 2010-2011)
3.
Hệ thống câu hỏi trong giáo án đọc hiểu văn bản
(năm học : 2011-2012)

2


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

CHUYÊN ĐỀ

ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀO PHÂN MÔN
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN LỚP 12 ĐỂ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG THÔNG
QUA TÍNH THỜI SỰ CỦA VĂN BẢN
I. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài:
Với đặc trưng của một môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnh
nhiệm vụ hình thành và phát triển ở HS năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lực
tiếp nhận văn bản văn học và các loại văn bản khác, môn Ngữ văn còn giúp HS
có được những hiểu biết về xã hội, văn hoá, văn học, lịch sử, đời sống nội tâm

Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

3. Giới hạn đề tài
Bàn về phương pháp dạy học là bàn về một vấn đề có tính chất nghiên cứu
khoa học sâu và rộng. Ở đây, trong phạm vi một chuyên đề, nhằm phục vụ trực
tiếp cho công tác dạy học nên tôi chỉ giới hạn nói về kinh nghiệm Ứng dụng
phương pháp dạy học tích hợp trong giờ đọc hiểu văn bản văn học lớp 12 để
giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản mà thôi.
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN
1. Cơ sở lý luận
- Quan điểm về nội dung và phương pháp giáo dục của Nhà nước ta là giáo
dục toàn diện. Điều 5 Luật Giáo dục ghi rõ :
“ Nội dung giáo dục phải đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện
đại và có hệ thống “ .
“ Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư
duy sáng tạo của người học.”
- Quan điểm đó được cụ thể hóa trong việc thiết lập chương trình và biên
soạn ở sách giáo khoa theo hướng tích hợp và phương pháp dạy học tích hợp
được Bộ chỉ đạo cho cán bộ quản lí giáo dục và giáo viên trực tiếp đứng lớp học
tập và áp dụng.
- Việc vận dụng phương pháp dạy học tích hợp là một trong những cơ sở
đánh giá hiệu quả của một tiết dạy về mặt phương pháp .
- Đặc trưng bộ môn Ngữ văn có khả năng lớn trong việc vận dụng phương
pháp dạy học tích hợp:
+ Chuyên môn: nội dung, kiến thức, mục tiêu cần đạt ở ba phân môn Đọc
hiểu, Tiếng Việt, Làm văn có quan hệ mật thiết với nhau và đều hướng tới mục
tiêu cuối cùng là nâng cao trình độ sử dụng Tiếng Việt và khả năng cảm thụ văn
học cho học sinh.
+ Giáo dục kỹ năng sống: khả năng nhận thức xã hội, lĩnh hội, sáng tạo, xử
lý các tình huống nảy sinh cuộc sống...

Như đã phân tích ở trên, việc sử dụng phương pháp dạy học tích hợp là một
tất yếu trong dạy học bộ môn Ngữ văn. Thế nhưng, việc vận dụng phương pháp
này trong thực tế không phải lúc nào cũng đạt hiệu quả( nhất là tích hợp giáo dục
thông qua tính thời sự trong văn bản văn học).
- Nhiều giờ dạy có cơ hội nhưng giáo viên chưa chú ý đến việc vận dụng
tích hợp giáo dục thông qua tính thời sự. Do đó, dẫn đến việc khai thác bài dạy
chỉ mới đạt yêu cầu khám phá nghệ thuật mà chưa có tính liên hệ kiến thức xã
hội để học sinh thấy được sức sống thật sự của tác phẩm trong đời thực.
Ví dụ : Dạy “ Những đứa con trong gia đình” của Nguyễn Thi, giáo viên
hướng học sinh phân tích làm nổi bật đặc điểm phẩm chất của những con người
trong gia đình nhân vật Việt. Lúc này giáo viên chỉ chú trọng tích hợp kiến thức
qua các tác phẩm khác. Cụ thể như liên hệ đến phẩm chất của các nhân vật trong
tác phẩm Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành để thấy rõ hơn, sâu sắc hơn
những phẩm chất lịch sử của con người Việt Nam thời kháng chiến chống Mĩ.
Đồng thời để thấy vẻ đẹp riêng của mỗi con người ở những vùng văn hóa, vùng
đất khác nhau. Từ đó, học sinh thấy được mối liên hệ của các tác phẩm, chiều
sâu của hình tượng…Nhưng tất cả chỉ dừng lại trong quá khứ. Nó chưa cho các
em thấy tính thiết thực trong đời sống thực tại. Nếu chúng ta giúp các em thấy
truyền thống yêu nước của gia đình Việt chính là của quê hương miền Nam, của
dân tộc Việt Nam không chỉ trong quá khứ mà còn cả trong thực tại thì giá trị tác
phẩm càng sâu sắc hơn.
- Nhiều giờ dạy, giáo viên lựa chọn đơn vị kiến thức tích hợp chưa trọng
tâm. Kiểu vận dụng này, vô hình chung làm lệch nội dung, mục tiêu cần đạt của
tiết dạy.
5


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

Ví dụ : Dạy Vợ Nhặt của Kim Lân thì mục tiêu cần đạt về nội dung là thấy

thời sự của văn bản
4.1. Dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn
Tích hợp trong quá trình dạy học là sự phối kết hợp các tri thức của một số
môn học có những nét chính, tương đồng xoay quanh một chủ đề nào đó. Nói
cách khác, tích hợp là phương pháp phối hợp một cách riêng lẻ các môn học
khác nhau, các phân môn học khác nhau theo những hình thức, cấp độ khác nhau
nhằm đáp ứng những mục tiêu, mục đích, yêu cầu cụ thể nào đó của tiết học.

6


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

Tích hợp trong môn Ngữ văn là sự kết nối tri thức giữa ba phân môn: Tiếng
Việt, Đọc hiểu và Làm văn và vấn đề xã hội gợi lên từ tác phẩm. Đó chính là
phương pháp tiếp cận kiến thức từ việc khai thác các tri thức cụ thể của các phân
môn trên cở sở một hoặc một số bài học có những nội dung, đơn vị kiến thức
liên quan và tính thời sự của văn bản.
4.2. Dạy học tích hợp giáo dục tính thời sự trong môn ngữ văn
Tính thời sự là tính cập nhật kịp thời, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của cuộc
sống hằng ngày, cuộc sống hiện đại gắn với những vấn đề cơ bản của cộng đồng
xã hội.
Tính thời sự trong văn bản văn học là một khái niệm mới, thường gắn liền
với các văn bản nhật dụng, nhưng cũng có một số tác phẩm ở các thể loại như
truyện ngắn, kịch….
Tích hợp tính thời sự trong giờ học văn là liên hệ tính thời sự trong văn bản
nhằm giúp học sinh tìm hiểu và có cách giải quyết vấn đề xã hội trong chính
cuộc sống xung quanh. Đó là những vấn đề thuộc các lĩnh vực: thiên nhiên, môi
trường, văn hóa, giáo dục, chính trị, xã hội, đạo đức, nếp sống…
Ví dụ dạy văn bản “Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS,

vệ cộng đồng.
Giới trẻ hiện nay là đối tượng dễ có lối sống sai lầm dẫn đến mắc bệnh,
nhưng họ cũng chính là những người dám nói, dám hành động nhất. Vì vậy, khi
tìm hiểu văn bản này, người giáo viên cần cung cấp thêm về kiến thức
HIV/AIDS cho các em. Bên cạnh đó, phải hướng các em đến ý thức trách nhiệm
với bản thân và xã hội, để có lối sống lành mạnh cho bản thân và an toàn cho xã
hội. Các em phải là những người tiên phong trong phong trào phòng chống
HIV/AIDS, và phá bỏ bức tường rào ngăn cách giữa “ta” và “họ”.
4.3. Xác định tính thời sự trong một số văn bản lớp 12
Muốn tích hợp tốt ta phải xác định được tính thời sự của tác phẩm là gì. Từ
đó chọn cách tích hợp phù hợp. Cụ thể tính thời sự trong các văn bản:
(1) Tuyên ngôn độc lập- Hồ Chí Minh
- Nội dung: Tuyên bố chấm dứt chế độ thực dân phong kiến, khai sinh nước
Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, mở ra kỉ nguyên độc lập tự do của dân tộc. Vạch
trần âm mưu xâm lược, đập tan luận điệu phản động của kẻ thù. Thái độ kiên
quyết dứt khoát của cả dân tộc quyết bảo vệ nền độc lập.
- Tính thời sự: Khẳng định chủ quyền, quyền tự chủ của dân tộc vốn là
truyền thống của dân tộc Việt Nam ta. Ta gợi cho học sinh thấy Tuyên ngôn của
Bác vẫn còn nguyên giá trị thời sự cho đến hôm nay. Hiện nay chúng ta cũng
đang đấu tranh vừa mềm mỏng vừa kiên quyết với những kẻ gây hấn, xâm phạm
chủ quyền biển đảo của ta.
(2) Tây Tiến- Quang Dũng
- Nội dung: vẻ đẹp của thiên nhiên miền Tây Bắc Tổ quốc và hình ảnh
người lính Tây Tiến
- Tính thời sự: Vấn đề bảo vệ thiên nhiên đang được thế giới hết sức quan
tâm. Bởi vô tình hay cố ý thì con người đang ngày ngày tàn phá môi trường tự
nhiên. Cho nên vẻ đẹp và tình yêu thiên nhiên của tác giả thể hiện trong Tây
Tiến là vấn đề thời sự ta cần đặt ra cho các em cùng giải quyết. Hãy yêu và bảo
vệ thiên nhiên- môi trường sống của con người .
(3) Việt Bắc- Tố Hữu

thực; yêu tự do, đấu tranh cho tự do.
(6) Sóng- Xuân Quỳnh
- Nội dung: Vẻ đẹp của người phụ nữ trong tình yêu thể hiện qua hình
tượng sóng: tình yêu tha thiết, nồng nàn, đầy khát vọng, và sắt son chung thuỷ,
vượt lên mọi giới hạn của đời người
- Tính thời sự: xây dựng tình yêu đẹp, trong sáng, có ý nghĩa con người.
Dám sống và dám yêu chân thành, sáng trong. Thanh niên phải phân biệt được
sống hết mình cho tình yêu khác với lối sống vội yêu cuồng vụ lợi
(7) Người lái đò sông Đà- Nguyễn Tuân
- Nội dung: Giới thiệu, khẳng định, ngợi ca vẻ đẹp của thiên nhiên và con
người lao động ở miền Tây Bắc của Tổ quốc; thể hiện tình yêu mến, sự gắn bó
tha thiết của Nguyễn Tuân đối với đất nước và con người Việt Nam.
- Tính thời sự: Con người là tài sản quý giá của đất nước. Phải biết quý
trọng và sử dụng đúng tài năng của con người cho việc xây dựng Tổ quốc. Khai
thác tự nhiên là cần thiết nhưng chúng ta đừng để những dòng sông phải chết.
Tương tự sông Đà, sông Đồng Nai cũng có tiềm năng thủy điện; chúng ta có nên
khai thác ( xây dựng đập thủy điện 6) mà hy sinh vùng sinh thái ven sông.
( 8) Ai đặt tên cho dòng sông- Hoàng Phủ Ngọc Tường.

9


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

- Nội dung: Thể hiện những phát hiện, khám phá sâu sắc và độc đáo về
sông Hương; bộc lộ tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhà
văn đối với dòng sông quê hương, với xứ Huế thân thương.
- Tính thời sự: Cách khai thác và bảo tồn văn hóa Huế- nền văn hóa gắn liền
với sông Hương. Tuổi trẻ suy nghĩ làm giàu từ tiềm năng du lịch và cách bảo vệ
thiên nhiên, di sản văn hóa của dân tộc.

dân Nam Bộ có truyền thống yêu nước, căm thù giặc, thủy chung với quê hương,
với cách mạng, nhà văn khẳng định: sự hòa quyện giữa tình cảm gia đình và tình
yêu nước, giữa truyền thống gia đình và truyền thống dân tộc đã tạo nên sức
10


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

mạnh tinh thần to lớn của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam trong cuộc
kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
- Tính thời sự: Hiện nay truyền thống yêu nước vẫn được các bạn trẻ giữ
gìn. Các bạn đã thể hiện bằng nhiều cách khác nhau: viết về biển đảo, góp đá cho
Trường Sa, từ chối cuộc sống điền kiện để trở về xây dựng quê hương... Tất cả
các việc làm đó chứng tỏ dòng sông truyền thống chảy mãi. Tình yêu của những
người trong gia đình là đáng quí nhất.
(13) Chiếc thuyền ngoài xa- Nguyễn Minh Châu
- Nội dung: Truyện phản ảnh tình trạng bạo lực trong gia đình do cuộc sống
nghèo đói cơ cực. Người chồng vì gánh nặng mưu sinh trở thành kẻ vũ phu, thô
bạo. Người vợ vì thương con nên nhẫn nhục chịu đựng mà không biết đã làm tổn
thương tâm hồn thơ dại của con. Đứa con vì thương mẹ, bênh vực mẹ mà trở nên
thù địch với cha. Qua đó, nhà văn thể hiện thái độ trân trọng vẻ đẹp của tình mẫu
tử, đức hy sinh của người phụ nữ ; nỗi lo âu khắc khoải về tình trạng nghèo cực,
tăm tối của con người; lên tiếng bảo vệ khát vọng được sống trong yêu thương,
yên bình của trẻ thơ.
- Tính thời sự: từ câu chuyện người đàn bà và cách ứng xử của Phùng, Đẩu,
giáo dục các em về cách sống, ứng xử trong gia đình, nhìn nhận các vấn đề xã
hội: bạo lực gia đình, hôn nhân, giáo dục sức khỏe sinh sản, quyền trẻ em….
(14) Hồn Trương Ba, da hàng thịt- Lưu Quang Vũ
- Nội dung: Vở kịch là sự cải biên một truyện cười dân gian. Tác giả dân
gian chỉ tạo ra một tình huống gây cười. Lưu Quang Vũ đã biến nó thành một tấn

và cũng là bi kịch xa rời thốt li quần chúng của người cách mạng tiên phong.
- Tính thời sự: tác phẩm đặt ra vấn đề về bệnh xa rời quần chúng.
(16) Số phận con người- Sơ lơ khơp
- Nội dung: nỗi bất hạnh của con người sau chiến tranh; niềm tin của tác giả
ở tính cách Nga kiên cường, nhân ái.
- Tính thời sự: Lên án chiến tranh đem đến cho con người nhiều bất hạnh.
Những vết thương chiến tranh ấy khó có thể hàn gắn. Việc nhận Vania làm con
của Xơ cơ lơp là thơng điệp cho chúng ta: chỉ có lòng nhân ái mới xoa dịu nỗi
đau của người khác và của chính mình. Nếu con người bng xi sẽ bị nhấn
chìm trong nỗi đau bất hạnh. Lời trữ tình ngoại đề kêu gọi mọi người hãy vì
tương lai trẻ thơ. Số phận mỗi cá nhân cần được cộng đồng quan tâm.
(17) Ơng già và biển cả- Hê minh
- Nội dung: cuộc săn con cá kiếm hết sức khó khăn và sự chiến thắng của
ơng lão.
- Tính thời sự: hình tượng con cá kiến là biểu tượng cho thiên nhiên. Con
người hãy xem thiên nhiên là đối thủ để chinh phục chứ khơng phải kẻ thù để
tiêu diệt. Từ đó giáo dục các em tình u và ý thức bảo vệ thiên nhiên. Con
người khơng thơi khát vọng, ước mơ, khơng được đầu hàng mà kiên trì thực hiện
ước mơ.
4.4. So sánh một số giáo án ứng dụng tích hợp giáo dục
Giáo án chưa ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp để giáo dục kó năng
sống cho học sinh thông qua tính thới sự của văn bản

ĐÀN GHI TA CỦA LORCA

- Thanh Thảo -

I. MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hiểu được vẻ đẹp của hình tượng Lor-ca qua cách cảm nhận và tái hiện độc đáo
của Thanh Thảo;

tiĨu dÉn vµ tr¶ tóm tắt vấn đề
nh÷ng bµi th¬ vµ trêng ca mang diƯn m¹o
Gi¸o viªn cÇn nhÊn m¹nh cho ®éc ®¸o viÕt vỊ chiÕn tranh thêi hËu chiÕn.
häc sinh ghi mét sè ý.
- Th¬ Thanh Th¶o lµ sù lªn tiÕng cđa ngêi
trÝ thøc nhiỊu suy t, tr¨n trë vỊ c¸c vÊn ®Ị x·
héi vµ thêi ®¹i. ¤ng mn cc sèng ph¶i ®ỵc c¶m nhËn vµ thĨ hiƯn ë bỊ s©u nªn lu«n
khíc tõ lèi biĨu ®¹t dƠ d·i.
2. Tác phẩm
- Xt xø: Rót trong tËp: Khèi vu«ng Ru –
bÝch (1985)
- C¶m høng: ngän ngn c¶m høng bµi th¬
cã ®ỵc tõ sè phËn bi th¶m vµ nh©n c¸ch cao
®Đp cđa Lor – ca.
- Yªu cÇu häc sinh ®äc phÇn chó 3. Tìm hiểu nhân vật Lor ca và lời đề từ
thÝch vỊ Lor – ca.
của bài thơ
- Lor ca là một nghệ só đa tài, người đấu
tranh chống lại chế độ độc tài thân phát
xít ở Tây ban Nha, người khởi xướng và
13


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân mơn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thơng qua tính thời sự của văn bản

lãnh đạo phong trào cách tân nghệ
thuật ở TBN. Ôâng bò bè lũ Phrăngcô xử
bắn khi tuổi đời còn rất trẻ.
- Lời đề từ cũng chính là di chúc của
Lorca, thể hiện tình yêu của Lorca đối

ngao cïng tiÕng ®µn bät níc. Mét con ngêi
tù do, mét nhµ c¸ch t©n nghƯ tht mong
manh vµ ®¬n ®éc.
- NghƯ tht x©y dùng h×nh tỵng th¬:
+ Qua h×nh ¶nh “¸o choµng ®á g¾t” ®Ĩ t¹o
dùng kh«ng khÝ chÝnh trÞ ë T©y Ban Nha:
14


ng dng phng phỏp dy hc tớch hp vo phõn mụn c hiu vn bn lp 12 giỏo dc k nng sng thụng qua tớnh thi s ca vn bn

4. Thanh Thảo đã miêu tả nh thế
nào về những giây phút cuối của
Lor ca?
)

5. Biện pháp nghệ thuật nào đã đợc tác giả sử dụng để miêu tả về
cái chết của Lor ca?

6. Nêu những suy nghĩ về hình ảnh
tiếng đàn nh cỏ mọc hoang?
7. Câu thơ đề từ (cũng là lời di
chúc của Lor - ca) có ý nghĩa gì
khi liên hệ với hình ảnh tiếng đàn
ở đoạn thơ này?

8. Hãy phân tích những hình ảnh
thơ tiêu biểu trong đoạn 4 để thấy
đợc cuộc giải thoát và giã từ của
Lor ca?

cái cũ để làm cái mới, đó là đạo đức của ngời sáng tạo.
- Tiếng đàn ghi ta tợng trng cho nghệ thuật
của Lor ca. Qua tiếng đàn để hiểu đợc
tình yêu con ngời và khát vọng của Lor
ca. Lor ca và tiếng đàn ghi ta có sức sống
mạnh mẽ nh cỏ mọc hoang mà không
một thế lực tàn ác nào hủy diệt.
- Nỗi xót thơng cái chết của một thiên tài, là
nỗi xót tiếc hành trình cách tân dang dở
15


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân mơn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thơng qua tính thời sự của văn bản

®äng l¹i thµnh h×nh ¶nh ®Đp, bn: giät níc
– vÇng tr¨ng.
4. Nh÷ng suy t vỊ cc gi¶i tho¸t vµ c¸ch
gi· tõ cđa Lor – ca:
- Dßng s«ng réng mªnh mang -> thÕ giíi
v« cïng.
9. C¸ch kÕt thóc bµi th¬ víi ©m
- §êng chØ tay ®· ®øt -> sè phËn, ®Þnh
thanh li la li – la li la cã ý nghÜa mƯnh, c¸i chÕt ®ỵc b¸o tríc.
g×?
- NÐm l¸ bµu vµo xo¸y níc.
- NÐm tr¸i tim vµo lỈng yªn câi chÕt
dƠ b¬i sang ngang trªn chiÕc ghi ta mµn b¹c.
=> Sù gi¶i tho¸t nhĐ nhµng, chÊp nhËn sè
HOẠT ĐỘNG 3: Cđng cè
- Häc sinh ®äc phÇn ghi nhí phËn h×nh ¶nh th¬ mang ý nghÜa tỵng trng


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân mơn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thơng qua tính thời sự của văn bản

I. MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Hiểu được vẻ đẹp của hình tượng Lor-ca qua cách cảm nhận và tái hiện độc đáo
của Thanh Thảo;
- Nắm bắt được những nét đặc sắc trong kiểu tư duy thơ mới mẻ, hiện đại của tác
giả.
II. TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:
1. Kiến thức:
- Hình tượng đẹp đẽ, cao cả của nhà thơ – chiến sĩ Lor-ca.
- Hình thức biểu đạt mang phong cách hiện đại của Thanh Thảo.
2. Kĩ năng:
- Đọc- hiểu một tác phẩm thơ trữ tình, bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ.
- Làm quen với cách biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường phái siêu thực.
III. NỘI DUNG LÊN LỚP
1.Ổn định- kiểm tra
Kiểm tra vở soạn học sinh
2. Bài mới
Hoạt động của GV và HS
Nội dung cần đạt
I
.TiĨu
dÉn:
HOẠT ĐỘNG 1:T×m hiĨu phÇn
1. T¸c gi¶:
tiĨu dÉn
- Lµ nhµ th¬ trỴ thêi chèng Mü
- Yªu cÇu häc sinh ®äc phÇn
- ¤ng ®ỵc c«ng chóng ®Ỉc biƯt chó ý bëi

ra cách đây hơn 50 năm đã chạm với nghệ thuật, với đất nước TBN và
đến vấn đề nóng hổi của giới trẻ quan trọn nhất là mong muốn thế hệ
hiện nay, theo em, đó là vấn đề sau hãy mạnh dạn bước qua ông để tiến
gì?

xa hơn trên con đường cách tân nghệ

( Vấn đề đạo đức nghề nghiệp thuật mà ông đã vạch ra
của người nghệ só, vấn đề thần
II . §äc hiĨu v¨n b¶n:
tượng)
HOẠT ĐỘNG 2: T×m hiĨu bµi
th¬.
- Häc sinh ®äc bµi th¬, gi¸o viªn
lu ý häc sinh vỊ nhÞp th¬.
1. Bµi th¬ cã thĨ chia lµm mÊy
®o¹n? Néi dung cđa tõng ®o¹n?
2. Chđ ®Ị cđa bµi th¬?

1. Lor – ca, ngêi nghƯ sÜ tù do:
- Lor – ca ®ỵc miªu t¶ trªn c¸i nỊn v¨n
hãa nghƯ tht T©y Ban Nha.
+ ¸o choµng ®á g¾t – h×nh ¶nh gỵi liªn tëng ®Õn khung c¶nh cđa mét ®Êu trêng víi
cc ®Êu gi÷a vâ sÜ víi bß tãt, mét ho¹t
®éng v¨n hãa cđa T©y Ban Nha
+VÇng tr¨ng
+Yªn ngùa
+ Nh÷ng nèt nh¹c ghi ta. Li – la li – la
la
=> Lor – ca, ngêi nghƯ sÜ tù do nhng ®¬n

dựng không khí chính trị ở Tây Ban Nha:
ngột ngạt và nền nghệ thuật già nua cần đợc
cách tân -> Lor ca, nghệ sĩ tự do, khát
vọng dân chủ đối lập với sự ngột ngạt và già
nua đó.
+ Âm thanh: Li la li, la li la -> sự
đồng cảm sâu sắc của Thanh Thảo với Lor
ca, ngời đã dùng tiếng đàn để giãi bày
nỗi buồn và khát vọng.
2. Lor ca với cái chết bi thảm:
- áo choàng bê bết đỏ
- Bị điệu về bãi bắn
- Tiếng ghi ta: vỡ tan
ròng ròng máu chảy
-> Cái chết bất ngờ, bi thảm của con ngời
trong sạch, vô tội.
* Nghệ thuật:
- Hoán dụ: Dùng tiếng hát để chỉ Lor - ca
áo choàng bê bết đỏ: cái chết
- So sánh, chuyển đổi cảm giác qua hệ
thống những âm thanh, hình ảnh: tiếng ghi
ta nâu, tiếng ghi ta lá xanh, tiếng ghi ta tròn,
tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy.
- Đối lập: Tiếng hát yêu đời với hiện thực bi
thảm; tình yêu, cái đẹp của Lor ca với
hành động tàn ác dã man của bọn phát xít.
=> Nỗi xót xa về sự dang dở của khát vọng
cách tân.
3. Lor ca với tiếng đàn ghi ta:
-- ý nghĩa của lời di chúc: dũng cảm vợt qua

điệp của Lorca trong lời di
chúc của ông gợi cho anh chò
suy nghó gì khi liên hệ với hiện
tượng cuồng thần tượng của

- §êng chØ tay ®· ®øt -> sè phËn, ®Þnh
mƯnh, c¸i chÕt ®ỵc b¸o tríc.
- NÐm l¸ bµu vµo xo¸y níc.
- NÐm tr¸i tim vµo lỈng yªn câi chÕt
dƠ b¬i sang ngang trªn chiÕc ghi ta mµn b¹c.
=> Sù gi¶i tho¸t nhĐ nhµng, chÊp nhËn sè
phËn h×nh ¶nh th¬ mang ý nghÜa tỵng trng
vµ gỵi nhiỊu suy tëng.
- TiÕng ®µn ghi ta t¹o nªn d ©m, b¶n nh¹c
cđa Lor – ca vÉn cßn ®ang tiÕp tơc.
=> T¸c gi¶ Thanh Th¶o kÝnh träng vµ tri ©m
víi Lor – ca.
III . Tỉng kÕt:
- Néi dung:
+ Nçi ®au xãt s©u s¾c tríc c¸i chÕt bi
th¶m cđa Lor – ca, nhµ th¬ thiªn tµi T©y
Ban Nha.
+ Th¸i ®é ngìng mé ngêi nghƯ sÜ tù do
víi kh¸t väng ch©n chÝnh.
- NghƯ tht: H×nh ¶nh th¬ vµ ng«n ng÷
th¬ míi mỴ, giµn ý nghÜa tỵng trng; kÕt hỵp
hµi hßa gi÷a th¬ vµ nh¹c.

một bộ phận giới trẻ hiện nay?
( Lời di chúc đặt ra vấn đề:

đời mình chứ đừng để cuộc đời
tuột mất chỉ vì say thần tượng.)
21


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân mơn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thơng qua tính thời sự của văn bản

3.Hướng dẫn HS học ở nhà
- Học bài cũ
- Xem trước bài mới
NHẬN XÉT
Với cách dạy học tích hợp giúp học sinh khám phá được tính thời sự trong
văn bản văn học như trên, tôi nhận thấy có những ưu điểm nổi bật như sau:
- Học sinh hứng thú hơn trong học tập, lónh hội kiến thức văn học vì tác
phẩm không còn là một văn bản xa lạ với đời sống các em mà nó mang tính
thực tiễn. Điều Lorca nói đến cách nay hơn nửa thế kì mà vẫn nóng hổi tính
thời sự, chạm đến những vấn đề nóng đối với giới trẻ hiện nay.
- Đàn ghita của Lorca là một tác phẩm khó cảm thụ vì phong cách thơ
Thanh Thảo khá mới mẻ với học sinh, nhân vật Lorca lại xa lạ với các em.
Nếu không khéo léo hướng các em tìm đến tính thời sự trong văn bản, các em
sẽ chán , học cho qua và sẽ nhanh chóng quên tác phẩm.
- Về phía giáo viên, cách lồng ghép câu hỏi tích hợp vào cuối bài sau khi
học sinh đã tìm hiểu văn bản sẽ giúp GV khắc sâu kiến thức cho các em HS .
Đồng thời, cách đặt vấn đề ngay từ đầu sẽ khiến học sinh hứng thú, kích thích
sự khám phá của các em.
- Cách lồng ghép như thế không tốn nhiều thời gian ( tối đa 5 phút) nên vẫn
đảm bảo tiến trình dạy học
- Thông qua việc dạy học tích hợp, các em hình thành nhiều kó năng sống:
kó năng nhận biết, kó năng ứng xử, kó năng trình bày trước đám đông, kó năng
sữ dụng ngôn ngữ… mà quan trọng nhất là kó năng ứng xử ( điều chỉnh hành vi

Hoạt động của GV và HS
Nội dung cần đạt
HOẠT ĐỘNG 1: tìm hiểu I. Ti ểu d ẫn
tiểu dẫn
1. Xuất xứ :
Bài tùy bút này lúc đầu có tên là “Sông
Tùy bút là thể loại VH có Đà” -> 1982, khi cho in lại trong tập II bộ
đặc điểm gì?
tuyển tập NT, t/g đổi tên bài là “NLĐSĐ”.
Bài tùy bút NLĐSĐ dài tới 34 trang in,
trong sách này đã lược bớt nhiều đoạn.
2. Hoàn cảnh sáng tác : SGK.
HOẠT ĐỘNG 2: tìm hiểu II. Đ ọc - hi ểu VB:
hình tượng con sơng Đà
1. Hình tượng sông Đà :
a. Sông Đà rất hung bạo, hùng vó:
- Trong bài tùy bút này, có - SĐ “có diện mạo & tâm đòa như 1 thứ kẻ thù
những hình tượng nào?
số 1” của con người -> rất hung hãn, xảo
- Hãy nêu cảm nhận ban quyệt nham hiểm, độc ác
đầu của em về việc miêu tả - SĐ có 73 cái thác, nhiều thác ghềnh nguy
những hình tượng đó của t/g? hiểm, ghềnh Hát Lóng “dài hàng cây số nước
độc đáo & gợi cảm.
xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn
- Hãy cho biết BPTT mà luồng gió gùn ghè suốt năm”
nhà văn sử dụng để miêu tả - Đá trên sông Đà : “Những cảnh đá bờ sông
23


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân mơn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thơng qua tính thời sự của văn bản

thuyền vào đó là chết tươi “trên sông bỗng có
những cái hút nước giống như cái giếng bê
tông … kêu như cửa cống cái bò sặc”
=> Bằng sự tưởng tượng phong phú, cấu trúc
câu trùng điệp, sử dụng nhân hóa, so sánh hợp
lí, dùng nhiều thuật ngữ quân sự … nhà văn đã
miêu tả con sông Đà như 1 loài thủy quái
khổng lồ, nham hiểm, hung ác : khi ẩn nấp
mai phục, khi lừa miếng đánh du kích, khi
xông xáo liều mạng, đánh tới tấp tứ phía …
b. Sông Đà trữ tình, thơ mộng : quan sát tinh
vi.
T/g miêu tả Sông Đà từ nhiều gốc độ, thời
điểm trạng thái Sông Đà ở đoạn này như “1
cố nhân” của t/g, của con người khi xa thì gợi
thương, nhớ.
- Nhìn từ trên cao xuống : “con Sông Đà
tuôn dài … đốt nương xuân” -> ngôn ngữ tạo
hình giàu chất thơ -> so sánh liên tưởng bất
ngờ, sông đà được hình dunh như 1 người đàn
bà kiều diễm mang vẻ đẹp tự nhiên.
24


Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân mơn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thơng qua tính thời sự của văn bản

HOẠT ĐỘNG 3: tìm hiểu
hình tượng ơng lái đò sơng
Đà


- Ngoại hình : Tay … chân … giọng nói … nhỡn
giới … trí nhớ … “cái đầu quắc thước ấy đặt
trên 1 thân hình cao to & gọn quánh như chất
sừng, chất mun” -> so sánh phong phú tài tình
ông lái đò -> khỏe mạnh, gân guốc.
- Tính cách - tài năng :
+ Giàu kinh nhiệm “SĐ đối với ông lái đò ấy,
như 1 trường thiên anh hùng ca … những đoạn
xuống dòng” -> am hiểu tường tận về đối
tượng.
+ Từng trải với công việc “Làm cái nghề vận
tải đường nước này thật vất vả, người cứ dựng
đứng … tim nữa” -> câu văn theo cấu trúc
trùng điệp, phản ánh công việc vất vả, căng
thẳng, nguy hiểm đối với ông LĐ Lai Châu.
+ Anh dũng, mưu trí, nghệ só của lái đò thể
hiện ở “1 quãng thủy chiến ở mặt trận SĐ”;
25