PHÁT HUY VAI TRÒ CHỦ ĐỘNG CỦA HỌC SINH TRONG TIẾT
HỌC NGỮ VĂN
I. LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN
Trong những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã định hướng đổi mới
phương pháp dạy và học, do đó, theo luật giáo dục, điều 24.2, có ghi “phương pháp
giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của
học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương
pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình
cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”.
Theo quan niệm truyền thống, việc học văn luôn do giáo viên chủ động cung
cấp tri thức, học sinh chủ yếu lắng nghe, đó là lối học thụ động, ít phát huy cá tính
sáng tạo của học sinh trong học tập. Vì thế, đổi mới phương pháp dạy và học là
việc làm tất yếu, phù hợp với xã hội hiện đại. Đổi mới chính là việc hướng học sinh
tới hoạt động học tập chủ động, đó là sự chủ động chiếm lĩnh tri thức, chống lại
thói quen học tập thụ động.
Khi đổi mới vai trò chủ động học tập của học sinh trong tiết học Ngữ văn,
chúng tôi đã trăn trở rất nhiều: Làm cách nào để phát huy vai trò chủ động của học
sinh? Học sinh phải lĩnh hội như thế nào mới thấy hết ý nghĩa của văn bản? Và làm
cách nào để học sinh đến với giờ học văn một cách tự nguyện? Các em sẽ tổ chức
tiết học ra sao cho thật hiệu quả? Các nhóm trình bày như thế nào?... Mấu chốt của
vấn đề là phải có một phương pháp dạy – học đúng cách. Đây là những lí do dẫn
đến việc chúng tôi chọn viết đề tài “Phát huy vai trò chủ động của học sinh trong
tiết học Ngữ văn”.
II. YÊU CẦU ĐỐI VỚI VIỆC DẠY – HỌC NGỮ VĂN
1. Yêu cầu đối với giáo viên
-

Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tập với

các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợp với đặc trưng bài học,
1

cho các em .
2.
-

Yêu cầu đối với học sinh

Phải đọc trước ở nhà, soạn trước hệ thống câu hỏi trong SGK hoặc hệ thống

câu hỏi do giáo viên cung cấp.
-

Trình bày ý kiến, quan điểm cá nhân; tích cực thảo luận, tranh luận, đặt câu

hỏi cho bản thân, cho thầy, cho bạn. Biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan
điểm, các sản phẩm hoạt động học tập của bản thân và bạn bè.
-

Trước khi vào lớp để hoạt động theo sự hướng dẫn của thầy, người học phải

tiếp nhận văn bản trước ở nhà (tạm gọi là khâu soạn bài). Nghĩa là học sinh phải
làm tất cả những yêu cầu mà cuối tiết học trước đã được giáo viên định hướng
trong phần hướng dẫn học tập ở nhà. Trước nay, ở khâu này, giáo viên chỉ dành ít
2


phút ngắn ngủi cuối tiết học yêu cầu học sinh về nhà “học bài cũ, soạn bài mới”.
Bây giờ cần phải cụ thể hai yêu cầu đó ra. Học bài cũ là học cái gì? Làm những bài
tập nào? Còn soạn bài mới là soạn những câu hỏi nào? Chuẩn bị những đồ dùng gì,
càng cụ thể bao nhiêu thì tiết học sẽ càng thành công bấy nhiêu. Nếu sợ việc dặn dò
này chiếm nhiều thời gian của tiết dạy, giáo viên hoàn toàn có thể giải quyết bằng

sinh tìm hiểu bằng hệ thống câu hỏi mà giáo viên đã chuẩn bị từ trước
Một lớp có thể chia thành 4 hoặc 5 nhóm, sau đó chọn hai em có học lực tốt
nhất và có giọng nói truyền cảm nhất để làm người dẫn chương trình. Thời gian cho
học sinh chủ động tìm hiểu tri thức phải mất một tuần hoặc thời gian nhiều hơn một
3


tuần. Sau khi tìm hiểu kĩ lưỡng những phần câu hỏi được giao, các nhóm phải nộp
bài đã soạn về cho hai bạn dẫn chương trình, hai bạn này phải tổng hợp những phần
kiến thức và hội ý với chúng tôi. Sau khi thống nhất với chúng tôi, hai em học sinh
dẫn chương trình có nhiệm vụ tổng hợp toàn bộ kiến thức của 5 nhóm nộp về và
soạn một bài tổng hợp hoàn chỉnh, trong đó có cả kiến thức bài học và cả phần
chương trình dẫn dắt.
Ví dụ : khi giao bài Việt Bắc (Tố Hữu) cho học sinh, chúng tôi giao hệ thống
câu hỏi cho từng nhóm:
Nhóm 1:
−

Trình bày những nét lớn trong cuộc đời Tố Hữu?

−

Những chặng đường thơ Tố Hữu gắn bó như thế nào với những chặng

đường cách mạng của bản thân nhà thơ, với những giai đoạn phát triển của cách
mạng Việt Nam?
Nhóm 2:
−

Tại sao nói thơ Tố Hữu mang tính trữ tình, chính trị? Lấy dẫn chứng

điểm mà lại là nhược điểm lớn nhất của các em, môt nhược điểm nữa chúng tôi hay
gặp ở học sinh là các em không xác định được trọng tâm bài học, lan man, sai kiến
thức,… Khi đọc bài của học sinh, chúng tôi luôn hướng các em đến trọng tâm của
bài học, chứ không cào bằng, xem phần nào cũng như phần nào.
3. Bước thứ ba: cho học sinh lên thuyết trình
Khi phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học văn đồng nghĩa với
việc chúng tôi cho các em tự lên thuyết trình phần bài mình đã soạn. Tuy nhiên,
ngoài thời gian trên lớp, giáo viên và học sinh còn phải trao đổi rất nhiều ngoài giờ
học, khi trao đổi chúng tôi thường nhắc các em nếu có khúc mắc vấn đề gì thì cứ
mạnh dạn hỏi, chúng tôi sẽ cố gắng trả lời.
Điểm thuận lợi của việc phát huy vai trò của học sinh trong tiết học văn là
học sinh chủ động tìm hiểu và lĩnh hội tri thức, việc các cá nhân trong một nhóm
khi làm việc với nhau thường tranh luận, đưa ra nhiều ý kiến trái chiều, chính điều
đó buộc các em phải suy luận nên chọn đáp án nào là tốt nhất, quá trình nhóm tự

5


thảo luận xây dựng bài cũng là một trong những cách giúp cho học sinh có thêm
điều kiện để hiểu hơn về nhau và các em đoàn kết hơn.
Cách thuyết trình: chúng tôi chỉ định bất cứ một thành viên nào trong nhóm 1
lên trình bày, trong quá trình đó chúng tôi có thể gọi thành viên khác trong nhóm
lên để thay cho thành viên cũ, chúng tôi làm như vậy vì muốn tránh tình trạng một
vài cá nhân làm việc, một vài cá nhân khác không chú ý. Khi nhóm 1 lên trình bày
thì các nhóm còn lại lắng nghe, dùng giấy ghi nhanh những phần nhóm 1 thuyết
trình và đặt câu hỏi khi mình không hiểu, sau khi nhóm 1 trình bày xong, các nhóm
còn lại nhận xét điểm ưu điểm và nhược điểm của nhóm 1 hoặc phần nào chưa rõ
bạn có thể đặt câu hỏi yêu cầu các cá nhân khác trong nhóm 1 phải trả lời. Và cứ
thế lần lượt 5 nhóm luân phiên nhau lên xây dựng bài.
Thuyết trình là một trong những kĩ năng rèn luyện cho các em cách nói và

đến một kết quả như mong muốn.
6. Bước 6: lưu ý
Vấn đề 1: Khuyến khích cho điểm trong giờ học
Đối với khối 10, khối 12 chỉ có 3 tiết/1 tuần, còn khối 11 có 4 tiết/1 tuần. Do
lượng thời gian ít mà dung lượng kiến thức thì nhiều, nên đầu giờ chúng tôi chỉ trả
bài được 1 học sinh, bởi thế phương pháp của chúng tôi là trả bài bằng cách xung
phong xây dựng bài mới và ý kiến hay của các em là chúng tôi cho điểm.
Học sinh vốn rất chú trọng điểm số, nắm bắt được tâm lí này của các em nên
khi chúng tôi cộng điểm khuyến khích hoặc lấy điểm trả bài miệng bằng các hệ
thống câu hỏi đã được chuẩn bị kĩ ở nhà, điều này được các em hưởng ứng rất cao.
Quá trình thuyết trình, chúng tôi cho các nhóm thi thuyết trình với nhau, khi
thuyết trình chúng tôi thường cho các em điểm công khai. Khi tranh luận nhóm
này tranh luận hơn nhóm kia thì nhóm có ý hay hơn sẽ được cộng điểm. Khi thuyết
trình các nhóm thường giành nhau nói, giành nhận xét về ý kiến của nhóm bạn, thế
nên tiết học tranh luận sôi nổi, đưa ra nhiều ý kiến trái chiều, giáo viên lúc bấy giờ
7


là người trọng tài công tâm, cầm cân nảy mực và sẽ cộng điểm cho những nhóm
xứng đáng.
Vấn đề 2: Ngoại khoá tiết học văn
Sân khấu hoá tiết học văn có nghĩa là trong quá trình tự chiếm lĩnh tác phẩm
văn học, học sinh nên sân khấu hoá một số tác phẩm, hoặc một số trích đoạn trong
tác phẩm văn học (chỉ một số tác phẩm mà thôi), ví dụ như:
Khối 10 có các tác phẩm như: Chuyện cổ tích Tấm Cám; Những bài ca dao
than thân, yêu thương tình nghĩa; hoặc đoạn trích Chiến thắng Mtao – Mxây (Sử thi
Đăm Săn); Truyện Kiều (Nguyễn Du); ...
Khối 11 có các tác phẩm hoặc đoạn trích như: Chí phèo (Nam Cao); Vĩnh
biệt cửu trùng đài (Nguyễn Huy Tưởng); Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử); Tràng
giang (Huy Cận);…

diện nào đó có thể xem nó như đồ dùng dạy học. Nhờ nó giáo viên sử dụng phương
pháp trực quan hết sức thuận lợi và làm phong phú cho bài giảng của mình thông
qua tư liệu tranh ảnh, phim, nhạc. Nó còn giúp giáo viên thiết kế những ý tưởng
sáng tạo, hấp dẫn trong giờ dạy. Tuy nhiên không nên lạm dụng quá việc này,
chính điều đó sẽ làm mất đi tính tưởng tượng trong việc cảm thụ một tác phẩm văn
học.
−

Sở giáo dục và Ban lãnh đạo cần tạo mọi điều kiện cho giáo viên sử dụng

công nghệ thông tin trong giảng dạy bằng cách đầu tư máy móc nhiều hơn nữa và
cả ngân hàng tư liệu cho môn học (hình ảnh, phim, nhạc…)
−

Sở giáo dục nên cung cấp những tư liệu (đĩa) về những tiết dạy hay, có

phương pháp mới cho các trường về các đợt hội giảng, những lần tổ chức chuyên
đề để giáo viên tham khảo, học hỏi, nhất là những trường ở vùng xâu, vùng xa.
−

Muốn đổi mới phương pháp học thì sở Giáo dục cần cung cấp thêm nhiều

đầu sách nữa cho thư viện để các em có thể đến thư viện lấy nguồn tư liệu. Việc
siêng đọc sẽ giúp các em trang bị thêm kiến thức cho bản thân mình.
Xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo trường THPT Nguyễn Trãi, cảm ơn anh
chị em đồng nghiệp và toàn thể giáo viên trong tổ văn đã tạo mọi điều kiện để tôi
hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm này.
Biên Hòa, ngày 10 tháng 01năm 2013
NGƯỜI VIẾT SÁNG KIẾN
9