BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Trịnh Thị Thủy

VẬN DỤNG CÁC ĐỊNH HƯỚNG CỦA ROBERT
MARZANO VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “CẢM ỨNG
ĐIỆN TỪ” VẬT LÍ 11 BAN CƠ BẢN - THPT

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2012


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Trịnh Thị Thủy

VẬN DỤNG CÁC ĐỊNH HƯỚNG CỦA ROBERT
MARZANO VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG “CẢM ỨNG
ĐIỆN TỪ” VẬT LÍ 11 BAN CƠ BẢN - THPT

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học môn Vật lí
Mã số: 60 14 10
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHAN GIA ANH VŨ

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2012

1.2. Năm định hướng dạy học của R. Marzano ....................................................13
1.2.1. Định hướng 1: Tạo ra và duy trì thái độ và sự nhận thức tích cực về việc
học .....................................................................................................................14
1.2.2. Định hướng 2: Tổng hợp và thu nhận kiến thức .....................................18
1.2.3. Định hướng 3: Mở rộng và tinh lọc kiến thức ........................................21
1.2.4. Định hướng 4 : Sử dụng kiến thức hiệu quả ..........................................23
1.2.5. Định hướng 5: Rèn luyện thói quen tư duy.............................................26
1.3. Các mô hình phối hợp các định hướng trong quá trình dạy học ....................28
1.3.1. Mô hình 1: Chú trọng đến mục tiêu kiến thức (Định hướng 2-3-4) .......28
1.3.2. Mô hình 2: Chú trọng đến mục tiêu vận dụng kiến thức (Định hướng 42-3) ....................................................................................................................29
1.3.3. Mô hình 3: Chú trọng đến khả năng sáng tạo của học sinh (Định hướng
2-3-4) .................................................................................................................29
1.4. Vận dụng bộ câu hỏi định hướng (CHĐH) vào dạy học theo các định hướng
của R.Marzano ......................................................................................................30
1.4.1. Khái niệm bộ CHĐH ...............................................................................30
1.4.2. Vận dụng bộ CHĐH vào dạy học theo các định hướng của R.Marzano 31
1.5. Kết luận chương 1 ..........................................................................................34
CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHƯƠNG “CẢM ỨNG
ĐIỆN TỪ” THEO ĐỊNH HƯỚNG R. MARZANO ............................................ 35


2.1. Phân tích kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” vật lí 11 – ban cơ bản.........35
2.1.1. Cấu trúc nội dung chương “Cảm ứng điện từ” .......................................35
2.1.2. Xác lập mục tiêu chương “Cảm ứng điện từ” .........................................35
2.1.3. Sơ đồ cấu trúc khái niệm chương “Cảm ứng điện từ” ............................37
2.1.4. Chuyển mục tiêu thành bộ câu hỏi định hướng việc dạy và học chương
“Cảm ứng điện từ” ............................................................................................38
2.2. Phân tích mục tiêu, bộ câu hỏi định hướng và đặc điểm nội dung để lựa chọn
mô hình phối hợp các định hướng trong việc dạy và học chương “ Cảm ứng điện
từ” ..........................................................................................................................40

PHỤ LỤC 1: Các Bài Giảng Hỗ Trợ ....................................................................83
PHỤ LỤC 2: Các Phiếu Học Tập .........................................................................87
PHỤ LỤC 3 : Tài Liệu Hỗ Trợ Học Sinh .............................................................97
PHỤ LỤC 4: Các bài kiểm tra ............................................................................102
PHỤ LỤC 5: Mẫu phiếu điểm đánh giá của quá trình giải quyết các CHBH ....105
PHỤ LỤC 6: Một số hình ảnh minh họa ............................................................106


BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Từ ngữ đầy đủ

CHND

Câu hỏi nội dung

CHĐH

Câu hỏi định hướng

CHKQ

Câu hỏi khái quát

CHBH

Câu hỏi bài học


Sách giáo khoa

TN

Thực nghiệm

THPT

Trung học phổ thông


DANH MỤC CÁC BẢNG
STT Bảng

Diễn giải

Trang

1

3.1

Bảng phân phối tần số điểm số X i lớp TN và lớp ĐC

73

2

3.2



1.1

Sơ đồ vai trò của định hướng 1

14

2

1.2

Sơ đồ cách tạo ra động cơ học tập đúng đắn cho người học

15

3

1.3

Sơ đồ cách tạo ra động cơ môn học

16

4

1.4

Sơ đồ cách tạo ra động cơ để học nội dung của chương

16


25

9

1.9

Sơ đồ hoạt động giải quyết vấn đề

26

10

1.10

Các bước của mô hình 1

28

11

1.11

Các bước của mô hình 2

29

12

1.12


17

3.2

Đồ thị phân phối tần số điểm số X i lớp TN và lớp ĐC
Đồ thị phân phối tần suất điểm số X i lớp TN và lớp ĐC

18

3.3

Sơ đồ các bước thực hiện việc vận dụng bộ CHĐH vào dạy
học theo các định hướng của Marzano

Đường phân phối tần suất tích lũy điểm số X i lớp TN và lớp
ĐC

33

74
75


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nhận thức những yếu kém lạc hậu trong nền giáo dục nói chung và giáo dục phổ
thông nói riêng và sự ảnh hưởng to lớn của nó đến chất lượng nguồn nhân lực cho
sự phát triển xã hội trong thời đại hội nhập, toàn cầu hóa, trong những năm gần đây,
chúng ta đã và đang đổi mới giáo dục, đặc biệt là chú trọng đổi mới phương pháp

đành phải chọn giải pháp nghi nhớ máy móc để đối phó với thi cử, học trước quên
sau, học mà không biết rõ cái gì cần nhớ, cái gì có thể quên để rồi thi xong thì quên
cả những gì cần nhớ, học mà không hành được...
Từ đó, có thể nhận thấy quan niệm “nhiệm vụ chủ yếu của giáo viên và học sinh
trên lớp học là truyền thụ và tiếp nhận kiến thức mới và giải bài tập” vốn rất phổ
biến ở giáo viên từ trước tới nay là chưa ổn. Nếu nhiệm vụ dạy và học chỉ dừng lại
ở đó thì không thể chờ đợi và đòi hỏi học sinh tự nhận ra giá trị của kiến thức,
những ứng dụng thực tiễn của kiến thức, cũng như có khả năng sử dụng được kiến
thức vào thực tiễn.
Đánh giá cao tầm quan trọng của tính giá trị của những gì phải học đối với việc
phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập; nhận thức rõ nhiệm vụ của giáo viên
không chỉ là truyền thụ kiến thức mới mà còn phải giúp học sinh biến đổi những
kiến thức trong chương trình học thành hiểu biết của bản thân họ, giúp học sinh rèn
luyện những kỹ năng trí tuệ và thực hành để học sinh biết sử dụng kiến thức vào
thực tiễn là những định hướng học tập mà công trình nghiên cứu của Marzano đề
cập tới.
Tìm giải pháp vận dụng những thành tựu của các công trình nghiên cứu của
Marzano để đổi mới việc dạy và học chương trình học vốn có nhiều đặc thù của
Việt Nam nhằm khắc phục những hạn chế nêu trên là hướng nghiên cứu mà tôi rất
quan tâm.


Trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu này tôi chọn chương “Cảm ứng điện từ”
trong chương trình vật lí 11- ban cơ bản.
2. Tổng quan đề tài
Tư tưởng dạy - học hướng vào người học do nhà giáo dục người mỹ Robert
Marzano nêu lên trong công trình A Different Kind of Classroom : Teaching With
Dimensions Of Learning (Một dạng khác của lớp học: Dạy theo các định hướng của
việc học) vào năm 1992. Tư tưởng dạy học của ông được vận dụng phổ biến ở
nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến. Ở Việt Nam, chương trình hợp tác MOH giữa

6. Phạm vi nghiên cứu
Vận dụng năm định hướng dạy học của Robert Marzano vào quá trình dạy học
chương “ Cảm ứng điện từ ” chương trình vật lí lớp 11 trung học phổ thông tại các
lớp: 11C8, 11C10 Trường THPT Hồng Đức, Quận Bình Thạnh, TP.HCM.

7. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
vật lý nhằm nâng cao hiệu quả dạy học;
- Nghiên cứu chương trình vật lý lớp 11 trung học phổ thông;
- Nghiên cứu các định hướng dạy học của Robert Marzano;
- Xây dựng tiến trình dạy học chương “Cảm ứng điện từ” theo các định hướng
của Robert Marzano;
- Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu.

8. Phương pháp nghiên cứu
Sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

- Nghiên cứu lý luận;
- Quan sát và phỏng vấn;
- Thực nghiệm sư phạm;
- Thống kê toán học.


9. Cấu trúc luận văn
Phần 1: Mở đầu
Phần 2: Nội dung nghiên cứu
Chương 1: Những cơ sở lí luận về các định hướng dạy học của
R. Marzano trong dạy học
Chương 2: Xây dựng tiến trình dạy học chương “Cảm ứng điện từ” theo
định hướng R. Marzano

phát triển của nền kinh tế tri thức. Cụ thể:


• Về mặt kiến thức:
-

Kiến thức cần thiết cho cuộc sống hàng ngày, cho nhiều ngành lao động
trong xã hội (gồm chủ yếu là vật lý cổ điển và một số thành tựu của vật lý
hiện đại);

-

Kiến thức trình bày phù hợp với tinh thần của các thuyết vật lý;

-

Ứng dụng mang tính cập nhật;

• Về mặt kỹ năng, năng lực tư duy:
-

Thu thập thông tin khai thác được, điều tra, tra cứu, khai thác thông tin qua
mạng;

-

Xử lí thông tin: khái quát hóa rút ra kết luận, lập bảng biểu, vẽ đồ thị, sắp
xếp, hệ thống hóa, lưu giữ thông tin;

-

Nêu giả thuyết, kiểm chứng bằng thực nghiệm;

-

Khắc phục hiểu biết sai hoặc chưa đầy đủ;

-

Tăng cường dạy học theo nhóm và cá thể hóa;

-

Đa dạng hóa hoạt động học tập trong và ngoài lớp

1.1.2. Mô hình dạy học hướng vào người học
Với mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới thì dạy học là giúp học sinh trang
bị những kiến thức cần thiết để đi vào cuộc sống, giúp cho học sinh rèn luyện kỹ
năng, tư duy để giải quyết những vấn đề thực tiễn. Và việc dạy học đã trở nên sáng
tạo hơn, giáo viên không còn duy trì phương pháp dạy học truyền thống mà phải
vận dụng những phương pháp mới để nâng cao sự hứng thú học tập của học sinh,


gợi cho học sinh có óc tư duy sáng tạo và khơi gợi tiềm năng ở mỗi học sinh. Khoa
học đã cho thấy mức độ tiếp thu của người học càng cao khi vai trò của người học
càng chuyển dần về vị trí trung tâm vì vậy các phương pháp dạy học dần chuyển đổi
sang hướng dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm hay còn gọi là dạy học
hướng vào người học.
Có rất nhiều ý kiến, quan niệm khác nhau về dạy học hướng vào người học:
− J.Dewey [12]: Các quá trình hướng vào người học đảm bảo cho họ phân tích
kinh nghiệm của mình, khuyến khích người học trở nên biết tự chỉ đạo và tự

yếu giữ vai trò là người hướng dẫn, tổ chức quá trình học tập.
− Quá trình học tập là quá trình học sinh chủ động, tích cực, tự lực chiếm lĩnh
tri thức và kỹ năng.
− Quan tâm đến những đặc điểm cá nhân của học sinh, cố gắng tạo cơ hội cho
tất cả các học sinh học tập và phát triển.
1.1.3. So sánh dạy học truyền thống và dạy học hướng vào người học
[12,20,21,30]
1.1.3.1. Về mục tiêu dạy học
Điểm khác nhau cơ bản nhất là về mục tiêu. Trong dạy học truyền thống,
người ta chăm lo trước hết đến việc thực hiện nhiệm vụ của GV là truyền đạt cho
hết những kiến thức đã quy định trong chương trình và SGK, chú trọng khả năng và
lợi ích của người dạy. Chuẩn bị cho học sinh đi thi là mục tiêu của dạy học. Việc có
nhiều học sinh thi đỗ với thành tích cao gắn liền với lợi ích của thầy giáo. Sau khi
thi xong, những điều đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến.
Trong dạy học hướng vào người học, người ta hướng vào việc chuẩn bị cho
HS sớm thích ứng với đời sống xã hội, hòa nhập và phát triển cộng đồng, tôn trọng
nhu cầu, lợi ích, tiềm năng của người học…
Lợi ích và nhu cầu cơ bản nhất của học sinh là sự phát triển toàn diện nhân
cách. Mọi nỗ lực giáo dục của nhà trường đều phải hướng tới tạo điều kiện thuận lợi
để mỗi học sinh, bằng hoạt động của chính mình, tạo ra nhân cách của mình, hình
thành và phát triển bản thân. Tuy nhiên, không nên từ đó đi đến cực đoan sai lầm


rằng toàn bộ mục tiêu, nội dung giáo dục phải xuất phát và chỉ xuất phát từ lợi ích
của người học, hoặc quan niệm máy móc rằng GV dạy những gì HS yêu cầu chứ
không phải là dạy những gì GV biết. Giáo dục, đặc biệt là giáo dục phổ thông,
không thể không tính đến lợi ích nhu cầu của xã hội.
1.1.3.2. Về nội dung dạy học
Trong dạy học truyền thống, chương trình học tập được thiết kế chủ yếu theo
logic nội dung khoa học của các môn học, chú trọng trước hết đến hệ thống kiến

Quan điểm dạy học hướng vào người học coi những học sinh khác nhau là
những chủ thể khác nhau về rất nhiều đặc điểm tâm lý, sinh lý mà dạy học phải làm
thế nào để giúp học sinh phát triển tốt nhất, toàn diện nhất. Theo quan điểm dạy học
này thì phương pháp dạy học phải được lựa chọn để phát huy tốt nhất tính tích cực,
chủ động, sáng tạo của học sinh có những phong cách học khác nhau.
1.1.3.4. Về phương pháp dạy học
Trong dạy học truyền thống, phương pháp chủ yếu là thuyết trình giảng giải,
thầy nói trò ghi. Giáo viên lo trình bày cặn kẽ nội dung bài học, tranh thủ truyền thụ
vốn hiểu biết và kinh nghiệm của mình. Học sinh tiếp thu thụ động, cố hiểu và nhớ
những điều giáo viên đã giảng, trả lời những câu hỏi giáo viên nêu ra về những vấn
đề đã dạy. Giáo án được thiết kế theo trình tự đường thẳng, chung cho cả lớp học.
Giáo viên dự kiến chủ yếu là những hoạt động trên lớp của chính mình (nói, viết
bảng, vẽ sơ đồ, biểu diễn thí nghiệm, đặt câu hỏi,…), hình dung trước một chút ít về
những hành động hưởng ứng của học sinh (sẽ trả lời câu hỏi ra sao, sẽ giải bài tập
theo cách nào…). Trên lớp, giáo viên chủ động thực hiện giáo án theo các bước đã
chuẩn bị.
Trong dạy học hướng vào người học, người ta coi trọng việc tổ chức cho học
sinh hoạt động độc lập hoặc theo nhóm (thảo luận, làm thí nghiệm, quan sát vật
mẫu, phân tích bảng số liệu…) thông qua đó học sinh vừa tự lực nắm các tri thức, kĩ
năng mới, đồng thời được rèn luyện về phương pháp tự học, được tập dượt phương
pháp nghiên cứu. Giáo viên quan tâm vận dụng vốn hiểu biết và kinh nghiệm của
từng cá nhân và của tập thể học sinh để xây dựng bài học. Giáo án được thiết kế


theo kiểu phân nhánh. Những dự kiến của giáo viên phải được tập trung chủ yếu
vào các hoạt động của học sinh và cách tổ chức các hoạt động đó, cùng với khả
năng diễn biến các hoạt động của học sinh để khi lên lớp có thể linh hoạt điều chỉnh
theo diễn tiến của tiết học, thực hiện giờ học phân hóa theo trình độ và năng lực của
học sinh, tạo điều kiện thuận lợi cho sự bộc lộ và phát triển tiềm năng của mỗi em.
1.1.3.5. Về hình thức tổ chức dạy học

sự trợ giúp của các phương tiện thiết bị hiện đại, để cho tiềm năng của mỗi học sinh
được phát triển tối ưu, góp phần có hiệu quả vào việc xây dựng cuộc sống có chất
lượng cho cá nhân, gia đình và xã hội, đó chính là cốt lõi tinh thần nhân văn trong
dạy học hướng vào người học.
Trong dạy học hướng vào người học, vai trò chủ động tích cực của người học
được phát huy nhưng vai trò của người dạy không hề bị xem nhẹ, bị hạ thấp. Trái
lại, giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu, có trình độ sư phạm lành nghề, có
đầu óc sáng tạo và nhạy cảm mới có thể đóng vai trò là người gợi mở, xúc tác, trợ
giúp, hướng dẫn, động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động độc lập của học
sinh, đánh thức năng lực tiềm năng trong mỗi em, chuẩn bị tốt cho các em tham gia
phát triển cộng đồng. Định hướng cách dạy học như trên không mâu thuẫn với quan
niệm truyền thống về vị trí chủ đạo, vai trò quyết định của giáo viên đối với chất
lượng, hiệu quả dạy học.
1.2. Năm định hướng dạy học của R. Marzano15,20]
Mục đích của dạy học không phải chỉ dừng lại ở dạy kiến thức mà còn dạy
kỹ năng, rèn luyện thói quen tư duy tích cực, sáng tạo… Quan điểm dạy học tích
cực của Robert Mazarno nhằm rèn luyện kỹ năng và thói quen tư duy được ông thể
hiện trong công trình “A Different Kind Of Classrom” là một trong những xu hướng
dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm. Mazarno đã đề ra năm định hướng
trong quá trình dạy học, giúp người học vừa tiếp thu được kiến thức vừa rèn luyện
được kỹ năng và thói quen tư duy, sáng tạo. Năm định hướng đó là:
− Tạo ra và duy trì thái độ và sự nhận thức tích cực về việc học
− Tổng hợp và thu nhận kiến thức
− Mở rộng và tinh lọc kiến thức


− Sử dụng kiến thức hiệu quả
− Rèn luyện thói quen tư duy.
1.2.1. Định hướng 1: Tạo ra và duy trì thái độ và sự nhận thức tích cực về
việc học

Hình 1.1. Sơ đồ vai trò của định hướng 1 [20]


1.2.1.2. Động cơ học tập
Động cơ học tập của học sinh là cái mà việc học của họ phải đạt được để
thỏa mãn nhu cầu của mình. Nói ngắn gọn, học sinh học vì cái gì thì cái đó chính là
động cơ học tập của họ [22].
• Để tạo ra động cơ học tập đúng đắn cho người học thì bản thân, gia đình, xã
hội, nhà trường giúp cho người học trả lời được câu hỏi: học để làm gì? Nói gần
hơn, để tạo ra động học tập cho một môn học, một chương học thì bản thân người
học và giáo viên phải giúp học trả lời câu hỏi: học môn đó (chương đó) để làm gì?
Nếu làm được điều đó sẽ tạo ra được nội lực, nuôi dưỡng thái độ và sự nhận thức
tích cực về việc học.
Để hiểu biết tự nhiên, xã
hội , con người,…

Bản thân
Gia đình
Nhà trường

HỌC ĐỂ
LÀM GÌ

Để biết làm
Để chung sống
Để tự khẳng định mình

Xã hội

Nội lực nuôi

hiện tượng,quá trình thực tiễn (tự nhiên hay xã hội)
Nội dung học phần giúp ta lần lượt trả lời những câu
hỏi quan trọng nào về hiện tượng, quá trình (tự nhiên
hay xã hội) đó?

Tại sao cần
và nên học
phần này?

Nội dung học phần từng bước cung cấp hiểu biết và kĩ
năng để giải quyết ngày càng toàn diện hơn những vấn
đề điển hình nào trong lĩnh vực đó?
Nội dung học phần có ý nghĩa như thế nào đối với việc
học các học phần tiếp theo và giúp hiểu rõ phần đã học
như thế nào?

Hình 1.3. Sơ đồ cách tạo ra động cơ môn học [20]
Chương này cung cấp những hiểu biết về mặt (khía
cạnh) nào của hiện tượng đang nghiên cứu?
Nội dung chương này giúp ta trả lời lần lượt những
câu hỏi quan trọng nào xoay quanh khía cạnh đang
nghiên cứu về hiện tượng?

Tại sao cần
phải học
chương này?

Nội dung chương này tiếp tục mở rộng hiểu biết về
mặt nào của hiện tượng đang nghiên cứu?
Nội dung chương này cung cấp hiểu biết và kĩ năng để