GV: Phm Phng Hin

Trng THPT Trn Biờn

TI: MT S PHNG PHP TUYN CHN V HUN LUYN
B MễN C VUA CHUN B HKP TNH NG NAI LN VIII NM
2012 TRNG THPT TRN BIấN
I.

Lí DO CHN TI:

Mụn c vua l mt trong nhng ni dung thi u chớnh thc ti Hi khe phự
ng tnh ng Nai ln VIII nm 2012.
C vua l mt mụn th thao cú lch s phỏt trin lõu i, nú ph bin trong c
nc núi riờng v trờn ton th gii núi chung, c mi ngi yờu thớch v hng
triu ngi tham gia chi c thng xuyờn. Nú l mt mụn th thao trớ tu, cú tỏc
dng phỏt trin t duy logic, luyn trớ thụng minh, giỏo dc nhng phm cht tt
p nh tớnh t chc k lut, kiờn cng, bỡnh tnh, luyn mu trớ, úc sỏng to,
luyn cỏch nhỡn xa trụng rng, bit phõn tớch, tng hp tỡnh hỡnh mt cỏch khỏch
quan khoa hc, rốn luyn cỏch lm vic cú k hoch, tớnh quyt oỏn v tỏo bo
trong x lý tỡnh hung. Chi c l mt thỳ vui tao nhó v y hp dn vỡ c vua l
mụn th thao trớ tu kt hp trong mỡnh 3 yu t: th thao - khoa hc ngh thut ,
ngi trc bn c con ngi tha h phỏt huy trớ tng tng, kh nng sỏng to,
th thỏch ý chớ, rốn luyn phng phỏp t duy khoa hc, phỏt trin cỏc c tớnh tt
p: t tin, kiờn trỡ, Phn ln cỏc th c xut phỏt u mang tớnh tỡnh hung
riờng bit, ngha l khụng th tỡm ra mt li gii duy nht tuyt i ỳng. Do vy
ngi chi luụn ri vo tỡnh hung phi thay i liờn tc, ũi hi phi tp trung t
duy sỏng to gii quyt hp lý nh trng hp gii cỏc bi toỏn khỏc nhau.
Giáo dục thể chất là một trong những nội dung cơ bản của giáo dục toàn diện
học sinh đó là: Trí lực và thể lực góp phần giáo dc tố chất vận động, nhân
cách, đạo đức lối sống, tác phong làm việc, ý thức tổ chức kỷ luật. Do vậy bồi dỡng

Qua nhng nm ging dy, t chc gii Hi khe phự ng cp trng tụi ó
rỳt ra kinh nghim c th lờn k hach tuyn chn v hun luyn mụn th thao
ny chun b cho HKP cp tnh ln VIII nm 2012:
II. T CHC THC HIN TI:
*. Mục đích đề tài:
C vua l mt mụn th thao cú c trng l ớt ũi hi cao v cỏc t cht th
lc, song li cú yờu cu cao v s bn b, mu trớ, thụng minh, úc sỏng to ngi
chi. Chớnh vỡ vy, C vua phự hp vi tt c mi ngi v cú iu kin phỏt
trin. Chi c khụng ũi hi dng c, sõn bói phc tp nh mt s mụn th thao
khỏc, tp luyn khụng cn nhiu ngi. Hỡnh thc tp luyn phong phỳ, a dng,
cú th t mỡnh nghiờn cu ti liu, sỏch bỏo, mỏy vi tớnh tựy theo tng trỡnh
khỏc nhau.
Vi iu kin ca nh trng hin nay thỡ tng i phự hp vi vic cho cỏc
em hc sinh hc tp v rốn luyn mụn C vua. Nhm tỡm ra nhng hc sinh cú
nng khiu thnh lp mt i tuyn ca trng i thi u . c bit l gii C
vua cho Hi khe ph ng cp trng, cp tnh 2012 s din ra trong thỏng 01 ca
nm hc 2011 - 2012. ti: Mt s phng phỏp tuyn chn v hun luyn
b mụn C Vua chun b HKP cp tnh ln VIII nm 2012 trng THPT
Trn Biờn ny, bc u giỳp hc sinh yờu thớch mụn c vua, cú ni tp luyn,
c rốn luyn, bi dng phỏt trin ti nng th thao, cú li sng trong sỏng, lnh
mnh trong giao tip vi bn bố v mi ngi xung quanh. Khi dy tinh thn
on kt ht lũng giỳp bn, phn u vn lờn t chớnh bn thõn mỡnh tr
thnh con ngoan, trũ gii, ngi sng cú ớch cho xó hi, tng lai sau.
* Phm vi v thi gian thc hin ti:
ti ny ỏp dng cho hc sinh trng THPT Trn Biờn vi i tng l hc
sinh cp 3 ( lp 10, 11 v lp 12).
Thi gian: T gia thỏng 9/2011 n 31/12/2011 trong cỏc tit hc th thao
t chn ca khi 10, 11, 12 v thờm 4 bui mt tun (ginh cho i tuyn).
1 - Thc trng thc t khi cha thc hin ti:
1.1 - V thun li:

hợp với nhà trường và các đoàn thể, được như vậy người huấn luyện mới thật sự
thành công - thành công vì gây dựng được một phong trào thể thao mới. Mặt khác
sự thành công đó góp phần lôi kéo sức thu hút của mọi thành viên khác tham gia,
hạn chế những mặt tiêu cực của học sinh, có nơi sinh hoạt TDTT lành mạnh trong
nhà trường cho học sinh và lực lượng giáo viên hiện nay. Như vậy đó chính là sự
thành công không chỉ đối với nhà trường mà cả về mặt xã hội.
- Có hoạt động vui chơi lành mạnh trong đội ngũ giáo viên, trong học sinh và
nó chính là tiền đề cho đội tuyển Cờ vua nhà trường phát triển.
2.1.2 - Cơ sở thực tiễn:
- Cơ sở vật chất học đường là yếu tố quan trọng. Vì điều kiện nhà trường
chúng ta rất hạn chế về dụng cụ tập luyện, không có nhiều quân - bàn cờ, tài liệu,
quan trọng nhất là bàn cờ treo và đồng hồ thi đấu. Chính vì thế cho nên giáo viên
và học sinh chưa được làm quen với môn Cờ Vua cũng như không được tham gia
các giải thi đấu.
- Cờ Vua là môn thể thao được các thầy cô trong trường yêu thích, chính vậy
mà hằng năm các thầy, cô vẫn tự tổ chức thi đấu với nhau. Vì thế thành lập và phát
triển đội tuyển Cờ Vua cho trường sẽ rất được ủng hộ và thuận lợi.
- Thầy cô là tấm gương cho học sinh. Cụ thể là đa số các thầy, cô trong nhà
trường đều rất yêu thích Cờ Vua, bản thân tôi cũng đã từng đạt thành tích Kiện
tướng cấp Quốc gia. Nó đã giúp tôi trở thành một cô giáo giảng dạy môn thể dục,
cho đến giờ tôi vẫn theo đuổi nó.
- Ở học kỳ I giảng dạy môn thể thao tự chọn vừa qua, tôi đã chọn Cờ Vua để
đưa vào giảng dạy nhằm phát hiện những năng khiếu tích cực bổ sung vào đội
tuyển của trường. Mặt khác, tôi đã tổ chức cho học sinh các lớp thi đấu với nhau.
Thông qua kết quả thành tích mà các em đạt được, tôi đã thành lập được một đội
tuyển cờ vua cho nhà trường. Và cũng thông qua quá trình giảng dạy, tìm hiểu, tôi
3


GV: Phạm Phượng Hiền

- Học sinh cũ cũng ham thích và tự nguyện tham gia thi đấu tập luyện.
Khuyết điểm:
- Học sinh chơi cờ tự phát nên có nhiền nước đi sai nguyên tắc
- Có nhiều học sinh vì nhiều lý do khác nhau không đăng ký thi đấu
Sau khi có được cách tuyển chọn trên và với kết quả thi đấu HKPĐ cấp
trường tôi đã lựa chọn lần cuối cùng và lọai bỏ những học sinh chưa đạt yêu cầu.
- Tuyển chọn học sinh khối 10 huấn luyện và thi đấu cho lứa tuổi 16, khối 11
và khối 12 ghép thành một nhóm tuổi 17-18 chọn những học sinh đó biết chơi cờ
về căn bản để thành lập đội tuyển mở rộng
- Học sinh tuyển chọn phải có học lực từ khá trở lên, thể lực tốt, có tính kiên
nhẫn và đặc biệt phải chịu khó “ngồi lâu”. Thực hiện các test như sau:
Test 1: Tổ chức thi đấu giải theo 2 thể thức: vòng tròn (nữ lứa tuổi 16, 17-18),
hệ thụy sỹ 7 ván ( khối 10 nam ), 9 ván giành cho lức tuổi 17-18 nam.
Test này dùng đề phân lọai, xếp thứ hạng vận động viên để chọn lựa đội hình
thi đấu.
4


GV: Phạm Phượng Hiền

Trường THPT Trấn Biên

Test 2: Giải các bài tập đòn phối hợp trong sách giáo khoa : mổi học sinh từ
10-20 bài trong một thời gian nhất định.
Test này dùng để đánh giá khả năng tính toán của các học sinh.
Test 3: Giáo viên đánh cờ đồng loạt với các học sinh.
Test này dùng để đánh giá sức cờ của học sinh qua từng nước đi.
Bước 2: Kế hoạch và nội dung huấn luyện
1.Mục đích yêu cầu:
Mục đích

thành gần ký hiệu là : 0-0 .Chú ý theo luật cờ vua mới hiện nay thao tác thực hiện
nước nhập thành chỉ sử dụng 1 tay khi thực hiện ( tay cầm quân vua trước di
chuyển đến ô cần đi tiếp theo cầm xe đặt kế bên vua của mình ). Được phép nhập
thành khi hội đủ các điều kiện sau :
1. Tất cả các ô giữa vua và xe đều trống .
5


GV: Phạm Phượng Hiền

Trường THPT Trấn Biên

2. Vua và Xe đều chưa đi nước nào .
3.Vua vào thời điểm nhập thành và sau khi nhập thành không bị chiếu
4.Ô mà vua đi qua không bị tấn công
XIIIIIIIIY
9r+-+k+ tr0
9zp-zp-vl-+-0
9-zp-zp-+p+0
9+-+-+-vLp0
9-zP-+-+-+0
9snLzPP+-zP-0
9P+-+-+ zP0
9tR-+-mK-+R0
iiiiiiii
Xác định nhập thành về cả hai phía cho Trắng và Đen , nếu các Vua và Xe
chưa di chuyển .
Mục đích của nhập thành là đưa Vua vào nơi an toàn và sớm đưa xe vào
cuộc chiến, do đó ta gắng tước đoạt dù là tạm thời quyền nhập thành của họ
+ Ví dụ như cách phong cấp cho Chốt: khi Chốt đến hàng cuối cùng (hàng


iiiiiiii
Trắng đi
1.a4! ba4 2.V:a4 hòa

Trường THPT Trấn Biên

+ Pat hết nước đi: Bên đến lượt đi có Vua không bị chiếu và không
còn nước đi hợp lệ nào.
IIIIIIII
9-+-+-+-+0
9+-+-+-+-0
9P+p+-+-+0
9+-zP-+-+-0
9-+-+-+p+0
9+l+-+pzP-0
9-+-mk-+-zp0
9+-+-+K+N0
iiiiiiii
Đen đi
1...Tc4 2.Vf2 T:a6 Pat
+ Chiếu vĩnh viễn: Một bên chiếu hoài Vua đối phương, bên còn lại
không cách nào thoát khỏi nước chiếu.
IIIIIIII
9-+k+-+-+0
9zP-+-+-+-0
9-+q+-+-+0
9wQ-+-+-+-0
9-+-+-+-+0
9+-+-+-+P0

- Ví dụ 1: bài tập chiếu hết bằng quân Hậu.

IIIIIIIIY
9-+-+-+-+0
9+-+k+-+-0
9-+-+-+-+0
9+-+-+-+K0
9-+-+-+-+0
9+-+-wQ-+-0
9-+-+-+-+0
9+-+-+-+-0
iiiiiiii

Chiếu bí bằng cách nhanh nhất? hướng dẫn học sinh cách thức: bước 1 đưa
quân Hậu dồn Vua đối phương theo “chân Mã”, và phải “để giành” cho vua đối
phương 2 ô cố định để di chuyển, bước 3 đưa vua mình tiến gần đến vua đối
phương và cuối cùng là chiếu bí.
Cách giải bài tập như sau: 1.Hb6 Vd8 2.Hb7 Ve8 3.Hc7 Vf8 4.Hd7 Vg8
5.He8 Vh8 đến đây vận động viên tuyệt đối không được phép dồn tiếp Hf8 mà
phải 6.Vg6 Vg8 7.Hg7#(chiếu bí)
- Ví dụ 2: đòn phối hợp chiếu hết bằng các quân nặng
Thế biến từ ván Nimzovitch – Capablanca , NewYork , 1927

IIIIIIII
9-+-+-vlk+0
9zp-+-+pzpp0
9Qzp-+-+-+0
9+-+-vL-+-0
9-zP-+-+-+0
9zPq+-zP-zP-0

9-+-+-+ +0
9+-+-+-zp-0
9-+-+-+k+0
9tR-+pzp-zp-0
9-+rzPn+P+0
9+p+KzP-+-0
9-zPr+R+ +0
9+-+N+-+-0
iiiiiiii
Đen đi
Nếu Mã Đen không đứng ở e4 thì 1…e4 # . Phương pháp tốt nhất để giải
phóng ô e4 này là 1…Mc5 + rồi tiếp theo 2…e4 #
- Ví dụ 5: đòn phối hợp “tiêu diệt lực lượng bảo vệ”

XIIIIIIIIY
9r+-+k+r+0
9zpp+-+p+p0
9-+-+p+-+0
9+-+-sn-+-0
9l+qsNP+-+0
9+-+-vL-+P0
9P+-+-zPP+0
9tR-wQ-+-mKR0
iiiiiiii
Đen đi ? 1…H:d4! 2.T:d4 Mf3 + 3. Vf1 Tb5 #
- Ví dụ 6: Đòn phối hợp điển hình của tượng là hy sinh Tượng ở h7 và
tấn công bằng Mã + Hậu .

IIIIIIII
9r+lwq-trk+0


Chốt

1

Mã

3

Tượng

3

Xe

4,5

Hậu

9

Bảng so sánh 2
Hậu > Xe > Tượng = Mã > Chốt
Hậu = 2 Xe = 2 Mã + 1 Tượng = 2
Tượng + 1 Mã = 9 Chốt
Xe = 5 Chốt
Xe = Tượng + 2 Chốt = Mã + 2 Chốt
Tượng = Mã = 3 Chốt
Còn quân Vua thì vô giá không được tính giá trị như các quân cờ khác
Bước 4: Giai đoạn tàn cuộc.

9+-+-+-+-0
9P+-+-mk-+0
9+-+-+-+-0
9-+-+-+K+0
9+-+-+-+-0
iiiiiiii
Cách đếm hình vuông:
+ Đếm xuống ô phong cấp.
+ Đếm qua hướng có Vua đối phương (Hình)
* Trắng đi 1.a5 Ve5 2.a6 Vd6 3.a7 Vc7 4.a8H + -* Đen đi 1...Ve4 2. a5 Vd5 2.a6 Vc6 3.a7 Vb7 =
Qui tắc hình vuông: Khi Vua lọt vào hình vuông của chốt thì bắt được chốt.
Ví dụ 2: Vua chốt chống Vua
IIIIIIII
9-+-mk-+-+0
9+-+P+-+-0
9-+-+K+-+0
9+-+-+-+-0
9-+-+-+-+0
9+-+-+-+-0
9-+-+-+-+0
9+-+-+-+-0
iiiiiiii
Bên nào đi trước bên đó bất lợi
Trắng đi hòa: 1.Vd6 Pat
Đen đi thua: 1...Vc7 2.Ve7
Bước 5: Giai đoạn khai cuộc ( giai đoạn mở đầu).
11


GV: Phạm Phượng Hiền

7. d5! Me7 8.e5 Me4 9.d6 cd6 10.ed6 Mf2 11.Hb3 Mh1 12.Tf7 Vf8 13.Tg5
Trắng bắt Hậu hoặc chiếu hết.
+ Đưa quân chiếm các vị trí trung tâm.
+ Tránh phát triển quân ra biên.
+ Tránh đi một quân nhiều lần.
+ Tránh phát triển Hậu sớm.
+ Tránh ra quân làm cản trở sự phát triển quân mình.
IIIIIIII
9r+lwqkvl-tr0
9zpnzpp+pzpp0
9-+p+-+-+0
9+-+-zP-+-0
9-+-+-+-+0
9+-+-+N+-0
9PzPP+-zPPzP0
9tRNLQ+RmK-0
iiiiiiii
Trắng đi
12


GV: Phạm Phượng Hiền

Trường THPT Trấn Biên

8.Md4 Te7 9.Mf5 Tf8? [Đen lo ngại sau 9...O-O 10.Hg4] 10.Xe1 g6? [thành Vua
hở hang] 11.Md6! Td6 [Các nước khác sẽ thua nhanh hơn] 12.ed6 Vf8 13.Th6
Vg8 14.Hd4 f6 15.Hc4#
3. Nhập thành: An toàn Vua và phát triển Xe.
- Ví dụ 1: Ví dụ về tấn công vua khi nhập thành trái chiều

iiiiiiii
Tiếp diễn : 11. b3 ( Trắng vạch kế hoạch tấn công , trong đó Tượng trên
đường chéo lớn sẽ đóng vai trò quan trọng ; Khai triển Tượng theo đường
chéo c1 – g5 dở hơn ) 11…Tc6 12. Tb2 Tf8 13. Md5 Mg4 14. h3 T:d5 15.ed
Mf6 ( hoặc 15…Me5 16. Xe3 với ý đồ Xae1 và f4 ) 16. Tb5 Xe1 + 17. Xe1 a6
18. Td3 Hd7 19. Hh4 h6 20. Xe3 Vh8 ( 20…Md5 21. He4 ) 21. Xf3 Mg8 22
Hh5 Mf6 23. Xf6 gf 24. Tf6 + Vg8 25. Tf5 Đen chịu thua . Nếu không có những
13


GV: Phạm Phượng Hiền

Trường THPT Trấn Biên

điều kiện thiết yếu để tấn công thì cố gắng chiếm đoạt vật chất (thắng quân),
tổ chức tấn công vào các quân và các chốt đối phương ( nhưng đừng quên sự
an toàn của Vua mình )
Vài lời khuyên thực tiễn :
1/ Hãy chơi dũng cảm , có sáng kiến
2/ Cố gắng phối hợp các quân chiến đấu ,
đừng thực hiện những cuộc tấn công phiêu lưu bằng những quân lẻ tẻ .
3/ Hãy quan tâm đúng mức đến ý đồ của đối phương .
4/ Trong những tình huống khó khăn (thường xảy ra khi chơi quân Đen ) hãy
gây khó khăn tối đa cho đối phương .
Bước 6 : Giai đoạn trung cuộc ( giai đoạn giữa ván đấu).
- Loại hình chiến thuật.
- Phân tích - đánh giá - lập kế hoạch trong Cờ Vua.
- Phương pháp tính toán trong Cờ Vua.
Là giai đoạn quan trọng nhất, giúp người chơi tổng hợp và phân tích, đánh giá
mọi vấn đề của thế trận. Đây cũng là giai đoạn căng thẳng và khó nhất vì chiến



GV: Phạm Phượng Hiền

Trường THPT Trấn Biên

Kết quả đã đạt được khi áp dụng vào thực tiễn đơn vị:
- Trong kỳ thi đấu Hội khỏe cấp tỉnh vừa qua (2011 - 2012), những học sinh
của tôi giảng dạy và huấn luyện vận động viên trường Trấn Biên đạt được 3 huy
chương vàng, 2 huy chương bạc và 6 huy chương đồng và môn cờ vua góp phần
vào thành tích chung của đoàn thể thao tham dự Hội khỏe phù đồng của trường
Trấn Biên xếp hạng nhất toàn đoàn
- Rất nhiều học sinh đã tự mua cho mình những bộ quân - bàn cờ và sách báo
để nghiên cứu thêm.
- Tạo môi trường tốt cho học sinh vui chơi, học tập và rèn luyện.
- Thành công lớn nhất của tôi là bước đầu gây dựng lên phong trào cho một
môn thể thao mới, tôi đã có danh sách những học sinh để thành lập lên một đội
tuyển chính thức cho nhà trường ở những năm sau này. Và một câu lạc bộ Cờ Vua
trong nhà trường sẽ chính thức hoạt động vào năm học tới do chính sự yêu thích, tự
nguyện đóng góp về vật chất, tinh thần của các đồng nghiệp và học sinh để câu lạc
bộ đi lên và phát triển.
Qua kết quả đạt được, tôi cho rằng“ Một số phương pháp tuyển chọn và
phát triển bộ môn cờ vua trong trường THPT ” là hợp lý vì nó phù hợp với tình
hình và điều kiện hiện nay của nhà trường.
IV- NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM VÀ NHỮNG ĐỀ XUẤT,
KIẾN NGHỊ SAU QUÁ TRÌNH TRỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Những bài học kinh nghiệm:
- Để nâng cao chất lượng giáo dục cụ thể theo đề tài này thì theo tôi trước tiên
cần sử dụng linh hoạt phương pháp và nội dung tổ chức huấn luyện.
- Có kế hoạch cụ thể thời gian tuyển chọn, chọn ra đội tuyển bao gồm những


“Lý luận và phương pháp thể thao” - Nguyễn Toán – Phạm Danh
Tốn - NXB TDTT- 1993

2-

“ Tâm lý học TDTT” - Phạm Ngọc Viễn-PTS khoa tâm lý- Phạm
Văn xẹn – PTS khoa giáo dục - NXB TDTT – 1991

3- “ Tự học chơi Cờ Vua ” Trần Chí Thành – NXB TPHCM – 2005
4- “Giáo trình đào tạo vận động viên Cờ Vua cấp 2-3” bản dịch từ giáo
trình đào tạo của Liên Bang Nga.
5- “Cờ thế dưới mắt các nhà vô địch hế giới” G.A NAĐAREISƠVILI –
NXB THỂ DỤC THỂ THAO – 1986
6- “Từ điển khai cuộc” của Nga – MOCKBA – 1985
7- “Học cờ vua qua các thế cờ chuẩn” – Viktor Alekxandrovich
POZHARSKY – Cộng Hòa Liên Bang Nga – 2000
8- “Cờ vua – Những bài học đầu tiên” – Lương Trọng Minh – NXB
Kim Đồng - 2010
9- “Cờ vua –Ván cờ hoàn hảo” – Lương Trọng Minh – NXB Kim Đồng
10- “Cờ vua – Chiến thuật, kỹ thuật tác chiến” – Lương Trọng Minh –
NXB Kim Đồng - 2010

16