Website: Email : Tel : 0918.775.368
T xa ti nay cú rt nhiu trng phỏi trit hc du nhp vo Vit
Nam nc Ta nú ó cú ớt nhiu nh hng n i sng nhõn dõn cng nh
s phỏt trin ca t nc, sau õy em xin trỡnh by v nhng nh hng ca
trit hc n m ch yu l trng phỏi trit hc Pht Giỏo nú ó c du
nhp vo vit nam nh th no v nhng nh hng ca nú ra sao.
Trc tiờn ta núi mt ụi dũng v trit hc pht giỏo ca
n .
n c i l mt vựng t thuc Nam Chõu vi c im khớ hu,
t ai a dng v khc nghit cựng s ỏn ng ca vũng cung dóy Hy Mó -
Lp Sn kộo di trờn hai ngn km. õy l yu t a lý cú nh hng nht
nh ti quỏ trỡnh hỡnh thnh vn hoỏ, tụn giỏo v t tng trit hc ca ngi
n c i. Tuy nhiờn nhõn t cú nh hng ln nht ti quỏ trỡnh ú l
nhõn t kinh t xó hi, trong ú c bit l s tn ti t rt sm v kộo di
ca kt cu kinh t xó hi theo mụ hỡnh c bit m Cỏc Mỏc gi l Cụng xó
nụng thụn. Trong kt cu ny, ch quc hu v rung t c cỏc nh
kinh t in hỡnh l ch ngha Mỏc coi l chic chỡa khoỏ hiu ton b
lch s n c i. Chớnh trong mụ hỡnh ny ó lm phỏt sinh ch yu
khụng phi l s phõn chia i khỏng giai cp gia ch nụ v nụ l nh Hy
Lp c i, m l s phõn bit ht sc khc nghit v giai dng ca bn ng
cp ln trong xó hi: Tng n, quớ tc, bỡnh dõn t do v tin nụ (nụ l). Thờm
vo ú ngi n c i ó tớch lu c nhng tri thc rt phong phỳ v
cỏc lnh vc toỏn hc thiờn vn, lch phỏp nụng nghip v.v
Tt c nhng yu t t nhiờn, kinh t, chớnh tr v tri thc núi trờn ó
hp thnh c s hin thc cho s phỏt trin nhng t tng trit hc tụn
giỏo n c i.
Trit hc n c i chia lm hai giai on
Giai on th nht: (T gia thiờn niờn k III tr.CN n khong gia
thiờn niờn k II tr. CN). õy l giai on thng c gi l Nn vn hoỏ
Harappa (hay nn vn minh sng n) Khi u ca nn vn hoỏ n ,
TRIếT HọC PHậT GIáO ấN Độ Và ảH Hởng của nó đến văn hoá - xã hội việt nam

giỏo nhm t ti s gii thoỏt l xu hng tri ca nhiu hc thuyt trit
hc tụn giỏo n c i.
TRIếT HọC PHậT GIáO ấN Độ Và ảH Hởng của nó đến văn hoá - xã hội việt nam
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
2
Website: Email : Tel : 0918.775.368
ú ch l nhng nột c thự ca t tng trit hc n c i trong
tng quan so sỏnh vi cỏc nn trit hc c i khỏc, cỏi lm nờn thiờn hng
riờng ca nú. Cũn v ni dung t tng, nn trit hc n cng ging nh
nhiu nn trit hc c i khỏc, nú ó t ra v gii quyt nhiu vn v trit
hc: Bn th lun, nhn thc lun v.v
Chỳng ta i xột nhng t tng trit hc c bn ca trng phỏi Pht
giỏo.Pht giỏo l mt trng phỏi trit hc tụn giỏo in hỡnh ca nn t
tng n c i v cú nhiu nh hng rng rói, lõu di trờn phm vi th
gii. Ngy nay vi t cỏch l mt tụn giỏo, Pht giỏo l mt trong ba tụn giỏo
ln nht trờn th gii.
Ngi sỏng lp Pht giỏo l Thớch t - a, vo khong th k th
VI tr.CN. Sau ny ụng c tụn xng vi nhiu danh hiu khỏc nhau: Nh
Lai, Pht T, c TH Tụn nhng khỏ ph bin l Thớch Ca Muni
(Sakyamuni ngha l bc hin gi dũng Sakya).
Sau Sakyamuni mt vi th k, Pht giỏo c phõn chia thnh tụng
phỏi ln l tiu tha giỏo v i tha giỏo (ngha l c xe nh v c xe
ln). Tiu tha giỏo phỏt trin v phớa Nam n ri truyn bỏ sang
Xờrilanca, Philippin, Lo, Campuchia, Nam Vit Nami tha giỏo phỏt
trin mnh Bc n , truyn bỏ vo Tõy tng, Trung hoa, Nht bn, Bc
Vit nam
Kinh in ca Pht giỏo gm: Kinh Lut Lun (gi l Tam tng
tc ba kho kinh in). M v mt trit hc thỡ quan trng nht l kinh v
lun. Tam tng kinh in ca Pht giỏo c ghi bng hai h Pali v
Sankrit (Ng b Nam v Bc n) cú ti trờn 5000 quyn.

Th hai: Nhõn sinh quan Pht giỏo l phn trng tõm ca trit hc ny.
Cng nh nhiu trng phỏi khỏc ca trit hc n c i, Pht giỏo t
vn tỡm kim mc tiờu cu cỏnh nhõn sinh s gii thoỏt (Moksa) khi
vũng luõn hi, nghip bỏo t ti trng thỏi tn ti Nit bn (Nirvana).
Tớnh qun chỳng ca lun im nhõn sinh Pht giỏo th hin ch nờu cao
tinh thn bỡnh ng giỏc ng, tc l quyn thc hin s gii thoỏt l cho tt
c mi ngi m cao hn na l ca mi chỳng sinh. iu ny mang tớnh
TRIếT HọC PHậT GIáO ấN Độ Và ảH Hởng của nó đến văn hoá - xã hội việt nam
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
4
Website: Email : Tel : 0918.775.368
nhõn bn sõu sc, vt qua gii hn ng cp khc nghit vn l mt truyn
thng chớnh tr n c i. Nú núi lờn khỏt vng t do cho tt c mi
ngi, khụng th l c quyn ca mt ng cp no, dự ú l ng cp tng
n hay quý tc, bỡnh dõn hay tin nụ. Nhng ú khụng phi kờu gi giỏn tip
cho quyn bỡnh ng v mt chớnh tr m l bỡnh ng trong s mu cu cu
cỏnh giỏc ng. Cú th, õy l li kờu gi giỏn tip cho quyn bỡnh ng xó hi
ca Pht giỏo, v nh vy Pht giỏo tht s l mt trng phỏi thuc phỏi
khụng chớnh thng (tc phỏi ci cỏch) ca nn t tng

n c i.
Ni dung trit hc nhõn sinh ca Pht giỏo tp trung bn lun im
(gi l t din ). Bn lun im ny c Pht giỏo coi l bn chõn lý v
i v cuc sng nhõn sinh cho bt c cuc sng nhõn sinh no thuc ng
cp no.
Lun im th nht (kh ): S tht ni cuc sng nhõn sinh khụng cú
gỡ khỏc ngoi s au kh, rng buc h lu, khụng cú t do. ú l 8 ni kh
trm lõm bt tn m bt c ai cng phi gỏnh chu: Sinh, Lóo, Bnh, T, Th
bit Ly (yờu thng chia lỡa), Oỏn tng hi (oỏn ghột nhau m phi sng vi
nhau), S cu bt c (cỏi mong mun m khụng t c), v Ng th un

* Chớnh mnh (gi ngn dc vng).
* Chớnh tinh tin (rốn luyn khụng mi mt).
* Chớnh nim (cú nim tin vng chc vo s gii thoỏt).
* Chớnh nh (an nh, t tỏc).
Tỏm nguyờn tc (hay bt chớnh o) cú th thõu túm vo ba Iu hc
tp, rốn luyn ln l: Gii - nh Tu (tc l: Gi gii lut, thc hnh thin
inh v khai thụng trớ tu Bỏt nhó).
Trờn õy l hai vn c bn ca trit hc Pht giỏo nguyờn thu (s
k). S phỏt trin v sau ca Pht giỏo ó chia thnh cỏc tụng phỏi khỏc nhau
v ó cú nhng phỏt trờn rt khỏc nhau v cỏc quan im trit hc.
Qua nhng c im trờn ta thy
Trit hc n c i ó dt ra v gii quyt nhiu vn ca t duy
trit hc. ú l nhng vn thuc bn th lun, nhn thc lun v nhõn sinh
quan trit hc.Gii quyt vn bn th lun, trit hc n ó hng t duy
(suy t) vỏo ngun gc sinh thnh ca vn vt, truy cu ngun gc khi u
TRIếT HọC PHậT GIáO ấN Độ Và ảH Hởng của nó đến văn hoá - xã hội việt nam
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
6
Website: Email : Tel : 0918.775.368
ca chỳng. Trong quỏ trỡnh suy t trit lý y, ụi khi ó t ti ý tng siờu
thc; vt qua tm suy ngh, nhn thc giỏc quan t ti nhng phỏn oỏn
siờu hỡnh (Motaphidica) v ci ngun ca tn ti. Chớnh ti im ny lm xut
hin nhng cm nhn v tớnh bin chng ca tn ti: S thng bng ca cỏc
yu t, s mt thng bng ca nhng xung lc ni ti s bin hoỏ sinh thnh
ca vn vt t cỏi vụ hỡnh siờu vt lý - n cỏi hu hỡnh, a dng.
Mt xu hng khỏ m nột m cỏc nn trit hc khỏc ca th giớ ớt
quan tõm ú l s gii quyt nhng vn nhõn sinh di gúc tõm linh tụn
giỏo, i tỡm cỏi i nghó trong cỏi Tiu nghó ca mi thc th cỏ nhõn. õy
xu hng hng ni (khỏc vi xu hng hng ngoi ca tụn giỏo
phng Tõy) tr thnh mt su hng tri v cng th mnh ca t duy n ,

Khi ngi Hỏn n cai tr nca ta thỡ h mang ch Hỏn n. Nhng
khi n vựng t ny, ngi Hỏn ch trng khụng m trng o to trớ thc
ngi Vit m ch yu a ngi Hỏn sang lm quan cai tr. Do vy, Sut t
nm ..trc Cụng Nguyờn cho n thi k u Cụng Nguyờn ch cú mt
Trng Trng v mói mi cú vi ngỡ nh Lý Cm, Lý Tin hc hnh
u tranh lm quan. Mt s khỏc nh Tớch Quan Nhõm Diờn, S Nhip tuy cú
dy hoc nhng u khụng cú du hiu ph cp ch Hỏn, biu th c th nht
l khụng thy xut hin mt giai tng lp trớ thc Vit trc th k th VII.
Tng lp trớ thc Vit du tiờn l trớ thc Pht giỏo. Ngi u tiờn
li tờn tui l Phỏp Hin (? 626). Pht giỏo truyn vo Du cui th k th
II, hỡnh thnh trung tõm Dõu m Phỏp Hin l nh s Vit u tien lu tờn
trong sn mụn. Vn t ra l, ngi ta truyn bỏ v phỏt trin o Pht
bng ngụn ng v vn t gỡ trong thi k u? Nh s n Tỡ Ni a Lu
Chi t Trung Quc n Dõu nm 580 tr trỡ ú, dch mt quyn kinh Tng
Trỡ. ễng ta n Trung Quc nm 562 (hay 574), gp lỳc cỏc Pht giỏo ang b
n ỏp, Tng Xỏn ang trn trỏnh nờn khuyờn ụng xung phng Nam. ễng
n chựa Ch Chớ li 6 nm dch hai b kinh. Nh vy ụng dó hc c vn
t Hỏn. Cho nờn khi n Dõu, ụng ó dựng ngụn ng v vn t ú truyn
bỏ Pht giỏo.
Th k VII VIII, tng s Vit Nam cú nhiu ngi cú trớ thc uyờn
thõm v Pht giỏo. Nhiu ngi gii c Phn ng, ó tham gia gii kinh Pht.
TRIếT HọC PHậT GIáO ấN Độ Và ảH Hởng của nó đến văn hoá - xã hội việt nam
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
8