Chương 2
Sơ lược về sự hình thành và phát triển tư duy xã hội học quản lý
Các tư duy xhhql thời kỳ Ai Cập, La Mã, Hy Lạp cổ đại
 Vào khoảng 2 - 3 nghìn năm trước Công nguyên các nhà nước phương Đông cổ
đại như Ai Cập, Hy Lạp, La Mã, Ba Tư đã có những hình thức tổ chức, quản lí sơ khai
gắn liền với các hình thức tổ chức tôn giáo.
 Mô hình quản lí xã hội thời Cổ đại:
có những phương pháp thống kê số lượng dân chúng trong các làng xã phục vụ
cho việc phân công lao động, huy động binh lính, thu thuế và các khoản đóng khác đối
với người dân trong xã hội tuy còn rất thô sơ, thủ công.
Việc quản lí ruộng đất giữa người chủ ruộng đất &những người làm thuê, giữa địa
chủ chúa đất -người nông dân,giữa địa chủ -nô lệ..
Những quan chức nhà nước và tôn giáo có quyền lực rất cao trong việc quản lí xã
hội.
 Tuy nhiên những phương pháp quản lí xã hội thời cổ đại còn rất thô sơ, thủ công

Các tư duy xã hội học quản lí thời kỳ Ai Cập, La Mã, Hy Lạp cổ đại (tiếp)
 khu vực lao động nô lệ chiếm phần quan trọng trong nền kinh tế xã hội ở phần
Trung và Bắc á cổ đại. Tuy nhiên điểm hạn chế căn bản trong công tác quản lí xã hội đã
dẫn tới hiệu quả lao động nô lệ thấp.
 Những nguyên nhân cơ bản là cơ cấu nghề nghiệp, nghề đơn điệu không đa dạng,
thứ ba là không có sự cạnh tranh giữa lao động tự do và lao động cưỡng chế.
 Thực chất của việc quản lí xã hội của các quốc gia phương Đông cổ đại là nền
chuyên chế độc tài nhà nước nhưng quyền lực tập trung vào một người là vua. Nhờ có cơ
chế tổ chức lao động xã hội dựa trên sự phân chia sức lao động, nhà nước đã có những
điều luật cụ thể quy định quyền hạn, trách nhiệm nghĩa vụ cho từng loại dân, phân hạng
bậc quan lại trong bộ máy quản lý. Các thành viên của các nhóm xã hội xác định cũng có
những quyền tự do nhất định trong việc lựa chọn nghề nghiệp của mình




chức lao động theo kiểu chuyên môn hóa nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả lao
động, đáp ứng những nhu cầu phát triển mạnh mẽ cả về vật chất lẫn tinh thần của xã hội.



Pơlatôn là người đầu tiên đưa ra lí luận về tổ chức nô dịch theo nghề nghiệp. Việc
quản lí xã hội sẽ quy về việc thiết chế hoá nghề nghiệp. Trong khi đó Kxênô Phantơ tập
trung phân tích mối quan hệ giữa con người trong quá trình biến đổi từ lao động phức tạp
đến đơn giản trong phạm vi hẹp (các nhóm lao động).
3. Các tư duy xã hội học quản lí ở Trung hoa thời kỳ cổ đại





3.1. Tư tưởng Đức trị - Khổng Tử
3.2. Tư tưởng Pháp trị - Hàn Phi Tử
3.3. Tư tưởng quản lí theo binh pháp Tôn Tử

3. Các tư duy xã hội học quản lí ở Trung hoa thời kỳ cổ đại (tiếp)
3.1. Tư tưởng Đức trị - Khổng Tử
(551-479 trước Công nguyên)

Nguyên tắc Đức trị - "Người trên noi gương, kẻ dưới tự giác tuân theo" để
giúp vua cai trị đất nước. Dù ở cương vị "người trên" hay 'kẻ dưới" cũng đều phải
lấy chữ "Đức" làm khái niệm trung tâm để chỉ đạo hành vi ứng xử.
 "Đức" mà Khổng Tử dùng ở đây chính là "Đức nhân", vì thế thuyết Đức trị còn
gọi là thuyết Nhân trị.

Nội dung chủ yếu của thuyết Nhân trị: chỉ ra cách thức quản lí theo mối quan

-

 Nhà quản lí muốn thành công thì phải được cấp dưới tin tưởng, muốn làm
được điều đó cần phải có tác phong cung kính, thận trọng, lời nói phải đi đôi với
việc làm và phải giữ đúng Lễ.



- Trong năm đức trên Khổng Tử nhấn mạnh đức Nhân và Lễ. Chữ Lễ ở đây
có nghĩa là cách ứng xử theo một trật tự thứ bậc cao thấp khác nhau giữa các cá
nhân trong một cấu trúc xã hội cụ thể, chính trật tự này qui định mô hình hành vi
ứng xử của các cá nhân, vì vậy nhà quản lí cần phải học Lễ.

-

Đối với việc "Trị dân", Khổng Tử đưa ra các chính sách dưỡng dân, giáo
dân, phương pháp chính hình (chính lệnh và hình pháp), võ bị và ngoại giao. Trong
đó dưỡng dân và giáo dân là quan trọng hơn cả vì "khéo nuôi dân thì nước trị mà
nhà cầm quyền được dân quí, ngược lại thì nước loạn, dân sẽ bỏ đi nước khác...“

-

 XHHQL đã cho thấy rằng tư tưởng trên của Khổng Tử là khoa học và
chính xác cho tới ngày nay. Hiện nay rất nhiều nhóm dân cư di cư từ nước này sang
nước khác vì lí do đói nghèo. Bên cạnh việc nuôi dân tốt còn phải chăm lo tới việc
giáo dục họ để họ có đủ tri thức để thực hiện nghĩa vụ và quyền hạn của mình.



 Như vậy tư tưởng "đức trị" hầu như xuyên suốt các thao tác quản lí của