LỜI MỞ ĐẦU
ĐẠI HỘI ĐẢNG VI ĐÃ MỞ RA MỘT TRANG MỚI CHO LỊCH
SỬ KINH TẾ VIỆT NAM. BƯỚC NGOẶT NÀY CÓ Ý NGHĨA TRỌNG
ĐẠI: BIẾN NỀN KINH TẾ VIỆT NAM TỪ KẾ HOẠCH HOÁ TẬP
TRUNG, QUAN LIÊU BAO CẤP, THÀNH NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. BƯỚC NGOẶT NÀY ĐÁNH
DẤU SỰ THAY ĐỔI, PHÁT TRIỂN MẠNH MẼ CỦA NỀN KINH TẾ XÃ
HỘI VIỆT NAM. SỰ PHÁT TRIỂN NÀY PHẢI CHĂNG LÀ KẾT QUẢ
CỦA VIỆT NAM TRƯỚC ĐẠI HỘI ĐẢNG VI? VÀ SỰ PHÁT TRIỂN
NÀO PHẢI CHĂNG CŨNG CẦN TRẢI QUA MỘT THỜI KỲ GỌI LÀ.
THỜI KỲ QUÁ ĐỘ?
LÊNIN - NHÀ LÃNH ĐẠO LỖI LẠC - NHÀ QUẢN LÝ XÃ HỘI
THIÊN TÀI ĐÃ LUÔN LUÔN NHÌN XÃ HỘI BẰNG CON MẮT CỦA
NHÀ QUẢN LÝ, VÀ VỚI TẦM NHÌN CHIẾN LƯỢC HÀM CHỨA PHÉP
BIỆN CHỨNG SÂU SẮC. ÔNG LUÔN LUÔN MUỐN THAY THẾ XÃ
HỘI BẰNG XÃ HỘI KHÁC TỐT HƠN. BỞI VẬY ÔNG ĐÃ NÓI” “SỰ
PHÁT TRIỂN LÀ CUỘC ĐẤU TRANH CỦA CÁC MẶT ĐỐI LẬP”.
LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC LÀ LỊCH SỬ PHÁT
TRIỂN CỦA TƯ DUY TRIẾT HỌC GẮN LIỀN VỚI CUỘC ĐẤU
TRANH CỦA HAI PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY: BIỆN CHỨNG VÀ SIÊU
HÌNH. CHÍNH CUỘC ĐẤU TRANH LÂU DÀI CỦA HAI PHƯƠNG
PHÁP NÀY ĐÃ THÚC ĐẨY TƯ DUY TRIẾT HỌC PHÁT TRIỂN VÀ
HOÀN THIỀN DẦN VỚI THẮNG LỢI CỦA TƯ DUY BIỆN CHỨNG
DUY VẬT.

1


TRIẾT HỌC KHI NÓI ĐẾN PHÁT TRIỂN THÌ LUÔN CHÚ Ý ĐẾN
NGUỒN GỐC VÀ ĐỘNG LỰC CỦA PHÁT TRIỂN VÀ KHUYNH
HƯỚNG CỦA SỰ PHÁT TRIỂN.

CỦA CÁC MẶT ĐỐI LẬP" TỪ LUẬN ĐIỂM TRÊN LÀM RÕ CƠ SỞ HẠ
TẦNG VÀ KIẾN TRÚC THƯỢNG TẦNG CỦA VIỆT NAM TRONG
THỜI KỲ QUÁ ĐỘ"

3


I. QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ MÂU THUẪN GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP
CỦA PHÉP BIỆN CHỨNG

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC LÀ LỊCH SỬ PHÁT
TRIỂN CỦA TƯ DUY TRIẾT HỌC GẮN LIỀN VỚI CUỘC ĐẤU
TRANH CỦA HAI PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY - BIỆN CHỨNG VÀ SIÊU
HÌNH. CHÍNH CUỘC ĐẤU TRANH LÂU DÀI CỦA HAI PHƯƠNG
PHÁP NÀY ĐÃ THÚC ĐẨY TƯ DUY TRIẾT HỌC PHÁT TRIỂN VÀ
ĐƯỢC HOÀN THIỆN DẦN VỚI THẮNG LỢI CỦA TƯ DUY BIỆN
CHỨNG DUY VẬT.
PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT LÀ SỰ THỐNG NHẤT HỮU CƠ
GIỮA LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP. HỆ THỐNG CÁC QUY LUẬT,
PHẠM TRÙ CỦA NÓ KHÔNG CHỈ PHẢN ÁNH ĐÚNG ĐẮN THẾ GIỚI
KHÁCH QUAN MÀ CÒN CHỈ RA NHỮNG THÁCH THỨC ĐỂ ĐỊNH
HƯỚNG CHO CON NGƯỜI TRONG NHẬN THỨC THẾ GIỚI VÀ CẢI
TẠO THẾ GIỚI. PHÉP BIỆN CHỨNG DUY VẬT KHÔNG CHỈ KHÁI
QUÁT NHỮNG THÀNH TỰU CỦA TẤT CẢ CÁC KHOA HỌC CỤ
THỂ, MÀ CÒN KẾT TINH NHỮNG TINH HOA TRONG QUÁ TRÌNH
PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA NHÂN LOẠI. PHÉP BIỆN
CHỨNG DUY VẬT TRÌNH BÀY MỘT CÁCH CÓ HỆ THỐNG CHẶT
CHẼ TÍNH CHẤT BIỆN CHỨNG CỦA THẾ GIỚI THÔNG QUA
NHỮNG PHẠM TRÙ VÀ NHỮNG QUY LUẬT CHUNG NHẤT CỦA
THẾ GIỚI (TỰ NHIÊN, XÃ HỘI VÀ TƯ DUY).

TRÁI NGƯỢC NHAU) NHƯNG CÁC MẶT ĐỐI LẬP LẠI LÀ THỐNG
NHẤT VỚI NHAU.
THỐNG NHẤT LÀ TỒN TẠI KHÔNG TÁCH RỜI NHAU, LÀM
ĐIỀU KIỆN CHO NHAU TỒN TẠI, PHÁT TRIỂN, CÓ MẶT NÀY THÌ
MỚI CÓ MẶT KIA. THỐNG NHẤT CÒN BAO HÀM THÂM NHẬP
NHAU, TRONG MẶT NÀY CHỨA ĐỰNG MẦM MỐNG MẶT KIA,
5


CHO NÊN, CHÚNG TA KHÔNG NÊN TẠO RA HÀNG RÀO TUYỆT
ĐỐI GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP MÀ PHẢI THẤY ĐƯỢC CÓ SỰ
CHUYỂN HOÁ GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP. CHUYỂN HOÁ CÓ TRÌNH
ĐỘ TỪ THẤP ĐẾN CAO VÀ DẪN ĐẾN SỰ CHUYỂN HOÁ CUỐI
CÙNG, TỨC LÀ KHI MÂU THUẪN ĐÃ ĐƯỢC GIẢI QUYẾT. CHUYỂN
HOÁ CUỐI CÙNG CÓ HAI HÌNH THỨC CƠ BẢN: HÌNH THỨC THAY
ĐỔI VỊ TRÍ CHO NHAU VÀ HÌNH THỨC CÁC MẶT ĐỐI LẬP CŨ
MẤT ĐI VÀ HÌNH THÀNH NHỮNG MẶT ĐỐI LẬP MỚI.
HẦU HẾT CÁC NHÀ TRIẾT HỌC ĐỀU CHO RẰNG THỐNG
NHẤT VÀ ĐẤU TRANH CỦA CÁC MẶT ĐỐI LẬP ĐỀU CÓ VAI TRÒ
TRONG SƯ PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT. TUY NHIÊN, TUỲ TỪNG
GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN MÀ TA PHẢI NHẤN MẠNH MẶT NÀY
HAY MẶT KIA. KHI SỰ VẬT CÒN Ở GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN, KHI
MÂU THUẪN CHƯA GAY GẮT THÌ KHI ĐÓ MẶT THỐNG NHẤT
GIỮ VAI TRÒ CHỦ ĐẠO, CÒN KHI MÂU THUẪN TRỞ NÊN GAY
GẮT, ĐẤU TRANH ĐỂ GIẢI QUYẾT MÂU THUẪN LẠI LÀ CHỦ
ĐẠO, CHÍNH YẾU.
NGÀY NAY, SỰ "THỐNG NHẤT" CỦA CÁC MẶT ĐỐI LẬP
NGÀY CÀNG MỞ RỘNG. NHỮNG GIẢI PHÁP KHOA HỌC VÀ KỸ
THUẬT TIÊN TIẾN, NHỮNG VẤN ĐỀ TOÀN CẦU… TẠO RA MÔI
TRƯỜNG THUẬN LỢI CHO SỰ MỞ RỘNG ĐÓ. VÌ VẬY, BƯỚC

CHƯA ĐẠT TỚI ĐỘ THỐNG TRỊ TRONG NỀN KINH TẾ HOẶC ĐANG
BỊ THỦ TIÊU DẦN.
NHƯ VẬY, PHẠM TRÙ THÀNH PHẦN KINH TẾ VÀ PHƯƠNG
THỨC SẢN XUẤT ĐỀU PHẢN ÁNH MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG
GIỮA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT VÀ QUAN HỆ SẢN XUẤT, NHƯNG
KHÔNG ĐỒNG NHẤT VỀ NỘI DUNG. TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ,
MỖI PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT KHI CHƯA HOẶC KHÔNG ĐÓNG

7


VAI TRÒ THỐNG TRỊ, CŨNG KHÔNG BỊ TRỊ, LỆ THUỘC MÀ TỒN
TẠI NHƯ NHỮNG "BỘ PHẬN", NHỮNG "MẢNH" TRONG MỐI QUAN
HỆ VỪA THỐNG NHẤT "XEN KẼ", VỪA ĐẤU TRANH BÀI TRỪ GẠT
BỎ, PHỦ ĐỊNH LẪN NHAU CỦA KẾT CẤU KINH TẾ XÃ HỘI, THÌ ĐÓ
LÀ THÀNH PHẦN KINH TẾ. KHI MỘT THÀNH PHẦN, MỘT BỘ
PHẬN NÀO ĐÓ GIỮ MỘT VAI TRÒ THỐNG TRỊ ĐỐI VỚI CÁC
THÀNH PHẦN (BỘ PHẬN, HÌNH THỨC KINH TẾ KHÁC) THÌ NÓ LÀ
MỘT PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT ĐẠI DIỆN CHO HÌNH THÁI KINH
TẾ - XÃ HỘI ĐÓ.
MỖI THÀNH PHẦN KINH TẾ CÓ KIỂU TỔ CHỨC SẢN XUẤT
KINH DOANH CỦA NÓ HỢP THÀNH NỀN KINH TẾ HÀNG HOÁ
NHIỀU THÀNH PHẦN.
NỀN KINH TẾ - XÃ HỘI NƯỚC TA TỒN TẠI NHIỀU THÀNH
PHẦN KINH TẾ LÀ VÌ CÁC LÝ DO SAU:
- KHI GIÀNH CHÍNH QUYỀN THÌ CHÍNH QUYỀN MỚI TIẾP
QUẢN NỀN KINH TẾ CHỦ YẾU DỰA TRÊN CHẾ ĐỘ TƯ HỮU VỀ TƯ
LIỆU SẢN XUẤT, GỒM HAI LOẠI LÀ TƯ HỮU LỚN (KINH TẾ TƯ
BẢN CHỦ NGHĨA) VÀ TƯ HỮU NHỎ (SẢN XUẤT NHỎ CÁ THỂ).
PHƯƠNG THỨC SẢN XUẤT CŨ CHƯA THỂ MẤT ĐI, DO ĐÓ TỒN

2.2.1. THÀNH PHẦN KINH TẾ NHÀ NƯỚC
- LÀ THÀNH PHẦN KINH TẾ MÀ VỐN CHỦ YẾU DỰA TRÊN SỞ
HỮU NHÀ NƯỚC HOẶC PHẦN SỞ HỮU NHÀ NƯỚC CHIẾM TỶ LỆ
KHỐNG CHẾ. KINH TẾ NHÀ NƯỚC GỒM HAI LOẠI: DOANH
NGHIỆP NHÀ NƯỚC VÀ KINH TẾ NHÀ NƯỚC PHI DOANH NGHIỆP
(TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN, CƠ SỞ HẠ TẦNG, TÀI CHÍNH, DỰ
TRỮ NHÀ NƯỚC…)
- ĐẶC ĐIỂM:
+ THUỘC SỞ HỮU NHÀ NƯỚC
+ THƯỜNG BẢO ĐẢM NHỮNG CÂN ĐỐI LỚN TRONG NỀN
KINH TẾ
+ VAI TRÒ: CHỦ ĐẠO, MỞ ĐƯỜNG, DUY TRÌ BỘ MÁY NHÀ
NƯỚC.
- XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG: TỒN TẠI LÂU DÀI VÀ CÓ VAI TRÒ
CHỦ ĐẠO TRONG NỀN KINH TẾ.
2.2.2. THÀNH PHẦN KINH TẾ HỢP TÁC.
- LÀ SỰ LIÊN KẾT KINH TẾ TỰ NGUYỆN CỦA CÁC CHỦ THỂ
KINH TẾ VỚI CÁC HÌNH THỨC ĐA DẠNG, LINH HOẠT, PHÙ HỢP
VỚI NHU CẦU, KHẢ NĂNG VÀ LỢI ÍCH CỦA CÁC BÊN THAM GIA,
CÓ THỂ DẪN TỚI HOẶC KHÔNG DẪN TỚI PHÁP NHÂN. NÒNG CỐT
CỦA THÀNH PHẦN KINH TẾ NÀY LÀ HỢP TÁC XÃ: HTX NÔNG
NGHIỆP, THỦ CÔNG, CỔ PHẦN…
- ĐẶC ĐIỂM:
+ SỞ HỮU HỖN HỢP
+ LÀ HÌNH THỨC KINH TẾ LINH HOẠT, HIỆU QUẢ
+ MỘT CHỦ THỂ CÓ THỂ THAM GIA VÀO NHIỀU HỢP TÁC
XÃ.
10



- XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG: TỒN TẠI LÂU DÀI, CÓ THỂ CHUYỂN
HOÁ THÀNH KINH TẾ HỢP TÁC, TƯ BẢN TƯ NHÂN HOẶC KINH
TẾ NHÀ NƯỚC.
2.2.5. THÀNH PHẦN KINH TẾ TƯ BẢN TƯ NHÂN:
- LÀ THÀNH PHẦN KINH TẾ MÀ VỐN DO CÁC NÀH TƯ BẢN
TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC ĐẦU TƯ.
- ĐẶC ĐIỂM:
+ TƯ HỮU LỚN.
+ THUÊ VÀ BÓC LỘT LAO ĐỘNG LÀM THUÊ.
+ THƯỜNG CHỈ KINH DOANH NHỮNG NGÀNH ÍT VỐN, LÃI
CAO.
+ MẠNH VỀ VỐN, LINH HOẠT.
- XU HƯỚNG VẬN ĐỘNG: TỒN TẠI LÂU DÀI, XÃ HỘI ĐÒI HỎI
PHÁT TRIỂN THÀNH PHẦN KINH TẾ NÀY, CÓ THỂ CHUYỂN
THÀNAH KINH TẾ HỢP TÁC, KINH TẾ NHÀ NƯỚC HOẶC TƯ BẢN
NHÀ NƯỚC.

12


2.2.6. THÀNH PHẦN KINH TẾ CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI.
THÀNH PHẦN KINH TẾ NÀY BAO GỒM PHẦN VỐN ĐẦU TƯ
CỦA NƯỚC NGOÀI VÀO CÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT, KINH DOANH Ở
NƯỚC TA. CÁC DOANH NGHIỆP THUỘC THÀNH PHẦN KINH TẾ
NÀY CÓ THỂ CÓ 100% VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI, CÓ THỂ LIÊN
KẾT, LIÊN DOANH, VÓI DOANH NGHIỆP NHÀ NƯỚC HOẶC
DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN Ở NƯỚC TA.
THÀNH PHẦN KINH TẾ NÀY ĐƯỢC TẠO ĐIỀU KIỆN PHÁT
TRIỂN THUẬN LỢI, HƯỚNG VÀO SUẤT KHẨU, XÂY DỰNG KẾT
CẤU HẠ TẦNG KINH TẾ XÃ HỘI, GẮN VỚI THU HÚT CÔNG NGHỆ

TUỲ KHẢ NĂNG VÀ TRÌNH ĐỘ XÃ HỘI HOÁ TỪNG THÀNH
PHẦN KINH TẾ VÀ SỰ ĐAN XEN LIÊN KẾT ĐA DẠNG LẪN NHAU
GIỮA CHÚNG, GIẢI PHÓNG MỌI NĂNG LỰC SẢN XUẤT KINH
DOANH, PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT, PHÁT TRIỂN SẢN
XUẤT VÀ LƯU THÔNG, PHÁT TRIỂN VÀ MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG,
TẠO RA CÔNG ĂN VIỆC LÀM, KHỐI LƯỢNG SẢN PHẨM CHO XÃ
HỘI, NÂNG CAO ĐỜI SỐNG NHÂN DÂN.
TRONG QUÁ TRÌNH CẠNH TRANH VÀ HỢP TÁC, TỪNG
THÀNH PHẦN KINH TẾ TỒN TẠI VỚI TƯ CÁCH LÀ ĐƠN VỊ SẢN
XUẤT HÀNG HOÁ ĐỂ VƯƠN LÊN TỰ KHẲNG ĐỊNH MÌNH VÀ
PHÁT TRIỂN THEO QUỸ ĐẠO CHUNG, CHỊU SỰ QUẢN LÝ CỦA
NHÀ NƯỚC.
CẦN PHÂN BIỆT CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ VÌ TỪ ĐẶC
ĐIỂM LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ BẢN CHẤT VỐN CÓ CỦA MỖI
THÀNH PHẦN KINH TẾ CÓ VỊ TRÍ, VAI TRÒ, CHỨC NĂNG, TIỀM
NĂNG, XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN KHÁC NHAU. CHÍNH SỰ KHÁC
NHAU ĐÓ LÀ CƠ SỞ ĐỂ PHÂN BIỆT CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ,
15


NHẰM PHÁT HUY TÁC DỤNG TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ ẢNH
HƯỞNG TEIEU CỰC CỦA CHÚNG VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI. VÀ CHỈ CÓ ĐƯỜNG LỐI, CHÍNH SÁCH PHÂN BIỆT NHƯ
VẬY MỚI CÓ TÁC DỤNG THÚC ĐẨY SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ
THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. PHẢI NHẤN MẠNH
RẰNG, KHÔNG CHỈ PHÂN BIỆT CÁC THÀNH PHẦN KINH TẾ MÀ
NỘI DUNG TỪNG THÀNH PHẦN KINH TẾ CÀNG PHẢI PHÂN BIỆT.
KHI PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG VỚI NÔNG DÂN, LÊNIN
CHỈ RÕ "PHẢI PHÂN BIỆT VÀ PHÂN ĐỊNH RÕ RANH GIỚI GIỮA
NGƯỜI NÔNG DÂN LAO ĐỘNG VỚI NGƯỜI NÔNG DÂN CON
BUÔN, GIỮA NGƯỜI NÔNG DÂN CẦN LAO ĐỘNG VỚI NGƯỜI

THÀNH PHẦN KINH TẾ.

18