SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH LÀO CAI
TRƯỜNG THPT CHUYÊN LÀO CAI
....................@...................

KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LÀM KIỂU BÀI CẢM THỤ VĂN
HỌC TRONG THẾ ĐỐI SÁNH
Họ và tên: Nguyễn Thanh Vân
Chức vụ: Tổ phó chuyên môn
Tổ chuyên môn: Ngữ Văn
Đơn vị công tác: Trường THPT chuyên Lào Cai

Lào Cai, tháng 5 năm 2013

MỤC LỤC
1


Trang
A. ĐẶT VẤN ĐỀ

2

B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

2

I. Cơ sở lí luận của vấn đề

2

1. Khái niệm so sánh

13

Tµi liÖu tham kh¶o

14

1. Muốn viết được bài văn hay – Nguyễn Đăng Mạnh chủ biên – NXB giáo dục
2. Văn - Bồi dưỡng Học sinh giỏi THPT - Nguyễn Đăng Mạnh chủ biên – NXB ĐHQG
3. Các đề thi đại học và HSG từ năm 2009 đến nay.
4. Tài liệu trên mạng Internet.

2


KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH LÀM KIỂU BÀI CẢM THỤ VĂN HỌC TRONG
THẾ ĐỐI SÁNH

A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Trong những năm gần đây việc ra đề cảm thụ văn học trong thế đối sánh trở nên phổ
biến cả trong thi Học sinh giỏi cũng như thi Đại học. Sự ra đời của kiểu bài này đã chứng tỏ
sự đổi mới trong cách ra đề của Bộ giáo dục và Đào tạo. Nó đòi hỏi mỗi học sinh phải thay
đổi cách học, tránh đi khuynh hướng ghi nhớ một cách máy móc từng bài giảng hay bình tán
sáo rỗng do nền tảng kiến thức mỏng, không chắc chắn mà phải rèn khả năng tổng hợp kiến
thức, khám phá cái hay cái đẹp của từng đối tượng và phát huy tư duy lí tính để nhận diện nét
chung, nét riêng và lí giải vấn đề. Vì thế, với mỗi giáo viên, việc giúp học sinh nắm bắt được
đặc trưng , mục đích, yêu cầu và cách thức làm bài cho kiểu bài cảm thụ văn học trong thế
đối sánh là vô cùng cần thiết, nhất là với học sinh 12 sắp thi Đại học. Với mong muốn giúp
học sinh làm tốt hơn kiểu bài cảm thụ văn học trong thế đối sánh, tôi đã lựa chọn đề tài
“Kinh nghiệm giúp học sinh làm bài văn cảm thụ trong thế đối sánh”
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Tường)…
- So sánh hai chi tiết: Chi tiết ấm nước đầy và còn ấm mà Từ dành chăm sóc Hộ và chi tiết
bát cháo hành của Thị Nở dành cho Chí Phèo…
Nh

Quá trình so sánh có thể chỉ diễn ra ở các tác phẩm cùng một tác giả nhưng
cũng có thể diễn ra ở những tác phẩm của các tác giả cùng hoặc không cùng một thời

4


đại, giữa các tác phẩm của những trào lưu, trường phái khác nhau của một nền văn học.
II. Thực trạng của vấn đề:
Dù không còn là một kiểu bài mới lạ song nó chưa được cụ thể hoá thành một bài học
riêng trong chương trình Ngữ văn bậc THPT, do đó ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng bài
làm của học sinh cũng như quá trình định hướng ôn tập cho học sinh từ phía giáo viên.
Việc sưu tầm và nghĩ ra được những đề cảm thụ văn học trong thế đối sánh mới mẻ và
đặc sắc đang trở thành một thách thức với các giáo viên dạy văn. Người thầy không thể
giống một chú ong thợ cặm cụi xây chiếc tổ theo một lối mòn, nghĩa là chỉ cung cấp và
hướng dẫn học sinh cách làm những đề cảm thụ văn học trong thế đối sánh đã quá quen
thuộc, đã từng thi. Hơn nữa không phải cứ lựa chọn bất kì đoạn thơ nào, giai đoạn văn học
nào, chi tiết, nhân vật nào… để ghép với nhau so sánh mà vấn đề đem ra so sánh phải có
điểm chung và điểm khác biệt để từ đó ta thấy được những mặt kế thừa, những điểm cách tân
của từng tác giả, tác phẩm, giai đoạn văn học…Đối tượng so sánh phải cùng một bình diện,
cùng một tiêu chí nếu không sẽ rơi vào tình trạng so sánh khập khiễng
Kiểu bài này khó đòi hỏi học sinh không chỉ có năng lực cảm thụ sâu sắc tác phẩm
văn học mà còn phải có vốn kiến thức phong phú sâu rộng, sự tinh nhạy để nhận ra nét
tương đồng và khác biệt của các đối tượng so sánh, cùng với lối tư duy tổng hợp, khái quát
cao. Quan trọng nhất là phải làm nổi bật được nét riêng và có kĩ năng lí giải điểm giống nhau
và khác nhau - một kĩ năng rất cần thiết góp phần tránh đi khuynh hướng “bình tán” khuôn

vấn đề và khả năng khái quát tổng hợp cao.
4. Ngoài việc thực hiện những bước trên, để bài viết đạt được hiệu quả cao người viết còn
cần phải biết huy động kiến thức nền về tác giả, tác phẩm, giai đoạn văn học, khuynh hướng
văn học…để giải quyết vấn đề và phải có kiến thức phong phú, sâu rộng ngoài văn bản về
hoàn cảnh lịch sử; thời đại… để có thể lí giải được nguyên nhân của sự giống nhau và khác
6


nhau một cách chính xác, tránh suy diễn tuỳ tiện, chủ quan thiếu sức thuyết phục. Đồng thời
biết tổng hợp kiến thức, lựa chọn ngôn ngữ, cách trình bày mạch lạc rõ ràng, sử dụng đa
dạng các kiểu câu cùng một lối diễn đạt trí tuệ, cảm xúc để tạo nên chất văn trong bài viết.
2. Thể nghiệm cụ thể qua một số đề thi thuộc kiểu bài cảm thụ văn học trong thế đối
sánh:
2.1. Đề 1: Cảm nhận của anh (chị) về 2 đoạn thơ sau:
Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét
Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng
Như xuân đến chim rừng lông trở biếc
Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương
( Tiếng hát con tàu - Chế Lan Viên)

Con sóng dưới lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Lòng em nhớ đến anh
Cả trong mơ còn thức
( Sóng – Xuân Quỳnh)
a. Mở bài: Giới thiệu khái quát về các đối tượng so sánh ( tác giả Chế Lan Viên, bài thơ
Tiếng hát con tàu và tác giả Xuân Quỳnh, bài thơ Sóng và hai đoạn thơ cần so sánh)
b. Thân bài:


8


hiện một nỗi nhớ cháy bỏng, da diết của sóng với bờ hay cũng chính là nỗi nhớ của người
con gái khi yêu.
- Mượn hình tượng sóng nhớ bờ để diễn tả nỗi nhớ vẫn chưa đủ, chưa thoả Xuân Quỳnh còn
bộc lộ trực tiếp nỗi nhớ của mình một cách chân thành, bạo dạn “Lòng em nhớ đến anh - Cả
trong mơ còn thức”. Phải nói rằng trong tình yêu Xuân Quỳnh yêu hết mình, yêu cuồng
nhiệt, đắm say, cháy bỏng, nồng nàn nhưng không vì thế mà mất đi nét dịu dàng của người
con gái. Dù có mãnh liệt thế nào ta vẫn không thấy trong thơ chị sự vồ vập, táo bạo như
Xuân Diệu “ Đã hôn rồi hôn lại – hôn đến mãi muôn đời - đến tan cả đất trời – anh mới thôi
dào dạt”.
* Chỉ ra điểm giống nhau và khác nhau của hai đoạn thơ:
+ Điểm giống nhau: Đều biểu đạt một nỗi nhớ mãnh liệt, cồn cào trong tình yêu. Nỗi nhớ
không chỉ là xúc cảm, là biểu hiện thường nhật trong tình yêu lứa đôi mà đó còn là vẻ đẹp
của nhân tính, là thước đo của một tình yêu thuỷ chung, son sắc.
+ Điểm khác nhau: Nỗi nhớ trong thơ Xuân Quỳnh giàu nữ tính, thể hiện qua dòng cảm xúc
bộc bạch tự nhiên của trái tim người phụ nữ khi yêu, còn nỗi nhớ trong thơ Chế Lan Viên
mang đậm chất triết lí. Tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh chỉ thuần tuý là tình yêu cá nhân còn
tình yêu trong thơ Chế Lan Viên lại gắn với tình yêu đất nước. Về nghệ thuật biểu hiện cũng
có sự khác biệt: Với thể thơ 5 chữ, Xuân Quỳnh đã bộc lộ nỗi nhớ vừa trực tiếp vừa gián
tiếp. Chị vừa mượn hình tượng sóng nhớ bờ để thể hiện nỗi nhớ của người con gái khi yêu
vừa bộc lộ trực tiếp “ Lòng em nhớ đến anh - Cả trong mơ còn thức”. Lời thơ như lời tự hát
của một trái tim yêu say đắm, nồng nàn. Còn Chế Lan Viên lại sử dụng thể thơ 7 chữ, kết
hợp với những hình ảnh so sánh độc đáo cùng chất trí tuệ, suy tưởng đầy chiêm nghiệm
mang tính triết lí về tình yêu .
- Lí giải điểm giống nhau và khác nhau đó:

9



Trói xong vợ A Sử thắt nốt cái thắt lưng xanh ra ngoài áo rồi A Sử tắt đèn đi ra, khép cửa
buồng lại.
Trong bóng tối, Mị đứng im lặng, như không biết mình đang bị trói. Hơi rượu còn
nồng nàn, Mị vẫn nghe tiếng sáo đưa Mị đi theo những cuộc chơi, những đám chơi….”
(Trích Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài)
“ Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay, lão rút trong người ra một chiếc
thắt lưng của lính nguỵ ngày xưa, có vẻ như những điều phải nói với nhau họ đã nói hết,
chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật
tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken
két, cứ mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ, đau đớn: “ Mày chết
đi cho ông nhờ. Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”
Người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục, không hề kêu một tiếng, không
chống trả cũng không tìm cách trốn chạy”…
( Trích “ Chiếc thuyền ngoài xa - Nguyễn Minh Châu)
a. Mở bài: Giới thiệu khái quát về tác giả Tô Hoài, tác phẩm Vợ chồng A Phủ và tác giả
Nguyễn Minh Châu, tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa và hai đoạn trích cần so sánh
b. Thân bài:
* Điểm giống nhau:
+ Về nội dung: Cả hai đoạn trích đều cho thấy được số phận đầy đau khổ của người phụ
nữ trong cảnh bạo hành gia đình mà thủ phạm không ai khác chính là những người chồng
vũ phu.

11


+ Về bút pháp: Cả hai đoạn trích đều sử dụng bút pháp tả thực với cách miêu tả tỉ mỉ,
cụ thể vì thể mà sự tàn nhẫn của người chồng và nỗi đau của người vợ càng được khắc sâu,
tô đậm.

là nỗi đau đớn, uất ức, hận mình, hận đời, hận cho số kiếp nghèo khổ của mình. Đằng sau
thái độ cam chịu của người đàn bà là đức hi sinh, tình thương con và sự thấu hiểu lẽ đời sâu
sắc. Đồng thời nhà văn cũng muốn nói tới một cuộc chiến không kém phần khốc liệt so với
hai cuộc chiến vừa qua. Đó là cuộc chiến giữ gìn thiên lương, nhân phẩm của con người
trong cuộc sống mưu sinh đời thường. Khi con người còn chưa thoát khỏi cảnh nghèo khổ,
khốn khó nghĩa là vẫn phải sống chung với cái ác cái xấu, thậm chí sẽ bị biến thành cái ác,
cái xấu.
* Lí giải:
+ Giống nhau: Với sự am hiểu đời sống, gắn bó với số phận con người cùng với tấm lòng
nhân đạo cao cả đã đem đến sự gặp gỡ chung trong trang viết của hai nhà văn.
+ Khác nhau: Văn chương là sự nhận thức đồng thời là tiếng nói thể hiện tình cảm, thái
độ của cá nhân người nghệ sĩ trước cuộc đời vì thế đòi hỏi tác giả phải tạo được dấu ấn riêng
cho mình trong cách nhìn, cách nghĩ, cách viết, phải “ Khơi những nguồn chưa ai khơi và
sáng tạo những gì chưa có”. Đó là cá tính sáng tạo mà thiếu nó thì không có nghệ thuật. Hơn
nữa hoàn cảnh ra đời và thời đại khác nhau cũng chi phối tới cách nhìn, cách cảm, cách nghĩ,
cách viết khác nhau của hai nhà văn. Vợ chồng A Phủ được viết năm 1953 sau chuyến đi
thực tế kéo dài 8 tháng của Tô Hoài ở vùng đất Tây Bắc. Còn tác phẩm Chiếc thuyền ngoài
xa được viết sau năm 1975 gắn liền với một nền văn học đổi mới…
c. Kết bài:
- Đánh giá lại vấn đề
- Có thể nêu cảm nghĩ của bản thân
IV. Hiệu quả của áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Sau một thời gian vận dụng những kinh nghiệm trên vào giảng dạy, kết quả đạt được
cụ thể như sau:

13


+ Những học sinh đi thi Đại học khối C và D đã nắm chắc cách làm, hầu hết các em
đều lựa chọn cách nối tiếp nếu là so sánh hai đoạn thơ và cách song song nếu là so sánh nhân