THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN
VÀ GIẢI PHÁP NGĂN CHẶN NẠN BẠO LỰC HỌC ĐƢỜNG
Cao Thị Thanh Hương*

1. Đặt vấn đề:
Bạo lực học đƣờng là một hiện tƣợng đang trở thành vấn đề nghiêm trọng ở
nhiều nƣớc trong một vài thập kỷ gần đây, đặc biệt là ở các nƣớc có nền kinh tế đang
phát triển thì hiện tƣợng này càng rõ nét hơn. Việt Nam trong những năm gần đây có
sự phát triển mạnh mẽ và toàn diện nền kinh tế - xã hội, “phấn đấu đến năm 2020
Việt Nam cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp theo hƣớng hiện đại”. Tăng trƣởng kinh
tế mang lại lợi ích rõ rệt cho sự phát triển của nền giáo dục Việt Nam, trong những
năm gần đây, thành tựu của giáo dục Việt Nam đã đóng góp quan trọng trong việc
nâng cao dân trí, bồi dƣỡng nhân tài, phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh chính
trị, tạo điều kiện cho đất nƣớc tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế.
Cùng với những thành tựu kể trên thì giáo dục Việt Nam vẫn tồn tại một số
những bất cập và yếu kém, trong đó, có việc “chƣa giải quyết tốt mối quan hệ giữa
phát triển số lƣợng với yêu cầu nâng cao chất lƣợng; năng lực nghề nghiệp của học
sinh, sinh viên tốt nghiệp chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu của công việc; có biểu hiện lệch
lạc về hành vi, lối sống của một bộ phận học sinh, sinh viên”. Một trong những biểu
hiện cụ thể của hạn chế này là hiện tƣợng bạo lực học đƣờng là mối lo hại của không
những các nhà giáo dục, các nhà quản lý xã hội mà còn của mỗi gia đình khi mà nó
trực tiếp tác động đến sự phát triển toàn diện của con em chúng ta, đến sự bình an tinh
thần của mỗi cá nhân trong môi trƣờng học đƣờng. Nó tác động trực tiếp đến tinh thần,
thái độ học tập của học sinh và việc giảng dạy của các thầy giáo, cô giáo. Bạo lực học
đƣờng ở Việt Nam diễn ra không chỉ ở các thành phố lớn mà còn có ở các vùng nông
thôn, không chỉ xảy ra ở học sinh nam mà còn cả học sinh nữ và dƣờng nhƣ xảy ra ở
các cấp học.
2. Thực trạng nạn bạo lực học đƣờng
Trong những năm gần đây, bạo lực học đƣờng trở thành một vấn đề nhức nhối
đối với nền giáo dục Việt Nam. Hiện tƣợng học sinh đánh nhau là một hiện tƣợng
không mới, nhƣng những hiện tƣợng đánh nhau của học sinh ở một số địa phƣơng

lam, thƣ truyền tay, mạng internet, điện thoại di động.
3. Nguyên nhân của hiện tƣợng bạo lực học đƣờng
3.1. Nguyên nhân xuất phát từ cá nhân học sinh
- Học sinh có tiền sử biến chứng khi mang thai hay khi sinh ra có những biến
chứng, đặc biệt, khi cha mẹ bị bệnh tâm thần; Học sinh nam có nhịp tim chậm, tỉ lệ
máu tuần hoàn não khác biệt đối với các yếu tố kích thích sự thông cảm từ ngoại cảnh;
Học sinh có IQ thấp, khuyết tật khả năng xử lý thông tin và trí lực, khuyết tật khả năng
học tập, học lực kém, không muốn học, thất bại trong chuyện học; Học sinh có khả
năng kiểm soát hành vi và tự kiềm chế kém; Học sinh kém khả năng tập trung, hiếu
động; Học sinh dễ bị căng thẳng về xúc cảm; Học sinh có những thái độ và suy nghĩ
chống đối xã hội; Học sinh đã từng có các hành vi bạo lực trong quá khứ; Học sinh có
tiền sử hoặc đang sử dụng ma túy, rƣợu và thuốc lá hay các chất kích thích;
- Tình trạng “dƣ thừa sức lực” của học sinh ở lứa tuổi dậy thì khiến các em phát
triển mạnh về thể chất, hƣng phấn cao, kiềm chế kém. Hơn nữa, các em đang muốn
chứng tỏ bản thân, khẳng định cái TÔI cá nhân, nhƣng lại không biết thể hiện bằng

123


cách nào, do đó, muốn dùng vũ lực nhƣ một cách thể hiện sự vƣợt trội của mình so với
bạn bè.
3.2. Nguyên nhân xuất phát từ gia đình
- Cha mẹ có thu nhập và học lực thấp; Cha mẹ nghiện ngập hay phạm pháp; bạo
lực trong gia đình; Cha mẹ thiếu quan tâm hay không tạo đƣợc quan hệ tình cảm với
con cái; Cha mẹ kém khả năng kiểm soát con cái; Cha mẹ kém tình thƣơng yêu và nối
kết trong gia đình; Chức năng giáo dục trong gia đình kém; Biện pháp giáo dục và kỷ
luật không nhất quán, quá dễ dãi hay quá khắc nghiệt; Cha mẹ ly thân hoặc ly hôn;
Cha mẹ có tiền án, tiền sự hoặc đang ngồi tù; Gia đình vừa trải qua những cú sốc về
tinh thần nhƣ mất ngƣời thân, kiện cáo, phá sản,…
- Gia đình chính là nơi hình thành cho các em nhân cách sống và cách ứng xử

trình học tập nặng nề hiện nay cũng đang là mối quan tâm cần giải quyết. Học sinh hầu
nhƣ không có nhiều thời gian để tham gia các hoạt động xã hội, các câu lạc bộ, đội
nhóm, nhằm rèn luyện kỹ năng, trau dồi nhân cách. Thầy cô trong trƣờng cũng bị áp
lực dạy nặng nề nên phần nào buông lỏng việc “dạy làm ngƣời” cho các em. Tổ chức
Đoàn - Đội trong nhà trƣờng chƣa phát huy hết vai trò là “một người bạn của thanh
thiếu niên”, chƣa quan tâm đến giáo dục kỹ năng sống trang bị cho các em học sinh
các cấp học…
3.4. Nguyên nhân xuất phát từ cộng đồng, xã hội và các phƣơng tiện truyền
thông
- Phân tầng kinh tế - xã hội có diễn biến phức tạp, khoảng cách giàu nghèo giữa
các gia đình, giữa các vùng miền ngày càng rõ nét, áp lực kinh tế dẫn đến giảm sút vai
trò của gia đình đối với việc bảo vệ và chăm sóc con cái. Tình trạng bất bình đẳng về
cơ hội phát triển của trẻ em giữa các vùng miền.
- Chức năng kinh tế của gia đình đã lấn áp chức năng giáo dục con cái của cha
mẹ và những ngƣời thân trong gia đình, làm xao nhãng việc chia sẻ tình cảm, giáo dục
phòng tránh những nguy cơ tiêu cực của môi trƣờng sống có thể ảnh hƣởng đến trẻ.
- Bạo lực gia đình, bạo lực ngoài cộng đồng xã hội cũng là “đƣờng link” dẫn tới
các hành vi bạo lực của trẻ em Việt Nam.
- Công nghệ thông tin phát triển nhƣ vũ bão, trẻ em đƣợc tiếp cận với các trò
chơi điện tử và mạng Internet từ khi còn rất nhỏ, từ đó, dẫn đến các hiện tƣợng nghiện
game online, nghiện internet cũng nhƣ các trang mạng xã hội, ảnh hƣởng từ các trò
chơi mang tính bạo lực cao, các em bất chấp pháp luật, chuẩn mực đạo đức để đƣợc
thỏa mãn “nhu cầu bạo lực” thông qua các trò chơi online, rời xa cuộc sống thực tìm
đến thế giới ảo của internet.
- Các ấn phẩm báo chí, sách, truyện tranh, video clip, phim ảnh mang tính bạo
lực cũng góp phần hình thành “nhu cầu bạo lực” của trẻ em Việt Nam.
- Đặc biệt, các em cũng bị ảnh hƣởng từ chính những cảnh bạo hành trong gia
đình và ngoài xã hội nhƣ bạo lực trên các sân cỏ, đâm chém để tranh giành quyền lợi,
đánh ngƣời thi hành công vụ, …
4. Giải pháp ngăn chặn bạo lực học đƣờng

giáo viên.
7. Dạy cho học sinh kỹ năng kiểm soát giận dữ và giải quyết xung đột.
8. Giữ mối liên hệ thƣờng xuyên với cha mẹ học sinh.
9. Toàn xã hội cần phải quan tâm củng cố nâng cao chất lƣợng môi trƣờng xã
hội, văn minh tiến bộ. Quản lý, ngăn chặn và chế tài hiệu quả những hoạt động có tác
hại đến môi trƣờng văn hóa xã hội, nghiêm cấm các trò chơi điện tử, phim ảnh bạo lực.
10. Nâng cao vai trò, vị trí và trách nhiệm của gia đình trong việc bảo vệ, chăm
sóc và giáo dục trẻ em. Tiếp tục thúc đẩy phong trào ông, bà, cha, mẹ mẫu mực, con
cháu thảo hiền; xây dựng gia đình văn hóa. Loại bỏ các hành vi bạo lực ra khỏi đời
sống gia đình. Nâng cao kiến thức bảo vệ chăm sóc trẻ em và giáo dục kỹ năng sống
cho trẻ em tại gia đình.
11. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa 3 môi trƣờng giáo dục: Gia đình Nhà trƣờng - Xã hội. Xác định rõ vai trò, vị trí của ngƣời thầy, quyền hạn và trách
nhiệm trong việc giáo dục đạo đức học sinh, đảm bảo song song việc dạy chữ và dạy
làm ngƣời. Nhà trƣờng và thầy cô giáo phải đƣợc bảo vệ danh dự và có đủ cơ chế để
răn đe giáo dục học sinh.
126


12. Xây dựng mô hình cộng đồng an toàn, thực hiện tốt nội dung cuộc vận động
“xây dựng trƣờng học thân thiện, học sinh tích cực”.
Trên đây là thực trạng nạn bạo lực học đƣờng chung của xã hội hiện nay, những
nguyên nhân và giải pháp ngăn chặn, những nội dung đƣợc nêu trên còn tùy thuộc vào
tình hình của mỗi trƣờng, mỗi địa phƣơng khác nhau, tùy theo đối tƣợng học sinh mà
tình trạng bạo lực học đƣờng diễn ra nhiều hay ít, nặng hay nhẹ, để có biện pháp phù
hợp nhằm ngăn chặn và giáo dục học sinh.
Đối với trƣờng THPT Nguyễn Thƣợng Hiền nơi tôi đang công tác, tình trạng bạo
lực học đƣờng rất ít xảy ra hoặc nếu có xảy ra thì mức độ rất nhẹ nhƣ chửi thề, nói xấu,
chia rẽ, miệt thị.., vì đối tƣợng học sinh trong trƣờng đa số là học sinh có học lực giỏi,
hạnh kiểm tốt, gia đình rất quan tâm chăm sóc và dạy dỗ các em, bên cạnh đó kỷ luật
trƣờng rất nghiêm, thầy cô, Ban giám hiệu, các bộ phận trong trƣờng luôn phối hợp