Khoá luận tốt nghiệp đại học

Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài.
Tìm hiểu tôn giáo nói chung, đạo Hồi nói riêng là một điều cần thiết và đầy
hứng thú, bổ ích đối với tất cả những ai quan tâm. Đó là vấn đề vừa có ý nghĩa
khoa học vừa có ý nghĩa thực tiễn và luôn là vấn đề có tính thời sự.
Bán đảo A-Rập trớc đây bị phân tán thành nhiều quốc gia nhỏ, không có sự
thống nhất trong một quy mô lãnh thổ cũng nh là quy mô kinh tế- chính trị nhất
định v.v Chỉ đến khi có sự xuất hiện của Mohamet và đạo Hồi thì bán đảo ARập bắt đầu có sự khởi sắc về tất cả các mặt, chấm dứt cảnh chiến tranh cốt nhục
tơng tàn, và mở ra một môi trờng buôn bán rộng lớn.
Cũng nh đạo Kitô, đạo Phật, đạo Hồi là đối tợng nghiên cứu của nhiều nhà
khoa học trên thế giới. Các nhà nghiên cứu đang tập trung phân tích, mổ xẻ
những giáo lý , giáo luật của Hồi giáo và những vấn đề liên quan.
Hồi giáo là một trong ba tôn giáo lớn trên thế giới và cũng không thể phủ
nhận đợc phần lớn các điểm nóng an ninh quốc tế hiện nay nh ở Tresơnia(Liên
Bang Nga), Pakixtan, Apganixtan, vụ khủng bố 11 tháng 9 v.vđều có liên quan
đến tín đồ đạo Hồi. Do vậy, nghiên cứu đạo Hồi là vấn đề rất cần thiết.
Với t cách là một sinh viên , một thầy giáo giảng dạy ngành lịch sử tơng lai,
chúng tôi muốn thông qua việc tìm hiểu, khai thác tài liệu về đạo Hồi và tình
hình kinh tế- chính trị- xã hội của các nớc A-Rập trong lịch sử trung đại, để nhận
thức một cách sâu sắc hơn về vị trí của đạo Hồi nhằm góp phần giảng dạy tốt
những vấn đề liên quan đến thế giới Hồi giáo sau này.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài : Vị trí của đạo Hồi
trong lịch sử trung đại làm khoá luận tốt nghiệp.
2. Lịch sử vấn đề.
Nghiên cứu về đạo Hồi từ trớc tới nay đã có nhiều công trình khoa học đề
cập một cách khá chi tiết về hoàn cảnh ra đời, các giáo lý, giáo luật của Hồi giáo.
Mỗi công trình nghiên cứu đã phản ánh một khía cạnh riêng về đạo Hồi. Xin đơn
cử một số công trình khoa học nh:
- Trong cuốn Lịch sử thế giới trung đại- quyển 1 của Đặng Đức AnPhạm Hồng Việt, đã trình bày một cách khái quát về nội dung đạo Hồi và sự

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 2 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

3. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu.
Đối tợng nghiên cứu của đề tài này là đạo Hồi. Cụ thể là vị trí của đạo Hồi
trong lịch sử trung đại đựơc thể hiện qua chính trị, kinh tế, văn hoá ở bán đảo ARập và những nớc chịu ảnh hởng của Hồi giáo trong thời kỳ lịch sử này.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài :
- Về không gian, các quốc gia Hồi giáo và phạm vi ảnh hởng của đạo
Hồi.
- Về thời gian, trong thời kỳ lịch sử trung đại.
4. Nguồn tài liệu và phơng pháp nghiên cứu.
Nguồn tài liệu đợc sử dụng chủ yếu trong khoá luận tốt nghiệp này là các
giáo trình đại học về lịch sử , các tác phẩm, các cuốn sách viết về tôn giáo v.v
do NXBCTQG, NXBGD, NXBCAND ấn hành.
Phơng pháp nghiên cứu đợc sử dụng trong đề tài này là: phơng pháp lôgic
lịch sử kết hợp với phơng pháp phân tích, so sánh, tổng hợp và đi đến những kết
luận cụ thể.

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 3 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

5. Bố cục của đề tài.

Nội Dung
Chơng 1
Khái quát về bán đảo A-Rập và đạo Hồi
Khái quát về bán đảo A-Rập.
Ngời A-Rập vốn gốc Sê-Mít, tập hợp nhau theo từng bộ lạc làm nghề chăn
nuôi du mục, gọi là ngời Bêđuin.
Ngời Bêđuin đứng giữa hai trung tâm văn minh cổ đại là Ai Cập và Lỡng
Hà, nhng ta cảm thấy không hề có ảnh hởng gì đáng kể. Sự tiến bớc của họ hết
sức chậm chạp có nguyên nhân của nó. Gần nh toàn bộ bán đảo rộng lớn này là
núi non và sa mạc. Đế quốc Hồi giáo A-Rập hùng mạnh và rộng lớn sau này vốn
có cội nguồn từ bán đảo A-Rập huyền bí.
Bán đảo A-Rập bao gồm : A-Rập- xê-út, Baharain, Quatar, Oman, Yemen,
các tiểu vơng quốc A-Rập thống nhất. Trong đó các tiểu vơng quốc A-Rập thống
nhất bao gồm bảy tiểu quốc nh : Abudhabi, Ajman, Dubai v. v
Đây là một bán đảo rộng lớn với diện tích gần ba triệu Km 2, gồm chủ yếu
là những vùng thảo nguyên khô cằn và sa mạc cháy bỏng khô khan và hoang
vắng ; quanh năm hầu nh không có một trận ma nào. Diện tích canh tác cũng thật
ít ỏi. Giữa sa mạc nóng bỏng, thỉnh thoảng có những ốc đảo, phía Tây Nam
bán đảo là vùng Yêmen đợc mệnh danh là : Xứ A-Rập hạnh phúc, vì ở đây có
nguồn nớc phong phú, có nhiều đất đai để canh tác nông nghiệp và trồng các loại
cây nhiệt đới nh chà là, cà phê v. v Đây là nơi dừng chân của các thơng nhân
cùng các đoàn lạc đà sau những chặng đờng dài. Thêm nữa, Yême lại nằm trên
con đờng buôn bán giữa Tây á và Bắc Phi nên có điều kiện phát triển về thơng
nghiệp.
Bán đảo A-Rập nói riêng và Trung Cận Đông nói chung có sự gắn bó, hoà
quyện và tác động lẫn nhau của các yếu tố địa lý, lịch sử và văn hoá.
Không có vùng nào khác trên thế giới có một vị trí chiến lợc đặc biệt nh
bán đảo A-Rập cũng nh Trung Cận Đông : ba châu lục gặp nhau và hoà nhập
quanh một biển trung gian biển Địa Trung Hải, nơi có thể nối liền hoặc chia
1.1.

cũng tự làm mọi thứ cần thiết cho đời sống cũng nh chế tạo các vũ khí thô sơ.
Buôn bán cũng là nghề đợc dân bán đảo a chuộng. Nhờ vị trí địa lý của mình, bán
đảo A-Rập trở thành trạm trung chuyển trên con đờng buôn bán thế giới giữa
Đông Phi, ấn Độ và vùng ven Địa Trung Hải. Những ngời dân sa mạc dũng cảm
trở thành những ngời dẫn đờng cho các thơng đoàn, có ngời trở thành thơng gia.
Những hoạt động thơng mại đã đa đến những thay đổi trên bán đảo.
Đến khoảng đầu thế kỷ VII, các quan hệ chiếm nô ở bán đảo Miền Nam đã
bắt đầu tan rã. Chế độ công xã nguyên thuỷ tồn tại dai dẳng trong các bộ lạc du
mục cũng lâm vào khủng hoảng do sự xuất hiện của các mâu thuẫn. Điều này đợc quy định bởi sự phát triển của nền sản xuất hàng hoá lúc bấy giờ trên bán đảo

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 6 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

A-Rập. Cơ cấu xã hội của ngời A-Rập dần dần tan rã, quan hệ thị tộc, bộ lạc đợc
thay thế bằng những quan hệ mới dựa trên sự bất bình đẳng về tài sản. Trong các
bộ lạc, thị tộc xuất hiện những ngời giàu thờng là các tộc trởng, trởng lão v. v
Dựa vào thế lực của mình, họ chiếm những bãi chăn nuôi tốt nhất, những ốc đảo
tốt tơi, nơi có nguồn nớc thuận tiện cho việc canh tác. ở nhiều nơi trên bán đảo
đã xuất hiện những ngời tự xng là các nhà Tiên tri. Họ kêu gọi dân chúng tin theo
một đấng tối cao duy nhất. Hiện tợng này phản ánh nhu cầu về một nhà nớc
thống nhất của ngời A-Rập.
Về mặt tín ngỡng tôn giáo : Trớc khi đạo Hồi ra đời, c dân A-Rập theo
tín ngỡng đa thần, họ thờ những hòn đá trên sa mạc, cây cối trong các ốc đảo
hoặc các động vật, thực vật, các hiện tợng tự nhiên. Tại ngôi đền Caaba ở trung
tâm Mecca có rất nhiều tợng thần của các bộ lạc, trong đó có một phiến đá đen
dài khoảng 20 cm (Tơng truyền trớc đây là phiến đá màu trắng nhng về sau do tội

xã hội ấy, vũ khí t tởng thích hợp để tập hợp, đoàn kết các bộ lạc trên bán đảo
phải là một tôn giáo mới, tôn giáo độc thần. Đạo Hồi một tôn giáo nhất thần
đã ra đời đáp ứng nhu cầu đó.
Đến thế kỷ VII, toàn bộ bán đảo A-Rập đã đợc thống nhất, một nhà nớc đã
thực sự ra đời trên bán đảo này.
Một điều dễ nhận thấy, quá trình ra đời nhà nớc A-Rập vào thế kỷ VII gắn
liền với quá trình hình thành và truyền bá đạo Hồi, gắn liền với tên tuổi, cuộc đời
và sự nghiệp của giáo chủ Môhamet ngời sáng lập ra đạo Hồi.
Môhamet (570-632) sinh ra trong một gia đình thuộc bộ lạc có thế lực ở
Mecca. Mồ côi cha mẹ từ rất sớm, sau đợc ông nội nuôi. Khi ông nội mất,
Môhamet chuyển sang ở với ngời chú.
Thuở thiếu thời, Mohamet phải sống lận đận, thiếu thốn, phải đi chăn gia
súc thuê, dẫn đờng cho những thơng khách băng các sa mạc nguy hiểm để kiếm
sống. Cũng giống nh mọi ngời A-Rập, Mohamet chấp nhận mọi nỗi khổ hạnh,
nuôi chí quật cờng, sẵn lòng cu mang kẻ yếu hơn, không nể vì kẻ mạnh.
Mời năm lặn lội đây đó trên khắp các nẻo đờng, tiếp xúc với đủ hạng ngời
đã giúp Mohamet thấu hiểu đời sống con ngời. Cứ mỗi lần đến một miền đất mới,
Mohamet lại chăm chú, quan sát mọi việc xảy ra. Mohamet nói ít, nghe nhiều,
luôn đặt ra những câu hỏi thông minh và trầm lặng kiếm tìm câu trả lời hợp lý.
Tuy chẳng đợc cắp sách tới trờng, nhng giờ đây trờng học của Mohamet là cuộc
sống sôi động thiên hình vạn trạng. Sách của Mohamet là thiên nhiên vĩ đại, là vũ
trụ bao la v. v chứa đựng bao điều bí ẩn. Mohamet khát khao chân lý, đồng cảm
với những kiếp ngời cần lao, đồng cảm với những ngời lao khổ, trăn trở tìm kiếm
con đờng giải thoát con ngời. Mới 18 tuổi, Mohamet đợc mọi ngời kính trọng gọi
là : Con ngời chân chính.
Năm 25 tuổi, Mohamet làm thuê ở thành Mecca cho một nữ thơng gia giàu
có tên là Khađia buôn bán ở Syria. Chủ nhân thấy Mohamet là con ngời khôn
ngoan, thông minh và giàu nghị lực, có thể đem lại cho bà những món lợi kếch
xù, nên ngỏ lời muốn lấy chàng. Và thế là chàng trai trẻ tuổi Mohamet đã bớc lên


hào mọi ngời hãy tin vào đấng Ala, vị chân thần toàn năng duy nhất.
Giáo lý nhất thần luận tuyệt đối đó của Mohamet về căn bản phù hợp với
lợi ích của giai tầng quý tộc dân tộc và quý tộc thơng nghiệp, song lại xúc phạm
đến hoạt động sùng bái đa thần, đến quan điểm tôn giáo và lợi ích kinh tế của
giai tầng quý tộc và phú thơng. Do đó, bọn quý tộc chủ nô và những kẻ có thế lực
phản đối quyết liệt, sợ việc truyền bá tôn giáo mới sẽ phá vỡ việc thờ phụng các
tợng thần của các bộ lạc, mất đi một nguồn lợi lớn từ việc thu thuế tín ngỡng và
kinh doanh trong các phiên họp chợ ở Mecca. Chúng tiến hành khủng bố

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 9 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

Mohamet và các tín đồ bằng cách phá các cuộc giảng đạo, hành hung và tàn sát
các tín đồ.
Ngày 16 tháng Bảy năm 622, Mohamet cùng các tín đồ của mình phải rời
Mecca chạy lên thành phố Yatơrep ở phía Bắc, cách Mecca chừng 400Km.
Mohamet đổi tên thành phố Yatơrep là Media (Tiếng A-Rập có nghĩa là Thành
phố của nhà tiên tri). Năm 622 đợc gọi là năm Media, nghĩa là năm chạy trốn.
Sau này cách ngày ấy 17 năm khi Omar xây dựng lực lợng Hồi giáo đã lấy năm
Mohamet và các tín đồ Hồi giáo đến Media làm năm bắt đầu kỷ nguyên Hồi giáo
và ngày 16 tháng Bảy là ngày nguyên đán.
Lúc này, bọn quý tộc và thơng nhân ở Yatơrep (Media) thấy có thể lợi
dụng đợc Hồi giáo làm công cụ thống nhất bán đảo A-Rập và tổ chức chiến tranh
xâm lợc nên đã tiếp thu tôn giáo mới và giúp đỡ Mohamet. Tại đây, Mohamet
thành lập một hội Thánh vừa làm công việc tôn giáo, vừa là một tổ chức chính trị
xã hội, vừa tích cực chuẩn bị lực lợng quân sự để đánh chiếm Mecca.

Mohamet, tiếng A-Rập có nghĩa là con ngời hy vọng. Và chính Ngời đợc
thừa nhận là nhà t tởng tâm linh lớn trong lịch sử trung cổ của đạo Hồi.
Đạo Hồi, tiếng A-Rập là ixlam có nghĩa là thuận tòng , tuân theo,
tức là thuận tòng Thánh Ala tối thợng và duy nhất, tuân theo vị sứ giả của Thánh
Ala : Mohamet. Về sau do ngời Hồi Hột truyền vào Trung Quốc nên quen gọi là
đạo Hồi.
Trong ba tôn giáo lớn trên thế giới là đạo Cơ Đốc, đạo Phật và đạo Hồi thì
đạo Hồi là trẻ nhất và có sức sống mạnh mẽ. Ngời sáng lập ra đạo Hồi là
Mohamet. Một con ngời từng trải trong xã hội, cùng với việc nhận thức đợc tình
hình xã hội và tôn giáo, đã có sự quan sát thể nghiệm đối với chứng bệnh của xã
hội A-Rập và yêu cầu của quần chúng lúc đó. Hơn thế, bị trào lu lịch sử của xã
hội thúc đẩy, ông đã bớc lên võ đài lịch sử to lớn. Trải qua những thai nghén và
chuẩn bị, ông đã bắt tay vào việc sáng lập một tôn giáo mới. Dới ngọn cờ cách
mạng tôn giáo, ông đã lãnh đạo và tổ chức quần chúng tiến hành một phong trào
cách mạng biến đổi xã hội A-Rập với ý nghĩa vạch thời đại. Kinh điển chính của
đạo Hồi là kinh Koran. Các tín đồ Hồi giáo, tiếng A-Rập gọi là Muslim; ngời kế
tục giáo chủ Mohamet gọi là Khalipha.
Đạo Hồi chính là sản phẩm của thời kỳ quá độ từ xã hội thị tộc sang xã hội
có giai cấp, của sự đổi thay về kinh tế, chính trị xã hội Mecca lúc ấy thai
nghén những điều kiện khách quan cho sự ra đời của đạo Hồi v. v C.Mác và
F.Enghen, những ngời thầy của cách mạng đã gọi đó là cuộc cách mạng tôn
giáo của Mohamet.
Đạo Hồi ra đời nó mang những nội dung cơ bản sau :
1.2.1. Giáo lý.
Kinh thánh.
- Kinh Koran : Giáo lý của đạo Hồi đợc trình bày trong kinh Koran
(nguyên nghĩa tiếng A-Rập là đọc, tụng, ngâm). Kinh Koran không phải là
sách kinh do giáo chủ Mohamet viết ra trong lúc ông đi truyền đạo mà là một

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

Kinh Koran là một bộ sách đọc mãi không thấy chán. Cứ mỗi lần đọc lại
cảm thấy nó nh luôn luôn mới mẻ, cuốn hút con ngời, làm rung động lòng ngời,
thúc dục con ngời Do nội dung cũng nh giáo lý đa dạng, lời văn nghiêm túc,
lúc đờng hoàng, lúc trang trọng Bộ kinh này sẽ toát ra một sức mạnh vĩ đại!.
- Sách Sunna : Sunna theo tiếng A-Rập có nghĩa là đức tin, phép xử thế
mẫu mực. Sách đợc soạn dựa trên những đức tin và cách xử thế của giáo chủ
Mohamet, tín đồ lấy đó làm gơng để noi theo. Sách Sunna bao gồm những lời
giải thích các điều luật Ixlam sau thánh Kinh Koran.

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 12 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

- Sách Hadish : Theo tiếng A-Rập, Hadish có nghĩa là truyền thống, là các
tập quán cổ truyền. Đó là cuốn sách su tập những lời nói, cử chỉ, hành động của
giáo chủ Mohamet và những ngời bạn của ông.
Nh mọi tôn giáo, giáo lý đạo Hồi bao gồm những quan niệm về thế giới và
con ngời, do ba bộ phận cấu thành đó là : tín ngỡng tôn giáo, nghĩa vụ tôn giáo
và thiện hành. Tín ngỡng thuộc về phơng diện lý luận thế giới quan và t tởng,
nghĩa vụ tôn giáo và hành thiện thì thuộc về phơng diện thực tiễn và hành vi. Hai
phơng diện này kết hợp lại cấu thành giáo lý cơ bản của đạo Hồi. Là một Muslim
(tín đồ) phải hiểu biết và thừa nhận tín điều cơ bản của đạo Hồi, về hành vi phải
tuân thủ 5 chế độ tôn giáo hơn thế còn phải hành thiện, trừ ác.
Đạo Hồi có 6 tín ngỡng lớn gọi là Lục tín, bao gồm :
Tin chân thánh, tức là tin rằng ngoài Thánh Ala không còn vị Thần nào
khác, Thánh Ala là duy nhất, là độc nhất, Vạn vật không phải là Chúa, chỉ có
chân Chúa, Mohamet là sứ giả của Chúa. Điều này, nó làm nổi bật lên hai đặc

hai, không tiền tuyệt hậu, không có gì có thể so sánh, không có gì có thể bắt trớc
đợc.
Tin sứ giả : sứ giả đợc coi là quan khâm sai của Thánh Ala, nhận mệnh
lệnh của Thánh, truyền bá nhất thần giáo cho ngời đời. Tín điều này đòi hỏi các
tín đồ Hồi giáo tôn sùng Mohamet - sứ giả và nhà Tiên tri của Thánh Ala. Việc
xác nhận vai trò Mohamet là vị sứ giả của Thánh Ala, không còn nghi ngờ gì nữa
là để đề cao uy quyền của ông, có lợi cho sự lãnh đạo và thúc đẩy sự thay đổi tôn
giáo và xã hội lúc đó.
Đạo Hồi cho rằng, trong những thời kỳ khác nhau, Ala đã từng cử sứ giả
tới từng dân tộc : đấng Ala phái đến một sứ giả. Trong đạo Hồi có nhiều nhà
Tiên tri và nhiều vị sứ giả. Theo tuần tự thời gian, trong số các sứ giả đó,
Mohamet là ngời đứng sau cùng, tức là phong ấn chí Thánh chứng tỏ ông là
ngời xuất sắc nhất, một vị sứ giả không tiền tuyệt hậu. Tuy nhiên, ở đây cũng
cần phải thấy rằng : mặc dù Mohamet có sứ mệnh cao cả, địa vị hiển hách, nhng
cuối cùng vẫn là thụ mệnh ở Ala, do đó không thể trở thành đối tợng đợc các
Muslim sùng bái.
Tin kiếp sau, đạo Hồi chủ trơng linh hồn của con ngời là bất diệt, cuối
cùng sẽ có một ngày thế giới này bị huỷ diệt. Sau ngày tận cùng của thế giới tất
thảy mọi sinh mệnh đều hoàn toàn kết thúc, tất thảy mọi ngời đã sống trong thế
giới này đều đợc sống lại tiếp nhận sự phán quyết của Thánh Ala. Căn cứ vào
hành vi của từng ngời ở trên thế gian mà quyết định. Ngời thiện sẽ đợc lên Thiên
đàng, kẻ ác thì bị đày xuống hoả ngục. Thế giới hiện thực chỉ là phần thời gian
ngắn ngủi, thế giới mai sau mới trờng tồn, là mái nhà chân chính mà mọi ngời sẽ
trở về. Trên Thiên đàng đó có dòng sông sữa mà mùi vị của sữa không bao giờ
thay đổi, có bóng cây râm mát, không nhìn thấy ánh mặt trời chói chang,
cũng không nhìn thấy mùa đông giá lạnh. Dới hoả ngục thì tràn đầy sợ hãi,

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 14 -

Giáo luật của đạo Hồi có nhiều, song tựu trung lại thể hiện ở 5 nghĩa vụ
của Muslim, còn gọi là Ngũ trụ. Đó là : Biểu lộ đức tin, cầu nguyện, ăn chay,
bố thí và hành hơng.
- Biểu lộ đức tin : Tuyệt đối tin vào đạo Hồi, thừa nhận chỉ có một Chúa
trời là Ala và Mohamet là đấng Tiên tri - sứ giả của Ala. Tín đồ dùng một ngón
tay chỉ lên trời ý nói là chỉ có Thánh Ala thợng đế duy nhất.

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 15 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

- Cầu nguyện : Hằng ngày tín đồ phải cầu nguyện 5 lần vào sáng, tra,
chiều, tối và đêm. Mỗi tuần một lần đến nhà thờ cầu nguyện.
- Ăn chay : Mỗi năm một tháng (tháng 9 lịch Hồi giáo - Ramandan),
các tín đồ nhịn ăn ban ngày từ lúc mặt trời mọc cho đến lúc mặt trời lặn. Trong
thời gian ăn chay mọi tín đồ phải suy nghĩ về tội lỗi của mình và những lời răn
dạy của Thánh Ala và Tiên tri Mohamet. Tín đồ đạo Hồi cũng tin rằng : Cầu
nguyện trong tháng ăn chay, nhất là ba ngày cuối sẽ đợc nhiều phúc vì suốt thời
gian đó Thiên Đàng luôn mở rộng. Một số đối tợng đợc miễn trong tháng ăn chay
là ngời già, ngời đau yếu, phụ nữ có thai, trẻ em dới 10 tuổi. Những ngời tham
gia thánh chiến hoặc đợc tạm hoãn sẽ ăn chay bù vào dịp thuận tiện khác.
- Bố thí : Mỗi năm, tín đồ theo đạo Hồi phải trích 1/10 thu nhập hàng năm
để bố thí cho ngời nghèo, ngời goá bụa, trẻ mồ côi, ngời mắc nợ vì hiếu thảo, ngời mới nhập đạo v. v Mohamet dạy tín đồ mình rằng : Ngời không có đức tin
thì không biết cầu nguyện và ngời không có phúc cầu nguyện là kẻ có tiền mà
không chịu bố thí . Đây là một nghĩa vụ có tính chất bắt buộc nên việc bố thí trở
thành một thứ thuế tín ngỡng. Ngoài việc bố thí cho các đối tợng kể trên, số thuế
đó dùng vào xây cất Thánh đờng và các cơ sở từ thiện, bù đắp các khoản chi tiêu

nay có nhiều ý kiến khác nhau về vụ phá huỷ trung tâm thơng mại thế giới và
cuộc tấn công Lầu Năm Góc, nhng rõ ràng với sự kiện này (11 tháng 9 năm
2001) thì tinh thần Jihad là rất nổi bật. Toàn thế giới bị một cú sốc hiếm thấy từ
trớc tới nay. Những chiếc máy bay dân dụng bị bắt làm con tim đã lao thẳng vào
hai chiếc tháp sóng đôi của trung tâm thơng mại thế giới và NewYork, làm chúng
bị tiêu huỷ hoàn toàn, trong khi chiếc khác sà xuống Lầu Năm Góc. Sau sự kiện
này, tổng thống Mỹ tuyên bố đặt nớc Mỹ trong tình trạng chiến tranh và mở
cuộc chiến tranh trả đũa. Còn Taliban và Binladen thì tuyên bố sẽ tiền hành
cuộc Thánh chiến Hồi giáo chống Mỹ đến ngời lính cuối cùng. Sự sụp đổ tháp
tiền WTC có tác động nh một cú đấm nốc ao làm cho đối phong khó dễ tỉnh
lại. Đánh sụp WTC không chỉ là hạ bệ và làm nhục hình ảnh và vai trò siêu cờng
số 1 mà còn là sự răn đe ngạo mạn đến nhiều nớc đặt biệt là các nớc thân
Mỹ{4}.
Trong luật Hồi giáo, còn những quy định rất khắc nghiệt nh : Hành động
giết ngời hay đánh ngời gây thơng tích mà không phải trách nhiệm đạo dao thì sẽ
áp dụng hình phạt đối với tội phạm, tơng tự nh hành vi mà y đã gây cho nạn
nhân, nhng phải qua việc xét xử. Tội ăn cắp, bị chặt bàn tay phải. Tội ăn cớp tử
hình. Tội ngoại tình bị đánh 100 roi (gậy)v. v
Đạo Hồi đánh giá thấp vai trò, vị trí của ngời phụ nữ trong gia đình và xã
hội, xem phụ nữ nh một thực thể không hoàn hảo. Kinh Koran cho rằng : Đàn
bà chỉ là quần áo của đàn ông, Đàn bà là thửa ruộng để khai khẩn, Đàn ông
cao hơn đàn bà về nguồn gốc v. v Phụ nữ đạo Hồi ra đờng phải mặc áo dài
thùng, trùm mạng che mặt, không đợc tự ý tiếp xúc với đàn ông, không đợc chủ

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 17 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

Nh vậy, về hình thức, đạo Hồi đơn giản hơn các tôn giáo đã có trớc nh đạo
Cơ Đốc, đạo Do Thái. Lễ nghi không phiền phức, luật lệ không gò bó và nhất là
không có tầng lớp tăng lữ đông đảo bóc lột, nhũng nhiễu tín đồ nh đạo Cơ Đốc.

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 18 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

Xét về bản chất, đạo Hồi lúc đầu phù hợp với nguyện vọng của quần chúng nhân
dân đông đảo, bảo vệ quyền lợi cho những ngời nghèo trong các thành thị, thôn
xóm, dân du mục trong các sa mạc, những ngời bị áp bức nh phụ nữ, nô lệ v. v ,
phù hợp với nguyện vọng thống nhất đất nớc, yêu chuộng hoà bình của quần
chúng. Vì thế đạo Hồi đã bành trớng ra nhanh chóng không những ngời A-Rập,
mà các dân tộc ở Bắc Phi, Trung Cận Đông và nhiều khu vực khác đều đã tiếp thu
đạo Hồi.

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 19 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

Chơng 2
KHái QUát Về Quá trình truyền bá đạo Hồi.
Ngay sau khi xuất hiện, đạo Hồi đã cùng với các nhà chinh phục A-Rập vợt qua biên giới nhiều nớc, bắt đầu truyền bá vào các dân tộc khác.
Từ một tôn giáo quốc gia trở thành tôn giáo của nhiều nớc trên thế giới. Sự

Khoá luận tốt nghiệp đại học

2.2. Giai đoạn từ giữa thế kỷ VIII đến giữa thế kỷ XI.
Giai đoạn này bắt đầu bằng sự kiện Abulơ Abát lật đổ triều Ômayat (750),
lập triều Abát. Trung tâm hành chính của đế quốc A-Rập đóng ở Bátđa, trên sông
Tigrơ.
Đây là thời kỳ đạo Hồi chuyển sang một giai đoạn mới : vai trò chính nằm
trong tay ngời Ba T. Ngời Ba T còn muốn phủ nhận vị trí độc quyền của ngời ARập trong giai đoạn đầu về việc bảo vệ văn hoá, ngôn ngữ Hồi giáo.
Trung tâm Hồi giáo nhích thêm một bớc nữa sang phơng Đông. Đặt thủ ở
đô Batđa, tức là đặt các trung tâm Hồi giáo vào nơi truyền thống văn hoá Ba T cổ
đại, nên từ đó Hồi giáo mang sắc diện mới. Bátđa trở thành khuôn mẫu cho
những thành phố, cung điện sẽ xây dựng sau này. Một loạt đô thị phơng Đông
mọc lên trên biển cả và nông thôn rộng lớn. ở vùng Địa Trung Hải mọc lên các
thành phố nổi tiếng nh Cairô, Tiaret, Cacđuê v. v làm thay đổi hẳn bộ mặt xứ
sở. Tiếp theo là những thành phố dọc theo hai sông lớn ở Lỡng Hà, những thành
phố ốc đảo trên đờng đi của các đoàn buôn ở Trung á, những thành phố công xởng ở Xu Đăng, những thành phố lớn ở bờ Địa Trung Hải hay vịnh Ba T, những
thành phố trung chuyển ở cửa ngõ các con đờng phía Bắc sa mạc Xahara.
Trung tâm Hồi giáo nằm ở ngã t đờng buôn bán thế giới, nơi gặp gỡ của
nhiều luồng văn minh khiến cho nó vừa mang tính chất cổ điển, vừa mang tính
chất hỗn hợp, vừa đóng vai trò trung tâm, vừa là môi giới giữa các nền văn minh
thế giới.
Ngôn ngữ A-Rập đóng vai trò quan trọng, trở thành công cụ giao tiếp phổ
biến, rất thông dụng, làm cho việc truyền bá đạo Hồi thêm thuận lợi.
2.3. Giai đoạn từ giữa thế kỷ XI đến giữa thế kỷ XIII.
Đầu thế kỷ XI, ngời Tuốc vào đợc Ba T. Ngời Tuốc tiếp nhận đạo Hồi.
Năm 1055, ngời Tuốc đợc vị Khalipha ở Bátđa đến để đánh đuổi thế lực của dòng
họ Bui vẫn kiềm chế mình. Nhờ đó, vị Khalipha A-Rập thoát khỏi bàn tay thao
túng của dòng họ Bui, nhng cũng từ đó họ đánh mất luôn quyền thống trị thế giới
Hồi giáo vào tay các Xuntan ngời Tuốc.


đầu đợc truyền bá rộng rãi thì ở Đông Nam á dờng nh không còn mảnh đất
trống nào để nó bắt rễ và phát triển. Thế nhng, từ thế kỷ XIII, Đông Nam á đã
chuyển mình. Với sự giàu có về khoáng sản và hơng liệu, Đông Nam á đã thu
hút đợc sự chú ý của châu Âu. Mặt khác, giới cầm quyền vì nhiều lý do cũng sẵn
sàng mở cửa cho các thờng nhân đến buôn bán và truyền giáo. Các thơng cảng và
các trung tâm buôn bán đã đợc mở mang và phát triển dọc theo các bờ biển Đông
Nam á. Đó là một môi trờng hết sức thuận lợi cho những thơng nhân Hồi giáo
đến đây buôn bán và truyền đạo.

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử

- 22 -


Khoá luận tốt nghiệp đại học

Theo các tài liệu Trung Hoa, năm 1281, Malayu đã cử hai sứ thần theo đạo
Hồi tên là Xulâyman và Chamxudin sang triều cống nhà Nguyên. Cũng trong
thời gian này, Hồi giáo đã đợc truyền bá ở Xumatơra. Bia Ký năm 1296 có nói về
một Hồi vơng (Xuntan) ở Samuđra (Bắc Xumatơra) chứng tỏ Samuđra đã quy
theo Hồi giáo và các thơng nhân Hồi giáo đã làm chủ hải cảng này. Đến cuối thế
kỷ XIV đầu thế kỷ XV, hàng loạt tiểu quốc Hồi giáo đã ra đời ở Đông Nam á
mà tiêu biểu là Malacca. Việc cải giáo sang đạo Hồi của Sumađra, Malacca, Bắc
Giava và các vùng khác ở quần đảo Mã Lai đã góp phần thúc đẩy việc buôn bán
quốc tế với phơng Tây và sự lớn mạnh của các Hồi quốc ở khu vực này. Dần dần
Hồi giáo đã đợc truyền bá vào Inđonêsia, Malaixia, Xingapo, Philippin, Thái Lan,
Cămpuchia, Nam Việt Nam và Mianma. Ngày nay, ở Đông Nam á, Hồi giáo có
khoảng trên 165 triệu tín đồ{9,270}.
Mỗi tôn giáo có một vai trò nhất định trong giai đoạn lịch sử của khu vực,
song không tôn giáo nào đã đến đây mà lại ra đi không để lại dấu ấn của mình.

ở khối Ixlam cũ( còn gọi là Ixlam không chính thống), nhiều tập quán
tín ngỡng cũ xa còn đợc lu giữ, pha trộn nhiều yếu tố của đạo Bà La Môn, đặc
biệt là còn khá đậm nét tàn d chế độ mẫu hệ. ý thức Ixlam có nhiều pha tạp : tiên
tri Mohamet đợc đặt ngang hàng với các tiên nữ, nhiều ngời coi Thánh Ala với
tiên tri Mohamet là một, và là đấng thợng đế sinh ra dân tộc Chăm. Sinh hoạt tôn
giáo chỉ khép kín theo đơn vị nhà thờ, không có tổ chức giáo hội chung cả vùng
và cũng không có một mối quan hệ nào với đạo Hồi thế giới, không có một ngời
nào, kể cả chức sắc, biết chữ và tiếng A-Rập, thuộc Kinh Kôran v. v Do tàn d
của chế độ mẫu hệ, ngời của khối Ixlam cũ không coi thờng vai trò phụ nữ, mà
phụ nữ còn là ngời quyết định về vật chất trong các buổi lễ ; phụ nữ ở đây không
cấm cung, không phải trùm khăn che mặt khi ra đờng, ngợc lại, phụ nữ còn có
quyền đi hỏi chồng, chọn và cới chồng v. v
Khối Ixlam chính thống (dân gian quen gọi là Chăm Ixlam) là hậu duệ
của các nhóm Chăm rời bỏ xa bản địa cách đây 300 năm sang Cămpuchia, rồi
không gặp thuận lợi nên lại thiên di xuôi dòng Mê Công. Sinh hoạt tôn giáo của
ngời thuộc khối Ixlam chính thống khá chặt chẽ. Luật lệ, lễ nghi của đạo đợc
tuân thủ đầy đủ có mối liên hệ với thế giới Ixlam bên ngoài, qua việc đi hành hơng Thánh địa Mecca và gửi con em đi học ở A-Rập Xê-út.
Ngời Chăm Ixlam sinh hoạt tôn giáo theo lịch Ixlam, lấy tháng 9 của lịch
này (thờng rơi vào tháng 3 hoặc tháng 4 dơng lịch )để kiêng kỵ nghiêm ngặt.
Nên nhớ kỹ rằng cội nguồn du nhập và nuôi dỡng đạo Ixlam trong khối
ngời Chăm Ixlam này là từ bên ngoài. Tuy số lợng ngời gốc Mãlai sống trong
vùng Chăm Ixlam không đông lắm và cũng đã Chăm hoá đi khá nhiều, nhng ảnh
hởng nguồn gốc của họ không chỉ đợc giữ chặt mà còn lan toả khá sâu và rất
mạnh sang những ngời đồng đạo. Kinh Koran ở đây đợc đọc bằng tiếng A-Rập,
nhng lại đợc bình giảng bằng tiếng Mãlai ; các chức sắc, thầy dạy kinh sách,
phần lớn ngời gốc Mãlai. Các ấn phẩm cơ bản nhất và hiện đại nhất cũng đều đợc
đa từ Malaixia sang. Gần đây có một xu thế canh tân đạo Ixlam cũng là đi từ

Ngô Xuân Lu - 40A1 Sử