Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

Mục lục

Mở đầu
Nội dung

Trang
1
14

Chơng 1: Nhân vật và chức năng nhân vật

1.1. Nhân vật văn học
1.2. Chức năng của nhân vật

14
16

Chơng 2: đặc điểm thế giới nhân vật
Trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

2.1. Con ngời trần tục, tha hoá, biến chất
2.2. Con ngời cô đơn
2.3. Con ngời kiếm tìm
Kết luận

20
22

Trần Thị Diễm

Hằng

Mở đầu
I. Lý do chọn đề tài:

Năm 1975, đất nớc ta hoàn toàn giải phóng. Thắng lợi đó mở ra một kỷ
nguyên mới cho lịch sử dân tộc, đồng thời tạo đà cho sự phát triển ngày một
mạnh mẽ hơn của nền văn học nớc nhà. Nằm trong xu thế đó văn xuôi hậu chiến
giữ một vị trí hết sức đặc biệt. Từ những bớc thăm dò đầu tiên, văn xuôi Việt
Nam đã có những bớc đột phá mới. Quá trình đó đợc đánh dấu bởi hai giai đoạn:

2


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

Từ 1975 - 1980, văn xuôi hiện đại vẫn trợt theo quán tính, viết theo lối cũ,
nghiêng về sự kiện, bao quát hiện thực ở một bình diện rộng, với t duy sử thi và
cảm hứng lãng mạn anh hùng. Hàng loạt tác phẩm vẫn theo dấu ấn quen thuộc
của thời kỳ trớc: Tháng Ba ở Tây Nguyên (Nguyễn Khải), Năm 1975 họ sống thế
nào (Nguyễn Trí Huân), Trong cơn gió lốc (Khuất Quang Thuỵ), Miền cháy
(Nguyễn Minh Châu)... Phải từ thời điểm 1980, văn xuôi Việt Nam mới bắt đầu
có những tín hiệu của sự đổi mới, khởi đầu bởi các tên tuổi trớc đây nh: Nguyễn
Khải, Ma Văn Kháng, Nguyễn Trọng Oánh, Xuân Thiều, Nguyễn Quang Sáng,
Lê Lựu, đặc biệt là Nguyễn Minh Châu ... Và từ năm 1986, văn xuôi Việt Nam
thực sự khởi sắc, đổi mới một cách khá toàn diện từ đề tài, chủ đề đến t duy nghệ

hút sự chú ý của mọi giới, mọi ngành. Các nhà làm phim tìm đợc ở đây những
kịch bản ấn tợng và hấp dẫn: Tớng về hu, Thơng nhớ đồng quê, Những ngời thợ
xẻ. Còn công chúng và giới lý luận phê bình văn học thì không ngớt tranh cãi,
gây gổ, phân giải trên con đờng đi tìm Nguyễn Huy Thiệp . Thực chất Nguyễn
Huy Thiệp là nh thế nào? Cái tài và cái tâm của nhà văn ra sao? điều đó còn chờ
thời gian và sự đánh giá công bình của đông đảo công chúng bạn đọc.Tất nhiên,
có một điều mà bất cứ ai cũng thừa nhận: Đó là Nguyễn Huy Thiệp là một nhà
văn trẻ đầy tài năng và tinh thần lao động trung thực, dũng cảm. Truyện ngắn
của ông có một sức lôi cuốn, hấp dẫn, một ma lực kỳ lạ đối với độc giả.
Là một hiện tợng đặc biệt nổi bật nh thế, truyện ngắn của Nguyễn Huy
Thiệp chứa đựng nét độc đáo, mới lạ của một cây bút giàu khả năng sáng tạo. Từ
đề tài cho đến chủ đề, t tởng, kết cấu, cốt truyện, cách xây dựng nhân vật cũng
nh văn phong....đến thể hiện một sự đổi mới mang đầy dấu ấn riêng. Việc tìm
hiểu, nghiên cứu một cách công phu, nghiêm túc, khoa học các phơng diện nói
trên sẽ giúp chúng ta nhận diện một cách chính xác, hợp lý hơn về phong cách
nhà văn cũng nh phần nào thấy đợc xu hớng phát triển của văn học Việt Nam
thời kỳ đổi mới.
Bên cạnh đó, tìm hiểu thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy
Thiệp (từ góc độ chức năng nhân vật) là một đề tài mới mẻ song mang nhiều ý
nghĩa về cả lý luận lẫn thực tiễn. Nó giúp chúng ta củng cố, nắm vững, hiểu sâu

4


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

hơn những kiến thức lý luận đã học nh: Lý luận về thể loại tác phẩm văn học
(truyện ngắn), về nhân vật (chức năng phản ánh và biểu hiện), về phong cách nhà


Trần Thị Diễm Hằng

Hơn mời năm sau, trong một công trình tuyển chọn công phu, nghiêm túc
và có hệ thống mang tên Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp Phạm Xuân Nguyên đã
tập hợp đợc năm mơi t bài viết khá tiêu biểu nổi bật cho những xu hớng đánh giá
về hiện tợng cha từng có này.
Những ý kiến đánh giá đó chủ yếu đều xoay quanh vấn đề Cái tâm và cái
tài của ngời viết (Mai Ngữ) theo ba hớng: Khẳng định và đề cao nghệ thuật viết
truyện độc đáo và cái tâm "trung thực đến đáy của tác giả; phủ định phê phán
lối viết sắc lạnh, trần tục đến tàn nhẫn, thái độ dửng dng bỡn cợt với lịch sử với
cuộc đời; vừa khẳng định vừa phê phán Nguyễn Huy Thiệp.
Tuy nhiên, dù nhìn nhận, đánh giá Nguyễn Huy Thiệp thế nào đi chăng
nữa thì ngời ta vẫn không thể không thừa nhận rằng: Nguyễn Huy Thiệp là một
tài năng độc đáo có nhiều đóng góp cho sự phát triển và khởi sắc của văn nghệ
thời kỳ đổi mới. Phần lớn các bài viết đều tập trung khai thác một số ph ơng diện
cụ thể trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp nh đề tài, nội dung t tởng, nhân vật,
kết cấu, cốt truyện, nghệ thuật ngôn từ...
1. Về đề tài, chủ đề, nội dung t tởng:
Nguyễn Huy Thiệp chủ yếu lấy đề tài từ ba mảng chính: thế sự, lịch sử và
truyền thuyết cổ tích dân gian. ở mỗi mảng đó, anh đều có những đứa con tinh
thần đầy ấn tợng nh: Tớng về hu, Không có vua, Sang sông, Kiếm sắc, Vàng lửa,
Phẩm tiết, Những ngọn gió Hua Tát. Và chính những tác phẩm viết về những
mảng đề tài này là kết tinh của một tài năng nghệ thuật độc đáo, khởi nguồn cho
những cuộc tranh cãi, luận giải đầy hứng thú đủ sức làm sống dậy mặt hồ văn
chơng vốn lâu nay êm lặng (Chu Giang, Nguyễn Văn Lu).
- ở mảng đề tài về thế sự: Phần lớn các bài viết đều thống nhất rằng:
Những gì Nguyễn Huy Thiệp viết ra, dù có h cấu nhiều đi nữa, cũng chỉ nhằm
phơi bày một mặt hiện thực một cách triệt để, trần trụi, một hiện thực cay độc mà


Thanh Sơn khi Đọc truyện Nguyễn Huy Thiệp đã phát biểu: Nguyễn Huy Thiệp
có một giọng văn rất lạnh lùng nhng ẩn dấu phía sau nó lại là một lòng nhân ái
sâu xa trìu mến đối với con ngời.

7


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

- ở mảng đề tài về lịch sử, Nguyễn Huy Thiệp đã xây dựng nên những
nhân vật mà tên tuổi của họ đã hằn sâu vào đời sống tâm linh văn hoá của dân
tộc. Đó là Nguyễn Trãi, Quang Trung Nguyễn Huệ, Gia Long, Hoàng Hoa Thám
và sau này là một Hồ Xuân Hơng, Tế Xơng... Những con ngời này dờng nh đợc
nhìn từ những góc độ mới, rất sống, rất thực và rất đời. Họ cựa quậy trong trí tởng tợng của Nguyễn Huy Thiệp và thách thức bứt phá ra khỏi quan niệm cố hữu
của bao đời.
Vì vậy, không ít ngời cho rằng Nguyễn Huy Thiệp đã làm cho diện mạo
lịch sử méo mó đi xúc phạm tới danh dự dân tộc (Tạ Ngọc Liễn, Về truyện
ngắn Vàng lửa của Nguyễn Huy Thiệp), có cái tâm không trong sáng, có
thái độ vô chính phủ về lịch sử(Đỗ Văn Khang, Sự mơ mộng và nghiêm khắc
trong truyện ngắn Phẩm tiết), hay Sự vay mợn của Nguyễn Huy Thiệp không
nghiêm túc, thậm chí quá trớn, đối đãi với lịch sử nh trò đùa tếu (Nguyễn Văn
Lu, Về những cách đọc văn Nguyễn Huy Thiệp). Văn chơng Nguyễn Huy Thiệp
là văn nhảm, tà văn nên nhìn rồng hoa phợng, phợng hoàng hoá cuốc (Đỗ
Văn Khang, Đoản thiên về truyện Nguyễn Thị Lộ của Nguyễn Huy Thiệp). Và
viết nh thế cũng là một cách bắn súng lục vào quá khứ (Nguyễn Thuỳ ái) .
Tuy nhiên, không phải ai cũng thừa nhận nh vậy. Một số ngời lại nhận
định rằng: Nguyễn Huy Thiệp không hề bôi đen hay xuyên tạc lịch sử. Anh
chỉ viết theo cách cảm, cách nghĩ của riêng mình. Nguyễn Huy Thiệp chỉ mợn

bao dung cả kẻ xấu ngời ác, thậm chí sẵn sàng chết vì đồng loại... Nhiều nhân vật
của Nguyễn Huy Thiệp sống với cái ảo nhiều hơn là cái thực... Nhân vật nào của
Nguyễn Huy Thiệp dờng nh cũng thích khái quát triết lý.
Nhà văn Bùi Hiển khi trả lời nhà phê bình văn học Hồng Diệu (Văn nghệ
Quân đội) đã cho rằng: Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn muốn nói về bản
chất con ngời... đặt con ngời trên bình diện thực thế và đó là con ngời thấp kém.
Nhà văn Mai Ngữ trong Cái tài và cái tâm ngời viết lại khẳng định Ngòi
bút Nguyễn Huy Thiệp đa con ngời về điểm xuất phát của nó, con ngời hạ đẳng,

9


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

con ngời nguyên thuỷ cùng với tiềm thức và bản ngã vốn có do trời sinh ra,
những con ngời trần trụi, loã thể trong t duy cũng nh trong hình hài.
Với một tiêu đề khá ấn tợng Tôi không chúc bạn thuận buồm xuôi gió ,
nhà nghiên cứu văn học Hoàng Ngọc Hiến cũng có một phát hiện ấn tợng
không kém. Dới góc nhìn giới tính, sau khi nhận định Nguyễn Huy Thiệp là một
nhà văn của những con ngời bị sỉ nhục. Trong đám này có kẻ trở nên lỳ lợm,
hung hãn và có những kẻ dẫu sao vẫn còn biết nhục, nhà nghiên cứu đã không
ngần ngại phát biểu: Nguyễn Huy Thiệp lấy cảm hứng chủ đạo từ nguyên tắc
tính nữ hoặc thiên tính nữ Bởi Trừ nhân vật thiếu tớng họ Nguyễn, nhân vật xng tôi và vài ba nhân vật khác, ngời đàn ông trong truyện ngắn Nguyễn Huy
Thiệp hầu hết đều đốn mạt, chí ít là những kẻ bất đắc chí, vô tích sự, nói chung là
không ra gì. Ngợc lại, các nhân vật nữ có những con ngời u tú, nhiều ngời đang
gọi là liệt nữ.
Phát hiện này đã chuẩn xác hay cha, vấn đề đó hẳn đang còn nhiều điều
cần phải bàn tới.

ảo... [13]
Cũng nói về vấn đề trên, Bùi Việt Thắng khi nói về Vàng lửa đã cho rằng
Nguyễn Huy Thiệp trong Vàng lửa đã đa ra 3 cách kết thúc cho ngời đọc lựa
chọn. Kết thúc nào có thể là tối u? có thể không có. Bằng lối kết thúc mở này tác
giả cố gắng phá vỡ thói quen ở ngời đọc còn nhiều khi giản đơn và phiến diện trớc các vấn đề của cuộc sống ... [18]
4. Về ngôn từ nghệ thuật, lời văn.
Có thể nói, một trong những phơng diện đặc biệt tạo nên cái độc đáo mới
lạ trong phong cách Nguyễn Huy Thiệp chính là ngôn từ nghệ thuật. Phơng diện
này thể hiện cá tính sáng tạo rất riêng, khó nhầm lẫn của bản thân tác giả.
Để lý giải cho nhận định Nguyễn Huy Thiệp , một tài năng mới, nhà thơ
Diệp Minh Tuyền đã phân tích: Ngôn ngữ Nguyễn Huy Thiệp là thứ ngôn ngữ
Việt Nam chính xác, trong sáng, tinh tế, giàu hình tợng, đầy cá tính. Nó có nhiều
lớp từ khác nhau. Một lớp từ rất dân dã, đồng quê mà không quê mùa, một lớp từ

11


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

đầy tính thị dân của Hà Nội đơng đại, một lớp từ khác lại phảng phất không khí
cổ xa. ở Nguyễn Huy Thiệp tính cách nào thì ngôn ngữ ấy ... Ngôn ngữ đối thoại
ngắn sắc lạnh, xen kẽ với ngôn ngữ độc thoại sâu sắc, rành mạch, chạm đến tận
đáy tâm hồn của nhân vật. Ngôn ngữ kể chuyện cuồn cuộn, cuốn hút kết hợp hài
hoà với ngôn ngữ tả cảnh, tả ngời chấm phá rất cô mà rất hay. Cũng theo tác giả
này: Văn Nguyễn Huy Thiệp là những câu ngắn chắc. Những câu dài chẳng qua
cũng chỉ là sự kết hợp của nhiều đoản ngữ cô đặc ngắn gọn, kết hợp một cách
liền mạch với một nhịp điệu dồn dập, nhịp điệu thời đại.
Riêng giảng viên Nguyễn Thị Hơng đã có một bài riêng để nói về Lời

khá bao quát và toàn diện trên tất cả các mặt.
Những bài viết cụ thể công phu về thế giới nhân vật trong tác phẩm
Nguyễn Huy Thiệp càng hiếm. Chỉ rải rác đây đó một vài ý kiến nhận định, chủ
yếu về một số nhân vật nổi bật trong các tác phẩm. Trong bài viết đầu tiên của
cuốn : Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp, giáo s Hoàng Ngọc Hiến đã có một phát hiện
khá ấn tợng. Đó là thiên tính nữ trong tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp. ý kiến
này xuất phát từ góc nhìn giới tính trên cơ sở một hiện tợng mang tính phổ biến
song để nâng lên thành một nguyên tắc t tởng thì mức độ chuẩn xác vẫn còn là
điều phải bàn nhiều tới.
Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách công phu, nghiêm túc khoa học về
thế giới nhân vật, cũng nh về một phơng diện cụ thể nào đó của tác phẩm Nguyễn
Huy Thiệp theo chúng tôi là rất cần thiết. Mặc dù đây không phải là tác giải đợc
giảng dạy trong nhà trờng, song việc tìm hiểu về tác giả đó có ý nghĩa to lớn
không chỉ đối với sự phát triển của tiến trình văn học nói chung mà còn với cả
những vấn đề lý luận, phê bình mới nảy sinh trong giai đoạn văn học hiện nay.
III. giới hạn vấn đề:

13


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

Nhân vật là hạt nhân trung tâm của tác phẩm văn học. Việc tìm hiểu thế
giới nhân vật trong một sáng tác cụ thể hay một hệ thống sáng tác nào đó thờng
đợc triển khai trên ba khía cạnh:
Thứ nhất là các đặc điểm của thế giới nhân vật
Thứ hai là chức năng, ý nghĩa của thế giới nhân vật đó
Thứ ba là nghệ thuật xây dựng nhân vật của tác giả.

1.2. Chức năng nhân vật
Chơng 2: Đặc điểm thế giới nhân vật trong truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp

2.1. Con ngời trần tục, tha hoá, biến chất
2.2. Con ngời cô đơn
2.3. Con ngời kiếm tìm

nội dung
chơng 1:

nhân vật và chức năng nhân vật
1.1. Nhân vật văn học.
Nhân vật văn học là yếu tố cơ bản nhất, là hạt nhân trung tâm của mỗi tác
phẩm văn học. Vậy nhân vật văn học là gì? Khái niệm đó đợc thể hiện trong tác
phẩm Nguyễn Huy Thiệp nh thế nào?
Nhân vật văn học là con ngời đợc miêu tả trong văn học bằng phơng tiện
văn học [10, 83].
Thực ra, khái niệm nhân vật thờng đợc quan niệm với một phạm vi rộng
hơn nhiều: Đó không chỉ là con ngời mà còn có thể là các sự vật, loài vật, hoặc
các hiện tợng. Song các sự vật, loài vật, hiện tợng đó ít nhiều mang bóng dáng,

15


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

tính cách con ngời hoặc liên quan tới con ngời, đều là những phơng thức khác


Trần Thị Diễm Hằng

đa độc giả đến với những con ngời, những cuộc đời thông qua lăng kính cá nhân
độc đáo của bản thân nhà văn. Chính vì thế, thế giới nhân vật trong truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp đầy sức ám ảnh đối với ngời đọc.
Xét từ những góc độ khác nhau, ngời ta có thể chia nhân vật văn học thành
nhiều kiểu loại: Xét về vai trò nhân vật trong tác phẩm văn học ta có nhân vật
chính, nhân vật phụ. Xét về phơng diện hệ t tởng, về quan hệ đối với lý tởng xã
hội của nhà văn ta có nhân vật chính diện, phản diện. Dựa vào thể loại văn học, ta
có thể nói tới nhân vật tự sự, nhân vật trữ tình, nhân vật kịch. Dựa vào cấu trúc
hình tợng, nhân vật đợc chia thành nhân vật chức năng, nhân vật loại hình, nhân
vật tính cách, nhân vật t tởng. Tất nhiên sự phân chia này chỉ mang tính chất tơng
đối, nó chỉ nhằm nhấn mạnh nét trội, nét đặc trng cơ bản của một nhân vật nào
đó. Ranh giới phân chia giữa các nhân vật không phải lúc nào cũng rạch ròi. Đặc
biệt là càng về sau này, văn học của chúng ta càng hớng tới việc thể hiện con ngời chân thực sinh động, đa chiều hơn. Văn chơng của Nguyễn Huy Thiệp thể hiện
khá rõ điều đó. Trong tác phẩm của ông, ngời đọc rất khó có thể xác định một
cách rành mạch, chính xác về nhân vật và kiểu loại của nó.
1.2. Chức năng của nhân vật:
Là một trong những yếu tố cơ bản cấu thành nên tác phẩm văn học, nhân
vật có một vai trò, vị trí hết sức quan trọng. Nó không thể thiếu đợc đối với mỗi
sản phẩm lao động sáng tạo của một nhà văn. Vậy nhân vật văn học có chức năng
gì?
Nhân vật văn học là phơng tiện để nhà văn khái quát những quy luật của
cuộc sống con ngời, thể hiện những hiểu biết, những ớc ao và kỳ vọng về con ngời [10,64]
Điều này đợc cụ thể hoá nh sau:

17





Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

Mỗi tính cách nhân vật thờng gắn liền với những khía cạnh vấn đề mà nhà
văn muốn đề cập trong tác phẩm. Sự thấu hiểu thực sự chức năng phản ánh khái
quát của nhân vật không chỉ dừng lại ở việc phát hiện ra các đặc điểm, các nét
tính cách của nhân vật mà còn phải thấy đợc những vấn đề về xã hội chứa đằng
sau những tính cách đó.
Với một số lợng tác phẩm không nhiều, song bằng vốn sống phong phú,
khả năng quan sát, suy ngẫm, thụ cảm tinh tế, Nguyễn Huy Thiệp đã xây dựng đợc một thế giới nhân vật độc đáo và đầy ấn tợng. Thế giới nhân vật đó mang
những đặc điểm khá tiêu biểu, nổi trội của con ngời và thời đại dới góc nhìn của
cá nhân nhà văn. Trong tác phẩm của ông, chúng ta bắt gặp những con ngời trần
tục tha hoá biến chất, những kẻ cô đơn, những ngời luôn khao khát kiếm tìm:
Những nhân vật đó dẫn dắt độc giả vào một thế giới đời sống khá đặc biệt Một
hiện thực đầy cạnh tranh, thực dụng, xô bồ, ngổn ngang ...
1.2.2. Bên cạnh việc phản ánh, khái quát hiện thực cuộc sống với những
con ngời và những mảng đời sống xã hội gắn liền với nó, nhân vật còn có chức
năng thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tởng thẩm mỹ của nhà văn về con ngời.
Văn học phản ánh và khái quát đời sống bằng thế giới hình tợng. Song điều đó
không có nghĩa là nhà văn sao chụp lại, bê nguyên xi hiện thực cuộc sống vào
trong tác phẩm. Nhà văn phải là ngời sáng tạo ra nhân vật trên cơ sở sự trải
nghiệm, suy ngẫm theo cách thụ cảm của bản thân mình.
Quan niệm nghệ thuật là nguyên tắc cắt nghĩa thế giới và con ngời vốn có
của hình thức nghệ thuật, đảm bảo cho nó khả năng thể hiện đời sống với một
chiều sâu nào đó. Trong lịch sử văn học, quan niệm nghệ thuật về con ngời
không phải là nhất thành bất biến mà luôn thay đổi giúp cho nhà văn chiếm lĩnh
đời sống và cảm nhận con ngời một cách sâu sắc và phong phú hơn. Quan niệm



Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng
Chơng 2.

đặc điểm thế giới nhân vật trong
truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Bất cứ ai khi may mắn đợc tiếp xúc với tác giả Nguyễn Huy Thiệp đều dễ
nhận thấy một ấn tợng chung nhất về khuôn mặt của ông: Một khuôn mặt khắc
khổ và nhàu nát. Phải chăng những suy t trăn trở, những thách thức và bão tố của
cuộc đời đã in hằn dấu vết vào gơng mặt ông? Tự nhận mình là một ngời giống
mọi ngời, Nguyễn Huy Thiệp làm đủ thứ nghề để sống: ông dạy học, làm thợ
mộc, thợ nề, thợ gốm, buôn bán, mở nhà hàng ... Cuộc sống bách nghệ ấy sự
từng trải ấy giúp nhà văn có đợc một vốn sống phong phú, một sự hiểu biết lớn
hơn bất kỳ một trờng học nào. Thâm nhập sâu vào bùn đất của cuộc đời,
Nguyễn Huy Thiệp có điều kiện để tiếp xúc đủ loại ngời, đủ loại tính cách, thấu
hiểu nhiều số phận. Sự trải nghiệm qúy giá ấy, cộng với cảm quan nhạy bén, cá
tính sáng tạo độc đáo của ngời nghệ sỹ, Nguyễn Huy Thiệp đã làm ngời đọc day
dứt khôn nguôi trớc những tác phẩm của mình. Những trang viết của ông đã
không còn là những trang văn nhẹ nhàng, dung dị, thấm dần vào lòng ngời bằng
những ngôn từ phổ thông trau truốt, gọt giũa mà đã trở thành những trang đời thô
sơ và gần gũi nh chính bởi cuộc sống. Đến thẳng với cuộc đời, bằng tài năng và
tâm huyết của mình, Nguyễn Huy Thiệp đã xây dựng đợc một thế giới nhân vật
vừa chân thực, vừa phức tạp, sống động và phong phú.
Trong tác phẩm của nhà văn, ta bắt gặp đủ các loại ngời: Có tri thức, có
bình dân, có đấng bậc trợng phụ, có kẻ hạ lu vô danh tiểu tốt, có những ngời bình
thờng, cũng có không ít kẻ dở hơi, dị hình dị dạng. Họ làm đủ thứ nghề, với đủ
chức tớc, tên gọi khác nhau: Có vua chúa cũng có cả kẻ ăn mày, có tớng tá cũng

thành những tính cách và đánh giá nó. Những đặc điểm, tính cách này thờng trở
đi trở lại, và thành ám ảnh nghệ thuật đối với nhà văn. Vậy những đối tợng nào
đã trở thành chất dính trong quá trình cầm bút của nhà văn Nguyễn Huy
Thiệp?

22


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

2.1. Con ngời trần tục, tha hoá biến chất:
Nh chúng ta đã biết, thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Huy
Thiệp rất phong phú và đa dạng. Song nói tới Nguyễn Huy Thiệp ngời ta thờng
nghĩ tới một nhà văn có thiên hớng đi sâu vào miêu tả những mảnh đời
đầy bóng tối với những con ngời trần tục,tha hoá biến chất.
2.1.1. Trong phần lớn các tác phẩm của ông, ngời đọc đều có thể bắt gặp loại
nhân vật này. Và hơn bất cứ một nhà văn nào, Nguyễn HuyThiệp đã để cho nhân
vật của mình sống với tận cùng bản chất của nó.
Đó là những con ngời trần trục. Nguyễn Huy Thiệp ít nâng cánh cho nhân
vật của mình bay lợn để hoá thành thiên thần hay thánh nhân. Ông không hề tô
vẽ hay trau truốt cho nó. Văn chơng của Nguyễn Huy Thiệp làm ngời đọc có cảm
giác ông lôi tuột con ngời thực ngoài đời vào trong tác phẩm và để cho nó mặc
sức ăn nói hành động, đi lại, sống chết một cách tự nhiên. Nguyễn Huy Thiệp
không cố sức làm ông giáo cũng nh hoạ sĩ trong sáng tác của mình. Chính vì thế,
nhân vật của ông trớc hết là con ngời thực trong cõi đời này.
Là con ngời trần tục cho nên học cũng có những biểu hiện không thể nào
trần tục hơn đợc nữa. Bất cứ một nhân vật nào trong tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp
lúc cần đến có thể văng tục, từ một bà già nông thôn đến một ông vua vị tớng, từ

thuỷ của nó. Nguyễn Huy Thiệp đã không ngần ngại miêu tả quá tính chuyển
biến sinh lý của một cậu bé để trở thành ngời lớn (Những bài học nông thôn) hay
trò tiên tổ của đôi trai gái trớc con mắt phản đối khó chịu của ngời thiếu phụ
(Sang sông). Với ông, đến vua chúa cũng là những ngời quy hàng trớc sắc đẹp.
Trớc vẻ xinh đẹp lạ lùng của Vinh Hoa, vua Quang Trung thốt nhiên rùng
mình, hoa mắt, đánh rơi cốc rợu quý cầm tay. Còn vua Gia Long thì xây xẩm
mặt mày, ngã quay ra đất, ngất đi (Phẩm tiết). Cả hai đều muốn thành thân
với nàng, để rồi một lấy làm buồn, một thở dài ngao ngán cho sứ mệnh đế vơng.. không đợc quyền để tiện (Phẩm tiết).
Là con ngời trần tục cho nên họ phải sống. Đã sống thì không thể không
có nhu cầu ham muốn. Muốn đạt đợc những nhu cầu ham muốn đó, phải suy
nghĩ, tính toán và hành động. Không phải là những con ngời trong cổ tích cho

24


Luận văn tốt nghiệp

Trần Thị Diễm Hằng

nên họ không thể ngồi chờ Bụt hiện. Không phải là những mỹ nhân nơi cung cấm
cho nên họ không thể ngồi yên lặng miên man theo dòng suy tởng. Không phải là
những thánh nhân giữa đời thờng nên họ không thể sẵn sàng gạt bỏ, hy sinh đời
sống cá nhân riêng t để suy nghĩ trăn trở về sự nghiệp lớn. Họ là những con ngời
bình thờng suốt ngày bận rộn với những toan tính, dục vọng, ham muốn cá nhân.
Hơn bất cứ đâu, nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp đợc đặt thẳng vào giữa cuộc đời
tự vật lộn giành giật với cuộc sống. Và trong cuộc mu sinh đó, không ít kẻ đã ngã
ngục họ không còn giữ đợc cái bản chất và thiên lơng trong sáng nữa. Tâm hồn bị
vẩn đục, suy nghĩ thì tăm tối nhỏ nhen, hành động trở nên bỉ ổi. Sự tha hoá biến
chất trở thành một sự thực tất yếu và phổ biến. Tớng về hu, Không có vua, Những
ngời thợ xẻ, Thơng nhớ đồng quê, Huyền thoại phố phờng, Giọt máu, Đời thế mà