LỜI CẢM ƠN

Hoàn thành khoá luận này, tôi đã nhận được nhiều sự quan tâm giúp
đỡ của thầy cô và bạn bè. Qua đây tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban chủ
nhiệm cùng các thầy cô giáo khoa Giáo dục tiểu học - Những người đã trực
tiếp giảng dạy, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học
tập và nghiên cứu.
Tôi xin cảm ơn Ban giám hiệu, các giáo viên và các cháu trường Mầm
non trên địa bàn Thành phố Vinh đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành
khoá luận lần này.
Tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè và người thân đã quan tâm, động
viên, khích lệ tôi trong suốt thời gian thực hiện khoá luận.
Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới cô giáo hướng dẫn –
ThS. Trần Thị Hoàng Yến – người đã dành cho tôi sự chỉ bảo tận tình.
Bước đầu tôi làm công tác nghiên cứu khoa học nên không tránh khỏi
những thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy cô giáo, bạn
bè, các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học giáo dục để đề tài được
hoàn thiện hơn.

Vinh, tháng 5 năm 2010
Sinh viên: Nguyễn Thị Xoan

1


MỤC LỤC
Trang

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài .........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu...................................................................................2

Một

số

khái

niệm

cơ

bản

liên

quan

đến

đề

tài...........................................7
1.2.1.

Khái

niệm

ngôn

ngữ


hội

thoại

cho

trẻ

5

-

6

tuổi.........................................9
1.3. Quá trình tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ 5- 6
tuổi......................................................................................................................1
0
1.3.1. Sự hình thành và phát triển ngôn ngữ hội thoại của trẻ lứa tuổi mầm
non......................................................................................................................1
2


01.3.2. Đặc điểm phát triển ngôn ngữ hội thoại của trẻ 5 - 6
tuổi........................11
1.3.3 Vai trò của việc phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ lứa tuổi mầm
non.......................................................................................................................
12
1.3.4. Mục tiêu, nội dung, phương pháp phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ

6

tuổi..................................................................16
1.4.3. Các hình thức tổ chức hoạt động làm quen với thơ, truyện trong chương
trình chăm sóc giáo dục trẻ 5 - 6 tuổi nhằm phát triển ngôn ngữ hội thoại
cho
trẻ.................................................................................................................17
1.4.4. Các phương pháp được sử dụng trong quá trình cho trẻ 5 – 6 tuổi làm
quen

với

thơ,

truyện

nhằm

phát

triển

ngôn

ngữ

hội

thoại...................................21
1.5.

2.1.1.

Mục

đích

nghiên

cứu.................................................................................25
2.1.2.

Đối

tượng

khảo

sát....................................................................................25
2.1.3.

Nội

dung

nghiên

cứu.................................................................................25
2.1.4.

Phương


thơ,

truyện...............................26
2.2.1. Nhận thức của giáo viên mầm non về việc phát triển ngôn ngữ hội thoại
cho

trẻ

thông

qua

hoạt

động

làm

quen

với

thơ,

truyện.......................................26
2.2.2. Thực trạng phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ 5 - 6 tuổi thông qua
hoạt

động


thơ,


1. Kết
luận...........................................................................................................52
2. Kiến
nghị.........................................................................................................53
TÀI LIỆU THAM
KHẢO.................................................................................54
PHIẾU ĐIỀU
TRA...........................................................................................73

5


MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Usinxki đã từng nói: “Tất cả mọi hiểu biết đều bắt đầu từ ngôn ngữ và
trở lại với ngôn ngữ. Ngôn ngữ là cơ sở đầu tiên của mọi sự phát triển, là kho
tàng của mọi tri thức, là nền tảng của mọi hoạt động sau này”. Thật vậy, để
trở thành con người hoàn thiện với sự hiểu biết, khả năng nhận thức, đời sống
tình cảm phong phú thì ngay từ nhỏ đứa trẻ phải được sống trong môi trường
xã hội, môi trường ngôn ngữ nhất định. Chính vì vậy, “Việc dạy tiếng mẹ đẻ
một cách có hệ thống , việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là cơ sở cho toàn bộ
hệ thống giáo dục mầm non” (Theo E.Tikheva – “Phương pháp phát triển
ngôn ngữ trẻ em” – NXBGD, 1977).
Trẻ mầm non là độ tuổi có nhiều bước phát triển về tư duy và ngôn ngữ.
Vì thế, việc dạy ngôn ngữ giai đoạn này là rất quan trọng trong đó phát triển
ngôn ngữ hội thoại cho trẻ là cần thiết hơn cả. Bởi trong cuộc sống hằng ngày,

3. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ 5 - 6 tuổi
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Thực trạng phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ 5 - 6 tuổi trong quá trình
làm quen với thơ, truyện.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Quá trình phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ 5 - 6 tuổi.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
Giáo viên mầm non và trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi ở một số trường mầm non trên
địa bàn thành phố Vinh
4. GIẢ THIẾT KHOA HỌC
Nếu trong quá trình cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với thơ, truyện, giáo viên
mầm non nhận thức tốt ý nghĩa của việc phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ
và sử dụng các biện pháp phù hợp nhằm tích cực hoá hoạt động ngôn ngữ thì
sẽ góp phần phát triển kỹ năng hội thoại cho trẻ.
7


5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về việc phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ 5 6 tuổi và việc phát triển ngôn ngữ hội thoại trong quá trình làm quen với thơ,
truyện.
5.2. Nghiên cứu thực trạng phát triển ngôn ngữ hội thoại của trẻ 5- 6 tuổi trong
quá trình làm quen với thơ, truyện
5.3. Đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động nhằm phát triển ngôn ngữ
hội thoại cho trẻ 5 - 6 tuổi trong quá trình làm quen với thơ, truyện.
6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
Mục đích: Xây dựng cơ sở lí luận liên quan đến đề tài.
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiển

Bởi vì thế, ngôn ngữ nói chung và ngôn ngữ hội thoại nói riêng luôn là
đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học: triết học, ngôn ngữ học, tâm
lý học, giáo dục học, sinh lý học, xã hội học... Có thể nói vấn đề này có sự
đóng góp rất lớn của nhiều tác giả như: I.Acomenxki, I.Jrutxo, J.Hpestoloji,
K.Uxinsky, J.Piegie... Những công trình nghiên cứu của các tác giả đã trở
thành kinh điển. Và người đặt nền móng đầu tiên cho quá trình nghiên cứu sự
phát triển ngôn ngữ nói chung và ngôn ngữ hội thoại cho trẻ em có hệ thống
nhất là nhà giáo dục nổi tiếng bà E.Tikheeva (1867 - 1943) với tác phẩm
“Phát triển ngôn ngữ trẻ em”. Trong tác phẩm của mình, bà đã đề xuất một số
phương pháp, hình thức giáo dục ngôn ngữ cho trẻ trước tuổi đến trường mà
cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị khoa học của nó.
Vấn đề ngôn ngữ hội thoại cũng được nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục
ở Việt Nam quan tâm. Tiêu biểu phải kể đến cuốn giáo trình nổi tiếng “Đại
cương ngôn ngữ học” của tác giả Đỗ Hữu Châu. Tác phẩm của ông nghiên
cứu rất sâu về những vấn đề: đặc điểm, quy tắc dạng vận động hội thoại... Với
9


tác phẩm của mình ông đã có đóng góp rất lớn cho ngôn ngữ học nước nhà khi
khai sáng lý thuyết ngôn ngữ hội thoại.
Liên quan đến vấn đề phát triển ngôn ngữ hội thoại nói chung và cho trẻ
mầm non nói riêng được nhóm tác giả Đinh Thị Oanh - Vũ Thị Kim Dung Phan Thị Thanh trong giáo trình của dự án phát triển giáo viên Tiểu học của
Bộ giáo và Đào tạo cũng đã quan tâm nghiên cứu vấn đề ngôn ngữ hội thoại ở
công trình nghiên cứu:“Tiếng Việt và phương pháp dạy học Tiếng Việt ở tiểu
học”. Công trình nghiên cứu này đã trình bày những nét cơ bản nhất về lý
thuyết hội thoại: dạng vận động, cấu trúc, quy tắc hội thoại... Điều quan trọng
hơn nữa là giáo trình đã đề cao việc vận dụng ngôn ngữ hội thoại trong dạy
học và phát triển ngôn ngữ hội thoại cho học sinh tiểu học.
Đối với lĩnh vực giáo dục mầm non cũng có một số nhà nghiên cứu đã
đề cập đến vấn đề phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ như Đinh Hồng Thái

cho trẻ mẫu giáo - 2001 của Nguyễn Thuỳ Linh do Tiến sĩ Đinh Hồng Thái
hướng dẫn có viết: “Việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc (hội thoại) cho trẻ
phải được tiến hành trên các môn học khác nhau, trong đó môn cho trẻ làm
quen với tác phẩm văn học là môn học có nhiều thuận lợi nhất” . Theo tác giả:
“Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học với các hình thức câu nói khác
nhau nhằm hình thành cho trẻ thói quen sử dụng ngôn ngữ mạch lạc trong
giao tiếp”.
Như vậy việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học sẽ là điều kiện
thuận lợi nhất để phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ mẫu giáo.
Khẳng định lại vấn đề này tác giả A.M.Leusina viết: “Kể chuyện có ý
nghĩa to lớn trong việc phát triển lời nói có cấu trúc chặt chẽ cho trẻ mẫu
giáo”. Vậy cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là tiền đề, nền tảng phát
triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ. Nhìn chung, vấn đề hội thoại trong giao tiếp
của con người đặc biêt của trẻ em nói riêng được giới khoa học quan tâm. Tuy
nhiên thực tế vấn đề này chưa thực sự là vấn đề cấp thiết trong giáo dục mầm
non. Các công trình nghiên cứu chỉ dừng lại ở những lí thuyết chung, nhận
định chung mà chưa đưa ra các biện pháp tác động sư phạm cụ thể để tăng
cường phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ, nhất là trong quá trình cho trẻ làm
quen với tác phẩm văn học, nhằm tìm kiếm cách thức tốt nhất để trẻ giao tiếp
tốt hơn trong xã hội
11


1.2.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1.2.1. Khái niệm ngôn ngữ hội thoại.
Theo Đỗ Hữu Châu “Ngôn ngữ hội thoại là một trong những hoạt động
ngôn ngữ thành lời giữa hai hay nhiều nhân vật trực tiếp tham gia hoạt động

được cuộc thoại chấp nhận.
Như vậy hội thoại là hoạt động giao tiếp thường xuyên, phổ biến cần
được quan tâm, phát triển, nhất là đối với lứa tuổi mầm non - lứa tuổi nền
móng của mọi sự phát triển.
1.2.2. Ngôn ngữ hội thoại của trẻ mầm non
Ngôn ngữ hội thoại của trẻ mầm non cũng là câu chuyện giữa hai hay
nhiều chủ thể nói năng, có thể là câu chuyện giữa cô và trẻ hoặc là câu chuyện
giữa trẻ và trẻ. Ngôn ngữ hội thoại của trẻ mầm non là một trong những hình
thức của ngôn ngữ mạch lạc. Ngôn ngữ hội thoại của trẻ mầm non có những
đặc trưng riêng.
Ngôn ngữ hội thoại của trẻ mầm non đơn giản về cả mặt ngôn ngữ và cả
mặt tâm lí. Thật vậy, trong khi trẻ giao tiếp bằng ngôn ngữ hội thoại, trẻ có
thể sử dụng những câu nói có cấu trúc đơn giản, tỉnh lược các thành phần, có
khi chỉ còn một từ, cụm từ, một mệnh đề. Khi tham gia vào hội thoại, trẻ giao
tiếp có tâm lý thoải mái, không bị gò bó bởi việc hội thoại được hổ trợ bằng
đối tượng giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp, phương tiện biểu cảm.
Bất kì cuộc giao tiếp nào của trẻ cũng phải có sự trao lời, đáp lời và sự
tương tác lẫn nhau giữa các nhân vật tham gia. Trao lời là dạng vận động của
người nói, nói ra, hướng lời nói của mình về phía người nghe. Còn đáp lời là
một nhu cầu bức thiết của sự nói năng, mà như Baktino nói “không có gì đáng
sợ bằng sự thiếu vắng lời hồi đáp”. Trao lời và đáp lời là cái cốt lõi của diễn
ngôn, diễn ngôn sẽ trở thành cuộc thoại khi có sự hỏi đáp và sự luân phiên
lượt lời. Vì vậy, khi trẻ tham gia vào hội thoại phải nói rõ ràng, cụ thể phải kết
hợp ánh mắt, nụ cười để người nghe chú ý đáp lời mình, còn người nghe phải
tôn trọng, chú ý lắng nghe và đáp lại lời người khác.
Trong những cuộc hội thoại ngoài yếu tố ngôn ngữ, trẻ mầm non cần
phải sử dụng những yếu tố kèm lời và những yếu tố phi lời. Yếu tố kèm lời đó
là những ngữ điệu, trọng âm, cường độ, độ dài, đỉnh giọng. Còn yếu tố phi lời
là cử chỉ vẻ mặt, ánh mắt hay những âm thanh: tiếng kéo bàn ghế, huýt sáo...
13

gũi, ôm ấp, bồng bế, âu yếm. Khi được người lớn gần gũi trẻ phát ra những âm
thanh nhỏ gừ gừ. Nhưng lớn hơn chút nữa trẻ biết bập bẹ những lời đầu tiên:
bà, mẹ, bố và kèm theo ánh mắt, nụ cười... Đó là những cơ sở đầu tiên hình
thành ở trẻ kỹ năng giao tiếp. Theo thời gian trẻ bắt sử dụng ngôn ngữ để giao
tiếp. Mỗi trẻ có khả năng giao tiếp khác nhau tuỳ theo vốn ngôn ngữ hội thoại
14


của mình. Song nhờ nhu cầu giao tiếp mà ngôn ngữ hội thoại ở trẻ phát triển
sớm. Những kỹ năng ngôn ngữ hội thoại đầu tiên xuất hiện ở trẻ mẫu giáo bé.
Trẻ bắt đầu có thể hiểu được lời nói của người khác, những chỉ dẫn, khuyên
nhủ của người lớn và trẻ bắt đầu làm quen với những tác phẩm văn chương có
chủ đề không phức tạp. Từ việc nghe, hiểu lời nói của người khác trong khi
giao tiếp mà trẻ có thể trả lời các câu hỏi do cô giáo, người lớn, bạn bè đặt ra.
Tuy nhiên câu trả lời của trẻ còn lúng túng, xa rời với nội dung, chủ đề.
Trẻ có thể nhắc lại sau cô lời nói của các nhân vật trong truyện với những câu
nói dễ hiểu, đơn giản, ngắn gọn . Trẻ mới chỉ bắt đầu nắm được kỹ năng bày
tỏ một cách mạch lạc những ý nghĩ của mình nhưng mắc nhiều lỗi trong xây
dựng câu, đặc biệt là câu phức. Thời gian trẻ tham gia một cuộc thoại thường
ngắn vì trẻ chưa làm chủ được ý thức của mình.
Sang độ tuổi mẫu giáo nhỡ (4 - 5 tuổi), sự phát triển ngôn ngữ hội thoại
có phần mạnh mẽ hơn. Trẻ giao tiếp nhanh nhẹn hơn, lời nói đã được mở
rộng, trình tự hơn tuy nhiên chưa có sự thuần thục trong việc sử dụng các kiểu
câu, các hình thức khẩu ngữ đang còn hạn chế làm cho trẻ diễn đạt khó khăn
khi tham gia vào hội thoại.
Ở độ tuổi mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi), ngôn ngữ hội thoại đã đạt được trình
độ khá cao. Trẻ đã sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hằng ngày,
vốn từ được tích luỹ phong phú và đa dạng, trẻ nắm vững ngữ âm, ngữ điệu
khi sử dụng tiếng mẹ đẻ đồng thời trẻ còn nắm được các kỹ năng kết hợp các
từ trong câu theo quy tắc ngữ pháp. Ở độ tuổi này khả năng giao tiếp của trẻ

Trẻ đưa chúng vào giao tiếp, vào các hoạt động sáng tạo như kể chuyện, đóng
vai...
Lời nói của trẻ đã có sự biểu cảm, trẻ biết sử dụng ngữ điệu trong giao
tiếp để diễn đạt được hấp dẫn, thu hút sự chú ý của mọi người. Ngôn ngữ hội
thoại tiếp tục phát triển cuối tuổi mẫu giáo lớn. Ở trẻ xuất hiện những hình
thức mới: chỉ dẫn, đánh giá, bàn luận, thống nhất hành động, đó là mầm mống
của ngôn ngữ độc thoại. Trẻ luôn khát khao truyền đạt cho người lớn những ấn
tượng, tâm trạng, suy nghĩ của mình. Tuy nhiên khả năng ngôn ngữ hội thoại
của từng cá nhân trẻ nói riêng và ngôn ngữ nói chung còn có sự khác biệt về
vốn từ, cách diễn đạt mạch lạc, nói đúng ngữ pháp, biểu cảm... Nhìn chung thì
trẻ giao tiếp chưa có phong cách, chưa biểu cảm. Một số trẻ còn gặp nhiều vấn
đề khó khăn trong cách trình bày, diển đạt của mình trong khi tham gia giao
tiếp, đặc biệt là trẻ chưa tự tin trong khi giao tiếp. Vì thế cô giáo cần chú ý đặc
biệt quan tâm để rèn luyện các kỹ năng hội thoại cho từng trẻ.
16


1.3.3. Vai trò của việc phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ lứa tuổi mẫu
giáo 5- 6 tuổi.
Nhà thơ nổi tiếng Daghetanla Gumzatôp đã nói: “ khi chết người ta để lại
cho con cái mình nhà cửa, ruộng vườn... nhưng một thế hệ mất đi thì để lại
cho thế hệ kế tiếp theo tiếng nói. Ai có tiếng nói thì người ấy xây dựng nhà
cửa ruộng vườn ”. Thật vậy ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển. Đối với
trẻ ngôn ngữ càng quan trọng hơn. Ta thử hình dung xem trẻ sinh ra không có
ngôn ngữ, trẻ sẽ như thế nào? F.Ăngghen đã từng nói: cùng với lao động,
ngôn ngữ là một trong hai yếu tố làm cho con vật trở thành người. Trong đó
vấn đề phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ mầm non là vấn đề đáng được
quan tâm. Bởi nhờ ngôn ngữ hội thoại là chìa khoá cho mọi sự phát triển, là
phương tiện giao tiếp thường xuyên, phổ biến nhất của con người. Nhờ


với mọi người xung quanh. Một khi trẻ đã nắm được các kỹ năng giao tiếp
như: kỹ năng nghe, hiểu, kỹ năng trao – đáp, diễn đạt mạch lạc đúng nội dung,
chủ đề nhất định thì trẻ giao tiếp thuận lợi, dễ dàng hơn.
Ngôn ngữ hội thoại là một trong những hình thức của ngôn ngữ mạch
lạc, nên sự phát triển của ngôn ngữ hội thoại còn là cơ sở cho sự hình thành,
phát triển ngôn ngữ độc thoại ở trẻ. Lúc đầu hai hình thức này được trẻ sử
dụng lẫn lộn với nhau tuy nhiên khi ngôn ngữ hội thoại phát triển giúp trẻ nói
năng rõ ràng, mạch lạc, vốn từ phát triển, câu từ chính xác, trẻ có phong cách
giao tiếp tự tin hơn, dẫn đến việc trẻ có thể diễn đạt liên tục một chiều trước
một hay nhiều đối tượng giao tiếp.
Như vậy ngôn ngữ hội thoại đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành
và phát triển toàn diện nhân cách trẻ.
1.3.4. Mục tiêu, nội dung, phương pháp phát triển ngôn ngữ hội thoại cho
trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi
* Mục tiêu phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi
Đối với trẻ mẫu giáo lớn mục tiêu ngôn ngữ hội thoại cần đạt đó là:
- Trẻ biết nghe, hiểu lời nói đối thoại
- Trẻ biết trả lời câu hỏi, đặt câu hỏi trong quá trình hội thoại
- Trẻ giao tiếp mạch lạc, đúng nội dung, chủ đề
- Trẻ biết điều khiển hành vi có văn hoá trong hội thoại để đạt được mục đích
giao tiếp
* Nội dung phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi
- Luyện cho trẻ phát âm đúng, rõ ràng, biểu cảm âm thanh tiếng mẹ đẻ
18


Nghĩa là dạy trẻ biết phát âm chính xác rõ ràng các thành phần của âm tiết
như thanh điệu, phụ âm đầu, âm đệm, âm chính, âm cuối. Trẻ biết thể hiện
đúng sắc thái, ngữ điệu, âm lượng, có tác phong văn hoá trong quá trình giao
tiếp.

câu hỏi để hỏi trẻ, giảng giải. Đât là phương pháp đặc thù trong nội dung phát
triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ, giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo cho các
nội dung phát triển ngôn ngữ hội thoại trên.
* Nhóm phương pháp thực hành.
Phương pháp thực hành là những phương pháp tổ chức cho trẻ trải nghiệm,
vui chơi. Mục đích của phương pháp này là dạy trẻ áp dụng những kiến thức
thu được vào thực tế, giúp trẻ nắm được, hoàn thiện những hiểu biết và thói
quen ngôn ngữ. Trò chơi là hình thức tác động có hiệu quả đến ngôn ngữ của
trẻ khi chơi trẻ nói lên được tiếng nói của minh, tích cực hoá vốn từ của trẻ,
ngôn ngữ rõ ràng mạch lạc.
1.4. Làm quen với thơ, truyện và việc phát triển ngôn ngữ hội thoại
thông qua hoạt động làm quen với thơ, truyện.
1.4.1. Hoạt động làm quen với thơ, truyện của trẻ 5- 6 tuổi
Trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) rất thích được giải bày suy nghĩ của mình
bằng lời nói (ngôn ngữ hội thoại). Thông qua ngôn ngữ nói trẻ tiếp nhận được
tác phẩm văn học. Hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học (thơ,
truyện) là một khái niệm đã dùng từ trước tới nay ở các trường mẫu giáo.
“Làm quen” ở đây là chỉ mức độ tiếp xúc ban đầu của trẻ với thơ, truyện.
Thực chất của việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học đó chính là giáo
viên sử dụng nghệ thuật đọc, kể, diễn cảm, để đọc thơ, kể chuyện cho trẻ
nghe, giảng giải bằng mọi cách để giúp các em hiểu được nội dung và hình
thức của tác phẩm. Trên cơ sở đó dạy các em biết đọc diễn cảm bài thơ, kể
diễn cảm các câu chuyện hoặc đóng kịch các tác phẩm văn học. Việc cho trẻ
tiếp xúc với tác phẩm văn học tức là tạo ra mối quan hệ hai chiều giữa trẻ - tác
phẩm và tác phẩm - trẻ. Sự tác động này nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ,
gây ấn tượng đầu tiên cho trẻ về ngôn ngữ nghệ thuật. Cho trẻ làm quen với
tác phẩm văn học là hình thức giáo dục quan trọng trong trường mầm non và
chiếm ưu thế cao. Vì vậy đây là một hoạt động cần phải khai thác hết ưu điểm
của nó. Trong đó vấn đề phát triển ngôn ngữ hội thoại cần được quan tâm.
20

làm cho sự diễn đạt của trẻ trôi chảy hơn, mạch lạc, rõ ràng hơn.

21


Làm quen với thơ, truyện trẻ sẽ được cô giáo cung cấp, giải thích
những từ mới, điều đó ảnh hưởng tới sự phát triển vốn từ mới của trẻ. Trẻ
được cô giáo dạy trẻ hiểu những từ trẻ nói ra và có thể sử dụng nó trong
trường hợp nào.
Đến với thơ, truyện trẻ được hoà mình vào thế giới nhân vật, trẻ được
nghe, nói những lời đối thoại của các nhân vật đó, điều đó giúp trẻ nắm được
giọng điệu, cử chỉ, điệu bộ từng nhân vật trong từng hoàn cảnh giao tiếp khác
nhau, điều đó giúp trẻ có kỷ năng giao tiếp tốt khi tham gia vào hội thoại. Trẻ
biết vận dụng phương tiện biểu cảm của mình nhờ đóng vai các nhân vật trong
tác phẩm thơ, truyện.
Như vậy cho trẻ làm quen với thơ, truyện sẽ góp phần phát triển lời nói
mạch lạc cho trẻ, hướng tới việc phát triển toàn diện ngôn ngữ hội thoại.
1.4.3. Các hình thức tổ chức hoạt động làm quen với thơ, truyện trong
chương trình chăm sóc – giáo dục trẻ nhằm phát triển ngôn ngữ hội thoại
cho trẻ.
Dẫn dắt trẻ vào thế giới văn học là nhiệm vụ quan trọng. Điều đó luôn
đặt ra câu hỏi đối với các nhà giáo: phải dùng hình thức giáo dục nào để đạt
hiệu quả giáo dục cao nhất? Bàn về vấn đề đó các nhà giáo dục mầm non đã
đưa ra ba hình thức giáo dục như sau: cho trẻ làm quen với thơ, truyện trong
tiết học, hoạt động góc và hoạt động ngoài tiết học. Theo các nhà giáo dục mỗi
hình thức có ưu và nhược điểm riêng, nhưng đều nhằm hướng tới sự phát triển
toàn diện cho trẻ, trong đó có sự phát triển ngôn ngữ hội thoại.
+ Cho trẻ làm quen với thơ, truyện trong tiết học
Đây là một hình thức giáo dục bắt buộc, đuợc quy định trong chương
trình chăm sóc giáo dục trẻ. Với hình thức giáo dục cơ bản này, đòi hỏi giáo

kể trước. Đàm thoại với trẻ nhằm củng cố lại nội dung câu chuyện, bài thơ mà
trẻ sẽ tự kể hoặc đọc lại. Việc đàm thoại phải kết hợp với trích dẫn và tập cho
trẻ đọc, kể. Có thể hỏi trẻ: “Với câu này chúng mình sẽ kể như thế nào?”,
“Giọng của nhân vật lúc này nên nhỏ hay to?” để trẻ nắm được cách đọc, kể.
Cần khuyến khích trẻ dùng vốn từ của mình trong khi kể. Cô giáo cần
giúp đỡ trẻ kịp thời khi trẻ đọc, kể mà trẻ quên lời.

23


Nhìn chung, với loại tiết này nhiệm vụ phát triển ngôn ngữ hội thoại cho
trẻ rất cao, trẻ không chỉ được phát triển vốn từ mà còn học tập cách diễn đạt
ngôn ngữ khi tham gia đọc, kể. Trẻ sẽ nói được những câu dài hơn, trẻ biết
truyền đạt một cách biểu cảm hơn theo từng hoàn cảnh trong nội dung cốt
truyện. Tập cho trẻ tính tự tin khi giao tiếp giữa nhiều người. Như
A.M.Leusina đã nói: “Dạy trẻ kể lại chuyện có ý nghĩa to lớn trong việc phát
triển lời nói có cấu trúc chặt chẽ cho trẻ”.
Hoạt động 3: Hướng dẫn trẻ đóng kịch theo tác phẩm
Hướng dẫn trẻ đóng kịch theo tác phẩm là một tiết học hấp dẫn đối với
trẻ. Thông qua đóng kịch, trẻ kể lại được nội dung truyện và làm sống lại tâm
trạng hành động, ngôn ngữ của các nhân vật trong truyện. Ngoài ra trẻ còn thể
hiện tình cảm và sự đánh giá của trẻ đối với các nhân vật. Vì thế đóng kịch là
một hình thức để phát triển ngôn ngữ hội thoại cho trẻ. Không phải tác phẩm
nào cũng có thể cho trẻ đóng kịch mà chỉ có những tác phẩm có nhiều lời đối
thoại của các nhân vật mới hướng dẫn trẻ đóng kịch.
Trước hết, để đóng được kịch cô phải giúp trẻ hiểu nội dung câu
chuyện, nhớ tên nhân vật, nhớ hành động của nhân vật, hình dung được hình
dáng, điệu bộ của từng nhân vật.
Việc chuyển thể truyện thành kịch cũng hết sức quan trọng. Nó đòi hỏi
giáo viên phải có sự chuẩn bị trước. Cô đọc kịch bản đã viết cho trẻ nghe để

Đối với trẻ mầm non, hoạt động trong tiết học chiếm một khoảng thời
gian rất ngắn ( 30-35 phút ) so với các hoạt động khác. Do đó việc tổ chức cho
trẻ làm quen với thơ truyện ngoài giờ là việc hết sức quan trọng. Cho trẻ làm
quen với thơ, truyện ngoài giờ giáo viên phải tận dụng mọi lúc mọi nơi khi
dạo chơi, tham quan... để trẻ tiếp xúc với văn học. Giáo viên đọc, kể tác phẩm
mới cho trẻ nghe sau đó trẻ đọc, kể cùng cô và dạy trẻ đọc, kể lại tác phẩm.
Việc ôn luyện các tác phẩm đã học cũng được thực hiện ở thời điểm này.
Muốn ôn luyện tốt giáo viên nên tổ chức các trò chơi. Lúc này giáo viên có
nhiều thời gian để theo dõi, sửa các lỗi sai cho trẻ như đọc đúng từ, dùng đúng
câu, diễn đạt mạch lạc, hấp dẫn, đúng ngữ điệu...
Ngoài ra có thể cho trẻ làm quen với thơ, truyện thông qua các ngày lễ
hội. Đây là một hình thức hấp dẫn, cuốn hút trẻ. Cho trẻ làm quen với văn học
theo các chủ đề như kỷ niệm ngày Nhà giáo Việt Nam 20 – 11 thì có chủ đề cô
25