Trờng đại học vinh
Khoa giáo dục tiểu học
---------&&----------
Sử dụng trò chơi đóng kịch
cho trẻ 5 6 tuổi làm quen
với tác phẩm văn học
Khoá luận tốt nghiệp
Giáo viên hớng dẫn: Thạc sỹ. Phan Xuân Phồn
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Phơng Thảo
Vinh, năm 2005
-----***-----
Lời cảm ơn
Tôi xin chân thành cảm ơn sự tận tình giúp đỡ, đóng góp ý kiến của
các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục tiểu học, cảm ơn Ban giám hiệu, cùng
các cô giáo ở các trờng Mầm non: Quang Trung II, Bình Minh, Hoa Hồng, Hng Dũng II, Quang Trung I đã tạo diều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận
văn với đề tài: Sử dụng trò chơi đóng kịch trong quá trình cho trẻ làm
quen với tác phẩm văn học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ
Mầm non . (Trẻ 5 6 tuổi)
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
-
- Trang: 2 -
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
2. Trò chơi đóng kịch - phơng tiện hiệu quả giúp trẻ làm quen
với tác phẩm văn học. .................................................................................................................................... 10
2.1. Đặc điểm tâm lý và đặc điểm tiếp nhận tác phẩm
văn học của trẻ 5 - 6 tuổi. ........................................................................................................................... 10
2.2. Những vấn đề chung về việc tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 tuổi ......... 16
2.2.1. Khái niệm, bản chất, đặc điểm của trò chơi đóng kịch. ....................................... 16
2.3. Vai trò của trò chơi đóng kịch trong việc cho trẻ 5 - 6 tuổi
làm quen với tác phẩm văn học. ......................................................................................................... 19
3. Thực trạng sử dụng trò chơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 tuổi
làm quen với tác phẩm văn học. ............................................................................................................ 22
3.1. Mức độ cảm thụ tác phẩm văn học của trẻ 5 - 6 tuổi. .................................................. 22
3.2. Nhận thức của giáo viên về việc sử dụng trò chơi đóng kịch
cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học. .................................................................... 22
3.3. Việc sử dụng trò chơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen
với tác phẩm văn học ở một số trờng Mầm non trên địa bàn
Thành phố Vinh........................................................................ 25
3.4. Đánh giá chung về thực trạng sử dụng trò chơi đóng kịch
cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học. ................................................ 26
4. Kết luận chơng 1. .............................................................................................................................. 27
Chơng II: Sử dụng trò chơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 tuổi
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
Tài liệu tham khảo. ..............................................................................................................................71
Phụ lục. ................................................................................................................................................................ 72
1. Những hình ảnh minh hoạ sử dụng trong đề tài. ............................................................ 72
2. Những bài hát sử dụng trong đề tài. ................................................................................. 76
3. Phiếu thăm dò ý kiến. ........................................................................................................ 79
4. Danh sác ......................................................................................... 82
mở đầu
1. Lý do chọn đề tài.
Ngày nay, chúng ta đang sống trong thời đại bùng nổ thông tin
khoa học, đòi hỏi con ngời phải có trình độ văn hoá cao để có thể theo kịp
sự phát triển của xã hội.
Để đáp ứng đợc yêu cầu của thời đại ngành giáo dục nói chung
và Giáo dục Mầm non nói riêng đã có những thay đổi lớn về mục tiêu, cơ cấu,
nội dung và phơng pháp giáo dục, nhằm góp phần đào tạo những con ngời có
kiến thức khoa học có kỹ năng nghề nghiệp, có kỷ luật, giàu lòng nhân ái và
yêu chủ nghĩa xã hội.
Ngành học Mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục
quốc dân là khâu đầu tiên trong quá trình giáo dục nó hình thành những
cơ sở ban đầu của nhân cách con ngời để có những con ngời phát triển toàn
diện về mọi mặt: đức, trí, thể, mỹ, lao động.
Nói đến trẻ lứa tuổi mầm non ta không thể không nhắc đến hoạt động
vui chơi. Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, trò chơi là hình thức
Trẻ mẫu giáo rất yêu thích tác phẩm văn học, trẻ khao khát đợc nghe
truyện cổ tích, đọc thơ ca có vần, điệu, yêu những màu sắc lấp lánh trong thơ.
Tuy vậy khả năng cảm thụ văn học ở trẻ còn rất nhiều hạn chế trẻ cha
đủ trình độ lĩnh hội cũng nh cảm thụ trực tiếp các tác phẩm văn học vì thế ngời lớn phải giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm văn học bằng nghệ thuật đọc, kể diễn
cảm, đàm thoại trao đổi gợi mở cho trẻ tiếp xúc với những hình ảnh trực quan.
Tuy nhiên một hình thức đặc biệt hơn cả là giúp trẻ nhập vai thành nhân vật
trong tác phẩm văn học thông qua trò chơi đóng kịch. Trò chơi đóng kịch là
một trong những con đờng giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm văn học có hiệu quả
nhất - bởi Trẻ học mà chơi - Chơi mà học. Trò chơi đóng kịch đợc coi là
một nội dung hoạt động vui chơi của trẻ đặc biệt là lứa tuổi mẫu giáo. Qua trò
chơi đóng kịch đã tác động mạnh mẽ đến nhiều mặt trong nhân cách đứa trẻ,
nhất là sự phát triển ngôn ngữ và tình cảm thẩm mỹ và điều đó thật cần thiết
biết bao đối với trẻ em lứa tuổi mẫu giáo đặc biệt là đối với trẻ 5 - 6 tuổi.
Tuy nhiên, trong thực tiễn Giáo dục Mầm non, trò chơi đóng kịch đợc
sử dụng rất hạn chế đặc biệt trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn
học, nếu có tổ chức thì chỉ tổ chức trong các cuộc thi hay trong các chuyên đề
văn học nhng vẫn cha đúng tính chất của một trò chơi. Nh vậy đã làm giảm đi
rất nhiều hiệu quả trong việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học nói chung
và việc cảm thụ tác phẩm văn học nói riêng của trẻ mầm non đặc biệt là trẻ 5 6 tuổi.
Với mục đích tìm kiếm những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của
việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, chúng tôi đã chọn đề tài Sử
dụng trò chơi đóng kịch trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn
học nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của trẻ Mầm non . (Trẻ 5 6
tuổi) làm đề tài luận văn cuối khoá của mình.
2. Mục đích nghiên cứu.
Việc sử dụng trò chơi đóng kịch trong quá trình cho trẻ làm quen với tác
phẩm văn học nhằm phát huy khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở trẻ 5-6
tuổi .
3. Khách thể và đối tợng nghiên cứu.
+ Khách thể:
7.1. Phơng pháp nghiên cứu lý thuyết:
- Thu thập và xử lý tài liệu có liên quan để xây dựng cơ sở lý luận
về vấn đề nghiên cứu.
7.2. Phơng pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Quan sát:
Tìm hiểu việc tổ chức trò chơi đóng kịch của giáo viên Mầm non
khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.
- Điều tra bằng bảng hỏi:
Thu thập các thông tin về nhận thức trò chơi đóng kịch và thực trạng
sử dụng trò chơi đóng kịch trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm
văn học ở một số trờng Mầm non.
- Thực nghiệm s phạm:
Kiểm chứng lại kết quả của các biện pháp đã đề xuất và tính khả thi
của đề tài.
7.3. Phơng pháp thống kê toán học:
Xử lý kết quả thu đợc của quá trình thực nghiệm.
8. Đóng góp mới của đề tài.
Tìm kiếm những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc cho trẻ
làm quen với tác phẩm văn học nói chung và nâng cao khả năng cảm thụ
tác phẩm văn học của trẻ 5 - 6 tuổi nói riêng.
- Trang: 6 -
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
nghệ thuật. Về thực chất đó là việc tổ chức các hoạt động của trẻ dới
hình thức luyện tập, trò chơi có tính chất mô phỏng, sáng tạo, xuất hiện trong
mối liên hệ với những cảm xúc nghệ thuật mang đậm màu sắc thẩm mỹ. Một
trong những hoạt động nghệ thuật của trẻ đó chính là trò chơi đóng kịch [14].
Theo bà thì việc tổ chức cho trẻ đóng kịch theo các bài thơ, câu chuyện kể
chính là hoạt động văn học nghệ thuật của trẻ. Khi nghiên cứu về trò chơi
đóng kịch V.A.Mukhina thì cho rằng: Trong khi trẻ tham gia vào trò chơi
đóng kịch nếu đứa trẻ nhận sắm vai nào đó trong vở kịch thì nó sẽ biết cách
đối xử với những đứa trẻ sắm vai nhân vật khác phù hợp với nội dung
vở kịch. [11]
Những công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý học có tên tuổi nh:
P.I.AcopSon, E.I.Chikheva, A.V.Zaparogietcho rằng trò chơi đóng kịch
là môi trờng thuận lợi để giáo dục ngôn ngữ nghệ thuật cho trẻ. Theo họ sự
cảm thụ và hiểu biết về tác phẩm văn học đợc hình thành ở trẻ Mẫu giáo trong
mối quan hệ với quá trình phát triển tâm lý của chúng, trẻ Mẫu giáo hoàn toàn
có thể hiểu sâu sắc (ở mức độ của chúng) nội dung và t tuởng
tác phẩm,
phân biệt đợc hình ảnh nghệ thuật với hiện thực, trẻ còn biết chỉ ra và nhận
xét đợc những phơng tiện biểu đạt hình tợng ngôn ngữ, các thủ pháp nghệ
thuật. Không những vậy trẻ còn có khả năng nắm đợc việc xây dựng cốt
truyện, cấu trúc và mối quan hệ giữa các nhân vật trong tác phẩm [6]. Các nhà
giáo dục học ở nhiều nớc đã nghiên cứu vấn đề hớng dẫn hoạt động nghệ thuật
nói chung và hoạt động lời nói nghệ thuật nói riêng cho trẻ Mẫu giáo, đặt nền
móng cho những công trình nghiên cứu sau này của V.I.Prop và B.P.Kerobetile
với những phát hiện mới trong việc tổ chức cho trẻ hoạt động nghệ thuật đặc
biệt là trò chơi đóng kịch: "Khi trẻ tham gia vào trò chơi đóng kịch thì ngoài
việc trẻ lĩnh hội đợc hệ thống ngôn ngữ nghệ thuật và trẻ còn tiếp nhận và cảm
thụ tác phẩm văn học rất sâu sắc [6]
ở Việt Nam cũng có một số nhà tâm lý học, giáo dục học nghiên cứu
vềtrò chơi đóng kịch cho trẻ em nh : Nguyễn ánh Tuyết, Nguyễn Nh Mai,
sự cần thiết của trò chơi đóng kịch đối với sự phát triển nhận thức của trẻ
đặc biệt là trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.
Tuy nhiên trong các công trình nghiên cứu trên các nhà nghiên cứu vẫn
cha chỉ ra cụ thể cách sử dụng trò chơi đóng kịch trong quá trình làm quen với
tác phẩm văn học ở trẻ 5 - 6 tuổi, cha có những kịch bản cụ thể phục vụ cho
việc tổ chức trò chơi đóng kịchvì thế trên thực tế việc tổ chức trò chơi đóng
kịch còn rất máy móc, rập khuôn cha đúng với tính chất của một trò chơi. Vì
vậy cần phải có những nghiên cứu sâu hơn và đầy đủ hơn về trò chơi đóng
kịch giúp trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học, nhằm nâng cao khả
năng cảm thụ tác phẩm văn học cho trẻ thông qua trò chơi đóng kịch.
2. Trò chơi đóng kịch - phơng tiện dạy học hiệu quả trong
quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học .
2.1. Đặc điểm tâm lý và đặc điểm tiếp nhận văn học của trẻ 5 - 6 tuổi.
2.1.1. Đặc điểm tâm lý của trẻ 5 - 6 tuổi.
- Độ tuổi mẫu giáo lớn là giai đoạn cuối cùng của trẻ em ở "Lứa tuổi
mầm non" tức là lứa tuổi tiền học đờng. ở giai đoạn này những cấu tạo tâm lý
đặc trng của con ngời đã đợc hình thành trớc đây, đặc biệt là trong độ tuổi mẫu
giáo nhỡ vẫn tiếp tục phát triển mạnh. Đó sẽ là những điều kiện thuận lợi cho
các nhà giáo dục tổ chức cho trẻ những hoạt động và giúp trẻ hoàn thiện
những chức năng tâm lý.
- Tâm lý nhận thức, tổ chức một cách tốt đẹp về mọi phơng diện của
hoạt động ý chí để hoàn thiện việc xây dựng những cơ sở nhân cách ban đầu
của con ngời. ở độ tuổi 5 - 6 tuổi thì hoạt động chủ đạo vẫn là hoạt động vui
chơi, trẻ "Học mà chơi - Chơi mà học" một cách thoải mái, tự nguyện, với
những đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ 5 - 6 tuổi sau đây sẽ là điều kiện
thuận lợi cho việc tổ chức hoạt động nhận thức cho trẻ.
+ Ngôn ngữ:
Lứa tuổi mẫu giáo lớn do việc giao tiếp bằng ngôn ngữ đợc mở rộng
trong những năm trớc, tai âm vị đợc rèn luyện trẻ đã biết sử dụng ngữ điệu
một cách phù hợp với nội dung gián tiếp hay nội dung của câu chuyện mà trẻ
Trẻ mẫu giáo lớn khả năng chú ý đã phát triển và gắn liền với mục đích
của hoạt động, chức năng đặt kế hoạch của ngôn ngữ tuy nhiên chú ý không
chủ định vẫn chiếm u thế, trẻ vẫn thờng chú ý vào những đối tợng
có
sức hấp dẫn sinh động. Vì vậy trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm
văn học việc sử dụng trò chơi đóng kịch sẽ mang lại hiệu quả cao, kích thích
đợc hứng thú tính tò mò, kích thích sự chú ý của trẻ vào hoạt động.
+ Tởng tợng:
Tởng tợng là một trong những quá trình nhận thức quan trọng, ở trẻ
5 - 6 tuổi thì thành tựu quan trọng nhất trong sự phát triển tởng tợng là sự xuất
hiện tởng tợng tích cực. Tởng tợng của trẻ mang tính độc lập không phụ thuộc
vào các hoạt động thực tiễn và bắt đầu tham gia cải tổ các hoạt động đó.
Chúng bắt đầu kết hợp với t duy diễn ra đồng thời với chúng trong
quá trình giải quyết nhiệm vụ nhận thức.
Đồng thời với việc mang tính tích cực, tởng tợng của trẻ ngày càng
phong phú, hợp lý hơn lứa tuổi trớc, do vốn kinh nghiệm của trẻ mẫu giáo lớn
đã đợc mở rộng đáng kể. Trẻ phân biệt, không nhầm lẫn giữa hình ảnh
của tởng tợng với hiện thực.
Tởng tợng của trẻ bắt đầu gần với tởng tợng sáng tạo của ngời lớn. ở
lứa tuổi này khi tởng tợng trẻ không phải xây dựng hình ảnh tái tạo theo sự
mô tả của ngời lớn mà hớng tới xây dựng dự định trớc, sáng tạo
"cho mình". Sự sáng tạo ở đây không phải do tham gia vào quá trình sản xuất
sản phẩm giá trị xã hội, nhng nó có ý nghĩa lớn đối với việc phát triển
các hành động tởng tợng, chuẩn bị cho sự sáng tạo thực thụ trong tơng lai.
Tởng tợng tích cực của trẻ đợc nảy sinh và phát triển trong trò chơi. Các
nhà tâm lý trong nớc cũng nh nớc ngoài đều cho rằng trò chơi là môi trờng
thuận lợi nhất cho sự phát triển tởng tợng tích cực. Sang tuổi mẫu giáo lớn, ở
trẻ đã biết xây dựng dự định trò chơi trớc khi chơi. ý nghĩa to lớn trong quá
trình lĩnh hội khả năng xây dựng dự định chơi, kế hoạch trò chơi ở trẻ mẫu
giáo lớn là quá trình thảo luận giữa trẻ với nhau. Khi đó trẻ bàn bạc, bổ sung
bay bổng và dễ vi phạm hiện thực, trẻ dễ lâm vào tình trạng hoang tởng viển
vông. Mặt khác trẻ cũng thờng xuyên tởng tợng để nhận thức và tìm hiểu thế
giới xung quanh, trên cơ sở vốn kinh nghiệm ít ỏi, chật hẹp sẽ làm cho tởng tợng mang tính rỗng tuếch không hớng vào thực tế, chúng là những yếu tố nói
lên sự kém phát triển nhân cách của trẻ, sự chỉ đạo của ngời lớn để phát triển
tởng tợng của trẻ một cách đúng hớng. Tởng tợng cái có thể và cái có thực
(Mukhina, Regirip).
Đặc điểm này là biểu hiện tâm lý tạm thời, sếu có
sự quan tâm giáo dục không đúng mức chúng sẽ mất đi.
+ Tình cảm:
Đối với lứa tuổi mẫu giáo cũng nh trong lứa tuổi vờn trẻ thì tình cảm
thống trị tất cả các mặt trong cuộc sống của trẻ, khiến cho chúng có một màu
sắc và một bộ mặt của trẻ 5 - 6 tuổi bắt đầu hiểu đợc cái đẹp trong tính nhịp
điệu, trong sự hài hoà của màu sắc, đờng nét, trong sự phát triển của giai điệu
âm nhạc, trong tính mềm mại của điệu múa vẻ đẹp thiên nhiên...Trẻ em rung
động đợc những cái đẹp, cái lung linh của cuộc sống, trẻ biết đóng kịch, tuy
nhiên tình cảm đó của trẻ vẫn cha sâu sắc và bền vững, vì thế cũng cần tổ chức
các hoạt động dới dạng trò chơi để hình thành cho trẻ những tình cảm bền lâu,
tích cực hoạt động thiết thực.
2.1.2. Đặc điểm cảm thụ tác phẩm văn học của trẻ 5 - 6 tuổi.
a. Cảm thụ tác phẩm văn học là gì?
Cảm thụ tác phẩm văn học là cảm thụ nghệ thuật, là sự tiếp nhận chủ
quan của cá nhân con ngời những tác động của tác phẩm nghệ thuật.
* Các đặc điểm của quá trình cảm thụ văn học:
- Cảm thụ tác phẩm văn học là một hoạt động mang tính sáng tạo,
tích cực.
- Trang: 11 -
luận văn tốt nghiệp
- ở trẻ mẫu giáo, những cảm xúc đợc tạo ra khi nghe cô kể hoặc đọc
tác phẩm cùng với những tởng tợng về các hình ảnh mà ngôn ngữ của
tác
phẩm thể hiện đợc bộc lộ rất rõ và mạnh trên nét mặt và thái độ của trẻ.
+ Giai đoạn 2: Hiểu thấu đáo nội dung t tởng và các phơng tiện
nghệ thuật của tác phẩm.
- ở giai đoạn này, ngời đọc, ngời nghe sẽ so sánh, phân tích,
đối
chiếu các hành động, lời nói, cách c xửcủa các nhân vật trong
câu
chuyện, hoặc các hình ảnh riêng lẻ đợc miêu tả trong bài thơ để rút ra những
kết luận về tính cách, đặc điểm của mỗi nhân vật, để cảm nhận trọn vẹn hình
tợng của bài thơ. Vì thế, ở giai đoạn này t duy giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên,
t duy phải đợc dựa trên cơ sở của tình cảm. Và ngợc lại, trên cơ sở phân tích,
so sánh để thấu hiểu tác phẩm văn học, ngời đọc sẽ củng cố và làm phong phú
hơn, sâu sắc hơn tình cảm của mình.
- Trẻ mẫu giáo, do vốn sống còn nghèo, khả năng ngôn ngữ còn
hạn chế, cho nên để giúp trẻ thấu hiểu đúng tác phẩm cô giáo cần dẫn dắt trẻ
bằng một hệ thống câu hỏi đàm thoại có mục đích.
+ Giai đoạn 3: Diễn ra sau giai đoạn tiếp xúc trực tiếp với tác phẩm.
ở giai đoạn này, ngời đọc, ngời nghe trên cơ sở đã hiểu thấu đáo tác phẩm, tự
rút ra kết luận và đánh giá chung về giá trị giáo dục của tác phẩm. Với ý nghĩa
giáo dục này, tác phẩm văn học sẽ tạo ra những biến đổi nhất định trong nhân
cách của ngời thởng thức.
- Trang: 12 -
luận văn tốt nghiệp
- Khi đánh giá về nhân vật, trẻ đã chú ý không những các lời nói, việc
làm cụ thể mà còn chú ý đến các nguyên nhân và động cơ sâu xa bên trong
của hành động, chú ý đến suy nghĩ, tâm trạng và tình cảm đa dạng của
nhân vật.
- Thái độ tình cảm của trẻ đối với nhân vật cũng đợc xuất phát từ việc
đánh giá các hành vi, lời nói đặc trng của nhân vật đợc nêu trong tác phẩm và
cũng đợc bộc lộ rõ mạnh bằng hành động và sự đồng cảm. Tuy nhiên,
ở
độ tuổi này, thái độ, tình cảm của trẻ đã tơng đối phức tạp và nhiều khi không
theo đúng nội dung t tởng của câu truyện. Bởi vì, thái độ và tình cảm này
nhiều khi còn đợc dựa trên những yếu tố chủ quan nh: mong muốn và sở thích
cá nhân của trẻ, kết quả tiếp thu các bài học giáo dục trong quá trình sống ở
nhà và trờng mẫu giáo
- Trẻ có khả năng tự đặt mình vào vị trí hoàn cảnh của nhân vật và
tự nghĩ ra cách giải quyết của chính mình.
- Trang: 13 -
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
- Trẻ có khả năng phân biệt (bằng kinh nghiệm) các thể loại văn học
(Truyện cổ tích, truyện ngắn) phân biệt đợc các sự kiện có thực và các
tình tiết h cấu trong truyện. Hiểu đợc một số thủ pháp nh so sánh,
miêu tảđợc tác giả sử dụng trong tác phẩm.
sống sẽ tạo nên thái độ và tình cảm và cao hơn nữa là tình cảm thẩm mỹ của
trẻ để xác định dần phong cách sống cho trẻ. Điều quan trọng ở trẻ mẫu giáo
không phải là trí thức là kinh nghiệm mà là cảm xúc, đó là năng lực hoá thân
của các em, với cách nhìn ngây thơ, giản đơn về sự giống nhau giữa văn học
nghệ thuật và đời sống. Các em cho rằng thế giới và nghệ thuật trong tác phẩm
cũng là hiện thực ngoài đời nên các em dễ dàng thật lòng chia sẻ. Điều này
giúp cho việc làm nổi bật "tâm trạng chủ đạo và cảm xúc trung tâm" khi cho
trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Trẻ mẫu giáo lớn tiếp nhận tác phẩm văn
học ít bị ràng buộc bởi lý trí và kinh nghiệm mà chứa đựng khả năng tởng tợng mạnh mẽ. Khi tiếp xúc với văn học, trẻ mẫu giáo thờng dùng
trí tởng tợng phối hợp.
- Trang: 14 -
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
-
2.2. Những vấn đề chung về việc tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ
5 - 6 tuổi.
2.2.1. Khái niệm, bản chất, đặc điểm của trò chơi đóng kịch.
+ Khái niệm:
Trò chơi đóng kịch là trò chơi trong đó trẻ chỉ biểu diễn những chủ đề
có sẵn trên cơ sở của những tác phẩm văn học (truyện cổ tích, truyện thần
thoại, truyện ngụ ngôn, những hoạt cảnh, những câu chuyện ngắn...).
+Bản chất của trò chơi đóng kịch:
Có thể nói trò chơi đóng kịch là trò chơi đóng vai theo tác phẩm văn
Trong nghệ thuật kịch, nhân vật có vai trò rất quan trọng. Xem kịch
hầu nh chỉ thấy nhân vật. Nội dung của kịch cơ bản đợc thể hiện qua nhân vật.
Nhân vật vừa tham gia vào câu chuyện kịch, vừa là đối tợng miêu tả,
tái hiện của kịch; đồng thời cũng là ngời trực tiếp kể lại câu chuyện kịch.
Chính vì thế mà ngôn ngữ của nhân vật kịch thờng không chỉ có trò chuyện
với nhau mà còn nói về mình, có lúc còn hớng về giao tiếp với ngời xem.
- Trang: 15 -
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
Lời nói của nhân vật kịch không chỉ bộc lộ nhiều khía cạnh tính cách nhân vật
mà còn thúc đẩy câu chuyện kịch phát triển, gợi ra, kể lại những gì không trực
tiếp diễn ra trên sân khấu.
Để đóng vai, trẻ phải trải qua một quá trình "lao động nghệ thuật" gần
giống nh ngời nghệ sỹ. Suốt trong quá trình chơi đòi hỏi trẻ phải huy động cao
độ các chức năng tâm lý nh ngôn ngữ, trí nhớ, tởng tợng, xúc cảm,
t
duy... Chính nhờ đó mà trò chơi đóng kịch tác động mạnh mẽ đến nhiều mặt
trong nhân cách đứa trẻ, nhất là đến sự phát triển ngôn ngữ và tình cảm thẩm
mỹ và điều đó thật cần thiết biết bao đối với trẻ em còn đang ở lứa tuổi
mẫu giáo.
Trong trò chơi đóng kịch đối với trẻ, ngoài các nhân vật chuyển từ tác
phẩm văn học, rất cần có nhân vật ngời dẫn chuyện. Nhân vật này có thể là
cá nhân (do trẻ hoặc ngời lớn đảm nhiệm), có thể là một nhóm trẻ, có thể
Yếu tố chơi phải đợc thể hiện rõ ràng. Không nên biến trò chơi này
thành một hoạt động nghệ thuật thuần tuý, lại càng không nên biến một số trẻ
nào đó trở thành những diễn viên chuyên nghiệp cho dù những cháu đó tỏ ra
có năng khiếu đến đâu.
- Trang: 16 -
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
Yếu tố chơi đợc thể hiện trớc tiên ở chỗ trong khi chơi trẻ phải đợc vui
thích, trẻ tự nguyện đến với trò chơi do sức hấp dẫn của chính trò chơi chứ
không phải do bị áp đặt. Việc nhập vai ca hát, nhảy múa trong trò chơi phải
làm cho trẻ vui thích, trẻ tham gia một cách tự do thoải mái mà không bị gò
bó. Duy trì đợc sự vui thích, thoải mái của trẻ trong suốt cuộc chơi đóng kịch
là một điều khó khăn, đòi hỏi ngời lớn tổ chức và hớng dẫn một cách khéo léo
để lôi cuốn trẻ vào cuộc chơi một cách hứng thú.
Việc ngời lớn sắm vai cùng với trẻ trong các trò chơi đóng kịch ta đã thờng thấy ở nhiều nơi, mà hiệu quả có khi lại rất cao, gây cho trẻ nhiều điều thú
vị và càng làm nổi rõ tính chất chơi hơn. Vì ngời lớn lúc này cũng giống nh trẻ
em, mà trong chơi thì quan hệ giữa các thành viên là bình đẳng. Tất nhiên ngời
lớn vẫn nắm vai trò hớng dẫn và tổ chức nhng làm sao cho khéo léo, kín đáo
để giữ đợc không khí vui tơi thoải mái trong cuộc chơi.
Để trò chơi đóng kịch mang tính chất chơi thực sự, việc hớng dẫn tổ
chức cho trẻ chơi cần giữ kín tính hồn nhiên, ngộ nghĩnh của trẻ thơ. Tính
hồn nhiên ngộ nghĩnh đó phải đợc thể hiện ở cả lời nói, điệu bộ, ở cả phục
trang và ở cả cách trang trí sân khấu, ở cả bài hát, điệu múa... Cố tránh hết sức
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
nhiêu thì trẻ càng học đợc những bài học về cuộc sống xã hội bấy nhiêu. Tham
gia vào trò chơi đời sống cảm xúc của trẻ em đợc phát hiện với vô vàn sắc thái
khác nhau: trẻ vui vẻ thể hiện tình cảm với những cái đẹp, với những nhân vật
hiền lành tốt bụng, trẻ căm giận không vui trớc những cái xấu, những nhân vật
độc ác tham lamKhi tham gia vào trò chơi cũng là lúc đứa trẻ hiểu về các
mối quan hệ, cách ứng xử và nhiều điều khác thông qua trò chơi đóng kịch
một cách nhanh chóng và dễ dàng hơn là những điều dạy bảo răn đe ngời lớn.
Trò chơi đóng kịch có ý nghĩa giáo dục và phát triển to lớn. Trò chơi
đóng kịch tác động trực tiếp đến việc củng cố kiến thức và phát triển các quá
trình nhận thức nh cảm giác, tri giác, tởng tợng, ngôn ngữThông qua trò chơi
đóng kịch, trẻ nắm đợc nội dung t tởng của tác phẩm văn học, nắm đợc lôgic
và tính liên tục của sự phát triển các sự kiện và tính chế ớc nhân quả của các
sự kiện đóTính hấp dẫn của các hành động chơi trong trò chơi đóng kịch đã
giúp trẻ tích cực hoạt động, kích thích ngôn ngữ của trẻ, thúc đẩy mạnh sự
phát triển của t duy. Từ đó giúp trẻ tiếp nhận các tác phẩm
văn học một
cách chủ động sáng tạo và tích cực hơn.
Khi chơi đóng kịch, trẻ nói bằng ngôn ngữ của nhân vật trong tác phẩm
(đặc biệt các nhân vật của truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn và truyện thần
thoại) giúp trẻ nắm đợc ngôn ngữ dân gian có nội dung phong phú và đầy sức
diễn cảm, từ đó giúp trẻ cảm thụ đợc sự giàu có của ngôn ngữ, nắm đợc phơng
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
chơi đóng kịch còn có tác dụng giáo dục tính đoàn kết ,tính tập thể cho trẻ. Để
tiến hành đợc trò chơi đóng kịch thì cô và trẻ phải chuẩn bị về trang phục, các
đạo cụ rồi trang trí sân khấu, những việc làm đó đã giúp trẻ hiểu thêm về lao
động của ngời lớn, trẻ biết trân trọng những sản phẩm lao động hơn
Tóm lại: Trò chơi đóng kịch cũng có vai quan trọng đối với trẻ em, đó
là hình thức có hiệu quả để phát triển trí tuệ và cũng là con đờng độc đáo
giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh một cách hào hứng. Nhờ có trò chơi
đóng kịch mà đã đem tới cho trẻ những bài học về nhận thức, về kinh nghiệm
sống. Từ đó góp phần đẩy mạnh về trình độ xã hội học cho đứa trẻ.
Có thể nói trò chơi đóng kịch đã ảnh hởng giáo dục sâu sắc tới trẻ
mẫu giáo đặc biệt là trẻ 5 - 6 tuổi, nó không những đã góp phần vào việc giáo
dục toàn diện cho trẻ mà còn quan trọng hơn là đã giúp trẻ cảm thụ các
tác phẩm văn học một cách sâu sắc. Đúng nh lời của nhà tâm lý Nguyễn ánh
Tuyết đã nói : Trò chơi đóng kịch là một trong những con đờng giúp trẻ
tiếp nhận tác phẩm văn học có hiệu qủa nhất. [5]
Nh vậy, có thể xem trò chơi đóng kịch là một phơng tiện dạy học hiệu
quả trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học.
3. Thực trạng về sử dụng trò chơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 tuổi
làm quen với tác phẩm văn học.
3.1. Mức độ cảm thụ tác phẩm văn học của trẻ 5 - 6 tuổi.
Cảm thụ tác phẩm văn học bao gồm hai yếu tố đó là cảm xúc và nhận
thức, vì thế để tìm hiểu mức độ cảm thụ tác phẩm văn học của trẻ chúng tôi đã
cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học.
Để nắm đợc thực trạng về sử dụng trò chơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 tuổi
làm quen với tác phẩm văn học, chúng tôi đã tiến hành điều tra 40 giáo viên
của một số trờng mầm non trên địa bàn thành phố Vinh bằng phiếu thăm dò ý
kiến và quan sát các tiết học làm quen với tác phẩm văn học (loại tiết: Tập
đóng kịch theo tác phẩm văn học). Chúng tôi rút ra đợc một số kết quả sau:
+ Bảng 1: Nhận thức của giáo viên Mầm non về vai trò của việc sử
dụng trò chơi đóng kịch trong tiết học làm quen với tác phẩm văn học.
Vai trò của trò chơi đóng kịch trong tiết học
Số ý kiến
làm quen với tác phẩm văn học
- Giúp trẻ hiểu đợc nội dung, t tởng của tác phẩm văn
0
học một cách sâu sắc.
- Giúp trẻ thể hiện giọng điệu, tính cách nhân vật
0
mang tính nghệ thuật cao.
- Giúp trẻ ghi nhớ tác phẩm văn học một cách sâu sắc.
0
- Tất cả các ý kiến trên
40
%
0%
0%
0%
100%
+ 100% các giáo viên đều nhận thấy vai trò quan trọng của trò chơi
đóng kịch trong tiết học cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Các giáo viên
Số ý kiến
38
2
0
95%
5%
0%
30
75%
39
37
26
38
97,5%
92,5%
65%
95%
0
10
0%
25%
4
5
ý nghĩa của trò chơi đóng kịch trong việc cho trẻ
5 - 6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học.
- Giúp trẻ cảm thụ tác phẩm văn học một cách
sâu sắc.
- Phát triển ngôn ngữ mạch lạc đặc biệt là ngôn ngữ
nghệ thuật cho trẻ.
- Phát triển khả năng giao tiếp và tính tự tin cho trẻ.
- Giáo dục toàn diện cho trẻ một cách nhẹ nhàng.
- Tất cả các ý kiến trên.
Số
ph
iế
u
0
Tỷ lệ
%
0%
0
0%
0
0
40
Số phiếu
05
35
0
-
Tỷ lệ %
12,5%
87,5%
0%
Nh vậy, qua bảng 4 cho ta thấy số giáo viên thờng xuyên tổ chức trò
chơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 làm quen với tác phẩm văn học chiếm tỷ lệ
là rất ít (12,5%). Số giáo viên đã tổ chức trò chơi đóng kịch nhng không thờng
xuyên là (87,5%).
Qua quan sát thực tế chúng tôi thấy rằng ở các trờng Mầm non hiện nay
các giáo viên rất ít tổ cha trò chơi đóng kịch trong quá trình cho trẻ làm quen
với tác phẩm văn học. Tỷ lệ giáo viên có tổ chức trò chơi đóng kịch cho trẻ là
rất ít nhng lại không thờng xuyên tổ chức.
Có thể nói mặc dù giáo viên nhận thức tốt và đề cao vai trò của trò chơi
đóng kịch trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, nhng trong
thực tế còn nhiều giáo viên cha tờng xuyên sử dụng trò chơi đóng kịch, cha
chú ý tới việc sử dụng trò chơi đóng kịch nhằm nâng cao cảm thụ văn học cho
trẻ 5 - 6 tuổi.
+ Bảng 5: Những khó khăn thờng gặp khi tổ chức trò chơi đóng kịch
cho trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với tác phẩm văn học.
TT
Những khó khăn thờng gặp
2
3
4
5
Thời điểm tổ chức
- Trên tiết học.
- Hoạt động góc.
- Hoạt động ngoài trời.
- Hoạt động chiều.
- Kết hợp với hoạt động khác.
- Trang: 22 -
Số phiếu
38
20
10
18
20
Tỷ lệ %
95%
50%
25%
45%
50%
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
- Giáo viên cha nhận thức đầy đủ về việc tổ chức trò chơi đóng kịch cho
- Kỹ năng hớng dẫn tổ chức trò chơi đóng kịch của giáo viên còn nhiều
hạn chế.
Hiện nay, theo chủ trơng đổi mới phơng pháp và hình thức tổ chức chăm
sóc - giáo dục trẻ của Vụ mầm non, giáo viên cha nắm đợc yêu cầu, cách thức
tổ chức tiết học theo hớng đổi mới. Phần lớn giáo viên còn quen với cách dạy
cũ cho nên khi tổ chức các hoạt động còn gặp nhiều khó khăn.
Cở sở vật chất còn thiếu thốn, giáo viên muốn tổ chức trò chơi đóng kịch
cho trẻ thì phải mất nhiều công sức tiền của để làm đồ dùng nhng thời gian
làm việc của giáp viên mầm non lại rất căng thẳng, chế độ phụ cấp còn thấp.
Mặt khác, qua dự giờ và sử dụng phơng pháp quan sát trẻ, chúng tôi
nhận thấy khả năng cảm thụ tác phẩm văn học một cách sâu sắc của trẻ 5 - 6
tuổi nhìn chung còn thấp, lý do trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm
văn học giáo viên cha có sự linh hoạt sáng tạo, rất ít đa trò chơi vào đặc biệt
là trò chơi đóng kịch. Vì vậy dẫn đến tình trạng trẻ thờng tỏ ra mệt mỏi, chán
nản ở cuối tiết học. Trẻ mất dần hứng thú học tâp, trẻ thụ động trong việc giải
quyết nhiệm vụ đợc giao dẫn đến kết quả cuối tiết học thờng thấp.
- Trang: 23 -
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
- Cần hỗ trợ thêm bằng những bài hát, điệu múa, cảnh vật đợc trang trí,
hoá trang, đạo cụ...
- Trang: 24 -
luận văn tốt nghiệp
K42A - GDMN.
Nguyeón Thũ Phửụng Thaỷo
-
- Khi tổ chức trò chơi đóng kịch thì yếu tố chơi phải đợc thể hiện
rõ ràng. Không nên biến trò chơi thành một hoạt động nghệ thuật thuần tuý,
không nên biến một số trẻ nào đó thành những diễn viên chuyên nghiệp mà
cần có sự thay đổi giữa các nhân vật với nhau.
II. Cách thức tổ chức hớng dẫn trò trơi đóng kịch cho trẻ 5 - 6 tuổi
làm quen với tác phẩm văn học.
Trò chơi đóng kịch là một loại hình vui chơi đặc biệt trong các trờng lớp
mẫugiáo hay trong các nhóm trẻ khác. Trò chơi này mang tính nghệ thuật rõ
nét. Do đó hình thức tổ chức của nó cũng không giống hoàn toàn với các loại
trò chơi khác. Trò chơi đóng kịch đòi hỏi sự hớng dẫn và tổ chức một cách chu
đáo, công phu hơn của ngời lớn.
A. Chuẩn bị:
1. Về kịch bản:
Do thời gian tiến hành cuộc chơi có hạn và trình độ phát triển của trẻ
còn non, trớc hết cần phải lựa chọn những tác phẩm văn học có nội dụng rõ
ràng để biên soạn hay chuyển thể thành những kịch bản ngắn gọn, có cốt
truyện phát triển mạch lạc, với những nhân vật giàu màu sắc thẩm mỹ về tính
cách, hành động và ngôn ngữ. Với những tác phẩm dài cần lợc bỏ những gì
Copyright: Tài liệu đại học ©