Trờng đại học Vinh
Khoa Lịch sử
đậu thị kiều loan
Khoá luận tốt nghiệp đại học
sử dụng phơng pháp trình bày miệng
trong dạy học khoá trình lịch sử
thế giới
hiện đại 1917 - 1945 ( lịch sử lớp 11)
Chuyên ngành: Phơng pháp dạy học
Khoá 43 A - Lịch sử
Giáo viên hớng dẫn: Th.s Nguyễn Thị Hà
Vinh 2005
***
Mục lục
Trang
Mở đầu....................................................................................................... 1
Nội dung.....................................................................................................9
Chơng 1: Cở sở lý luận và thực tiễn của sử dụng phơng pháp trình bày
miệng trong dạy học lịch sử ở trờng THPT...... .........................................9
1.1. Đặc điểm nhận thức và tâm lý của học sinh THPT10
1.2. Yêu cầu của việc đổi mới phơng pháp dạy học lịch sử...........................13
1.3. Vị trí, ý nghĩa của việc sử dụng phơng pháp trình bày miệng trong dạy
học lịch sử ở trờng THPT...............................................................................16
1.4. Các phơng pháp trình bày miệng đợc sử dụng trong dạy học lịch sử ở trờng THPT....................................................................................................20
1.1. Trong lịch sử phát triển của nhân loại, hoạt động giáo dục luôn
luôn có một vị trí hết sức quan trọng. Giáo dục đợc xem là Nhân tố then chốt
của sự phát triển [10;95], với đầy đủ các chức năng về kinh tế, xã hội, văn
hoá, khoa học..... Đặc biệt, trong thời đại ngày nay, thời đại của nền văn minh
tri thức, hơn bao giờ hết tri thức của con ngời đã và đang khẳng định đợc vị trí
của mình trong cuộc sống - là chìa khoá vạn năng cho mọi hoạt động, thì vấn
đề giáo dục càng trở lên quan trọng. Hầu hết các nớc trên thế giới đều nhận
thức rằng Giáo dục ngày càng đóng vai trò chủ chốt trong việc hoàn thành
các mục tiêu xã hội và thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế xã hội góp phần
giải quyết các vấn đề xã hội nh: Nạn nghèo khổ, bất công xã hội, sự phân hoá
xã hội.... và giáo dục có mục tiêu quan trọng là góp phần thực hiện công bằng
xã hội - tạo nên nội lực gây nên sự biến đổi của xã hội, là cái tiêu biểu của
sự lựa chọn cần phải tiến hành [10;111].
Hiểu rõ tầm quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển của đất nớc
cũng nh đối với con ngời, nớc ta đang ngày càng hoàn chỉnh, nâng cao hệ
4
thống giáo dục. ở nớc ta, giáo dục đợc xem là quốc sách hàng đầu, với mục
tiêu đào tạo con ngời phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất cũng nh
khả năng thẩm mỹ , lao động - kỹ thuật. Trong đó phát triển trí tuệ và đạo đức
đặc biệt đợc quan tâm. Do đó, vấn đề giáo dục ngày nay đòi hỏi có nền tảng
rộng, Chuyển từ mặt đơn thuần tri thức sang mặt phát triển toàn diện của
con ngời về trí tuệ, thể lực, tính chất xã hội và đạo đức [10;127]. Cùng với
các khoa học giáo dục khác, Lịch sử với đặc điểm của mình có vai trò quan
trọng to lớn trong quá trình đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện trong đó có
lĩnh vực trí tuệ, đạo đức.
Để phát triển trí tuệ và bồi dỡng phẩm chất đạo đức cho thế hệ trẻ
thông qua giáo dục nói chung và giáo dục lịch sử nói riêng, bên cạnh nội dung
cần phải tiến hành để nâng cao chất lợng dạy học.
1.3. Có nhiều phơng pháp để tiến hành dạy tốt bài học lịch sử, trong đó
trình bày miệng là một phơng pháp quan trọng, có u thế đặc biệt trong giảng
dạy. Với ngôn ngữ đa dạng phong phú, giàu hình ảnh và gợi cảm giúp học
sinh khôi phục lại quá khứ, hiểu quá khứ, từ đó rút ra những quy luật, bài học
cho cuộc sống hiện tại và dự đoán sự phát triển trong tơng lai. Hiện nay nhằm
nâng cao hiệu quả, chất lợng bài học có nhiều phơng pháp mới đang đợc
nghiên cứu, bổ sung nh sử dung đồ dùng trực quan, tăng cờng sử dụng tài liệu
tham khảo, dạy học nêu vấn đề, tích cực hoá hoạt động học tập cửa học
sinh... . nhng không một phơng pháp nào không sử dụng kèm theo trình bày
miệng để phát huy vai trò, chức năng của mình.
Nhờ u thế đó, phơng pháp trình bày miệng sớm đợc vận dụng vào dạy
học, cho đến nay nó đã trở thành một phơng pháp chủ đạo, không thể thiếu
trong dạy học. Tuy nhiên, trong quá trình sử dụng phơng pháp này vẫn có
nhiều hạn chế. Hầu hết các giáo viên cha sử dụng khoa học các cách dạy học
trình bày miệng khác nhau, cha có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa trình bày
miệng và các phơng pháp khác, ngôn ngữ giáo viên nhiều lúc còn quá nghèo
nàn khô cứng và thiếu biểu cảm, nên không thể phát huy tối đa tác dụng của
6
phơng pháp này cũng nh cha thu hút đợc học sinh, tác động lớn đến hiệu quả
học tập của các em.
Để khắc phục tình trạng đó đòi hỏi chúng ta một mặt phải điều chỉnh,
bổ sung, hoàn thiện phơng pháp dạy học nói chung, phơng pháp dạy học lịch
sử nói riêng, mặt khác phải biết vận dụng, kết hợp các phơng pháp dạy học
khác nhau và khai thác, phát huy tác dụng của mỗi phơng pháp.
1.4. Trong chơng trình lịch sử ở trờng THPT, khoá trình Lịch sử thế
giới hiện đại (1917-1945)(lịch sử lớp 11), là một khoá trình gồm nhiều nội
1999), đã khẳng định tầm quan trọng của ngôn ngữ và cách sử dụng ngôn ngữ
trong dạy học lịch sử ở phổ thông.
Tài liệu Hệ thống các phơng pháp dạy học lịch sử ở trờng trung học cơ
sở của Trịnh Đình Tùng - Trần Viết Thụ cũng đề cập khá rõ các phơng pháp
dạy học cụ thể trong phơng pháp trình bày miệng về định nghĩa, đặc điểm, các
trờng hợp sử dụng chúng.
Các tài liệu: Giáo dục học, Ngôn ngữ học, Tâm lý học.... cũng đã khẳng
định vai trò của ngôn ngữ (lời nói ) trong đời sống nói chung và trong dạy học
nói riêng.
Ngoài ra một số công trình nghiên cứu của các tác giả nớc ngoài nh:
Phơng pháp và kỹ thuật lên lớp của N.M.Iacốplép cũng khẳng định tiến
trình bài học phụ thuộc nhiều vào ngôn ngữ của giáo viên [13;121], đồng thời
tác giả cũng đã nêu lên một số cách sử dụng ngôn ngữ, chẳng hạn cách phát
âm, nhịp độ nói,...
Tài liệu Chuẩn bị giờ học lịch sử nh thế nào của N.G.ĐairiNXB Giáo
dục, Hà Nội, 1973), đã nêu ra 14 yêu cầu trong dạy lịch sử trong đó Ngôn
ngữ chính xác của thầy giáo đáp ứng một loạt những yêu cầu s phạm (phù hợp
với tiêu chuẩn, ngôn ngữ truyền cảm, cách nhấn mạnh)...[7;9] là một yêu cầu
hết sức quan trọng.
Mặc dù đợc nghiên cứu khá nhiều nhng hầu hết các tài liệu này chỉ mới
đề cập phơng pháp trình bày miệng một cách khái quát, ngắn gọn, mang tính
lí luận cha đa ra đợc cách vận dụng cụ thể, thiết thực các hình thức cơ bản của
8
dạy học trình bày miệng nhằm nâng cao hiệu quả bài học lịch sử trung học
phổ thông và khoá trình Lịch sử thế giới hiện đại ( 1917 - 1945) nói riêng.
2.2. Các tài liệu hớng dẫn giảng dạy và tài liệu viết về khoá trình
Lịch sử thế giới hiện đại (1917 - 1945) .
- Tìm hiểu về vị trí, ý nghĩa, nội dung, đặc điểm, phơng pháp sử dụng
của các cách dạy học trong phơng pháp trình bày miệng, để hiểu rõ các cách
dạy học này và vận dụng vào dạy học lịch sử nhằm nâng cao hiệu quả bài học.
- Đề ra phơng pháp vận dụng các phơng pháp trình bày miệng cụ thể
vào dạy học khoá trình Lịch sử thế giới hiện đại 1917 - 1945 (Lịch sử lớp
11), để gây hứng thú học tập cho học sinh và nâng cao hiệu quả của bài học.
4.2 Nhiệm vụ.
Để đạt đợc mục đích trên, luận văn lần lợt giải quyết các nhiệm vụ sau
đây:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và điều tra khảo sát thực tiễn quá trình dạy
học lịch sử ở trờng phổ thông để thấy rõ tầm quan trọng, vai trò của việc sử
dụng phơng pháp trình bày miệng trong dạy học lịch sử.
- Xác định cách thức, phơng pháp vận dụng các phơng pháp trình bày
miệng trong dạy học lịch sử ở trờng phổ thông .
- Nghiên cứu sách giáo khoa để xác định nội dung cơ bản làm căn cứ
cho việc đề xuất, xây dựng hệ thống các phơng pháp trình bày miệng trong
dạy học khoá trình Lịch sử thế giới hiện đại (1917 - 1945).
- Tiến hành thực nghiệm s phạm để khẳng định tính khả thi của việc vận
dụng phơng pháp trình bày miệng trong dạy học lịch sử nói chung và dạy học
khoá trình Lịch sử thế giới hiện đại (1917-1945) nói riêng.
5. Giả thuyết khoa học
Nếu vận dụng tốt phơng pháp trình bày miệng trong dạy học khoá trình
lịch sử thế giới hiện đại (1917 - 1945) thì chắc chắn sẽ nâng cao đợc hiệu quả,
chất lợng của bài học và gây đợc hứng thú học tập môn lịch sử cho học sinh.
6. Phơng pháp nghiên cứu
10
Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng
phơng pháp trình bày miệng trong dạy học lịch sử
ở trờng THPT
1.1. Đặc điểm nhận thức và tâm lí của học sinh THPT.
Cách đây hàng triệu năm lịch sử con ngời đã xuất hiện trên trái đất,
cùng với quá trình sinh sống, tồn tại và không ngừng phát triển dần dần con
ngời đã tích luỹ cho mình những nguồn tri thức vô cùng phong phú, đa dạng.
Cứ nh vậy tiếp tiếp các thế hệ đã sáng tạo và bồi đắp cho kho tàng trí thức ấy
không ngừng lớn lên. Đồng thời với quá trình sáng tạo, xây dựng ấy là nhu
cầu tìm hiểu về quá khứ, về cuộc sống của chính mình. Càng phát triển, nhu
cầu đó ngày càng mạnh mẽ và trở thành niềm khát khao của con ngời. Không
nằm ngoài quy luật chung đó, trong những ngày ngồi trên ghế nhà trờng, tuỳ
vào đặc điểm nhận thức và tâm lý của lứa tuổi mà các em học sinh có nhu cầu
tìm hiểu, khám phá những điều trong cuộc sống.
Có nhiều con đờng khác nhau để tìm hiểu về quá khứ nh thông qua hoạt
động xã hội, nghiên cứu, tìm tòi... Nhng con đờng thuận tiện nhất, ngắn gọn
nhất đó là con đờng dạy học, bởi thông qua quá trình dạy học, ngời học đợc
lĩnh hội tri thức dới sự hớng dẫn giảng dạy của giáo viên chứ không phải tự
mày mò tìm kiếm.
Để quá trình dạy học đó đợc tổ chức tốt nhất bên cạnh nội dung hợp lý
đòi hỏi giáo viên phải có phơng pháp giảng dạy thích hợp. Để làm đợc điều đó
nhất thiết các nhà giáo dục phải dựa vào đặc điểm nhận thức tâm lý của học
sinh. Chúng ta biết rằng mỗi thời đại, mỗi khoảng thời gian và không gian
khác nhau, có những nhận thức khác nhau. Chẳng hạn khả năng nhận thức của
học sinh hơn 30 năm trớc khác với học sinh ngày nay, giữa học sinh THPT,
THCS, Tiểu học cũng đều có những nét riêng.Vì vậy, nắm bắt đợc đặc điểm
12
Với những đặc điểm nhận thức và tâm lý đó, học sinh THPT không thể
tự mình hoàn toàn độc lập tìm tòi và nghiên cứu bài học mà nhất thiết phải có
sự hớng dẫn, chỉ đạo của giáo viên mới có thể phát triển và hoàn thiện t duy
độc lập cho các em.
Bên cạnh những đặc điểm trong nhận thức của học sinh phổ thông, quá
trình nhận thức của các em trong học tập lịch sử cũng có những nét riêng.
Lịch sử là quá trình phát triển của xã hội loài ngời từ lúc con ngời xuất
hiện cho đến nay. Tất cả những sự kiện, hiện tợng lịch sử đợc chúng ta nhắc
đến đều là những chuyện đã xảy ra và nó mang tính quá khứ. Nhìn chung
những tri thức ấy không bao giờ lặp lại về không gian lẫn thời gian. Bởi bất kỳ
một hoạt động nào của xã hội loài ngời cũng đều đợc tiến hành trong một
không gian và thời gian nhất định. Không có một sự kiện, hiện tợng nào giống
nhau, dù có nhiều đặc điểm giống nhau, dù có lặp lại thì vẫn là sự kế thừa,
phát triển Sự lặp lại trên cơ sở không lặp lại.Vì thế, lịch sử mỗi nớc, mỗi dân
tộc đều có diện mạo riêng của nó. Do đó nhận thức lịch sử không hoàn toàn
giống nh quá trình nhận thức chung của loài ngời.
Khác với các khoa học khác quá trình nhận thức lịch sử của học sinh
không thể trực quan sinh động, trong quá trình nhận thức lịch sử học sinh
không thể quan sát trực tiếp đối tợng, chẳng hạn nh: Thí nghiệm Vật lý, Hoá
học.... Nếu thí nghiệm này cha thành công có thể dựng lại thí nghiệm khác nh
thế. Còn trong lịch sử chỉ có thể nhận thức một cách gián tiếp thông qua các
tài liệu. Nhận thức vấn đề trên cơ sở tài liệu và sàng lọc kiến thức nh thế nào
cho chính xác là một vấn đề không dễ đối với các em học sinh.
Nhận thức lịch sử bao giờ cũng mang tính phức tạp vì con ngời là một
bộ phận không thể tách rời của đối tợng nghiên cứu. Hay nói cách khác đối tợng nhận thức của học sinh trong lịch sử chính là hoat động thực tiễn có ý
thức của con ngời, khác với sự vận động trong giới tự nhiên đó là sự vận động
tự thân, không ẩn chứa các ý tởng [5;102].
dễ dàng tiếp thu, đặc biệt dới sự hớng dẫn của giáo viên. Mặt khác, dung lợng
15
kiến thức lịch sử rất lớn mà thời gian học tập chúng ta có hạn cho nên sử dụng
phơng pháp trình bày miệng là phơng pháp dạy học phù hợp nhất.
1.2. yêu cầu của việc đổi mới phơng pháp dạy học lịch sử.
Chúng ta đang bớc vào thế kỷ 21 - thế kỷ của sự bùng nổ thông tin. Các
nhà khoa học đã thống kê đợc rằng cứ 5 - 7 năm lợng thông tin lại tăng thêm
gấp đôi. Các thông tin phong phú, đa dạng đã và đang can thiệp vào mọi mặt
của đời sống của con ngời. Thế nhng thời gian hoạt động nói chung và thời
gian học tập của con ngời là hữu hạn, chúng ta không thể tăng thời hoạt động
trong ngày, không thể kéo dài thời gian học tập của học sinh để truyền đạt
kiến thức cho họ. Trong thời gian nh vậy chúng ta có thể san bằng sự chênh
lệch, dù có cái gọi là học một biết mời đi chăng nữa. Vấn đề đặt ra là tinh
giảm nội dung và cải tiến phơng pháp sao cho trong một thời gian ngắn học
sinh có thể lĩnh hội thông tin cơ bản, thiết yếu nhất, đáp ứng yêu cầu của thời
đại. Đồng thời giúp học sinh biết sử dụng cái năng lực có sẵn để đáp ứng nhu
cầu mới của xã hội.
Nắm bắt rõ điều đó và để hoà chung với nhịp độ phát triển của thế giới,
ngoài việc đẩy mạnh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục đợc nớc ta hết
sức quan tâm. Tháng 12 - 1998 nớc ta đã ban hành luật giáo dục trong đó ghi
rõ Giáo dục là quốc sách hàng đầu [10;135] đồng thời nhấn mạnh Giáo
dục phải không ngừng thích nghi với những đặc điểm của xã hội mà không bỏ
qua việc chuyển giao những thành tựu, nền tảng và thành quả mà sự trải
nghiệm của nhân loại đạt đợc [10;6] và Trách nhiệm của ngời thầy giáo là
chuyển giao cho trò những gì mà nhân loại đạt đợc về bản thân mình và về
thiên nhiên, tất cả những gì thiết yếu mà nhân loại sáng tạo ra [10;161].
Trong bối cảnh đó, cùng với các chiến lợc phát triển kinh tế xã hội, nớc
ta đã vạch ra chiến lợc phát triển giáo dục.Trong chiến lợc phát triển giáo dục
2001 - 2010 ghi rõ: Đổi mới mục tiêu nội dung, phơng pháp, chơng trình
giáo dục các cấp bậc và trình độ đại học. Phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng
yêu cầu vừa tăng quy mô, vừa nâng cao chất lợng, hiệu quả và đổi mới phơng
pháp dạy học... [6;1].
17
Hớng phát triển phơng pháp dạy học hiện nay: Đổi mới và hiện đại hoá
phơng pháp giáo dục chuyển từ truyền đạt thông tin thụ động, t duy trong quá
trình tiếp cận tri thức, dạy cho ngời học phơng pháp tự học, tự thu nhận thông
tin một cách có hệ thống và t duy, phân tích, tích hợp phát triển nội lực cá
nhân, tăng cờng tính chủ động của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập
[6;1].
Thực hiện chỉ tiêu trên giáo dục nớc ta đang tăng cờng nghiên cứu đổi
mới phơng pháp dạy học trên cơ sở kế thừa những giá trị tinh hoa của cái cũ.
Các phơng pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm đang đợc phát triển nh
dạy học nêu vấn đề, đàm thoại, sử dụng đồ dùng trực quan, tài liệu tham
khảo... Cùng với các phơng pháp đó, phơng pháp trình bày miệng vẫn đợc chú
ý và đề cao.
Do một số quan niệm sai lầm nên trong thời gian qua việc sử dụng phơng pháp trình bày miệng trong dạy học lịch sử vận còn một số thiếu sót. Nhng trong xu hớng đổi mới của phơng pháp dạy học nó đang không ngừng hoàn
thiện và sử dụng hợp lý, cho nên trình bày miệng trong dạy học nói chung và
dạy học lịch sử nói riêng không những không đánh mất giá trị của mình mà
vẫn luôn đợc khẳng định đợc vị thế và chắc chắn sẽ có nhiều đóng góp trong
quá trình dạy học cả hôm nay và mai sau.
1.3. Vị trí và ý nghĩa của việc sử dụng phơng pháp trình
bày miệng trong dạy học lịch sử ở trờng THPT.
phải sử dụng ngôn ngữ của mình. Để truyền đạt kỹ năng kỹ xảo giáo viên phải
dùng lời nói và hoạt động. Còn sách giáo khoa, tài liệu học tập, thiết bị học
tập dới dạng đồ dùng trực quan chỉ đợc sử dụng với t cách là phơng tiện hỗ trợ
mà thôi. Bàn về ý nghĩa của phơng pháp trình bày miệng trong dạy học Lunan
Chaxki đã phát biểu: Ngôn ngữ của con ngời có sức mạnh to lớn. Ngôn ngữ
sinh động - lời nói còn phong phú do tính đa dạng của ngữ điệu. Nó đợc nung
bằng tình cảm và trở thành một ngôn ngữ có sức thuyết phục hơn Hay nh
Usinxki đã khẳng định Lời nói có thể thay thế đồ dùng trực quan, nhng
không có đồ dùng trực quan nào thay thế cho lời nói . Quả thực trong quá
trình giảng dạy và học tập, lời nói là nguồn cung cấp kiến thức chủ yếu và là
19
phơng tiện để truyền thụ, tiếp thu kiến thức. Trình bày miệng trong dạy học
không chỉ để thông tin tái hiện nhằm khôi phục lại hình ảnh quá khứ mà nó
còn giúp học sinh nhận thức sâu sắc sự kiện, qua đó có thể trình bày suy nghĩ,
hiểu biết, tìm tòi nghiên cứu của mình.
Ngày nay để nâng cao hiệu quả công tác giảng dạy và học tập lịch sử,
các nhà nghiên cứu không ngừng đa ra các phơng pháp dạy học mới nh tăng cờng sử dụng đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo, hay dạy học nêu vấn đề,
đàm thoại với mục tiêu lấy học sinh làm trọng tâm. Tuy nhiên chúng ta cũng
biết rằng do đặc điểm và trình độ nhận thức của học sinh phổ thông còn nhiều
hạn chế nên nếu sử dụng tài liệu tham khảo hay đồ dùng trực quan mà không
có sự hớng dẫn của giáo viên thông qua ngôn ngữ thì tất cả chỉ là những đồ vật
im lặng, ít có giá trị. Chẳng hạn, khi chúng ta tổ chức cho học sinh tham quan
một bảo tàng nào đó mà không có sự hớng dẫn của giáo viên thì khung cảnh
trớc mắt học sinh chỉ toàn là những bức tranh, những mô hình lặng im mà học
sinh khó có thể hình dung đợc nội dung của nó. Với sự hớng dẫn, sự thuyết
trình, miêu tả và giảng giải của giáo viên có thể làm hiện lên trớc mắt các em
hình ảnh của những ngời vợn cổ đang ghì đẽo công cụ lao động, học sinh có
thể nghe đợc tiếng hò reo của quần chúng nhân dân trong chiến thắng... Tất cả
kiến thức, những bài học kinh nghiệm của quá khứ [20;39 - 40].
Đối với nhiệm vụ giáo dục: Lịch sử là môn học có tác dụng giáo dục
cao. Tác dụng đó ngày càng đợc phát huy thông qua lời nói của giáo viên, trên
cơ sở hiểu đợc lịch sử và thông qua âm sắc ngữ điệu của ngôn ngữ giáo viên
có tác động sâu sắc đến tình cảm, hình thành t tởng của học sinh. Ví dụ:
Thông qua việc giới thiệu, phân tích của giáo viên về sự phát triển của Nhật
Bản trong thời kỳ sau chiến tranh thế giới thứ hai sẽ tạo cho học sinh thái độ
khâm phục, ngỡng mộ. Hay khi phân tích về sự tàn bạo của chủ nghĩa phát xít
sẽ giáo dục cho học sinh lòng căm ghét chủ nghĩa phát xít và mong ớc đấu
tranh cho hoà bình của nhân loại. Đặc biệt, tác dụng giáo dục học sinh của
lịch sử đợc nâng lên rõ rệt và đạt hiệu quả cao qua thái độ của giáo viên.
Không thể nhiệt tình ca ngợi những hành động anh hùng của nhân dân trong
chiến đấu, nếu ngời giáo viên không có rung cảm trớc hành động ấy, không
21
thể giáo dục lòng căm thù giai cấp thống trị, quân xâm lợc nếu giáo viên
không thực sự căm thù chúng, lời nói nhiệt tâm chân thành sẽ tăng thêm tác
dụng giáo dục, lời nói lạnh nhạt hờ hững làm giảm nhẹ hoặc gây phản tác
dụng giáo dục.
Tác dụng giáo dục lịch sử thông qua lời nói rất lớn, nó khơi gợi lòng
yêu nớc, chí căm thù và tinh thần lao động sáng tạo ở học sinh. Chính vì vậy,
trong dạy học lịch sử, lời nói bao giờ cũng thể hiện t cách, đạo đức, t tởng của
giáo viên. Để nâng cao hiệu quả giáo dục đòi hỏi ngời giáo viên cần phải chú
tâm đầu t và có thái độ, phơng pháp dạy học nghiêm túc.
Đối với nhiệm vụ phát triển: Một trong những mục tiêu quan trọng của
quá trình dạy học và phát triển t duy học sinh. Bộ môn lịch sử cũng vậy, bên
cạnh nhiệm vụ giáo dỡng, giáo dục nó còn tạo điều kiện cho các em phát triển
t duy lịch sử tức hoạt động trí tuệ để học sinh nhận thức đúng quá khứ, hiểu rõ
Trong lịch sử hình thành và phát triển của ngành giáo dục, phơng pháp
trình bày miệng là phơng pháp có lịch sử lâu dài nhất. Với nhiều u thế, trình
bày miệng đã đợc sử dụng ngay từ thời cổ đại và trở thành một phơng pháp
chủ đạo trong dạy học hiện nay.
Trình bày miệng là phơng pháp dạy học dùng lời nói sinh động, có
hình ảnh, cung cấp cho học sinh một vốn kiến thức và phơng pháp, để trên cơ
sở ấy học sinh khôi phục đợc bức tranh lịch sử quá khứ với những nét chân
xác, tiêu biểu khái quát nhất, rồi đi sâu vào bản chất sự vật, hình thành khái
niệm, rút ra quy luật và bài học lịch sử, rồi vận dụng những kiến thức đã học
vào hoạt động thực tiễn[14;99].
Nh vậy, trình bày miệng là phơng pháp dạy học sử dụng ngôn ngữ - lời
nói để tiến hành quá trình dạy học, mà ngôn ngữ chính là một hệ thống ký
hiệu đặc biệt đợc sử dụng làm phơng tiện giao tiếp và công cụ t duy, đó là
tặng phẩm vô giá mà tạo hoá đã ban tặng cho con ngời. Trình bày miệng đã
vận dụng tinh hoa đó để làm phơng tiện cho quá trình dạy học.
1.4.2. Các phuơng pháp trình bày miệng.
23
Trình bày miệng có nhiều cách tiến hành, nhiều biện pháp cụ thể để học
sinh hiểu biết đầy đủ, có hệ thống các sự kiện lịch sử, phù hợp với trình độ,
tính đa dạng phức tạp của hiện thực. Về cơ bản có các cách trình bày sau.
1.4.2.1. Tờng thuật.
Tờng thuật là phơng pháp sử dụng lời nói nhằm kể lại diễn biến về một
sự kiện, hiện tợng lịch sử hay những hoạt động cụ thể của quần chúng nhân
dân, hoặc của một nhân vật cụ thể nào đó.
Tờng thuật cung cấp cho học sinh kiến thức cụ thể về nội dung sự kiện,
hiện tợng lịch sử giúp học sinh có thể khôi phục một cách chính xác hoàn
cảnh lịch sử, tiến trình các sự kiện lịch sử, qua đó thấy đợc bản chất, mối liên
ở trờng phổ thông,cấu trúc một bài tờng thuật gồm 3 phần:
+ Phần mở đầu: Giới thiệu khái quát chủ đề cần tờng thuật.
+ Tiến trình của sự kiện bằng các cấp độ:
-Sự xuất hiện các tình tiết.
-Tình tiết phát triển dần.
-Tình tiết phát triển lên đỉnh cao.
- Sự căng thẳng trong kết cấu, tình tiết giảm dần, giải quyết mâu
thuẫn, căng thẳng trong tình tiết.
+ Kết thúc:
- Nêu kết luận, nhận xét.
- Bày tỏ thái độ, tình cảm của ngời tờng thuật.
* Yêu cầu bài tờng thuật:
Để có bài tờng thuật hay, chính xác và có ý nghĩa cần phải đảm bảo các
yêu cầu sau:
- Nội dung phải đảm bảo tính khoa học trên cơ sở sự kiện, t liệu chính
xác từ đó dựng lại diễn biến sự kiện, nhân vật đảm bảo tính khách quan.
- Phải lựa chọn các sự kiện cơ bản, chủ yếu và những sự kiện có tác
động, giá trị nhất đối với học sinh để xây dựng bài tờng thuật.
- Việc chuẩn bị bài tờng thuật phải trên cơ sở nhiều nguồn tài liệu khác
nhau để đảm bảo tính hấp dẫn và chính xác của sự kiện, hiện tợng
25
Copyright: Tài liệu đại học ©