BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
PHẠM THỊ THU HƯƠNG
MỘT SỐ GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VĂN
HÓA NHÀ TRƯỜNG
Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y KHOA VINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60.14.05
Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS NGUYỄN BÁ MINH
VINH, 2011
1
LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến lãnh đạo Nhà
trường, Khoa Sau đại học Trường Đại học Vinh đã tạo điều kiện thuận lợi cho
tôi được học tập và nghiên cứu nâng cao trình độ đáp ứng yêu cầu đòi hỏi
ngày càng cao của nhiệm vụ Giáo dục.
Tôi xin chân thành cảm ơn các nhà giáo, nhà khoa học đã tận tình giảng
dạy giúp đỡ chúng tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Đặc biệt tôi
xin chân thành cảm ơn Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bá Minh người đã tận
tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ chuyên
ngành Quản lý giáo dục.
Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới Đảng bộ, Ban giám hiệu, các khoa
phòng của Trường Đại học Y khoa Vinh, bạn bè, đồng nghiệp, người thân đã
động viên, tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa học và luận văn tốt
1.2.1.3. Quản lý nhà trường.......................................................................
1.2.1.4. Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý nhà trường.......................
1.2.2. Văn hóa và Văn hóa tổ chức............................................................
1.2.2.1. Văn hóa.......................................................................................
1.2.2.2. Văn hóa tổ chức...........................................................................
1.2.3. Văn hóa nhà trường.........................................................................
1.2.3.1. Khái niệm “Văn hóa nhà trường”...............................................
1.2.3.2. Các yếu tố cấu thành văn hóa nhà trường ...................................
1.2.3.3. Các yếu tố ảnh hưởng văn hóa nhà trường ................................
1.2.3.4. Những đặc điểm của một nhà trường thành công.......................
1.2.4. Xây dựng văn hóa nhà trường.........................................................
1.2.4.1.Vai trò của văn hóa nhà trường ...................................................
1.2.4.2. Các căn cứ để xây dựng văn hóa nhà trường..............................
1.2.4.3. Nội dung cơ bản của xây dựng văn hóa nhà trường....................
0
11
14
16
16
19
22
22
23
24
26
27
27
29
2.1.2 Cơ sở vật chất và trang thiết bị.....................................................
3
42
45
4
8
2.2.Thực trạng môi trường văn hóa ở Trường ĐHYK Vinh.................
51
2.2.1. Mức độ biểu hiện của các hành vi văn hóa vi phạm chuẩn mực và 51
nội quy nhà trường.....................................................................................
2.2.2. Nhận thức của cán bộ quản lý.......................................................... 54
2.2.3. Nhận thức của cán bộ quản lý về tác động của công tác xây dựng 55
văn hóa nhà trường....................................................................................
2.2.4. Nhận thức của giáo viên về các mối quan hệ giữa các thành viên
59
nhà trường trong công tác xây dựng Văn hóa nhà trường......................
2.2.5. Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về nội dung xây dựng 64
văn hóa nhà trường...................................................................................
2.2.6. Nhận thức của Cán bộ quản lý, Giáo viên, Sinh viên các nội dung 66
giáo dục văn hoá nhà trường....................................................................
2.2.7. Thực trạng nhận thức của Cán bộ quản lý, Giáo viên, Sinh viên về 67
các con đường giáo dục văn hoá nhà trường...........................................
2.3. Nhận xét đánh giá chung về thực trạng công tác xây dựng văn hoá 6
nhà truờng ở Trường ĐH Y Khoa Vinh .................................................... 8
3.2. Các biện pháp xây dựng văn hóa ở Trường ĐH Y khoa vinh............ 74
3.2.1. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức kết hợp với giáo dục chính trị 75
tư tưởng cho CBGV, HSSV về tầm quan trọng của VHNT......................
3.2.1.1. Mục đích......................................................................................
3.2.1.2. Nội dung.......................................................................................
3.2.1.3. Cách thức thực hiện......................................................................
3.2.1.4. Điều kiện thực hiện......................................................................
3.2.2. Xây dựng kế hoạch, xác định mục tiêu, nội dung và chương trình
75
75
76
76
76
xây dựng VHNT.......................................................................................
3.2.2.1. Mục đích......................................................................................
3.2.2.2. Nội dung.......................................................................................
3.2.2.3. Cách thức thực hiện.....................................................................
3.2.2.4. Điều kiện thực hiện ....................................................................
76
77
77
7
8
3.2.3. Xây dựng môi trường cảnh quan văn hoá, khuôn viên xanh - sạch - 7
đẹp kết hợp với tăng cường cơ sở vật chất nhà trường lớp học...............
0
8
3.2.4.4. Điều kiện thực hiện......................................................................
0
8
1
3.2.5. Tổ chức đồng bộ các lực lượng trong Nhà trường, coi những lực 8
lượng đó là nòng cốt trong các hoạt động xây dựng VHNT ....................
3.2.5.1. Mục đích......................................................................................
5
1
8
3.2.5.2. Nội dung.......................................................................................
1
8
3.2.5.3. Cách thức thực hiện......................................................................
1
8
3
3.2.7. Tổ chức phong trào thi đua xây dựng “nếp sống văn minh” giữa 8
các lớp, các khối lớp và trong toàn bộ các đơn vị của nhà trường............
3.2.7.1. Mục đích.......................................................................................
3
8
3.2.7.2. Nội dung thực hiện.......................................................................
3
8
3.2.7.3. Cách thức thực hiện......................................................................
3
8
3.2.7.4. Điều kiện thực hiện......................................................................
4
8
4
3.2.8. Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá và thông tin, truyền thông 8
trong công tác xây dựng VHNT................................................................
3.2.8.1. Mục đích........................................................................................
5
8
8
7
3.4.2. Tính khả thi..................................................................................... 89
PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...................................................... 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nhân loại đang tiến vào thế kỷ thứ XXI với những phát triển không
ngừng của khoa học và công nghệ; nền kinh tế thế giới đang có những biến
đổi sâu sắc, mạnh mẽ cả về cơ cấu, chức năng cũng như phương hướng hoạt
động. Đây là sự biến đổi có ý nghĩa trọng đại đối với xã hội loài người, sự hội
nhập đang mở ra không ít những triển vọng phát triển giáo dục cho các quốc
gia và cho các trường ĐH, CĐ. Đống thời, cũng đặt ra những thách thức to
lớn đối với việc giữ gìn, phát triển văn hóa (VH) nói chung và văn hóa nhà
trường (VHNT) nói riêng.
Nghiên cứu về văn hóa nhà trường cũng là nghiên cứu một hệ thống giá
trị và chuẩn mực giá trị đặc thù, được con người tích lũy trong quá trình tích
hợp các hoạt động sáng tạo VH, GD và khoa học.
7
Giá trị văn hóa nhà trường được biểu hiện thông qua vốn di sản văn hóa
và các quan hệ ứng xử VH giữa những người trong môi tường giáo dục, có
tác động chi phối nhiều chiều đến mọi hoạt động và đời sống tâm lý của chính
những người sống trong môi trường đó: ảnh hưởng tới chất lượng và hiệu quả
của quá trình giáo dục trong nhà trường; ảnh hưởng ở cách suy nghĩ, cảm
nhận và hành động của mỗi thành viên trong nhà trường, chính vì vậy nó có
giáo dục, đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực y tế cho tỉnh nhà và các tỉnh lân
cận, góp phần tích cực vào sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe
nhân dân.Từ khi thành lập (năm 1960) đến nay đặc biệt là những năm gần
đây, trường luôn ý thức và phấn đấu không ngừng cho một mục tiêu chất
lượng đào tạo nhằm đáp ứng nguồn nhân lực có đủ phẩm chất chính trị, có
chuyên môn vững vàng, có khả năng hội nhập vào thị trường lao động của
khu vực.Tuy nhiên, trước tình hình mới, trước yêu cầu đổi mới của GD dạy
học và hơn nữa Trường vừa mới được nâng cấp lên Trường Đại học. Do vậy,
một trong những nhiệm vụ hàng đầu là xây dựng một môi trường xã hội lành
mạnh, tạo thương hiệu nhà trường. Đó chính là văn hóa nhà trường.
Là một giảng viên, cán bộ công tác tại trường hơn mười năm, là người
chứng kiến từ khi trường đang là trường Trung cấp rồi phát triển lên trường
Cao đẳng và giờ đây đã mang danh là Trường ĐH, đã từng gián tiếp hoặc trực
tiếp tham gia vào công tác xây dựng, quản lý công tác VHNT tại Trường.
Trên cơ sở được đào tạo ở bậc học cao hơn về chuyên ngành quản lý giáo dục
tôi nhận thấy có nhu cầu, điều kiện và hoài bão nghiên cứu về vấn đề này.
Chính vì thế, chúng tôi chọn đề tài "Một số giải pháp xây dựng văn
hoá nhà trường ở Trường Đại học Y khoa Vinh"
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất một số giải pháp xây dựng văn hoá nhà trường mang tính khả
thi, phù hợp với thực tế quản lý đào tạo ở Trường Đại học Y khoa Vinh, qua
đó góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà trường và chất lượng giáo dục
9
nhân cách người học trong điều kiện phát triển của nhà trường giai đoạn
2011– 2020.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp phân tích, tổng hợp hệ thống tài liệu
- Khái quát hóa các lý thuyết nghiên cứu gắn với đề tài.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Quan sát, khảo sát thực tế
- Tổng kết kinh nghiệm
- Điều tra bằng phiếu hỏi
- Phương pháp chuyên gia.
11
7.3. Nhóm phương pháp bổ trợ khác.
Sử dụng các phương pháp thống kê toán học để xử lý, đánh giá, định
lượng các số liệu điều tra.
8. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:
- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về công tác xây dựng VHNT ở Trường ĐHYK
Vinh.
- Phản ánh và đánh giá chuẩn xác thực trạng VHNT tại Trường ĐHYK
Vinh.
- Đề xuất được các giải pháp xây dựng VHNT tại Trường ĐHYK Vinh.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo , luận văn có 3 chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề xây dựng văn hóa nhà trường.
Chương 2: Thực trạng công tác xây dựng văn hóa nhà trường ở trường
Đại học Y khoa Vinh.
Chương 3: Một số giải pháp xây dựng văn hóa nhà trường ở trường Đại
học Y khoa Vinh.
12
khoa học năm 2009 tại Trường Đại học Sư Phạm Hà nội.
13
- Văn Đức Thanh (2001), Xây dựng môi trường văn hóa cơ sở, NXB
chính trị quốc gia, Hà Nội.
- Đinh Viễn Trí - Đông Phương Tri (Ngọc Anh dịch) (2003), Văn hóa
giao tiếp ứng xử, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội.
- Phạm Hồng Quang (2006), Môi trường giáo dục, NXB Giáo dục.
- Trường ĐHSPHN (9-2007) - Viện nghiên cứu sư phạm, Hội thảo
khoa học:
Xây dựng văn hóa học đường - Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục
trong nhà trường, Hà Nội.
Nhìn chung, trong các đề tài nghiên cứu trên đây chưa phải là những
khảo cứu chuyên sâu về VHNT, nhất là chưa đề cập đến công tác xây dựng
VHNT ở các trường ĐH, CĐ.
Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài này với mục đích để làm sáng tỏ cơ sở lý
luận về việc xây dựng VHNT ở trường ĐH, CĐ đồng thời đề xuất những giải
pháp trong công tác xây dựng VHNT có hiệu quả góp phần xây dựng một môi
trường sư phạm tích cực cho CBGV&SV, trên cơ sở đó góp phần thực hiện
tốt mục tiêu đào tạo của Trường ĐHYK Vinh trong giai đoạn phát triển hiện
nay.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường
1.2.1.1. Quản lý và các chức năng quản lý
- Khái niệm “quản lý”
Định nghĩa khái niệm “quản lý” có trong nhiều công trình nghiên cứu:
+ Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự
phân công, hợp tác lao động. Chính sự phân công, hợp tác lao động nhằm đến
quản lý.
Có thể khái quát: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có mục đích…của
chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng các quyết định, các cơ chế chính
sách và phẩm chất uy tín của cơ quan quản lý hay của người quản lý nhằm sử
dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các điều kiện (nhân lực, tài lực và vật
lực…) và các cơ hội nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức trong một môi
trường luôn biến động.
15
Như vậy, có thể xem quản lý là một quá trình tác động có mục đích, có
kế hoạch dựa trên các chức năng đặc thù của chủ thể quản lý nhằm gây ảnh
hưởng đến khách thể quản lý thông qua cơ chế quản lý, nhằm đạt được mục
tiêu quản lý, từ đó nhằm thực hiện tốt nhất các mục tiêu của tổ chức.
- Các chức năng cơ bản của quản lý.
Trong quá trình quản lý đã có nhiều hệ thống phân loại chức năng quản
lý, song có thể khái quát lại thành các chức năng cơ bản [ 6] là:
+ Kế hoạch: Là chức năng khởi đầu, là tiền đề, là điều kiện của mọi
quá trình quản lý. Kế hoạch là bản thiết kế, trong đó xác định mục đích, mục
tiêu đối với tương lai của tổ chức và xác định con đường, biện pháp, cách
thức để đạt được mục tiêu, mục đích đó.
+ Tổ chức: Là quá trình hình thành các quan hệ và cấu trúc các quan hệ
giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm tạo cơ chế đảm
bảo sự phối hợp, điều phối tốt các nguồn lực, các điều kiện cho việc thực hiện
thành công kế hoạch, chương trình hành động và nhờ đó mà đạt được mục
tiêu tổng thể của tổ chức. Quá trình tổ chức sẽ lôi cuốn việc hình thành, xây
dựng các bộ phận cùng các công việc của chúng và sau đó là vấn đề nhân sự,
gồm việc xác định và nhóm gộp các hoạt động, giao phó quyền hành của
người quản lý và tạo ra sự phối hợp thực hiện mục tiêu của tổ chức một cách
triển của xã hội
- Chức năng Quản lý giáo dục:
Cũng nh các hoạt động quản lý kinh tế - xã hội, quản lý giáo dục có hai
chức năng tổng quát sau:
17
- Chức năng ổn định, duy trì quá trình đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu
hiện nay ca nn kinh t-xó hi.
- Chức năng đổi mới, phát triển quá trình đào tạo đón đầu tiến bộ kinh
tế - xã hội. Nh vậy, quản lý giáo dục là hoạt động điều hành các nhà trờng để
giáo dục vừa là sức mạnh, vừa là mục tiêu của nền kinh tế.
Từ hai chức năng tổng quát trên, quản lý giáo dục phải quán triệt, gắn
bó với bốn chức năng cụ thể:
- Kế hoạch hoá.
- Tổ chức
- Chỉ huy điều hành
- Kiểm tra.
1.2.1.3. Qun lý nh trng
- Khỏi nim Qun lý nh trng
Nh trng l mt thit ch chuyờn bit ca XH, thc hin chc nng
kin to cỏc kinh nghim XH cn thit cho mt nhúm dõn c nht nh, sao
cho vic kin to kinh nghim XH t c mc tiờu XH t ra. Qun lý nh
trng l mt loi hỡnh c thự ca qun lý giỏo dc v l cp Qun lý
giỏo dc vi mụ.
Qun lý nh trng l h thng nhng tỏc ng cú mc ớch, k hoch
hp quy lut ca ch th qun lý (Hiu trng, cỏc b phn chc nng, cỏc c
quan qun lý nh nc v GD cp trờn) nhm lm cho quỏ trỡnh GD núi
chung v cỏc hot ng GD dy hc c th c tin hnh trong nh trng
7. Xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa.
8. Phối hợp với gia đình người học, tổ chức, cá nhân trong hoạt động giáo
dục;
9. Tổ chức cho công chức, viên chức và người học tham gia các hoạt động xã
hội phù hợp với ngành nghề đào tạo và nhu cầu của xã hội.
10. Tự đánh giá chất lượng giáo dục và chịu sự kiểm định chất lượng giáo
dục của cơ quan có thẩm quyền kiểm định chất lượng giáo dục.
11. Tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ, ứng dụng, phát triển và
chuyển giao công nghệ ….
- Các biện pháp quản lý nhà trường
19
Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể. Trong nghiên
cứu khoa học, biện pháp còn được hiểu là cách thức, con đường để đạt một
mục tiêu cụ thể.
Biện pháp quản lý là những cách thức cụ thể để thực hiện phương pháp
quản lý. Vì đối tượng quản lý phức tạp nên đòi hỏi các biện pháp quản lý phải
đa dạng, phong phú, linh hoạt phù hợp với đối tượng quản lý.
Các biện pháp quản lý có liên quan chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ
thống các biện pháp của mỗi phương pháp quản lý nhất định. Các biện pháp
này sẽ giúp cho nhà quản lý thực hiện tốt các phương pháp quản lý của mình
mang lại hiệu quả hoạt động tối ưu của bộ máy.
Biện pháp quản lý nhà trường là nội dung, cách thức, giải quyết các vấn
đề của nhà trường cùng những lực lượng trong và ngoài nhà trường có liên
quan đến các thành viên trong nhà trường nhằm hình thành nhân cách người
học theo yêu cầu, mục tiêu đào tạo, tiến dần đến mục đích đào tạo.
Các biện pháp quản lý nhà trường nhìn chung có thể phân thành bốn
kiến của họ. Tin tưởng vào khả năng của họ, giúp họ phát huy năng lực sở trường.
Lựa chọn, bồi dưỡng CB cốt cách cho đơn vị. Biết ủy quyền cho những người giúp
việc. Chân thành giải tỏa những xung đột trong nội bộ. Xây dựng các mối quan hệ
trong công tác. Tổ chức thi đua, khen thưởng và kỷ luật kịp thời. Thường xuyên cải
thiện đời sống cho CBGV và nhân viên.
+ Đối với nhóm biện pháp kinh tế thì CBQL phải:
* Nắm vững kinh tế học GD để vận dụng vào quá trình quản lý.
* Xây dựng được các tiêu chí, tiêu chuẩn đối với CB, định mức lao động.
* Phát huy vai trò tự quản của CBGV và nhân viên.
* Quan tâm đúng mức đến đời sống vật chất, tinh thần của CBGV và nhân
viên.
* Tổ chức bình bầu, đánh giá CB công bằng, khách quan, chính xác, khen
thưởng, trách phạt.
1.2.1.4. Vai trò của Hiệu trưởng trong quản lý nhà trường:
- Tiêu chuẩn phẩm chất và năng lực của hiệu trưởng.
Điều 35- Hiệu trưởng trường đại học [1]
21
+ Hiệu trưởng là người đại diện theo pháp luật của nhà trường; chịu trách
nhiệm trực tiếp quản lý và điều hành các hoạt động của nhà trường theo các
quy định của pháp luật và của Điều lệ này.
+ Hiệu trưởng trường ĐH phải có đủ các tiêu chuẩn sau đây:
* Có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có uy tín trong giới khoa học,
giáo dục, có năng lực quản lý và đã có ít nhất 5 năm tham gia giảng dạy và
quản lý giáo dục đại học;
* Có bằng tiến sĩ;
* Có sức khỏe; độ tuổi khi bổ nhiệm Hiệu trưởng đối với trường ĐH
quyền lực trong đó đề cao vai trò lãnh đạo dạy học của GV, tham gia vào việc
đưa ra các quyết định.
1.2.2. Văn hóa và Văn hóa tổ chức:
1.2.2.1. Văn hóa:
- Khái niệm văn hóa
Muốn nghiên cứu về VHNT và vai trò của VH đối với sự phát triển,
trước tiên phải có một khái niệm chính xác và nhất quán về VH cũng như cấu
trúc của nó.
Có nhiều định nghĩa về văn hóa. Năm 1952, Alfred Kroeber và Clyde
Kluckhohn (Mỹ), đã tìm thấy không dưới 164 định nghĩa về VH. Sự khác
nhau của chúng không chỉ là ở bản chất của định nghĩa đưa ra (bởi nội dung,
chức năng, các thuộc tính) mà cả ở cách sử dụng rộng rãi của từ này.
+ Tại Hội nghị Quốc tế các nhà văn học họp tại Mehico do Unesco tổ
chức năm 1982, trên cơ sở của 200 định nghĩa khác nhau của VH, bản tuyên
bố chung của hội nghị đã chấp nhận một quan niệm về VH như sau: “Trong ý
nghĩa rộng nhất VH là tổng thể những nét riêng biệt về tinh thần và vật chất,
trí tuệ và xúc cảm quyết định cách của một XH hay của một nhóm người
trong XH. VH bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những
quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín
ngưỡng”[20].
Như vậy, dưới góc độ xã hội học thì VH là một hiện tượng XH gắn với
đời sống XH, còn nội dung của VH chính là sản phẩm của hoạt động thực tiễn
23
có tính sáng tạo của con người, luôn được chắt lọc kế thừa, phát triển dưới tác
động của con người, vì hạnh phúc của con người.
Theo những ý nghĩa đó, văn hóa là một hiện tượng XH đặc thù mà nét
trội cơ bản của hiện tượng này là ở chỗ chúng là một hệ thống những giá trị
nhiên
Tận dụng môi
trường tự nhiên,
ứng phó với môi
trường tự nhiên
Văn hóa ứng xử với
môi trường xã hội
Tận dụng môi
trường XH, ứng phó
với môi trường XH
Các loại
hình văn
hóa cơ
bản hiện
diện
trong
mỗi
thành tố
của hệ
thống
văn hóa
Sơ đồ: 1.2. Cấu trúc của hệ thống văn hóa
VH là một hiện tượng khách quan, là tổng hòa của tất cả các khía cạnh
của đời sống trong XH.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©