BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

NGUYỄN THỊ THÙY DUNG

MỘT SỐ BIỆN PHÁP GÂY HỨNG THÚ HỌC TẬP
CHO HỌC VIÊN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 10
Ở CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ
Mã số: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. TRỊNH ĐÌNH TÙNG

VINH, NĂM 2012

1


LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến:
Quý thầy cô trong Tổ Lý luận và Phương pháp dạy học, Khoa Lịch sử Trường Đại học Vinh, đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình học
tập và thực hiện đề tài.
Các trung tâm giáo dục thường xuyên quận 4, quận 12, Gò Vấp, Phú
Nhuận tại Tp. Hồ Chí Minh đã giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra và tiến
hành thực nghiệm sư phạm.


HV

:

Học viên

PPDH

:

Phương pháp dạy học

SGK

:

Sách giáo khoa

THCS

:

Trung học cơ sở

THPT

:

Trung học phổ thông

Viết tắt

Viết đầy đủ

GDTX

:

Giáo dục thường xuyên

GV

:

Giáo viên

HV

:

Học viên

PPDH

:

Phương pháp dạy học

SGK


Trong học tập, hứng thú giúp cho người học chiếm lĩnh kiến thức
nhanh hơn, sâu sắc hơn, làm khơi dậy trong lòng người học mong muốn và
khao khát nhận thức. Từ đó, người học trở nên tích cực, độc lập và đầy sáng
tạo trong hoạt động học tập.
1.2. Hiện nay, giáo dục ngày một phát triển lớn mạnh hơn để có thể đào tạo
những con người toàn diện phục vụ cho xã hội. Trong “Thư gửi các thầy
giáo, cô giáo, các bậc cha mẹ và các em học sinh, sinh viên nhân ngày nhà
giáo Việt Nam 20/11/2007”, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo - Nguyễn
Thiện Nhân đã nhắn nhủ: “Trong thế kỉ XXI của hội nhập và cạnh tranh toàn
cầu, của xã hội thông tin và kinh tế trí thức, thời gian là tài nguyên vô giá,
không tái tạo được... Hãy làm sao mỗi giờ các em tới trường là một giờ khám
phá, nhận thức được nhanh, sâu sắc thế giới tự nhiên, cuộc sống văn hóa,
lịch sử dân tộc và nhân loại”,[48] . Để có được những giờ học lí thú như vậy
thì người giáo viên (GV) không những cung cấp cho học sinh kiến thức cơ
bản trong sách giáo khoa (SGK), mà cần phải giúp các em tìm được hứng thú
trong việc học tập. Có thể nói hứng thú học tập là “chìa khóa vàng” cần thiết
để người học sinh vượt khỏi tính áp đặt của cách học truyền thống, hướng đến
cách học tích cực.
1.3. Mỗi đất nước đều có niềm kiêu hãnh, tự hào về lịch sử của dân tộc mình;
mỗi người Việt Nam chúng ta ai cũng rất tự hào về lịch sử của đất nước. Đã là
người Việt Nam thì dù ở đâu cũng phải biết lịch sử nước mình vì đó là đạo lí
muôn đời của dân tộc. Những trang sử vẻ vang, hào hùng đã để lại những ấn

7


tượng sâu sắc cho các dân tộc anh em nói riêng và cho thế giới nói chung.
Thông qua tri thức lịch sử, học sinh thấy được những truyền thống, đạo lí,
phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam. Lịch sử là nhân tố trung gian giúp
học sinh tìm hiểu về quá khứ, cội nguồn của đất nước, từ đó hình thành cho

chuyên ngành lý luận và phương pháp dạy học lịch sử.
2. Lịch sử vấn đề
Hứng thú nhận thức là một vấn đề đã được nhiều người nghiên cứu.
Các nhà tâm lí học, giáo dục học đều thừa nhận vai trò to lớn của hứng thú
trong đời sống và trong lĩnh vực học tập. Liên quan đến đề tài nghiên cứu đã
có nhiều công trình của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước:
2.1. Tài liệu nước ngoài
- Trong tác phẩm “Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế
nào?” [29,30], I. F. Khalamôp khẳng định tầm quan trọng của hứng thú trong
hoạt động dạy học, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải gây hứng thú cho
học sinh để nâng cao hiệu quả học tập.
- A. G. Côvaliôp: “Hứng thú là một thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối
tượng nào đó, do ý nghĩa của nó trong đời sống và sự hấp dẫn về tình cảm của
nó”[1]
- Trong tác phẩm “Tâm lí học” [32], P.A. Ruđich đề cập đến khái niệm
hứng thú và đặc điểm tiêu biểu của hứng thú. Tuy nhiên, trong tác phẩm này,
Ruđich chỉ phân tích vai trò của hứng thú trong vận động.
- Trong tác phẩm “Vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo
dục” [34] của G. I Sukina và trong cuốn “Từ hứng thú đến tài năng” của L.X
Xlôvâytrích, hai tác giả này đã đề cập một cách cụ thể về hứng thú, cơ sở để
phát triển hứng thú, vai trò của nó đối với nhận thức cũng như sự phát triển
nhân cách và tài năng của học sinh.
- Trong tác phẩm “Những cơ sở của Tâm lý học sư phạm”, V. A
Cruchetxki đề cập đến vị trí, vai trò, biểu hiện của hứng thú trong học tập

9


cũng như mối quan hệ giữa hứng thú tập với việc phát triển tư duy, tích cực,
độc lập; với dạy học nêu vấn đề; với hiệu quả của hoạt động học tập...

- Trong cuốn “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” [44],
Thái Duy Tuyên phân tích những vấn đề về phương pháp dạy học truyền
thống, các hệ thống phương pháp dạy học hiện đại, những vấn đề cấp thiết
trong đổi mới phương pháp dạy học. Qua đó tác giả viết: “Hứng thú là sự
thống nhất giữa bản chất bên trong và thế giới khách quan ... Hứng thú
không phải là một quá trình tự lập và khép kín mà phải có nguồn gốc từ cuộc
sống tự nhiên và xã hội xung quanh. Nếu ta thay đổi điều kiện sống thì hứng
thú có thể thay đổi. Điều đó có nghĩa là có thể điều khiển được hứng thú...
Điều mà thầy giáo phải thực hiện thường xuyên là kích thích hứng thú trong
quá trình dạy học...”. Và trong tác phẩm “Giáo dục học hiện đại (Những nội
dung cơ bản)” [43], ông cho rằng “Người thầy có thể điều khiển hứng thú của
học sinh qua các yếu tố của quá trình dạy học: nội dung, phương pháp,
phương tiện, hình thức tổ chức; qua các bước lên lớp: mở bài, giảng bài mới,
củng cố, vận dụng, kiểm tra kiến thức; qua mối quan hệ thầy trò.v.v...”.
- Tác giả Nguyễn Thị Thảo với đề tài : “Thực trạng hứng thú học Văn
của học sinh trung học cơ sở thành phố Biên Hòa” [36], cho rằng hứng thú là
nguồn kích thích mạnh mẽ đối với tính tích cực cá nhân.
- Tác giả Lê Hồng Thái trong bài “Kích thích hứng thú để phát huy tính
tích cực nhận thức cho học viên các trường đại học quân sự” [35] cho rằng,
hứng thú thường gắn với những cảm xúc, tình cảm như ham muốn nhận thức,
niềm say mê học tập và thái độ với kết quả đạt được.
- Tác giả Nguyễn Thị Thu Cúc trong bài viết “Hứng thú và hứng thú
học tập ở người học”,[10] cho rằng, để nghiên cứu có hiệu quả hứng thú học
tập ở người học cần cụ thể hóa 3 tiêu chí: nhận thức, xúc cảm, hành động
thành những biểu hiện đặc trưng, sát thực đối với nó. Trong đó, cần chú trọng
đặc biệt đến những biểu hiện của hứng thú học tập bằng những hành động tiêu
biểu của mỗi người trong quá trình học tập.

11


12


thú học tập, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp nhằm gây hứng thú học
tập lịch sử cho học sinh lớp 6 THCS.
- “Một số biện pháp sư phạm nhằm gây hứng thú học tập lịch sử cho
học sinh trường THPT (Vận dụng qua phần lịch sử thế giới cận đại lớp 10
Chương trình Chuẩn)” [17] (2008) của Nguyễn Thị Hằng đã xác định vị trí,
các nguyên tắc và một số biện pháp sư phạm nhằm tạo hứng thú học tập môn
Lịch sử cho học sinh THPT.
- Một số báo cáo trong các Hội thảo khoa học “Những giải pháp chủ
yếu nâng cao chất lượng dạy học lịch sử Việt Nam ở trường phổ thông hiện
nay” (Hà Nội, 4/2008), “Đổi mới phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ
thông theo chương trình, sách giáo khoa mới” (Huế, 11/2008) đã đi sâu phân
tích hoạt động của thầy, trò và gợi mở vấn đề: Làm thế nào để tạo hứng thú
cho học sinh trong học tập lịch sử nói chung, lịch sử Việt Nam nói riêng;
đồng thời đề cập đến mối quan hệ giữa việc chọn lựa và sử dụng phương pháp
dạy học với hứng thú học tập bộ môn Lịch sử của học sinh.
Có thể nói việc nghiên cứu vấn đề gây hứng thú học tập đã thu hút
được sự quan tâm của các nhà khoa học giáo dục. Trên phương diện lý luận
và thực tiễn, các công trình nghiên cứu này đều đề cập vấn đề hứng thú học
tập và cần phải gây hứng thú trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói
riêng. Tuy nhiên, các công trình nêu trên chỉ đề cập đến hứng thú học tập cho
học sinh phổ thông nói chung, còn hứng thú học tập lịch sử cho các HV ở
TTGDTX thì chưa đề cập đến. Chính vì vậy, kế thừa những công trình của
các tác giả đã công bố, luận văn của tôi tập trung làm rõ vấn đề này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài là trên cơ sở tìm hiểu thực trạng học
tập lịch sử của HV TTGDTX, nghiên cứu chương trình, tài liệu học tập, đề
xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hứng thú học tập Lịch sử ở các

mà còn góp phần nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử trên tất cả các mặt kiến
thức, thái độ và kỹ năng, góp phần tích cực vào quá trình đổi mới PPDH lịch
sử ở các TTGDTX.
6. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

14


6.1. Cơ sở phương pháp luận của đề tài là dựa trên các tác phẩm lí luận của
các tác giả kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ
trương, đường lối của Đảng, Nhà nước ta về lịch sử và giáo dục lịch sử.
6.2. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu các tài liệu giáo dục học, tâm lí học, phương pháp dạy
học và các vấn đề lịch sử có liên quan đến đề tài và nghiên cứu chương trình,
nội dung sách giáo khoa Lịch sử lớp 10 - THPT.
- Nghiên cứu thực tế tình hình giảng dạy bộ môn ở một số TTGDTX,
tìm hiểu quan niệm của GV về việc tạo hứng thú học tập cho HV. Công việc
này được tiến hành qua việc trao đổi trực tiếp với GV.
- Tìm hiểu thực trạng hứng thú học tập lịch sử của HV TTGDTX (điều
tra bằng phiếu hỏi).
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở TTGDTX Trường Đại học công
nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh để đánh giá tính đúng đắn và khả thi của giả
thuyết đề tài.
7. Đóng góp của đề tài
- Đánh giá được thực trạng hứng thú học tập lịch sử của HV thuộc
TTGDTX nói chung, TTGDTX trường Đại học công nghiệp Thành phố Hồ
Chí Minh nói riêng và nguyên nhân của thực trạng đó.
- Đề xuất các biện pháp thích hợp để nâng cao hứng thú học tập lịch sử
cho HV tại các TTGDTX nói chung và TTGDTX trường Đại học công
nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng.

thú thường phản ánh thái độ quan tâm đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng
do tính hấp dẫn hoặc do ý thức được ý nghĩa quan trọng của đối tượng. Hứng
thú tạo nên ở chủ thể khát vọng được tiếp cận và đi sâu vào đối tượng, làm
nảy sinh cảm xúc tích cực (hài lòng, phấn khởi, yêu thích...) nâng cao sức tập
trung chú ý và khả năng làm việc. Khi được làm việc phù hợp với hứng thú,
dù phải vượt khó khăn, con người vẫn cảm thấy thoải mái và đạt hiệu quả cao.
Còn theo Từ điển tiếng Việt: “hứng thú là sự ham thích, cảm thấy hào hứng”
[48].
Như vậy, “Hứng thú” là một hiện tượng tâm lí phức tạp, vấn đề này đã
được nhiều nhà tâm lí học, giáo dục học nghiên cứu. Theo I.F. Kharlamop thì
“Hứng thú - đó là nhu cầu nhuốm màu sắc cảm xúc đi trước giai đoạn gây
động cơ và làm cho hoạt động của con người có tính hấp dẫn” [29, tr.28].
Các nhà Tâm lý học mácxít xem xét hứng thú theo quan điểm duy vật
biện chứng, coi hứng thú không phải là cái trừu tượng vốn có trong mỗi cá
nhân mà là kết quả của sự hình thành và phát triển nhân cách cá nhân, nó
phản ánh một cách khách quan thái độ đang tồn tại ở con người. Trong cuốn
Tâm lý học cá nhân, A.G. Côvaliốp coi hứng thú là sự định hướng của cá
nhân, vào một đối tượng nhất định, tác giả đã đưa ra một khái niệm khá hoàn
chỉnh về hứng thú “là một thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tượng nào
đó, do ý nghĩa của nó trong đời sống và do sự hấp dẫn về tình cảm của nó”
[1, tr. 228].

17


* Hứng thú nhận thức
Với tư cách là một thuộc tính tâm lí cá nhân, hứng thú liên quan chặt
chẽ với các thuộc tính khác của xu hướng và với các hiện tượng tâm lí khác.
Hứng thú là tăng hiệu quả của quá trình nhận thức, làm nảy sinh khát vọng
hành động và hành động sáng tạo làm tăng sức làm việc. Vậy, thế nào là

quá trình kích thích từ bên trong của bản thân HV, chính sự kích thích bên
trong đó mới duy trì lâu dài được hứng thú. Những nội dung kích thích HV từ
bên ngoài có thể là nội dung bài học, do GV giảng dạy, do đồ dùng trực quan
đẹp..., nhưng đó chỉ là những cảm xúc nhất thời chưa thể gọi là hứng thú đồng
thời cũng không duy trì được sự bền vững. Để gây hứng thú cho HV, chúng ta
phải “giúp cho học sinh cảm xúc niềm vui sướng của thành công, tin tưởng
vào sức của mình, vào khả năng vượt qua khó khăn sẽ gặp” [31, tr. 28]. Hiểu
rõ ý nghĩa của hứng thú nhận thức trong quá trình dạy học là cơ sở để tổ chức
có hiệu quả cao hoạt động giáo dục trí tuệ trong nhà trường. Với ý nghĩa đó,
hứng thú nhận thức đã tạo ra động cơ quan trọng của hoạt động học tập, là cơ
sở của thái độ đúng đắn của người học đối với việc học tập của chính mình,
làm cho các em say sưa, cũng như tìm thấy niềm vui thích trong quá trình
học, từ đó các em có khát vọng đi sâu nghiên cứu môn học.
A.K. Markova và V.V. Repkin cho rằng “Hứng thú học tập là loại
hứng thú chưa được ý thức một cách rõ ràng, có tính chất tình huống, thường
chú ý tới những khía cạnh bên ngoài của đối tượng hoạt động học tập, ít có
tác dụng thúc đẩy hành động học tập theo sáng kiến riêng của người học,
được xuất hiện dưới những phản ứng rất mãnh liệt nhưng ngắn ngủi”[3, tr.
114] . Còn theo A.G. Côvaliôp thì “Hứng thú học tập chính là thái độ lựa
chọn đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng của hoạt động học tập, vì sự cuốn
hút về tình cảm và ý nghĩa thiết thực của nó trong đời sống cá nhân” [1, tr.
116].
- Hứng thú học tập được chia làm hai loại:
+ Hứng thú gián tiếp trong hoạt động học tập (hứng thú bên ngoài) là
thái độ lựa chọn đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng của hoạt động học tập,

19


do những yếu tố bên ngoài, gián tiếp liên quan đến đối tượng của hoạt động



như các môn học khác, Lịch sử có nhiều ưu thế trong giáo dục tư tưởng, tình
cảm, đạo đức, thẩm mỹ. Những con người và những việc thực của quá khứ có
sức thuyết phục, có sự rung cảm mạnh mẽ đối với HV... Qua đó, giáo dục cho
họ tình cảm yêu - ghét trong đấu tranh giai cấp, chủ nghĩa anh hùng, bồi
dưỡng tình cảm yêu quý lao động, yêu cái đẹp, có óc thẩm mỹ, biết cách ứng
xử đúng đắn, có lòng khoan dung, nhân hậu trong cuộc sống.
Hứng thú học tập Lịch sử là một hình thức của hứng thú nhận thức có
tác động đến sự hình thành nhân cách HV là một trong những động lực thúc
đẩy người học tự giác học tập và là điều kiện để học tập có kết quả đối với nội
dung Lịch sử. “Hứng thú học tập lịch sử là một thái độ say mê tự giác tích
cực đặc biệt của cá nhân đối với nội dung lịch sử cụ thể” [46, tr. 16].
* Những biểu hiện của hứng thú học tập Lịch sử
Hứng thú học tập Lịch sử của HV biểu hiện ở các dấu hiệu, chỉ số cụ
thể trong hoạt động học tập và trong cuộc sống chứ không phải là cái gì trừu
tượng và nhà giáo dục có thể quan sát những biểu hiện này. Những biểu hiện
này khá phong phú, đa dạng và nhiều khi phức tạp đan xen vào nhau. Tuy
vậy, những biểu hiện của hứng thú học tập Lịch sử có thể được tóm lại trong
các mặt sau đây:
- Về mặt kiến thức: Học tập với sự hứng thú sẽ giúp HV lĩnh hội sâu sắc
và nhớ lâu những sự kiện, hiện tượng quá trình lịch sử. Các em không chỉ
“biết” sử mà quan trọng hơn thông qua một quá trình học tập tích cực với sự
hoạt hóa các quá trình tâm lý, HV sẽ “hiểu” sâu sắc nội dung bản chất của
các tri thức lịch sử bằng việc lĩnh hội các khái niệm, quy luật, bài học lịch sử
và nhờ vậy có thể vận dụng những tri thức lịch sử để giải thích các sự kiện
lịch sử đương đại, những vấn đề của cuộc sống. Từ đó, giúp các em có thái độ
hăng say trong học tập, tìm kiếm nhiều nguồn tài liệu, sách báo để phục vụ
cho việc học tập Lịch sử.


định mà diễn ra trong suốt cuộc đời, bản thân cuộc sống mà con người đang

22


sống cũng là một quá trình học tập thường xuyên, là môi trường để mỗi cá
nhân con người tự học hỏi, tự phấn đấu để nâng cao trình độ và hoàn thiện
nhân cách. Năm 1990, Hội nghị cấp cao toàn thế giới được tổ chức tại Thái
Lan đã khẳng định nhu cầu học tập cơ bản của tất cả các công dân trong cộng
đông từ trẻ em cho tới người lớn, đã khẳng định nhu cầu cần thiết là phải mở
rộng không ngừng quy mô giáo dục thông qua các hoạt động như: xóa mù
chữ, phổ cập giáo dục tiểu học và GDTX. Năm 1996, Hội nghị lần thứ III khu
vực châu Á - Thái Bình Dương về GDTX do UNESCO tổ chức tại Malaysia
đã thể hiện rõ sự quan tâm của các nước về GDTX, các chuyên gia và các nhà
giáo dục trong hội nghị này đã thừa nhận vai trò và sự đóng góp to lớn của
GDTX đối với việc nâng cao dân trí và đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát
triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia nói chung và từng cá nhân nói riêng.
Có thể khẳng định chắc chắn rằng, vai trò của GDTX là chìa khóa vàng
để bước vào thế kỉ XXI. UNESCO đưa ra một quan niệm về GDTX rất phù
hợp với điều kiện phát triển hiện nay ở Việt Nam. Theo quan niệm đó, GDTX
bao gồm tất cả các cơ hội học tập mà mọi người đều mong muốn hoặc cần có
sau xoá mù chữ cơ bản và giáo dục tiểu học.
Việc cung ứng các cơ hội học tập tiếp theo sau xóa mù chữ (Postlieracy Programmes) có nhiều chương trình khác nhau mà nhiều nước thực
hiện như:
- Chương trình nâng cao chất lượng cuộc sống (Quality of Life
Improvement Programmes);
- Chương trình tương đương (Equivalency Programmes);
- Chương trình tạo thu nhập (Income - Generating Programmes);
- Chương trình đáp ứng sở thích cá nhân (Individual Interest Promotion
Programmes);

phát triển hài hoà và hoàn chỉnh hơn.
UNESCO đánh giá cao vai trò của GDTX thông qua những nhận định
sau:

24


- Giáo dục chính quy và GDTX đều có tầm quan trọng như nhau đối
với sự phát triển tài nguyên con người;
- Giáo dục chính quy và GDTX bổ sung cho nhau và vì vậy, các
chương trình giáo dục tương đương cần phải được khuyến khích;
- Cả giáo dục chính quy lẫn GDTX đều có đối tượng riêng của mình;
- GDTX là một phần tiếp tục của giáo dục chính quy, vì vậy cả hai loại
chương trình này cần được tiến hành song song với nhau;
- Giáo dục chính quy và GDTX cần phải có những tài liệu học tập tốt
mang tính đặc thù, đều phải có giáo viên chuyên trách và sự trợ giúp về tài
chính;
- Giáo dục chính quy và GDTX cần được tổ chức một cách hệ thống;
- Bồi dưỡng cập nhật kiến thức cho giáo viên và người học đều cần
thiết đối với cả giáo dục chính quy và GDTX, nhất là phải thường xuyên tổ
chức các khóa huấn luyện về đổi mới phương pháp dạy học cho người dạy;
- Việc nghiên cứu lý luận và biên soạn giáo trình, học liệu phù hợp với
các chương trình giáo dục chính quy và GDTX là rất cần thiết;
- GDTX cần đến sự tham gia của cộng đồng nhiều hơn so với giáo dục
chính quy;
- Chất lượng và hiệu quả của chương trình GDTX phụ thuộc vào mức
độ đáp ứng nhu cầu của con người dân ở từng cộng đồng;
- Giáo dục chính quy và GDTX đều phải hướng tới sự phát triển của
các kỹ năng hành dụng “học đi đôi với hành”. Đó là điều hết sức quan trọng
đối với giáo dục chính quy và GDTX;