BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐỖ THỊ THANH

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ
TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRUNG TÂM GIÁO DỤC
THƯỜNG XUYÊN TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60.14.05

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS. Phạm Minh Hùng

NGHỆ AN - 2013


2

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS. Phạm Minh Hùng người đã dành nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn tôi hoàn thành luận
văn này.
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn quý thầy, cô trong Khoa Giáo dục học,
Phòng đào tạo Sau Đại học Trường Đại Học Vinh; các thầy cô giáo ở các
Trung tâm GDTX: Thiệu Hóa, Yên Định, Triệu Sơn, Thọ Xuân, Đông Sơn
cùng đồng nghiệp, gia đình, bạn bè,… đã hết lòng giúp đỡ tôi trong quá trình
học tập và nghiên cứu.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài này, mặc dù tác giả đã có nhiều cố
gắng nhưng luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi mong


GD

6. Giáo dục và đào tạo

GD-ĐT

7. Giáo dục thường xuyên

GDTX

8. Giám đốc

GĐ

9. Hoạt động giáo dục

HĐGD

10. Khoa học giáo dục

KHGD

11. Nhà xuất bản

NXB

12. Phương pháp giáo dục

PPGD


TTCM

21. Cơ sở vật chất

CSVC

22. Giáo dục thường xuyên

GDTX-DN

23. Cơ sở vật chất - thiết bị trường học

CSVC-TBTH


4

DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
1. Bảng 2.1: Tổng hợp đội ngũ CBQL, giáo viên, nhân viên
5 TTGDTX tỉnh Thanh Hóa

14

46

2. Bảng 2.2: Tổng hợp trình độ của CBQL, giáo viên, nhân
viên 5 TTGDTX tỉnh Thanh Hóa



60
62

10. Bảng 2.10: Khảo sát về quản lý việc kiểm tra, đánh giá
học viên.

64

11. Bảng 2.11: Khảo sát về quản lý học tập của học viên.

66

12. Bảng 2.12: Khảo sát về quản lý các điều kiện phục vụ

68

dạy và học.
13. Bảng 3.1: Tổng hợp kết quả khảo sát về nhận thức tính
cấp thiết, tính khả thi của các nhóm giải pháp.

114


5

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

Trang


5.2. Phạm vi nghiên cứu................................................................................3
6. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................3
6.1. Nhóm phương pháp lý luận....................................................................3
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn..............................................3
6.3. Phương pháp thống kê toán học.............................................................4
7. Đóng góp của luận văn..................................................................................4
7.1. Về mặt lý luận........................................................................................4
7.2. Về mặt thực tiễn.....................................................................................4
8. Cấu trúc của luận văn....................................................................................4
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN
MÔN Ở CÁC TRUNG TÂM GDTX................................................................5
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu..........................................................................5
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài.........................................................5
1.1.2. Những nghiên cứu trong nước.............................................................5
1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài.................................................................8
1.2.1. Tổ chuyên môn....................................................................................8
1.2.2. Quản lý và quản lý tổ chuyên môn......................................................9
1.2.3. Hiệu quả và hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn..................................13
1.2.4. Giải pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn..15
1.3. Một số vấn đề về nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn.................16
1.3.1. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn...........16
1.3.2. Trung tâm GDTX trong hệ thống giáo dục quốc dân........................19
1.3.3. Mục đích, nội dung, phương pháp nâng cao hiệu quả quản lý Tổ
chuyên môn.................................................................................................20
1.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên
môn ở...........................................................................................................27


7


2.4.3. Quản lý các điều kiện hỗ trợ phục vụ hoạt động giảng dạy, học tập.67
TT................................................................................................................68
2.5. Nguyên nhân của thực trạng.....................................................................69
Tiểu kết chương 2............................................................................................72
CHƯƠNG 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ TỔ
CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRUNG TÂM GDTX TỈNH THANH HÓA.........73
3.1. Các nguyên tắc đề xuất giải pháp.............................................................73
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu....................................................73
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn....................................................74
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả....................................................74


8

3.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn ở các trung
tâm GDTX tỉnh Thanh Hóa.............................................................................75
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên các TTGDTX tỉnh Thanh
Hóa về sự cần thiết phải tăng cường quản lý Tổ chuyên môn....................75
3.2.2. Xây dựng kế hoạch quản lý Tổ chuyên môn ở các TTGDTX tỉnh
Thanh Hóa một cách khoa học....................................................................78
3.2.3. Tổ chức, chỉ đạo chặt chẽ việc quản lý Tổ chuyên môn ở các
TTGDTX tỉnh Thanh Hóa...........................................................................93
3.2.4. Thường xuyên kiểm tra, đánh giá hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn ở
các TTGDTX tỉnh Thanh Hóa.....................................................................98
3.2.5. Đảm bảo các điều kiện cho việc nâng cao hiệu quả quản lý Tổ
chuyên môn ở các TTGDTX tỉnh Thanh Hóa...........................................106
3.3. Khảo sát sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất.............113
3.3.1. Mục đích khảo sát............................................................................113
3.3.2. Nội dung khảo sát............................................................................113
3.3.3. Địa bàn khảo sát..............................................................................113

Bên cạnh những nguyên nhân khách quan, nguyên nhân chủ quan vẫn
là nguyên nhân chính tạo ra sự bất cập ấy. Một trong những nguyên nhân
thuộc nhóm chủ quan là: Nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn còn mang tính
hành chính; Tổ chuyên môn không có kế hoạch tổ chức bồi dưỡng chuyên
môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, giáo viên mới tuyển dụng; Tổ trưởng
chuyên môn không chú ý nắm kết quả học tập của học sinh thuộc bộ môn
quản lý để có biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục; Tổ chuyên môn hiện
nay chỉ hoạt động độc lập mà không có quan hệ chặt chẽ với các tổ chuyên


2

môn khác, với các tổ chức đoàn thể trong trường như: Công đoàn, Đoàn thanh
niên cộng sản Hồ Chí Minh, để có kế hoạch giáo dục đồng bộ. Tạo điều kiện
để giáo viên trong tổ làm tốt việc giáo dục học sinh một cách toàn diện, cũng
giúp giáo viên giảng dạy đạt kết quả tốt hơn.
Qua 13 năm công tác, từ vị trí giáo viên đến TTCM, nay là người quản
lý, bản thân thấy rõ vai trò quyết định của người quản lý trung tâm đối với Tổ
chuyên môn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn. Xuất phát
từ những lý do đã nêu trên, chúng tôi chọn đề tài Một số giải pháp nâng cao
hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn ở các Trung tâm GDTX tỉnh Thanh Hoá
để nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất một số giải pháp
nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn ở các Trung tâm GDTX tỉnh
Thanh Hoá.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Công tác quản lý Tổ chuyên môn ở các Trung tâm GDTX.
3.2. Đối tượng nghiên cứu

Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây
dựng cơ sở thực tiễn của đề tài. Nhóm phương pháp nghiên cứu này gồm các
phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:


4

- Phương pháp điều tra
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục
- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
6.3. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phần mềm SPSS để xử lý số liệu thu được.
7. Đóng góp của luận văn
7.1. Về mặt lý luận
Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lý Trung tâm GDTX nói
chung, quản lý Tổ chuyên môn ở các Trung tâm GDTX nói riêng.
7.2. Về mặt thực tiễn
Làm rõ thực trạng quản lý Tổ chuyên môn ở các Trung tâm GDTX cấp
huyện, tỉnh Thanh Hoá. Từ đó, đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả
quản lý Tổ chuyên môn ở các trung tâm GDTX cấp huyện, tỉnh Thanh Hoá.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn có 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề quản lý Tổ chuyên môn ở các
Trung tâm GDTX.
- Chương 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề quản lý Tổ chuyên môn ở các
Trung tâm GDTX tỉnh Thanh Hóa.
- Chương 3: Một số giải pháp pháp nâng cao hiệu quả quản lý Tổ
chuyên môn ở các Trung tâm GDTX tỉnh Thanh Hoá.


6

CSVC còn thiếu; PPDH và công tác quản lý chậm đổi mới; QLGD còn kém
hiệu quả…Bên cạnh những yếu tố khách quan nêu trên còn có các yếu tố chủ
quan như: trình độ QLGD chưa theo kịp với thực tiễn và nhu cầu phát triển
của xã hội; nhiều vấn đề lý luận phát triển giáo dục trong giai đoạn mới chưa
được nghiên cứu đầy đủ.
Có thể khẳng định, chất lượng giáo dục của một nhà trường (trung
tâm) có liên quan trực tiếp đến trách nhiệm, trình độ quản lý của chính người
Hiệu trưởng (Giám đốc).
Đề cập đến vấn đề chất lượng và hiệu quả giáo dục, Nghị quyết Trung
ương 2, khoá VIII đã nhận định: “Công tác quản lý GD & ĐT có những mặt
yếu kém, bất cập” [5] và “Hiện nay sự nghiệp GD & ĐT đang đứng trước
mâu thuẫn lớn giữa yêu cầu vừa phải phát triển nhanh quy mô GD & ĐT,
vừa phải gấp rút nâng cao chất lượng GD & ĐT, trong khi khả năng và điều
kiện đáp ứng yêu cầu còn nhiều hạn chế. Đó là mâu thuẫn trong quá trình
phát triển. Những thiếu sót chủ quan, nhất là những yếu kém về quản lý đã
làm cho những mâu thuẫn đó càng thêm gay gắt” [12].
Vì vậy, nghiên cứu công tác quản lý, xây dựng và phát triển các hoạt
động dạy học - giáo dục trong nhà trường nói chung, nâng cao hiệu quả quản
lý tổ chuyên môn ở các Trung tâm GDTX là nhiệm vụ quan trọng và là điều
kiện cơ bản để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Trong công tác quản
lý nhà trường, nếu quản lý có hiệu quả đội ngũ TTCM, cùng với việc đề ra
được các biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn có cơ sở khoa học
và phù hợp với điều kiện thực tiễn sẽ là con đường tốt nhất để đạt được chất
lượng giáo dục theo mục tiêu đề ra.
Thời gian qua, nghiên cứu về lĩnh vực QLGD đã được sự quan tâm của
nhiều tác giả như: Phạm Minh Hạc, Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Quốc Bảo,


8

1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Tổ chuyên môn
Quy chế tổ chức và hoạt động của trung tâm giáo dục thường xuyên
(Ban hành kèm theo Quyết định số 01/2007/QĐ-BGDĐT ngày 02 tháng 01
năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) như sau: Cơ cấu tổ chức
đối với trung tâm giáo dục thường xuyên cấp huyện gồm các tổ: tổ hành chính
- tổng hợp, tổ giáo vụ, tổ dạy văn hóa, tổ dạy nghề, ngoại ngữ và tin học, tổ
chuyên đề và các tổ chuyên môn khác; mỗi tổ có một tổ trưởng, một tổ phó do
giám đốc trung tâm bổ nhiệm. Chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của các
tổ này do giám đốc trung tâm quy định (Điều 12b).
Tổ chuyên môn là nơi thực hiện mọi đường lối, chính sách của Đảng,
Nhà nước, của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT, địa phương và trung tâm.
Tổ chuyên môn trong các trung tâm được kiện toàn sau mỗi năm học.
Căn cứ vào tình hình cụ thể của trung tâm mà giám đốc quyết định thành lập
tổ chuyên môn cho phù hợp. Có những tổ chuyên môn gồm 2 hoặc 3 nhóm
sinh hoạt với nội dung giảng dạy khác nhau, như Hoá-Sinh - Công nghệ, Vật
lý- Công nghệ- Tin học, Giáo dục thể chất- Giáo dục quốc phòng an ninh…)
có những tổ chuyên môn chỉ hoạt động trên một chuyên môn duy nhất. Đặc
điểm nổi bật của tổ chuyên môn là hầu hết các thành viên trong tổ, tuy tay
nghề và thâm niên công tác khác nhau, song tất cả họ đều có thể hoạt động
chuyên môn trên cùng một đối tượng, nội dung chương trình như nhau.
* Nhiệm vụ của tổ chuyên môn: Xây dựng kế hoạch hoạt động chung
của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế
hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ Giáo dục & Đào tạo
và kế hoạch năm học của trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ;


9

Theo từ điển Tiếng Việt do trung tâm từ điển của Viện ngôn ngữ Hà
Nội, xuất bản năm 1998, quản lý có nghĩa là: "Tổ chức và điều khiển các hoạt
động theo những yêu cầu nhất định" [31].
K. Marx cũng đã viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao
động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cần có một
sự lãnh đạo để điều hoà hoạt động cá nhân và thực hiện chức năng chung phát
sinh từ mọi vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của
những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm thì tự mình điều
khiển lấy còn một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng”.
- Theo quan điểm của lý thuyết hệ thống thì: “Quản lý là phương thức
tác động có chủ đích của chủ thể quản lý lên hệ thống bao gồm các hệ quy
tắc, các ràng buộc về hành vi đối với mọi đối tượng ở các cấp trong hệ thống
nhằm duy trì tính trội hợp lý của cơ cấu và đưa hệ thống sớm đạt tới mục
tiêu” [2].
- Theo các nhà xã hội học Kozlova.O.V và Kuznetsov.I.N thì: “Quản lý
là sự tác động có mục đích đến từng tập thể con người để tổ chức và phối hợp
hoạt động của họ trong quá trình sản xuất” [32].
- Theo tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ thì: “Quản lý là một quá
trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt tới
một mục tiêu nhất định” [21].
Tuy có nhiều cách tiếp nhận khác nhau nhưng khái niệm quản lý được
coi là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến khách thể
quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức để
đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường. Nó bao
hàm một số đặc điểm chung như sau:


11

- Quản lý là các hoạt động tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng

Chủ thể
quản lý
quản lý

Chức năng
quản lý

Khách thể
quản lý

Mục
tiêu
quản
lý

Phương pháp
quản lý

Như vậy, bản chất của quản lý là một loại lao động để điều khiển lao
động. Xã hội ngày càng phát triển các loại hình lao động ngày càng phong
phú, phức tạp, tinh vi thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng và
quyết định để tổ chức hướng tới đích bằng con đường ngắn nhất, hiệu quả
nhất.
1.2.2.2. Quản lý tổ chuyên môn
Nhiệm vụ của TTGDTX cũng như các trường THPT, được ghi ở khoản
1 điều 58 Luật giáo dục: “Tổ chức giảng dạy học tập và các hoạt động giáo
dục khác theo mục tiêu, chương trình giáo dục;...”. [20]. Điều đó có nghĩa là
quản lý trong nhà trường chủ yếu là quản lý hoạt động dạy học và các hoạt
động giáo dục khác. Khoản 1 điều 54 Luật giáo dục có ghi: “ Hiệu trưởng là
người chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường,...”. [20]. Ở

phí và lợi ích, giữa đầu tư với kết quả thực thu trong môi trường và thời gian


14

nhất định, mối quan hệ giữa giá trị và giá trị sử dụng của một sản phẩm hay
một giải pháp nào đó.
1.2.3.2. Hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn
Hiệu quả quản lý hoạt động tổ chuyên môn là kết quả của việc tổ chức
và điều khiển các hoạt động của tổ theo yêu cầu của chủ thể quản lý giáo dục
về việc thực hiện mục tiêu, nội dung, chương trình, kế hoạch giáo dục đã đề
ra với chi phí thấp nhất.
Hiệu quả và chất lượng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau; càng nâng cao
hiệu quả quản lý tổ chuyên môn thì chất lượng đào tạo trong mỗi trung tâm sẽ
được nâng lên.
Như vậy, hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn là kết quả của quá trình tác
động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý để
tác động trực tiếp đến từng nhân tố nhằm thực hiện mục tiêu đề ra.
Để đánh giá hiệu quả quản lý tổ chuyên môn, chúng ta có thể tiến hành
đánh giá về việc quản lý tổ của TTCM, kế hoạch chung của tổ, kế hoạch của
từng đồng chí trong việc thực hiện nội dung, chương trình, các hoạt động
chuyên môn nghiệp vụ.
Các tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn, đó là:
- Quản lý đội ngũ GV trong tổ thực hiện kế hoạch năm học theo các
quy định của quy chế chuyên môn.
- Đánh giá việc lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch của TTCM; quản lý
kế hoạch hoạt động chung của tổ; quản lý việc thực hiện nội dung, chương
trình giảng dạy; tổ chức thực hiện việc đổi mới PPDH; tổ chức thực hiện công
tác tự học, tự bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học.


trong những tình huống cụ thể, môi trường cụ thể. Tính hiệu quả của quản lý phụ
thuộc vào sự lựa chọn đúng các giải pháp tác động vào tổ chức.
Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý là những cách làm cụ thể có mục
đích, có kế hoạch nhằm giảm thiểu chi phí hoạt động nhưng đạt kết quả cao
so với kế hoạch đề ra. Như vậy, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý Tổ
chuyên môn đồng nghĩa với việc tìm ra con đường ngắn nhất, dễ nhất để có
kết quả cao nhất. Đó chính là các giải pháp về quản lý kế hoạch chung của tổ,
kế hoạch của từng đồng chí trong tổ thông qua mục tiêu dạy học, nội dung,
chương trình dạy học, phương pháp, phương tiện dạy học và kiểm tra, đánh
giá kết quả dạy học của giáo viên và học viên.
1.3. Một số vấn đề về nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn ở các
Trung tâm GDTX
1.3.1. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn ở trung
tâm GDTX
Nâng cao hiệu quả quản lý Tổ chuyên môn ở các trung tâm GDTX
chính là nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo của ngành Giáo dục.
Cán bộ quản lý, giáo viên và học viên đều là những yếu tố quyết định
đến chất lượng đào tạo. Muốn nâng cao chất lượng đào tạo, giải pháp ưu tiên
mang tính đột phá là phải quan tâm đến đội ngũ cán bộ quản lý, đến học viên.
Phải có sự đổi mới chất lượng đội ngũ giáo viên về chuyên môn, nghiệp vụ,
trình độ tin học, ngoại ngữ, kỹ năng sư phạm; phải thường xuyên giáo dục tư
tưởng, ý thức trách nhiệm, lòng tự trọng và tâm huyết nghề nghiệp trong mỗi
cán bộ, giáo viên. Cùng với việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, cần
quan tâm đến nội dung, chương trình đào tạo phù hợp với đối tượng của trung
tâm GDTX, đáp ứng được nhu cầu người học.


17

Để các trung tâm GDTX không ngừng phát triển về quy mô, đồng thời