1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRẦN THỊ THANH TÂM

GIÁO DỤC HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH
PHỐ HỒ CHÍ MINH THỜI KỲ ĐỔI MỚI
(1986 – 2010)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ

TPHCM – 2012


2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

TRẦN THỊ THANH TÂM

GIÁO DỤC HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH
PHỐ HỒ CHÍ MINH THỜI KỲ ĐỔI MỚI
(1986 – 2010)

Chuyên ngành: LỊCH SỬ VIỆT NAM
Mã số:60.22.54

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC LỊCH SỬ


Chuyển biến của giáo dục Bình Chánh thời kỳ đầu đổi mới.........................

21
1.2.1 Đường lối và chủ trương phát triển giáo dục thời kì đổi mới.
.......................................................................................................................
21
1.2.2.
Chuyển
biến
của
giáo
dục.
.......................................................................................................................
25
1.2.3.
Cơ
sở
vật
chất
và
đội
ngũ
giáo
viên.
.......................................................................................................................
28


4

lối
giáo
dục
của
Đảng.
.......................................................................................................................
39
2.1.2
Chính sách phát triển giáo dục huyện Bình Chánh.
.......................................................................................................................
45
2.2 Sự phát triển giáo dục của huyện Bình Chánh..................................................
50
2.2.1Huy động các nguồn lực đầu tư cho giáo dục
.......................................................................................................................
50
2.2.2Xây
dựng
cơ
sở
vật
chất.
.......................................................................................................................
52
2.2.3Nâng

cao

chất


59
Tiểu kết chương 2....................................................................................................
67
CHƯƠNG 3:
TÁC ĐỘNG CỦA GIÁO DỤC ĐỐI VỚI TÌNH HÌNH VĂN HÓA - XÃ
HỘI HUYỆN BÌNH CHÁNH
3.1 Những vấn đề đặt ra..........................................................................................
69
3.2 Tác động đối với văn hóa - xã hội.....................................................................
70
3.3 Định hướng phát triển giáo dục của huyện Bình Chánh...................................
73
3.4 Xây dựng và phát triển giáo dục huyện Bình Chánh.........................................
80
Tiểu kết chương 3....................................................................................................
83

Kết luận...................................................................................
85
Tài liệu tham khảo...................................................................
90


6

Phụ lục.....................................................................................
97


7

những thành tựu đáng kể. Trong đó, công tác giáo dục - đào tạo luôn giữ vai
trò trọng tâm.
2. Bình Chánh là huyện ngoại thành của thành phố Hồ Chí Minh nằm
về phía Tây - Tây Nam của thành phố, cách trung tâm thành phố khoảng
15km.Với vị trí cửa ngõ phía Tây vào nội thành thành phố Hồ Chí Minh, nối
liền với các trục đường giao thông huyết mạch của phía Nam như đường
Quốc lộc 1A, các tuyến đường liên tỉnh lộ 10 nối liền với khu công nghiệp
Đức Hòa (Long An), đường NguyễnVăn Linh nối từ Quốc lộ 1A đến khu
công nghiệp Nhà Bè, khu chế xuất Tân Thuận Quận7 và khu dân cư Phú Mỹ
Hưng. Quốc lộ 50 đi ngang qua nối Bình Chánh với huyện Cần Giuộc, Cần
Đước (Long An). Bình Chánh trở thành cầu nối giao lưu kinh tế và giao thông
đường bộ giữa thành phố Hồ Chí Minh với vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Vùng trọng điểm kinh tế phía Nam đã và sẽ mở ra nhiều triển vọng thúc đẩy
phát triển kinh tế xã hội trên địa bàn Huyện Bình Chánh. Là một huyện nằm ở
vùng ven thành phố Hồ Chí Minh, giữ vị trí chiến lược quan trọng là cửa ngỏ
vào thành phố Hồ Chí Minh từ miền Tây Nam Bộ. Sau ngày miền Nam hoàn
toàn giải phóng, đất nước được thống nhất, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn về
nhiều mặt kinh tế chính trị, văn hóa, xã hội… Nhưng thành phố Hồ Chí Minh


9

nói chung và huyện Bình Chánh nói riêng từng bước khắc phục những khó
khăn, hạn chế để dần dần tiến lên góp phần cho công cuộc phát triển đất nước.
Bên cạnh những chuyển biến tích cực thì cũng có một số hạn chế nhất
là đất nước đang thực hiện công cuộc đổi mới toàn diện. Do đó nghiên cứu về
giáo dục là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết góp phần định hướng
cho công tác giáo dục của huyện càng phát triển góp phần đưa giáo dục-đào
tạo Việt Nam ngang tầm với khu vực và quốc tế.
Do đó, nghiên cứu về Giáo dục - huyện Bình Chánh trong thời kỳ đổi

- Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chiến lược phát triển giáo dục trong thế kỷ
XXI kinh nghiệm của các quốc gia, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Hội khoa học kinh tế Việt Nam, Trung tâm Thông tin và tư vấn phát
triển (2005), Giáo dục Việt Nam 1945 - 2005, T2 , Nxb Chính trị Quốc gia,
Hà Nội
- Phạm Minh Hạc (1998), Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ
XXI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Nguyễn Đắc Hưng, Phan Xuân Dũng (2003), Nhân tài trong chiến
lược phát triển quốc gia, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Nguyễn Cảnh Toàn (2002), Bàn về giáo dục Việt Nam, Nxb Lao
Động.
- Nghiêm Đình Vỳ, Nguyễn Đắc Hưng (2002), Phát triển giáo dục và
đào tạo nhân tài, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Những tài liệu trên, tuy không viết riêng về huyện Bình Chánh nhưng
qua đó đã cung cấp cho người đọc những nhận định chung về tình hình giáo
dục - đào tạo của Việt Nam, trong đó có giáo dục - đào tạo huyện Bình
Chánh.
Trong một số công trình ít ỏi viết về văn hóa - xã hội huyện Bình
Chánh đã đề cập đến công tác giáo dục - đào tạo


11

Nhìn chung, các công trình đã công bố chỉ mới đề cập các khía cạnh
hoặc giản lược về giáo dục - đào tạo huyện Bình Chánh, đến nay vẫn chưa có
công trình nào trình bày đầy đủ và có hệ thống về giáo dục - đào tạo huyện
Bình Chánh trong thời kỳ đổi mới. Nhìn chung, cho đến nay chưa có một
công trình nghiên cứu chuyên sâu nào trình bày về giáo dục - đào tạo huyện
Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới. Trên cơ sở kế thừa các
kết quả của các công trình đã công bố trên cả 2 phương diện tư liệu và

nguồn tư liệu sau:
- Tài liệu gốc gồm Các văn kiện, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Nhà
nước, của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, đoàn thể huyện Bình Chánh về vấn
đề phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ đổi mới. Các Niên giám thống
kê của Tổng cục thống kê, Cục thống kê thành phố Hồ Chí Minh, phòng
thống kê huyện Bình Chánh, các báo cáo tổng kết của quận ủy, Uỷ Ban Nhân
Dân huyện Bình Chánh. Đặc biệt là báo cáo hàng quý, thường niên và nhiệm
kỳ của Phòng giáo dục - đào tào huyện Bình Chánh và Sở Giáo dục - đào tạo
thành phố Hồ Chí Minh.
- Tài liệu tham khảo gồm các công trình nghiên cứu về sự phát triển
kinh tế - xã hội của cả nước và các quận nội thành thành phố Hồ Chí Minh
thời kỳ đổi mới, các công trình đã công bố về lịch sử, kinh tế, văn hóa huyện
Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh.
- Ngoài ra, luận văn còn sử dụng tư liệu điền dã thông qua những lần
thực tế tại một số đơn vị giáo dục-đào tạo trên địa bàn quận. Các tư liệu trên
báo chí, mạng Internet... cũng được sử dụng để làm phong phú và sáng tỏ
thêm nội dung của đề tài.


13

4.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp luận dựa trên chủ nghĩa Mác-Lênin, quan điểm của
Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về các hình thái kinh tế - xã hội; đường lối
đổi mới đất nước, phát triển giáo dục do Đảng Cộng sản Việt Nam đề xướng
và lãnh đạo từ năm 1986 đến năm 2010.
Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Ngoài 2 phương pháp nghiên cứu
chuyên ngành là lịch sử và lôgic, chúng tôi sử dụng các phương pháp liên
ngành khác như điều tra điền dã, phỏng vấn báo chí, thống kê kinh tế, thống
kê xã hội học... để thực hiện đề tài này.

1.2.

Khái quát về giáo dục Bình Chánh trước đổi mới (1975 - 1986).

1.1.1. Vài nét về điệu kiện tự nhiên - xã hội huyện Bình Chánh
Điều kiện tự nhiên.
Huyện Bình Chánh nằm giữa 10040, 10050 vĩ độ Bắc và 106030-106040
kinh đông thuộc lưu vực sông Sài Gòn-Vàm Cỏ. Diện tích tự nhiên 29.829ha
(1984), trong số này, đất nông nghiệp 17.592 ha, đất thổ cư và xây dựng cơ
bản, sông rạch chiếm 12.237 ha. Mật độ dân số 676 km 2. Đất nông nghiệp
ngày càng bị thu hẹp do mở rộng xây dựng theo hướng đô thị hóa.
Trước năm 1956 phần đất chủ yếu của Huyện Bình Chánh thuộc Trung
Quận (Trung Quận thời Pháp thuộc gồm cả Bến Lức và một số nơi nay thuộc
nội thành) tỉnh Chợ Lớn. Dưới triều Nguyễn đất đai Bình Chánh nằm trong
huyện Tân Long(Huyện Tân Long có các tổng Long Hưng Thượng, Long
Hưng Trung, Long Hưng Hạ. Ranh giới Tân Long gần trùng với huyện Bình
Chánh ngày nay gồm cả huyện Bến Lức và một số xã đã đô thị hóa thuộc
Quận 5,6,8,11 ngày nay), phủ Tân Bình tỉnh Gia Định, huyện lị Tân Long ở
gần dinh tỉnh trưởng Chợ Lớn. Sau năm 1956 khi lập tỉnh Long An ngụy
quyền Sài Gòn tách phần lớn đất Trung Quận lập thành Quận Bình chánh tỉnh
Gia Định.[38.5]
30/4/1975 Miền Nam hoàn toàn giải phóng, theo quyết định của Quốc
Hội khóa VI ngày 2/7/1976 thành lập thành phố Hồ Chí Minh, Bình Chánh là
một trong 6 huyện ngoại thành của thành phố. Huyện Bình Chánh nay phía
Bắc giáp huyện Hóc Môn. Phía Đông giáp quận Bình Tân, Quận 8, Quận 7,
huyện Nhà Bè. Phía Nam giáp huyện Bến Lức và huyện Cần Giuộc tỉnh Long
An. Phía Tây giáp huyện Đức Hòa, tỉnh Long An


16


17

tác giả Gia Định thành thông chí, người buôn bán và làm nghề khác so với
người làm ruộng chiếm 1/10.kẻ sĩ anh hùng hào kiệt có đủ.
Chỉ cần trong vài thập kỷ, nếu thông minh, khéo tổ chức quản lý, cần
cù lao động, tranh thủ mọi điều kiện thuận lợi của tình thế, người ta có thể
đưa một khu vực, một đất nước từ chổ nghèo đói đến chổ giàu có. Nhưng để
một khu vực, một đất nước có truyền thống văn hóa, có trình độ văn minh
cao thì phải mất nhiều thế kỷ. Trong một gia đình, muốn cho các thành viên
đủ ăn đủ mặc, chỉ cần 3 đến 10 năm, song phải mất nhiều thế hệ mới có một
gia đình nề nếp, gia phong.
Đất Bình Chánh nói riêng, Gia Định nói chung đạt được trình độ văn
hóa để có thể tồn tại và giao lưu rộng rãi mà không mất bản sắc Gia Định của
mình, tổ tiên ta phải mất biết bao công sức,phải lao động cật lực,có kinh
nghiệm sản xuất, có bản lĩnh, và điều quan trọng là người Việt có mặt lâu đời
trên mảnh đất này. Trải qua bao cuộc biến động thảm khốc trong lịch sử Gia
Định như ta đã biết, chống nổi những cuộc xâm lược để tồn tại không phải là
chuyện dễ dàng gì.
Huyện Bình Chánh ngày nay vốn là một phần của Huyện Tân Long
Phủ Tân Bình trước đây. Đến thế kỷ XIX đổi tên là Quận Trung Quận Tỉnh
Chợ Lớn. Từ những ngày đầu, nhân dân Bình Chánh đã từng tham gia các
phong trào yêu nước đòi dân sinh, dẩn chủ chống đàn áp bất công, chống
quân xâm lược.
Đến những năm 1930, được sự lãnh đạo của Đảng, từ những con
người bất khuất được giác ngộ và tổ chức thành lực lượng cách mạng đấu
tranh liên tục, trải qua nhiều thời kì gian khổ, ác liệt, hy sinh và thử thách đã
giành được thắng lợi vẻ vang.
Ở vị trí Tây Nam thành phố, trải qua các cuộc kháng chiến, huyện
Bình Chánh luôn là địa bàn đóng quân của các lược lượng cách mạng, chổ

ngành giáo dục Bình chánh nói riêng cần phải chú trọng những điểm sau:


19

Công tác giáo dục giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong việc xây
dựng và phát triển chế độ dân chủ nhân dân và hoàn thành cách mạng dân tộc
dân chủ nhân dân và hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ ở miền Nam,
cùng với miền Bắc xã hội chủ nghĩa xây dựng một nước Việt Nam hòa bình,
thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh.
Nhanh chóng đưa nội dung giáo dục mới thay thế nội dung giáo dục cũ
(bằng chương trình giáo dục và sách giáo khoa) ở vùng mới giải phóng, tích
cực xây dựng con người mới và cuộc sống mới , đáp ứng được những yêu cầu
cấp bách và lâu dài của cách mạng trên các mặt trận kinh tế, văn hóa và quốc
phòng.[80;51]
Mau chóng đưa giáo dục trở lại hoạt động bình thường, kết hợp cải tạo
nền giáo dục cũ và xây dựng nền giáo dục mới, lấy công tác giáo dục trở
thành một lực lượng của cách mạng, góp phần xây dựng xã hội mới.
Coi việc xóa nạn mù chữ cho nhân dân lao động và bổ túc văn hóa cho
thanh niên là nhiệm vụ cấp thiết số một, phát triển giáo dục phổ thông và mẫu
giáo nhằm đào tạo điều kiện cho con em nhân dân lao động được đi học.
Xây dựng hệ thống các trường sư phạm, đào tạo cán bộ, giáo viên mới,
tổ chức lại việc quản lý giáo dục, chuẩn bị cho kế hoạch phát triển lâu dài của
nền giáo dục xã hội chủ nghĩa thống nhất trong cả nước.
Thu nhận, giáo dục và sử dụng lại những giáo chức của chế độ Sài Gòn
cũ đã đăng kí làm việc với chính quyền cách mạng, ngoại trừ những phần tử
phản động do cơ quan an ninh xác nhận hoặc những giáo chức có sinh hoạt
đồi trụy, bị học sinh và nhân dân phản đối…[80;52]
Về chuyên môn, để đáp ứng được những yêu cầu cấp thiết cho dạy và
học, ngành giáo dục đã tổ chức triển khai một số các hoạt động chuyên ngành

ra, trường cũng nhận bồi dưỡng cho trí thức của ngành khác hoặc những
người đã từng dạy học dưới chế độ cũ muốn trở thành giáo viên cấp II và III
của thành phố.
Xây dựng cơ sở vật chất và trang thiết bị trường học: ngoài những cơ
sở vật chất mà ngành giáo dục đã tiếp quản sau ngày giải phóng, trong thời


21

gian này, Sở cũng nhanh chóng phát triển thêm trường, lớp, nhất là vùng ven
ngoại thành để đáp ứng nhu cầu học tập của con em nhân dân lao động ( như
vùng kinh tế mới Lê Minh Xuân ở Bình Chánh, Phạm Văn Cội ở Củ Chi).
Sở cũng đã tiếp quản nhà in Tài (của tư nhân) để in ấn tài liệu phục vụ
cho các đợt bồi dưỡng giáo viên, những văn bản chỉ đạo của Sở, đồng thời
thành lập phòng phát hành thư viện và tổ thiết bị để cung cấp sách giáo khoa,
học liệu cho các trường. Xưởng học cụ cũng ra đời vào đầu năm 1977.
Nhìn chung, mặc dù hai năm đầu tiên sau ngày giải phóng, ngành giáo
dục còn rất nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, trang thiết bị, kinh phí… nhưng
với nhiệt tình cách mạng của cán bộ và nhân viên, sở giáo dục đã phần nào
đáp ứng được những nhu cầu cơ bản cho các trường như phòng học, sách giáo
khoa, tài liệu tham khảo, trang thiết bị…
Năm học 1976 - 1977, tất cả các trường học ở thành phố đồng loạt khai
giảng đúng ngày 5 - 9 - 1976. Đây là năm học đầu tiên của nước Việt Nam
thống nhất: nước Cộng hòa Xã hội Chủ Nghĩa Việt Nam.
Nhằm đáp ứng đủ phòng học cho học sinh, và để tránh tình trạng “quá
tải” ở một số trường, Sở chỉ đạo phân bố lại học sinh theo địa bàn dân cư và
thực hiện chủ trương của thành ủy về công lập hóa trường tư. Phải nói rằng,
đây là chủ trương mà khi thực hiện Sở gặp nhiều khó khăn. Có những chủ
trường tự nguyện hiến trường cho cách mạng, nhưng cũng không ít trường
hợp ban giám đốc Sở Giáo dục phải nhờ đến sự hỗ trợ, vận động tích cực của

nên ngay từ đầu, Sở chỉ đạo thực hiện và phát triển mạng lưới trường lớp cho
ngành học này khá đồng bộ.
Nhìn lại sự nghiệp giáo dục của Thành Phố Hồ Chí Minh nói chung và
huyện Bình Chánh nói riêng trong hai năm đầu sau ngày giải phóng, chúng ta
có thể tự hào về những thành tựu to lớn đã đạt được. Đây là một giai đoạn lịch
sử khó khăn, phức tạp nhất mà ngành giáo dục phải đương đầu. Ngành giáo
dục thành phố nói chung và huyện Bình Chánh nói riêng đã có những thuận
lợi rất cơ bản nhưng đồng thời cũng phải đương đầu với nhiều vấn đề mới đặt
ra chưa hề có lời giải đáp sẵn và chưa hề có kinh nghiệm nào tương tự trong


23

quá khứ để suy ngẫm… Và nếu trong hai năm đầu gian khổ này của ngành
giáo dục bên cạnh những thành tựu to lớn có tác động sâu sắc đến suốt giai
đoạn phát triển sau này, vẫn còn những điều chưa làm tốt thì đó cũng chỉ là
những vấp váp tất yếu của một thời kì trưởng thành…
Sài Gòn - Gia Định là một thành phố lớn, là trung tâm đầu não mà
trước đây đã tích tụ mọi tàn dư của chế độ cũ cũng như được hưởng nhiều
thuận lợi về cơ sở vật chất trường học so với nhiều địa phương khác. Những
tác động trực tiếp của xã hội dội vào trường học trong những năm đầu sau giải
phóng là một yếu tố khách quan của lịch sử. Điều quan trọng là tất cả đội ngũ
cán bộ, giáo viên của ngành giáo dục thành phố đã cùng nhau vượt qua được
chặng đường hết sức gập ghềnh để rồi cùng nhau dấn bước những chặn đường
tiếp, mở rộng hơn, thuận lợi hơn. Giai đoạn hai năm ấy tuy ngắn ngủi và đầy
thử thách nhưng sở giáo dục vẫn xây dựng được một bộ máy giáo dục hoàn
chỉnh từ Sở đến Phòng giáo dục, trường hợp với tất cả các ngành học phổ
thông, mẫu giáo, sư phạm và bổ túc văn học phổ thông, mẫu giáo, sư phạm và
bổ túc văn hóa, đặt nền móng quan trọng cho giai đoạn phát triển kế tiếp.
Từ năm 1978, tình hình đất nước gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân

nói trên của giáo dục”. Nghị quyết đề ra cho giáo dục những mục tiêu,
nguyên lý và nội dung sau:
Làm tốt việc chăm sóc và giáo dục thế hệ trẻ ngay từ thuở ấu thơ cho
đến lúc trưởng thành nhằm tạo ra cơ sở ban đầu rất quan trọng của con người
Việt Nam mới, con người làm chủ tập thể và phát triển toàn diện.
Thực hiện phổ cập giáo dục trong toàn dân, tạo điều kiện thuận lợi cho
việc tiến hành ba cuộc cách mạng và tăng cường quốc phòng bảo vệ Tổ quốc.
Đào tạo và bồi dưỡng với quy mô ngày càng lớn đội ngũ lao động mới
có phẩm chất chính trị và đạo đức cách mạng, có trình độ khoa học kỹ thuật
và quản lý phù hợp với yêu cầu phân công lao động trong nền sản xuất lớn xã
hội chủ nghĩa.
Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, nhà
trường gắn liền với xã hội.


25

Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, tạo ra những lớp người lao
động mới làm chủ tập thể, đủ sức gánh vác sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã
hội của nhân dân ta…
Để thực hiện được mục tiêu, nguyên lý giáo dục, cần tiến hành cải cách
toàn bộ hệ thống, nội dung và phương pháp giáo dục. Riêng hệ thống giáo dục
phổ thông, cần mở trường lớp cho học sinh có năng khiếu đặc biệt, những
trường lớp dành riêng cho trẻ em khuyết tật (mù, câm, điếc, chậm phát
triển…).
Ngoài ra, nghị quyết còn chỉ rõ hướng cải cách về hệ thống giáo dục
chuyên nghiệp và đại học, về đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý. Đưa ra những
yêu cầu biên soạn chương trình mới, sách giáo khoa, cơ sở vật chất và thiết bị
giảng dạy, về tổ chức quản lý, nghiên cứu khoa học… đồng thời vận động
phong trào quần chúng tham gia xây dựng nhà trường mới dưới sự lãnh đạo