ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐẢO TẠO, B ổ i DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

NGUYỄN XUÂN TRƯỜNG

■

C H U Y Ể N D ỊC H c ơ C Ấ U K IN H T Ế N Ô N G N G H I Ệm P

*

ở H U Y Ệ N B A V ì T ỈN H H À T Â Y T H E O H Ư Ớ N G
G Ô N G N G H I Ệ P H O Á , H IỆm N Đ Ạm I H O Â

C huyên ngành :

Mã số

K in h t ế c h ín h trị

:

5.02.0Ỉ

LUẬN VÃN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Người hướng dần khoa học:

P G S.T S L Ạ I NGỌC H Ả I

HÀ NỘI - 2004

Trang

MỞ ĐẨU
Chương 1

5
CHUYỂN DỊCH c ơ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP THEO
HƯÓNG CÔNG NGHIỆP HOẤ, HIỆN ĐẠI HOÁ NÔNG
10

NGHIỆP NÔNG THÔN
1.1

C h u y ể n d ịc h cơ cấu k in h tế n ô n g

n g h iệ p và đ ặ c trưng
10

c ủ a quá trình đ ó
1.2.

N h ữ n g n h â n tố ảnh hư ở n g và nội d u n g củ a c h u y ển d ịch
c ơ c ấ u k in h tế n ồ n g n g h iệ p ih e o hư ớ n g c ô n g n g h iệ p
25

h o á, h iê n đại hoá

Chương 2

TÌNH HÌNH CHUYỂN DỊCH c ơ CẤU KINH TẾ NÔNG

TÂY THEO HƯÓNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOẮ
3.1

N hữ ng q u a n đ iể m cơ b ản m a n g tín h p h ư ơ n g h ư ớ n g
đ ạ o c h u y ển d ịc h c ơ c ấu kin h tế

71

chỉ

n ô n g n g h iệ p ở h u y ện

Ba Vì tỉnh H à T ây th e o hư ớ n g c ô n g n g h iệ p h o á , h iện
đ ại hoá
3.2.

71

N hữ ng g iải p h á p ch ủ y ếu tro n g c h u y ể n d ịc h cơ c ấu kinh
tế n ô n g n g h iệ p ở h u y ệ n Ba V ì tỉn h H à T â y th eo hướng
c ô n g n g h iệ p h o á , h iệ n đại h o á

82

KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHU LUC

97
100

là c h iế n lượ c q u a n trọ n g c ủ a c h ín h q u á trìn h C N H , H Đ H ở nư ớ c ta h iệ n n a y ”
[19 Ị. S onu đ á n g ch ú ý là tro n g sự p h á t triển c h u n g đ ố , vẫn c ò n n h iề u vùng,
đ ịa phư ơ ng Lốc đ ộ p h át triể n và ch u y ển d ịc h c ơ c ấu c h ậ m . Đ ặ c biệl là các


6

vùng c ó k h ỏ k h ăn về đ ầ u tư p h át triển k ế t c ấ u h ạ lẩn g , k h ỏ n g ih u ận lợi về
đ iề u k iệ n lự n h iên , vãn h o á, x ã h ộ i...
Ba V ì là m ộ t huyộn c ủ a tỉn h H à T ây , với d iệ n tích lự n h iê n 4 2 8 ,0 3 k m \ số
dân 2 4 7 .6 5 9 ngườ i, kin h tế m a n g tín h c h ấ t th u ẩn n ô n g , cây lú a là c â y trồ n g
ch ín h . T ro n g n hữ ng n ăm q u a n ô n g n g h iệ p c ủ a B a V ì ch ư a c ó sự p h át triển
tư ơ ng xứ ng với tiề m n ăn g , lợi th ế c ủ a đ ịa p hư ơ ng. M ộ t tro n g những n g u y ên
nhân q u a n trọ n g c ủ a tìn h hìn h đ ó là sự C D C C K T N N c ủ a h u y ê n tu y đ ã được
triển khai n hư ng n h ìn c h ư n g đ a n g c ò n n h iề u vấn đ é phải tiếp tụ c g iải q u y ê ì.
Bưi v ậ y , đổ p h át triển k in h tế h à n g h o á, việc c h u y ể n d ịc h k inh tố n ô n g n g h iệ p
từ m ộ t h u y ệ n m an g tính c h ấ t th u ần n ô n g san g c ơ cấu n ô n g n g h iệ p đ a can h , đa
n g à n h n g h ề , đ a d ạ n g h o á sản p h ẩm ; lăng th u n h ập , g ắn p h á t triển k in h tế với
tiến b ộ x ã h ộ i, g ó p p h ần th ự c h iệ n m ụ c tiê u d â n g ià u , n ư ớ c m ạ n h , xã hội cô n g
bằng, d â n ch ú văn m in h là y êu c ầ u c ấ p b ách c ủ a h u y ê n .
N h ư vậy, c ả về m ặ l lý lu â n và th ự c tiễn , vấn đ ề C D C C K T N N c ủ a B a V ì m ộ t đ ịa phươ ng vừa có tín h c h ấ t c ủ a m ộ t h u y ệ n m iề n núi vừa có tín h ch ất c ủ a
m ộ t h u y ệ n đ ổ n g h ằn g củ a H à T ây , với đ ặ c trư n g k in h t ế n ô n g n g h iệ p là chủ
yếu đ a n g còn n h iề u vấn đ ề c ầ n đ ư ợ c n h ận thứ c và g iải q u y ế t th ấu đ áo .
C h ín h vì vậy, tá c g iả ch ọ n đ ề tài: " Chuyên

dịch cơ càu kinh tế nông

nghiệp ở huyện Ba Vi - Hà Táy theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại
hoá" m o n g m u ố n g ổ p m ộ t p h ần n h ỏ vào c ô n g tác n g h iê n cứu lý luân và chỉ
đ ạ o th ự c h iệ n p h át triển sản x u ất ở h u y ện trọ n g đ iể m về lương th ự c, ihực

tế n ô n g n g h iộ p và n ô n g th ỏ n nư ớ c ta, c ủ a P h ạ m H ả o 113 ỉ;
- C D C C K T n ố n g th ô n th e o h ư ớ n g C N H , H Đ H ở H à T â y c ủ a tá c g iả V ũ
T h a n h H ư n g |1 4 Ị ;
C ác cô n g trình k h o a h ọ c trên đ â y đ ã đổ c ậ p n h ié u k h ía cạn h rộ n g củ a
C D C C K T , vấn đ ề c ơ b ản về lý ỉu ậ n , th ự c tiễn ở n h iề u đ ịa phư ííng và m ộ t số
nướ c, Irong đ ó c ó cả H à T ây. T u y nhiên, với lư c ác h là m ộ t lu ận v ăn k h o a h ọ c
đ ề c ập to àn d iệ n cả về lý luận và thự c tiễn về C D C C K T N N th e o hư ớ n g C N H ,
H Đ H c ủ a m ột đ ịa phưim g c ụ ihể c ấp h u y ện

3.

ở Ba V ì ihì vấn đề vẫn cò n đ ể ngỏ.

Mục đích và nhiệm vụ của đê tài

Mục đích nghiên cứu:
L u ậ n giái và p hân tích n h ữ n g v ấn đ ề ỉý ỉu ận về C D C C K T N N , trê n cư sở
k h ả o s á t thự c trạ n g q u á trìn h C D C C K T N N

ở h u y ệ n Ba V ì, làm rõ m ộ t s ố vấn

đề th ể h iệ n tính xu h ư ớ n g tro n g C D C C K T N N c ủ a h u y ệ n tro n g q u á trìn h
C N H , H Đ H n ô n g n g h iệ p , n ỏ n g th ô n . T rê n c ơ sở đ ó đ ề x u ấ t c á c q u a n đ iể m
c ơ b ả n và iiiải p h á p c h ủ y ế u ih ú c đ ẩ y q u á trìn h C D C C K T N N

ở h u y ệ n Ba


8




9

5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
N ô n g n g h iệ p , n ô n g th ô n , n ô n g d â n là ba m ặ t c ủ a cù n g m ộ t v ấn đề k in h tế
- xã hộ i h ế t sức p h ứ c tạp , c ó m ố i q u a n h ệ k h ă n g k h ít với n h a u . M u ố n th ú c đ ẩy
k in h tế - xã hội k h u vự c n à y p h á t triển p h ải g iả i q u y ế t đ ồ n g b ộ c ả b a m ặ t đó
m ộ t c ác h có hiộu q u ả . T u y n h iê n , d o k h u ô n k h ổ c ủ a m ộ t lu ận văn, tác g iả chỉ
n g h iê n cứu m ộ t k h ía c ạ n h (C D C C K T N N ) có liê n q u a n đ ế n b a m ặ t c ủ a vấn đ ề
n ê u trên. Q u á trìn h n g h iê n cứ u đ ư ợ c đ ặ t nó tro n g m ố i q u a n h ệ ỏ m ứ c đ ộ ch o
p h é p đ ể đ ạ t đư ợ c m ụ c đ íc h n g h iê n cứu.

Giới hạn phạm vi nghiên cứu: C h ỉ tậ p tru n g n g h iê n cứu q u á trình
C D C C K T N N q u a g ia i đ o ạ n từ 1996 đ ế n 2 0 0 3 .

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
M ặ c d ù với k h u ô n k h ổ c ủ a m ộ t lu ận v ăn th ạ c sĩ, n h ư n g c ô n g trìn h đư ợ c
n g h iê n cứu th à n h c ô n g sẽ có đ ó n g g ó p m ới n h ấ t đ ịn h về m ặ t k h o a h ọ c.
- G ó p p h ầ n là m rõ h ơ n về n h ữ n g v ấn đ ề th ể h iệ n tín h x u h ư ớ n g về
C D C C K T ở m ộ t h u y ệ n th u ầ n n ô n g c ó đ ặ c đ iể m tự n h iê n h ế t sứ c ph ứ c lạ p
v ừ a m a n g tín h m iề n n ú i, v ừ a m a n g tín h đ ổ n g b ằ n g , đ ó là h u y ệ n B a V ì tỉn h
H à T ây.
- C hí rõ xu hư ớ ng c h ủ y ế u c ủ a C D C C K T N N c ủ a h u y ệ n Ba Vì tro n g q u á
trìn h C N H , H Đ H n ổ n g n g h iệ p , n ô n g th ô n .
- Đề

x u ấ t n h ữ n g q u a n đ iể m

c ơ b ả n và g iải p h á p ch ủ y ế u tro n g

p h ụ th u ộ c lẫn n h a u tro n g m ộ t c h ỉn h th ể. Đ ó c h ín h là m ặ t k ế t cấu (cấu trú c
bên tro n g ) củ a n ề n k in h lế.
N ghi ôn cứ u C C K T là x em x ét c ấ u trú c b ê n tro n g c ủ a q u á trình sả n x u ấ t và
tái sản xuất m ở rộ n g c ủ a n ề n k in h tế n h ấ t đ ịn h . N ền k in h tế đ ó đ ư ợ c c ấ u
th àn h hởi n h ữ n g n g à n h , lìn h vực, bộ p h ậ n n à o . C ấu trú c b ên tro n g c ủ a n ền
kin h tế ilnrờng d ư ợ c thể h iện th ô n g q u a c á c m ố i q u a n h ệ k in h tế, c h ú n g k h ó
nh ìn th ấ y . Song la có th ể n h ận d ạ n g đ ư ợ c c h ú n g th ô n g q u a q u a n hệ tỷ lệ củ a
m ồi b ộ p hận đ ó n g g ó p v ào G D P h à n g n ăm . Song đ ó k h ô n g ch ỉ là q u a n h ệ tỷ
lệ m a n g tính ch ất s ố lượng m à c ò n m a n g tín h c h ấ t lượ ng. T ro n g k h i p h ân tích
q u á trìn h p h â n cô n g lao đ ộ n g nói c h u n g , C .M á c đ ã x e m x é t

ở cả h ai m ặ t c h ấ t

và lư ợ ng cú a n ó . T h e o C .M á c đ ó ỉà "Sự p h â n c h ia về c h ấ t lượng và m ộ t tỷ lệ
về số lưựng c ủ a n h ữ n g q u á trìn h sả n x u ấ t x ã h ộ i” [ l ố , tr.5 2 9 |. T ín h th ố n g n h ấ t
g iữ a lự c lư ợ ng sả n x u ấ l và q u a n h ệ sản x u ất tro n g k h á i n iệ m C C K T cũ n g
đư ợ c C .M á c chí ra: "D o tổ chức q u á trìn h la o đ ộ n g và p h á i triển k ỹ th u ậ t m ộ t
cách m ạ n h m ẽ cho nên làm đ ả o lộn k ế t c ấu k in h tế củ a xã h ộ i” [17, tr.62, 2 2 8 Ị.
N h ư vậy. m ột c ơ c ấu k in h tế n h ấ l đ ịn h lu ô n p h ản á n h n h ữ n g trạn g thái n h ất


i1

đ ịn h m ối q u a n hệ về q u a n hệ sản x u ất và lực lượng sản x u ấ t củ a n én k in h tế.
M ối q u a n hệ kinh tế đ ó k h ô n g phải chỉ ià những quan hệ riêng lẻ từ n g bộ phận
k in h tế, m à là n h ữ n g m ối q u an hệ lổng th ể của các bộ phận cấu th àn h n ền k in h
tế, b ao g ồ m các lĩn h vực (sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dù n g ); các n g àn h
k inh tế (c ô n g nghiệp, n ô n g nghiệp, lâm nghiệp, n g ư nghiệp, g iao th ô n g vận
tải...); c á c th àn h phần k in h tế (nhà nước, tập thể, tư nhân, cá thể tiểu chủ...).
C ác q u a n hệ k in h tế trê n đ â y k h ô n g chí là q u an hệ tỷ lệ về s ố lư ợ n g (n h ư

nhất định , phù hợp với nliữiìiỊ điên kiện kinh tê - xã hội nhất định, nhầm đạt
được hiệu quả kinh tế- xã hội rao.
T ừ q u a n n iệm trôn c ó thc k h ái q u ái về n hữ ng đặc trư n g ch ủ y ếu của
C C K T n h ư sau :

Một là: C C K T m a n g lín h k h á c h q u a n .
C C K T đ ư ợ c h ìn h th à n h trê n c ơ sở qui đ ịn h về sự h ìn h th à n h , v ận đ ộ n g và
phát triể n c ủ a lực lượng sản x u ất xã hội và kéì q u ả củ a q u á trìn h p h ân cò n g
lao đ ộ n g x ã h ộ i. Đ ây là q u á trìn h k in h t ế k h ách q u an . P hân c ô n g la o đ ộ n g là
sự c h u y ê n m ô n h o á về sản x u ấ t, m ỗi ngư ờ i chỉ sản xuất ra m ộ t th ứ h o ặc m ội
vài th ứ sản p h ẩ in k h á c n h a u . N ếu chỉ xét riê n g về lao đ ộ n g th ô i th ì p h â n công
Jao đ ộ n g là s ự p h ân c h ia la o đ ộ n g tro n g các n g àn h cỏ n g n g h iệp , n ô n g n g h iệp ,
đ ịc h vụ, g ia o th ô n g vận lải... và trê n c ơ sở đó hình (hành n ên C C K T ng àn h ,
ph ân c ô n g la o đ ộ n g lio n g c á c n g à n h lại h ình th àn h ncn C C K T đ ặ c thù (n h ư
c ô n g n g h iệ p n ặ n g , c ô n g n g h iệ p nhẹ, cô n g nghiệp c h ế hiến, cô n g n g h iệp hoá
chái...) và cu ố i cùng ià phân công lao đ ộ n g cá biệt (tó là sự c huyên m ô n hoá lao
d ộ n g irong từ n g k hâu, lừ ng cô n g đ o ạn , từng chi tiết củ a m ộ t sản phẩm hoàn
chỉnh. C .M á c cho rằng: L ao động được tổ chức, được phân cồ n g m ộ t cách khúc
n hau tuỳ th e o công cụ m à lao đ ộ n g được sử dụn g , do đó nếu cô n g cụ lao động ỉà
thu c ô n g thì tất yếu lao đ ộ n g xã hội sẽ phân tán, qui m ô nhỏ hẹp, n ă n g suất lao
đ ộ n g thấp. N gư ợ c lại nếu công cụ sản x u ất là m áy m óc tất yếu lao đ ộ n g sẽ được

tập trung, ch u y ên m ôn hoá và hiộp tác h o á trên quì mỏ lớn, n ăng suất lao động
c ao ở tro n g c á c x í n g h iệp cô n g nghiệp.
P h ân c ô n g lao đ ộ n g p h ái triển làm c h o cô n g n g h iệp , tiểu thủ c ô n g n g h iệp
tá ch kh ỏ i n ô n g n g h iệ p , m ỗi n g à n h đ ó c h ia th àn h từng n g à n h n h ỏ , ch ú n g sán
x u ấ t ra n h ữ n g sản p h ẩm đ á p ứng n h u c ầu xã hội iro n e đ iều k iệ n cò n có sự độc
lạ p giữ a c á c ch ủ ỉh ể kinh tế, c á c sản p h ẩm đ ó m an g tính h àn g h o á và ihực



sán x u ất n h ấ t đ ịn h . T ro n g nền k in h t ế lạc h ậu , san xuất n h ỏ !à ch ủ yếu thì
C C K T ch ỉ h ìn h th à n h dưới h ìn h thứ c g iản đơn. C hẳng h ạn về c ơ cấu ngành


14

tro n g n ề n k in h tế chí bao g ồ m c ô n g n g h iệp , tiểu thủ cô n g n g h iệp m à Ihôi, khi
lực lư ợ n g sản x u ất phát triể n , sự p h ân cô n g lao đ ộ n g sâu rộ n g hơn thì C C K T
Irở n ề n phứ c lạ p và đa d ạ n g , c á c bộ p h ậ n c ấu ih àn h n ền k in h tế - xã hội được
x á c lập ở c ấ p đ ộ sâu h ơ n , bơi c á c n g à n h , các lĩnh vực củ a nền k inh tế xuất
h iệ n c á c b ộ p h ận m ới, c ó th ể v í c h ú n g n h ư n h ữ ng c ây th ư m ụ c tro n g các lệp
tin , c á c p h a i c ủ a m á y tín h vậy.
N h ư v ậ y , yêu cầu c h u n g c ủ a m ọi n ề n sản x uất ]à x ác lập q u an hệ đ ồ n g bộ
c ủ a c á c b ộ p h ậ n c ấu th à n h n ề n k in h tế, cấu th àn h c á c n g à n h , các lĩnh vực, các
k h á u c ủ a n ền sản x u ất x ã hội p h ù h ợ p tín h ch âì và trình đ ộ phát triển c ủ a lực
lư ợ n g sản x u ấ t, c ủ a p hân c ô n g lao đ ộ n g xã hội. N ó k h á c n h au ở nội d u n g , lính
c h ấ t, c á c h th ứ c Ihực h iệ n n h ũ n g tỷ lệ đó. Sự k h ác n h au đ ó là do qui luậl kinh
tế đ ặ c th ù c ủ a từ ng p h ư ơ n g ihứ c sản x uất q u i đ ịn h .
T u y n h iên , nói n h ư vậy k h ô n g c ó nghĩa là ớ trong cù n g m ột giai đoạn phái
triển củ a lịch sử xã hội thì c á c nước đều có cù n g m ột h ình thức C C K T và nội
đ u n g C C K T n h ư nhau. V ì C C K T còn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, điều
kiện kinh tế cụ ihc m à c ó n h ữ n g h ình thức, nội dung thích ứng với điều kiện dó.
V ì v ậy , khi x ác lập c ơ cấu k in h tế cần phải vừa luân thủ th eo yếu tố k h ách
q u a n đ ồ n g th ờ i phải c h ú ý tới đ iề u k iện tự n h iên , xã hội và lịch sử c ủ a m ỗi
n ư ứ c , m ỗ i v ù n g m ới đ ả m b ả o tín h h ợ p lý c ủ a nó.

1 . Ị . ỉ .2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
N c n k in h tố q u ố c đ ân là m ộ t h ệ th ố n g phức tạp, n à n g đ ộ n g và luôn vận
đ ộ n g b iế n đổi- C C K T c ủ a n ề n k in h tế cũ n g vậy lu ô n có s ự vận đ ộ n g b iến đổi.
C ũ n g n h ư n h ữ n g cơ c ấ u bộ p hận m ặ c dù c ó sự ổ n đ ịn h tương đối n h ư n g vần

nhũìiíỉ thav đổi to lớn. N en kinh tế từ sản xuất thuần »lông, đơn ngành sang nền
k in h lc sản xuất đ a n g àn h đ a lĩnh vực. H ệ th ố n g C C K T đo vậy cũng cỉa dạng và
phức tạp. Đ ồng thời m ối q uan hệ trong hệ thống kinh tế cũng được chuyển từ qui
m ô hẹp, cơ c h ế k h é p kín san g qui m ô

mở rộ n g với cơ c h ế k inh tế m ỏ’.

- G iai đ o ạ n th ứ ba ỉà giai đ o ạ n x uất h iệ n cu ộ c c ác h m ạ n e k h o a h ọ c kỹ
th u ậ i hiện đ ại d iễ n ra từ sau c h iến tran h th ế giới ih ứ hai, đ ã tạ o ra c á c d ạn g
n â n g lượng và vậl liệu m ớ i, với nội d u n g chủ yếu là ch u y ển nền sản xuất ỉao
đ ộ n g bằng

cơ k h í th àn h nền sản x u ất lao d ộ n g bằng m áy tự đ ộng, thực hiện lự


16

dộngh ơ á ,

hoú h ọ c h o á và cô n g n g h ệ sinh học. Với n hữ ng thành q u ả đó,

C C K T lại cỏ s ự c h u y ể n clịch m ới. Đ ó là x u ất h iện những n g àn h và phân n g àn h
chức n ă n g tro n g hệ th ố n g C C K T q u ố c

dân. D o

vậy, tỷ trọ n g lao đ ộ n g tro n g

các n g à n h d ịc h vụ và c ô n g n g h iệ p nói c h u n g n g ày c à n g được
ch iếm ưu Ih ế iro n g to à n b ộ n ề n k in h lê q u ố c

lao đ ộ n g g iữ a c á c bộ p h ận , lấy

thànhq u ả

k h o a h ọ c làm c ơ sở

c h o việc c h u y c n m ô n h o á , x ã hội h o á . Vì th ế m ố i q u an hộ k inh lế vé lao đ ộ n g
g iữ a các đơn vị k in h tế trở ncn g ắn bó m ật th iế i, làm ch o k ết q u ả lao đ ộ n g củ a
m ỗ i người c ũ n g đ ều là kết q u ả ỉao đ ộ n g c ủ a n h iều người, củ a nhiều n g àn h ,
nh iều lĩnh vực k h á c n h a u . C h ín h

vì vậy,

C C K T cố sự d ịc h ch u y ển lớn, đ ó là

sự th av đổi cả về s ố lư ợ n g và c h ấ t lư ợ n g tro n s to àn bộ hệ th ố n g .
ũ nư ớ c ta h iện n ay , c h u y ển d ịc h C C K T là quá trìn h b iến đổi nền k in h tế
từ c h ồ c h ủ yếu !à n ô n g n g h iệ p lạc h ậu đặc trư n g là cơ cấu k in h tế n ô n g - cô n g
n a h iệ p là c h ín h s a n g n ền k in h tế c ó c ô n g n g h iệ p , n ông n g h iệ p và d ịch vụ h iện
đại. Đ ó là q u á trìn h lã n g lố c đ ộ và tỷ trọ n g củ a sán x uấi c ô n g n g h iệ p tro n g
nền k in h lế g ắ n liền với đổi m ới c ăn b ản về có n g n g h ệ tạo nền tản g c h o sự
tã n a trư ở ng n h a n h , h iệ u q u ả c a o c ủ a toàn b ộ nen k inh tế quốc d ân . N ghị
q u y ết đ ại hội đại b iể u to à n q u ố c lần th ứ IX Đ ántỉ C ộng sản V iệt N am k h ẳn g


17

đ ịnh: "C h u y ể n d ịc h c ơ c ấu n g à n h , n g h ề, c ơ cấu lao d ộ n g , tạ o việc làm ihu hút
n h iêu la o đ ộ n g ở n ô n g ih ỏ n , đ ư a n h a n h liến bộ k h o a h ọ c và c ô n g n g h ệ vào
sản x u ấ t" 112, tr .ỉ6 8 ] .


:


18

4. Q u a n hệ g iữ a n ô n g n g h iệ p , c ô n g n sh iộ p và d ịch vụ ứ n ô n g Ihôn lức là
C C K T n ô n g thôn.
5. Q u a n hệ g iữ a c á c th à n h p h ầ n k in h tê tro n g n ô n g ngh iệp .
N ội d u n g củ a c ơ c ấu n ô n g n g h iệ p nói trên p h ản ánh m ột cách đầy đủ các
m ặt sản xuất n ồ n g n g h iệ p nói c h u n g ở nước ta h iện nay. Dưới đ ây ch ú n g ta sẽ
x em x é t n ội đ u n g c ù a từ n g m ố i q u an hệ đó.

Một kì, vổ q u a n hệ g iữ a n ô n g n g h iệ p với lâm - n g ư n g h iệp : Đ ây là cơ cấu
p h ản á n h m ối q uan hệ tro n g k h á i n iệ m n ồ n g n g h iệ p theo n g h ĩa rộ n g , b ao g ồ m
c á c n g à n h sản x u ất lấy đ ấl đai làm tư liệu sản x u ấ t ch ủ yêu và đối tượng sản
x u ất ]à g iớ i sin h h ọ c . H iệ n n a y tro n g q u á trình C N H . H Đ H c h ú n g ta thực h iện
n ền k in h tế m ở đ ể c á c đ ịa p h ư ơ n g , các vùng và c á c cơ sở sản x u ấì k in h d o an h
c ó điều k iệ n h ợ p lác, liê n d o a n h , k h ai th ác tiề m n ăn g th ế m ạnh để tạo n g u ồ n
lực đ ẩy m ạ n h sản x u ấ t. T u y n h iê n , c ơ cấu về n ô n g - Ịâm - n g ư n g h iệp

ở nư ớ c

ta hiện n ay ch ư a phù hợ p. T ỷ trọ n g c ủ a n ô n g n g h iệ p cò n ch iếm m ộ t tỷ lệ lớn
tro n g tổ n g g iá trị sản lư ợ ng n ồ n g - lâm - n g ư ngh iệp . D o đ ó phương hướ ng
c h u y ể n d ịc h C C K T n ô n g - iâm - n g ư n g h iệp cần phải lăng nh an h hơn tỷ trọ n g
lâm và n g ư n g hiệp.

Hai là, về C C K T N N th e o m ố i q u an hệ írồ n g Irọl, ch ăn nuôi và n g à n h
n g h ề.


ở n ô n g ih ỏ n p hục vụ c h o sản x u ất n ô n g n g h iệ p và tiểu thủ cô n g

n g h iệp . H iện n a y k h u vự c n ó n g th ô n "có vai trò cự c kỳ (o lớn, ch iếm g ần

40%

G D P, hơn 8 0 % dân số, hơn 7 0 % lao đ ộ n g , hơn 7 5 % số hộ ở n ô n g thôn" [26,
lr.5 J. V ào n h ữ n g n ăm đ ầ u c ủ a q u á trìn h cô n g n g h iệ p hoá, c ô n g n g h iệ p và d ịch
vụ

ờ th àn h p h ố và ở c á c khu c ố n g n g h iệ p sự phát triển cò n ở m ức đ ộ nhất đ ịn h

nên k h ả n ă n g th u h út la o đ ộ n g n ô n g th ô n vào n g à n h cô n g n g h iệp , ra đ ô thị và
khu c ô n g n g h iệ p còn bị h ạn c h ế, g â y ra tình trạ n g d ư ihừa lao đ ộ n g ở n ô n g
ihón. T ro n g đ iề u k iệ n đ ó việc p h át triển m ạn h m ẽ cô n g n g h iệp , tiểu th ủ cồ n g
n g h iệ p , d ịc h vụ

ở n ô n g th ô n là q u a n Irọng và c ấp th iết, nó là b iện p h áp có

hiệu q u ả đ ể s ử d ụ n g lao đ ộ n g d ô i dư. C ó th ể nói th ú c đ ẩy p hái triển
C C K T N N , tiểu th ủ c ô n g n g h iệ p , dịch, vụ trên đ ịa b àn n ó n g th ô n có tác d ụ n g
"k ép ”, n ó v ừ a c ó tá c d ụ n g sử d ụ n g có h iệu q u ả hơn ("to àn d ụ n g ") lao d ộ n g
dôi d ư

ở n ô n g th ô n , vừ a là ph ư ơ n g hướng c án bản đ ể C D C C K T N N th eo

hướng C N H , H Đ H ở nư ớ c ỉa.

Năm là, về C C K T N N tro n g m ố i q u an h ệ g iữ a các th à n h p hẩn k inh tế

ch u y ển d ịc h C C K T đư ợ c d iễ n ra ở m ộ t lĩn h vực sản x u ấ t đ ặ c th ù - lĩnh vực
n ô n g n g h iệ p , c ó đ ặ c trư ng rấ t riên g : 1/ Đ ố i tư ợ n g sản x u ấ l là giới sin h vật; 2 /
T rìn h đ ộ p h á i triển c ủ a lực lượng sả n x u ấ t c ó s ự p h á t triển c h ậm , p h ân c ô n g
lao đ ộ n g lạc h ậ u hơn n g à n h c ô n g n g h iệ p và m ộ t s ố n g à n h k in h tế k h á c ; 3 / Sản
x u ấ l diễn ra trên m ộ t k h ô n g g ian rộ n g lớn. V ới V iệ t N a m vấn đ ề có tín h qui
luật này k h ô n g phải là m ộ t n g o ại lệ.
Sự C D C C K T N N ở n ư ớ c ta h iệ n n a y đ ư ợ c đ ịn h h ư ớ n g trê n c ơ sở q u a n
đ iể m củ a Đ ả n g C ộ n g sả n V iệ t N a m về p h á t triể n n ề n k in h tế th ị trư ờ n g
đ ịn h h ư ớ n g xã h ộ i c h ủ n g h ĩa và c h iế n lư ợ c p h á t triể n k in h t ế - x ã h ộ i c ủ a
N h à nư ớ c.
C hiến lược p h á t triển k in h tế - x ã hội c ủ a đ ấ t n ư ớ c, y ê u cầu n â n g c a o đời
số n g vật c h ấ t và tin h th ần của n h â n d â n đ a n g vằ sẽ tiế p tụ c đ ò i h ỏ i sự p hát
Iriển n h an h , có h iệ u q u ả n g à y c àn g c a o đối với n ô n g n g h iệ p và k in h tế n ô n g


22

Ihôn n ói c h u n g , các n g à n h trc n đ ịa bàn n ô n g thôn nói riêng, Q uá lrình đó thúc
đ ẩ y và lá c đ ộ n g m ạn h m ẽ đến sự C D C C K T N N . Sự C D C C K T N N . n ông Ihôn
có n h ữ n g đ ặ c trư ng c ơ b ản sau:

Một lủ, C D C C K T N N c h ịu sự tác đ ộ n g to lớn, m ạn h m è cu a cu ộ c c ách
m ạ n g k h o a h ọ c c ô n g n g h ệ h iệ n đại. C C K T N N tổn tại và phát triển phụ th u ộ c
vào trìn h đ ộ p h át triển c ủ a lực lượng sản xuđl và p h ân cô n g lao đ ộ n g x ã hội
tro n g n ô n g n g h iệ p , n ô n g th ổ n . N h ư n g ở đ ây , tro n g n ô n g n g h iệp sự ảnh hưởng
c ù a n ó m a n g tín h đ ặ c th ù . C u ộ c c ác h m ạ n g k h o a h ọ c - cô n g n g h ệ đ ã và đ an g
phát triể n k h ô n g n g ừ n g , n h ữ n g th à n h tựu củ a nó đ ã đ em lại sự biến đ ổ i sâu
sắc tro n g m ọi m ặt c ủ a đờ i số n g k in h tế - xã hội. T ro n g đ iều k iện đ ó , n ồ n g
n g h iệ p và C D C C K T N N c ũ n g c h ịu n h ữ n g tá c đ ộ n g h ết sức to ỉớn và m ạn h m ẽ
c ủ a q u á trìn h đ ó , N h ữ n g tiến bộ c ủ a k h o a h ọ c và cô n g n g h ệ đ o cu ộ c c ách

tế thị trư ờ n g , m ở cử a n ề n k in h lế, các n g à n h , lĩnh vực k h ác n h ận được các yếu
tố "niỉoại lực" th u ậ n lợi h ơ n tro n g n ô n g n g h iệp , việc gọi đ ẩ u tư v ào n ô n g
n g h iệ p là h ết sứ c k h ó k h ă n . D o đ ó , C D C C K T N N , n ô n g th ô n đ ạt được m ứ c độ
cao h a y th ấp , n h a n h h a y c h ậm p h ụ th u ộ c trư ớc hết vào nhận thức ch ủ q u an
c ủ a Đ ả n g , N h à nư ớ c ta th ể h iệ n

ở v iệc xác đ ịn h c h iến lược, k ế h o ạch , h ìn h

ih ứ c, b iện p h á p , bư ớ c đi sa o c h o ph ù h ợ p đ iều k iện k h ách q u an . M ọi sự ch ủ
q u a n , d u y ý c h í là trái với n h ữ n g y êu cầu về sự h ìn h th à n h C C K T th eo nội
d u nịĩ yêu cầu q u i lu ật k in h tế đòi hỏi. Đ iều n ày cũ n g c h o th ấy sự c h u y ển d ịc h
c ủ a O C K T N N th ư ờ n g d iễ n ra c h ậ m c h ạ p , phứ c tạp , c à n g đòi hỏi y êu cầu c a o
c ù a n h â n tô' chủ q u a n .
C ũ n g n h ư C C K T n ó i c h u n g , C C K T N N lu ô n vận đ ộ n g và b iến đổi (tức là
n ó lu ô n c ó s ự c h u y ể n d ịc h nhất đ ịn h ). Sự vận d ộ n g , b iến dổi trong q u á trình
C D C C K T N N ỉu ô n g ắ n liề n với đ iề u k iệ n k inh tế - xã h ộ i, diều k iện tự n h iên
và liến bộ c ủ a k h o a h ọ c k ỹ th u ậ t c ô n g n ghệ. Sự lác đ ộ n g củ a các điều k iện đó
ỉàm c h o c á c bộ p h ậ n k in h tế tro n g n ô n g n g h iệ p b iến đ ố i, tác d ộ n g và ch u y ển
hoá lẫn n h a u , tạ o ra m ộ t C C K T N N m ới. C ác cơ cấu bộ phận vận đ ộ n g và p hái
Iriến lạo ra sự b iế n đ ổ i to àn hộ th ố n g làm c h o C C K T ấy phái nhường ch ồ cho
m ột c ơ c ấ u k h á c ra đ ờ i. T u y n h iên , c ần lưu ý rằn g , đ áy là sự vạn đ ộ n g c ủ a các
q u á trìn h kin h tế nôn n ó d iễ n ra tro n g th ế ổn đ ịn h tương dối củ a m ỗi q u á trình
b ộ p hận. Đ â y c h ín h ỉà h iện tư ợ n g k h ách q u an về m ặt nhận ihức luận, cần nắm
vừng đ iề u đ ó đ ổ trá n h s ự n ô n n óng, chủ q u an trái yêu cầu k h ách quan.


24

C C K T N N m ột m ặ l luôn vận đ ộ n g pháỉ triển , m ặt k h á c cũ n g luôn g iữ được
tín h ổ n đ ịn h . N ế u C C K T N N th ư ờ n g x u y ên ih ay đ ố i, x á o trộ n h ậu q u ả sẽ làm


riên g , xáv d ự n g eơ chế, ch ín h sách , tro n g k ế h o ạ c h ớng d ụ n g tiến hộ k h o a h ọ c
kỹ th u ậ l và c ổ n g n g h ệ m ới, tổ ch ứ c q u á trìn h sả n x u ấ t k in h d o a n h , c h ố biến
sán p h ẩ m và lưu ih ô n g h à n g ho á c ủ a b ản th â n lin h vực n ô n g nghiệpVới C C K T N N ỡ c ấp đ ộ ih ấ p ỉầ c ơ c ấu th e o m ỗ i vùn g , m ỗi đ ịa phư
n h iê n , k in h lế lự rìh icn , sản x u ấ t tự c u n g tự c ấp . D o v ậy , C C K T N N c ũ n g rấ t
đ ơ n g iá n th u ầ n lu ý là trổ n g trọ t k ế t h ợ p c h ã n n u ô i. K h i k h o a h ọ c c ô n g n g h ệ
đ ã p h á t iric n , tạ o ra c á c đ iổ u k iê n sả n x u ấ t th u ậ n lợi c h o n ô n g n g h iô p , n ó
b ao g ồ m c á c lìn h vực tá c đ ộ n g trự c tiế p đ ế n đ ố i tư ợ n g c ủ a sản x u ấ t n ô n g
n g h iệ p n h ư c á c n g à n h : cô n g n g h ệ sin h h ọ c , c ô n g n g h ệ c ấ y g h é p , g e n , lai
tạ o g iố n ụ . m à q u a n trọ n g là k h a i th á c đ ấ l đ a i, n â n g c a o đ iề u k iệ n e ú a sản
x u ấ t n ò n g n g h iệ p n h ư lư liệ u sả n x u ấ t, k ế t c ấ u h ạ tầ n g , lưu th ô n g sản
p h ẩ m , b ã o q u á n n ô n g sả n s a u th u h o ạ ch - K h o a h ọ c c ô n g n g h ệ c ũ n g tạ o
th ê m n h iề u n g à n h n g h ề m ới c h o n ồ n g n g h iệ p n h ư d ịc h vụ n ô n g n g h iệ p , c h ế
h iế n n ô n u s á n , th ú y... làm c h o n ô n g n g h iệ p c ó s ự th a y đ ổ i to lớn, ih ú c đ ẩ y
n h a n h điíỢe q u á irìn h c h u y ê n m ô n h o á , h ợ p tá c h o á trơ n g sả n x u ấ t, làm ch o