ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------------------------HOÀNG THỊ PHƯƠNG LOAN

HAI NHIỆM VỤ CHIẾN LƯỢC
CỦA CÁCH MẠNG VIỆT NAM QUA
TẠP CHÍ HỌC TẬP (1960 - 1975)

LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Hà Nội-2011


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
---------------------------------------------HOÀNG THỊ PHƯƠNG LOAN

HAI NHIỆM VỤ CHIẾN LƯỢC CỦA CÁCH
MẠNG VIỆT NAM QUA TẠP CHÍ HỌC TẬP
(1960 - 1975)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 56

Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Phạm Xanh

Hà Nội-2011

2


1.2.1 Sự ra đời của tạp chí Học tập ...................................................................... 16
1.2.2 Một số vấn đề về công tác xuất bản, biên tập của Tạp chí Học tập ............... 20

1


Chương 2: Nhiệm vụ cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc qua Tạp chí Học tập
(1960 - 1975) ....................................................................................................................... 23
2.1 Giai đoạn 1960 – 1965 ............................................................................................... 23
2.2 Giai đoạn 1965 – 1975 ............................................................................................... 38
2.3 Tiểu kết chương 2 ..................................................................................................... 58
Chương 3: Nhiệm vụ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam qua Tạp
chí Học tập (1960 - 1975) ................................................................................................... 60
3.1. Giai đoạn 1960 - 1965 .............................................................................................. 60
3.2. Giai đoạn 1965 – 1975 .............................................................................................. 70
3.3 Tiểu kết chương 3 ..................................................................................................... 99

KẾT LUẬN .................................................................................................. 100
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 111
PHỤ LỤC ..................................................................................................... 118

2


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Công tác lý luận là hoạt động đặc biệt quan trọng, nhất là đối với một tổ chức
chính trị. Công tác đó một mặt phản ánh tư duy, tầm nhìn, năng lực, thế giới quan
của tổ chức chính trị đó, mặt khác có ý nghĩa quyết định đối với những chỉ đạo trên
thực tế. Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền, có vai trò lãnh đạo những

Đảng thì cần làm cho họ hiểu rõ Đảng, dựa trên cơ sở nào để định ra đường lối,
chính sách đó. Chỉ có tạp chí lý luận mới làm được công việc ấy. Tạp chí Học tập ra
đời để thực hiện nhiệm vụ to lớn đó.
Tạp chí Cộng sản từ khi ra đời với tên: Tạp chí Đỏ (xuất bản số đầu tiên
ngày 5/8/1930) đã thực hiện chức năng là một “Tạp chí lý luận chung cho toàn
Đảng”. Trải qua nhiều thời kỳ lịch sử với những tên gọi khác nhau, cuốn tạp chí này
luôn làm nhiệm vụ của một cơ quan lý luận và chính trị của Trung ương Đảng.
Với sức hấp dẫn đặc biệt của những vấn đề lý luận, nhất là đối với những ai
có sự quan tâm đối với công tác lý luận của Đảng cộng sản Việt Nam thì việc
nghiên cứu Tạp chí Học tập – Một giai đoạn phát triển của Tạp chí Cộng sản trong
giai đoạn chống Mỹ cứu nước 1955 -1976 – là một đối tượng nghiên cứu điển hình
phản ánh chặng đường phát triển lý luận của Đảng ta. Tuy nhiên, trong phạm vi
một luận văn thạc sỹ, tôi giới hạn phạm vi đề tài trong việc phản ánh hai vấn đề nổi
cộm của lịch sử được đề cập tới trong tạp chí Học tập, đó là cuộc cách mạng xã hội
chủ nghĩa ở miền Bắc và hoàn thành nhiệm vụ dân tộc dân chủ ở miền Nam, thực
hiện thống nhất đất nước. Hai nhiệm vụ này được đề ra cụ thể tại Đại hội Đại biểu
toàn quốc lần thứ III của Đảng (9/1960). Ngay trong diễn văn khai mạc Đại hội,
chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhắc tới hai nhiệm vụ chiến lược được thực hiện ở hai
miền: “Đại hội lần này là Đại hội xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu
tranh hòa bình thống nhất nước nhà” [15, tr.88].
Do đó tôi chọn đề tài: “Hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam
qua Tạp chí Học tập (1960 - 1975)” làm Luận văn Thạc sỹ của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

4


Đã có nhiều công trình nghiên cứu trực tiếp và gián tiếp về báo chí, nghiên
cứu về lịch sử báo chí nói chung như:
Báo chí Việt nam của tác giả Hồng Chương, Nhà xuất bản Sự thật, 1985.

chắc tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Đặc biệt trong công trình của mình, giai
đoạn tạp chí Cộng sản mang tên tạp chí Học tập (1955 - 1976) được tác giả tập
trung khai thác.
Cuốn Tạp chí Cộng sản những chặng đường phát triển do Nguyễn Trọng
Phú chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia 1995 có tham khảo một phần cuốn
sách Lịch sử tạp chí Đảng của Hồng Chương. Tạp chí Cộng sản những chặng
đường phát triển tập trung giới thiệu tạp chí cộng sản qua các thời kỳ lịch sử, gắn
liền với lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.
Nghiên cứu về tạp chí lý luận của Đảng nói chung hoặc một mảng đề tài
trong tạp chí đó nói riêng hiện nay chưa được quan tâm nghiên cứu. Những công
trình hiện có mới chỉ dừng lại ở việc phản ánh quá trình phát triển của báo chí. Cụ
thể đối với tạp chí Học tập – Một chặng đường phát triển của tạp chí Cộng sản – Cơ
quan lý luận và chính trị của Đảng cộng sản Việt Nam cũng mới chỉ được các tác
giả nghiên cứu ở góc độ lịch sử phát triển của tạp chí. Các công trình chưa đi sâu
vào nghiên cứu góc độ lý luận của tạp chí để qua đó thấy được quá trình phát triển
trong tư duy lý luận chính trị của một chính Đảng theo chủ nghĩa Mác – Lênin. Việc
lấy tạp chí làm nguồn sử liệu chính để nghiên cứu hiện nay chưa có công trình nào
3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn
3.1 Mục đích nghiên cứu
- Hệ thống hóa những bài viết về cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền
Bắc và cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam trên tạp chí Học tập
– cơ quan lý luận và chính trị của Đảng Lao động Việt Nam.
- Luận văn phản ánh chặng đường phát triển về lý luận của Đảng trong từng
thời điểm cụ thể, trong những bước tiến quan trọng của cách mạng Việt Nam.
- Làm sáng tỏ mục đích tuyên truyền những chủ trương, chính sách lớn của
Đảng; tuyên truyền cho đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ
nghĩa xã hội ở miền Bắc; tuyên truyền cho đường lối cách mạng miền Nam và cho
cuộc đấu tranh nhằm thực hiện thống nhất nước nhà; nâng cao nhận thức của cán

6

lối, chính sách của Đảng trong quá trình Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam thực

7


hiện đồng thời hai nhiệm vụ chiến lược ở hai miền nhằm nâng cao trình độ lý luận
và chính trị của cán bộ, đảng viên và nhân dân.
Năm là: Thông qua việc nghiên cứu, luận văn cũng đã góp phần làm đậm nét thêm
những đóng góp quan trọng của báo chí nói chung và báo chí cách mạng Việt Nam
trong lịch sử báo chí.
Sáu là: Với gần 60 trang thư mục của tạp chí Học tập từ năm 1955 đến năm 1976
có ý nghĩa thiết thực cho những người nghiên cứu và giảng dạy lý luận nói chung và
lịch sử Đảng nói riêng.
5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
5.1 Nguồn tư liệu
Với tư cách là công trình nghiên cứu về một cuốn tạp chí, đề tài này lấy
nguồn tư liệu là cuốn Tạp chí Học tập xuất bản trong thời kỳ 1960 – 1975. Đây là
Cơ quan lý luận và chính trị của Trung ương Đảng trải qua nhiều thời kỳ cách
mạng cơ quan lý luận này có nhiều tên gọi khác nhau, từ tạp chí Đỏ (1930), tạp chí
Cộng sản (1931), tạp chí Bôn sơ vích (1934), tạp chí Cộng sản (1941), tạp chí Sinh
hoạt nội bộ (1947), tạp chí Cộng sản (1950), tạp chí Nghiên cứu (1951), và đến Hội
nghị lần thứ 7 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa II họp tháng 3/1955 đã
quyết định xuất bản tạp chí Học tập làm cơ quan lý luận và chính trị của Trung
ương Đảng. Đây là tạp chí có sức sống lâu bền nhất so với các tạp chí lý luận tiền
thân của nó, tồn tại từ năm 1955 đến 1976, sau đó nó mới đổi tên thành tạp chí
Cộng sản và tồn tại tới ngày nay. Tuy nhiên, luận văn chỉ tập trung khai thác những
bài viết trên tạp chí Học tập trong giai đoạn tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược trên
hai miền, tức là giai đoạn 1960 – 1975.
Ngoài ra còn tham khảo các công trình nghiên cứu chung về lịch sử báo chí,
các luận văn, luận án, các bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí chuyên ngành.

mỗi dân tộc. Báo chí là công cụ sắc bén trong cuộc đấu tranh cách mạng và xây
dựng chế độ mới. Theo V.I.Lênin, báo chí thực sự là vũ khí chiến đấu của giai cấp,
là cơ quan tuyên truyền, tham gia vào việc tổ chức và phát triển xã hội bằng hoạt
động ngôn luận của mình. Sử dụng có hiệu quả báo chí để phát triển lực lượng cách
mạng, Lênin chỉ rõ: Tác dụng của báo chí không những chỉ hạn chế ở chỗ truyền bá
tư tưởng giáo dục chính trị, và thu hút những người đồng tình về chính trị; báo chí
không những chỉ là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể mà còn là người
tổ chức tập thể.
Là sản phẩm của ý thức xã hội, trong xã hội có giai cấp, báo chí luôn mang
tính chất giai cấp. Các giai cấp, đặc biệt là giai cấp thống trị sử dụng báo chí như
một công cụ trong cuộc đấu tranh giành quyền lực và bảo vệ quyền lực.
Nhận thấy vai trò to lớn của báo chí, Hồ Chí Minh ngay từ khi chuẩn bị
truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào trong nước đã sử dụng báo chí là công cụ
tuyên truyền và đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược.
Cách mạng tháng Tám 1945 thắng lợi, lật đổ chính quyền bù nhìn tay sai của
Nhật Bản, xóa bỏ ách thống trị của phát xít Nhật trên toàn cõi Việt Nam, xóa bỏ báo
chí thân Nhật đồng thời xóa bỏ báo chí tay sai của đế quốc thực dân. Báo chí cách
mạng do Đảng cộng sản lãnh đạo từ bí mật chuyển ra công khai, trở thành báo chí
chính thống của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.
Ra công khai đầu tiên là báo Cứu quốc, cơ quan tuyên truyền của Mặt trận
Việt Minh, tiếp đó là báo Cờ giải phóng, cơ quan tuyên truyền cổ động của Trung
ương Đảng cộng sản Đông Dương. Sau đó ít lâu báo Lao động, cơ quan của tổ chức
công nhân, báo Hồn nước, cơ quan của Đoàn thanh niên cứu quốc, báo Độc lập, cơ

10


quan của Đảng dân chủ Việt Nam… lần lượt được in và phát hành công khai tại Hà
Nội.
Báo Tiền phong “Cơ quan vận động tân văn hóa” số 1 đã được chuẩn bị

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (12/1946 –7/1951) làng báo Việt
Nam có các tờ báo chủ yếu như: Báo Cứu quốc, Sự thật, Nhân dân, Độc lập, Tiến
lên, Tiền phong, Lao động, Văn nghệ, Cứu quốc,…
Các tờ báo từ báo của Trung ương, đến báo của các đoàn thể và địa phương
dù xuất bản công khai hoặc bí mật đã có tác dụng to lớn trong việc tuyên truyền
đường lối chính sách của Đảng, phổ biến những kinh nghiệm chiến đấu và sản xuất,
đánh giặc và xây dựng đất nước, cổ vũ quân và dân ta quyết tâm kháng chiến lâu
dài, vượt qua mọi khó khăn, chịu đựng mọi gian khổ, đánh thắng bọn thực dân xâm
lược Pháp để giải phóng tổ quốc. Báo chí của ta không chỉ được phát hành ở vùng
tự do và các khu du kích, mà còn len lỏi sâu vào vùng sau lưng địch, là một nhân tố
quan trọng góp phần đưa đến những thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp.
Nhận thấy rõ vai trò của báo chí cách mạng đối với cuộc kháng chiến, Đảng
ta rất chú trọng quan tâm xây dựng và trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo cuộc đấu tranh của
báo chí. Tuy nhiên, trước nhu cầu nâng cao trình độ lý luận của cán bộ, đảng viên
và nhân dân, tuyên truyền, phát triển chủ nghĩa Mác – Lê nin. Đảng nhận thấy cần
phải xuất bản một tạp chí lý luận và chính trị. Trước yêu cầu đó, cuốn tạp chí đóng
vai trò cơ quan lý luận và chính trị của Trung ương Đảng được xuất bản. Trải qua
nhiều thăng trầm của lịch sử, qua nhiều lần đổi tên, từ tạp chí Đỏ, ngày nay là tạp
chí Cộng sản được xuất bản đều kỳ.
1.1.2 Các tạp chí lý luận tiền thân
1.1.2.1 Tạp chí Đỏ (1930)
Tại Hội nghị thành lập Đảng họp tháng 2/1930 dưới sự chủ trì của đồng chí
Nguyễn Ái Quốc đã quyết định xuất bản một tạp chí lý luận chung cho toàn Đảng
và ba tờ báo tuyên truyền ở ba xứ.
Thực hiện quyết định của Hội nghị thành lập Đảng, Ban Chấp hành trung
ương lâm thời của Đảng đã xuất bản tạp chí Đỏ. Tạp chí Đỏ số l ra mắt bạn đọc
ngày 5/8/1930.
Trong năm đầu Đảng vừa mới thành lập, phần đông cán bộ đảng viên còn bỡ
ngỡ trong hoạt động lại chưa hiểu biết gì nhiều về chủ nghĩa Mác-Lênin, tạp chí Đỏ
đã có tác dụng tích cực trong việc hướng dẫn nhận thức, hướng dẫn công tác cho

thứ nhất và góp phần quan trọng vào việc thống nhất Đảng về lý luận, tư tưởng,
chính trị và tổ chức để chính trị và tổ chức để chuẩn bị đón cao trào cách mạng mới.
1.1.2.4 Tạp chí Cộng sản (1941)

13


Trong những năm cao trào của Mặt trận dân chủ Đông Dương (1936 - 1939),
Trung ương Đảng đă quyết định xuất bản tạp chí lý luận nghị quyết Hội nghị toàn
thể của Trung ương Đảng (ngày 29/30 tháng 3/1938) ghi rõ: “Ban Trung ương cần
ra một tạp chí bí mật để để giải thích những vấn đề mà các sách báo công khai
không thể bàn đến được”. Tuy vậy, do hoàn cảnh khó khăn lúc bấy giờ, Đảng không
thể xuất bản được tạp chí như đã ghi trong nghị quyết.
Cuối năm 1940, đầu năm 1941, tình hình quốc tế và trong nước có diễn biến
mới. Tháng 6/1940, nước Pháp bị quân phát xít Hítle chiếm đóng. Phát xít Nhật
nhân cơ hội đó xâm lược Đông Dương. Thực dân Pháp đầu hàng quân Nhật. Nhân
dân Việt Nam bất khuất đã nổi dậy chống cả Nhật lẫn Pháp. Tháng 9/1940, nổ ra
cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn. Tháng 11/1940, khởi nghĩa Nam Kỳ. Tháng 1/1941, binh
biến ở Đô Lương. Cách mạng Đông Dương đang tiến bước đến thời cơ mới.
Ngày 8/2/1941, đồng chí Nguyễn ái Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách
mạng Việt Nam.
Tháng 5/1941, Hội nghị Trung ương Đảng do đồng chí Nguyễn ái Quốc đại
biểu của Quốc tế cộng sản, triệu tập và chủ trì họp tại Pắc Bó (Hà quảng, Cao
Bằng). Hội nghị quyết định thành lập Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Việt
Minh) và vạch rõ nhiệm vụ trung tâm của Đảng và dân ta lúc đó là chuẩn bị khởi
nghĩa. Hội nghị cử ra Ban Chấp hành Trung ương chính thức và bầu đồng chí
Trường Chinh làm Tổng Bí thư của Đảng.
Cuối tháng 9/1941, Tạp chí Cộng sản, cơ quan lý luận và chính trị của Trung
ương Đảng do đồng chí Trường Chinh trực tiếp phụ trách, ra số 2.
Trong những năm 1945 - 1946, do công cuộc gìn giữ chính quyền, chuẩn bị

vạn đảng viên. Hầu hết các cơ sở nông thôn, đại đội lực lượng vũ trang và xí nghiệp
nhà nước đều có chi bộ đảng. Mặc dù Đảng chưa ra công khai, nhưng vai trò lãnh
đạo của Đảng đã được khắp nơi thừa nhận.
Hội nghị toàn quốc lần thứ ba của Đảng họp tại Việt Bắc từ ngày 21/1/1950
đến ngày 3/2/1950, trên cơ sở đánh giá trình độ lý luận và ý thức chính trị của cán
bộ, đảng viên chưa tiến kịp những nhiệm vụ mỗi ngày một nặng, đã quyết định đẩy
mạnh việc học tập chủ nghĩa Mác-Lê-nin và đấu tranh tư tưởng. Để góp phần tiến
hành tốt nhiệm vụ đó hội nghị đã quyết định “ra một tạp chí lý luận thay cho “Sinh
hoạt nội bộ”. Tạp chí Cộng sản ra số 1 vào tháng 7/1950, mang tiêu đề “Cơ quan

15


Trung ương huấn luyện lý luận và công tác của Đảng”, do đồng chí Trường Chinh,
Tổng bí thư của Đảng làm chủ nhiệm.
Sau Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (tháng 2/1951), cuộc
kháng chiến càng phát triển mạnh mẽ. Mọi mặt hoạt động của Đảng càng dồn dập,
khẩn trương. Đảng ta tập trung sức vào việc ra tờ Nhân dân, cơ quan Trung ương
của Đảng, nên tạm thời ngừng việc xuất bản tạp chí lý luận.
1.1.2.7 Tạp chí Nghiên cứu (1951)
Đây là tạp chí do Trung ương cục miền Nam của Đảng xuất bản trong những
năm cuối của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (3/1951), Ban Chấp hành
Trung ương Đảng quyết định thành lập Trung ương cục miền Nam gồm các đồng
chí uỷ viên Trung ương Đảng công tác ở Nam Bộ để thay mặt Trung ương Đảng
trực tiếp chỉ đạo cuộc kháng chiến ở miền Nam trong điều kiện giao thông liên lạc
có nhiều khó khăn. Trung ương Cục miền Nam gồm các đồng chí Lê Duẩn, Lê Đức
Thọ, Phạm Hùng, Hà Huy Giáp, Nguyễn Văn Kỉnh, Ung Văn Khiêm; do đồng chí
Lê Duẩn làm bí thư.
Trung ương Cục đã chủ trương xuất bản tạp chí lý luận, lấy tên là tạp chí

cán bộ, đảng viên….Đồng thời, tổ chức học tập tại chức, ra tạp chí Học tập của
Trung ương để giúp vào việc nghiên cứu chính sách và giáo dục tư tưởng, bước đầu
xây dựng công tác lý luận của Đảng” [10, tr.8].
Đề án xuất bản được Bộ Chính trị thông qua, đã nêu rõ tính chất nhiệm vụ,
đối tượng và phương châm biên tập của tạp chí.
Tạp chí Học tập là “Cơ quan lý luận và chính trị của Đảng”, do Trung ương
Đảng trực tiếp lãnh đạo.
Nhiệm vụ của tạp chí là “lấy học thuyết Mác - Lê-nin làm cơ sở, kết hợp chặt
chẽ lý luận Mác - Lê-nin với thực tiễn cách mạng nước ta để tuyên truyền, giáo dục
đường lối, phương châm, chính sách của Đảng một cách sâu sắc. Nội dung tạp chí
sẽ tập trung vào những vấn đề chính sách trong nước, đồng thời dành một phần cần
thiết cho những vấn đề quốc tế quan trọng và cho công tác xây dựng Đảng”
Tạp chí còn có nhiệm vụ “hướng dẫn cán bộ học tập theo chương trình do
Đảng quy định”.

17


Đối tượng phục vụ của tạp chí là : “Cán bộ Đảng từ trung cấp trở lên, những
cán bộ ngoài Đảng và những người trí thức thích nghiên cứu chính trị và có trình
độ đọc hiểu được”.
Phương châm biên tập của tạp chí là “căn cứ vào nhiệm vụ trung tâm và
những công tác lớn của Đảng trong từng thời kỳ mà định trọng tâm biên tập làm
cho nội dung tạp chí gắn chặt với chính sách và sinh hoạt chính trị, sinh hoạt tư
tưởng của Đảng”. Tạp chí “dựa trên cơ sở học thuyết Mác - Lê-nin để giải thích
đường lối, phương châm, chính sách của Đảng, kết hợp với thực tế nước ta mà giáo
dục lý luận. Cụ thể là căn cứ vào những chính sách và công tác lớn của Đảng, trình
bày những vấn đề lý luận chung quanh chính sách và công tác ấy, nhằm vạch rõ cơ
sở lý luận của nó, rồi lại căn cứ vào tình hình cụ thể của Việt Nam mà phân tích
thêm, kết hợp lý luận Mác - Lê-nin với thực tế nước ta, làm cho cán bộ nắm vững

tưởng và lý luận ... Mong rằng với Tạp chí Học tập ra đời, Đảng ta sẽ đẩy mạnh
phê bình, tự phê bình, đẩy mạnh đấu tranh chống mọi khuynh hướng sai lầm trong
khi chấp hành đường lối, chính sách của Đảng và của Chính phủ, chống mọi sự
xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lê-nin và những lệch lạc về tư tưởng đã khá nhiều ở
nước ta hiện nay. Đồng thời, Đảng sẽ làm cho tư tưởng, lý luận của mình tiến trước
và chỉ đường cho công tác thực hành, khắc phục được chủ nghĩa sự vụ, hẹp hòi hiện
đang phổ biến trong cán bộ, đảng viên và cán bộ ngoài Đảng….. Muốn làm cho
Đảng ta trở thành một đảng quần chúng được củng cố về mọi mặt chính trị, tư
tưởng và tổ chức, nhiệm vụ của chúng ta là phải nâng cao công tác lý luận và tư
tưởng của Đảng, chú trọng hơn nữa công tác giáo dục chính trị và công tác tổ chức
của Đảng. Tạp chí Học tập phải đóng một vai trò tích cực trong việc chấp hành
nhiệm vụ đó” [1, tr.8].
Các đồng chí trong ban biên tập ngoài nhiệm vụ chuyên trách còn thường
xuyên viết bài cho tạp chí như đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Trần
Hồng Chương,…Bài viết của các đồng chí này mang tính lý luận, tính khái quát
lớn. Ngoài ra các đồng chí như Lê Duẩn, Nguyễn Duy Trinh, Văn Tiến Dũng, Phạm
Văn Đồng…mặc dù bận rộn với công việc nhưng vẫn dành thời gian gửi bài đến tạp
chí. Đặc biệt, tạp chí Học tập còn được vinh dự đăng nhiều bài viết của Chủ tịch Hồ
Chí Minh, nhiều bài viết của Người được viết dưới hình thức nói chuyện nhưng có
ý nghĩa lý luận, thực tiễn và tính khái quát cao.

19


Đại hội IV của Đảng, Đảng Lao động Việt Nam đổi tên thành Đảng Cộng
sản Việt Nam, tạp chí Học tập hoàn thành vai trò của nó, đồng thời đổi tên thành tạp
chí Cộng sản, tạp chí Cộng sản tiếp tục một chặng đường mới của tạp chí lý luận
của Đảng trong một hoàn cảnh mới.
1.2.2


bù lỗ trong trường hợp giá bán lẻ tạp chí thấp hơn chi phí về xuất bản và phát
hành tạp chí. Số lượng phát hành năm 1955-1956 bình quân mỗi số 16.000 bản;
Năm 1959 số lượng phát hành tạp chí hằng tháng lên khoảng 25.000 bản. Năm
1960 con số đó tăng lên 45.000. Những năm 1961 - 1965 bình quân mỗi số 34.360
bản; những năm 1966 - 1975 tăng lên 43.050 bản. Trong các năm 1971, 1972,
1973 số lượng phát hành hằng tháng của tạp chí sụt xuống và ở mức 30.000 bản.
Từ năm 1974 đến năm 1976 số lượng phát hành trở lại mức cũ là khoảng 45.000
bản mỗi tháng.
Các số đặc biệt, số lượng cao hơn hẳn: Tháng 1/1960 nhân kỷ niệm ngày
thành lập Đảng, tạp chí ra số đặc biệt phát hành 128.200 bản, số 4/1961 phục vụ
cuộc vận động chỉnh huấn mùa xuân phát hành 212.585 bản; số 1/1961 để tuyên
truyền cho các quan điểm của Đảng về tình hình thế giới và nhiệm vụ quốc tế của
Đảng theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị thứ 9 của Trung ương Đảng (khóa III),
tạp chí ra số đặc biệt phát hành 107.179 bản, số 9 /1969 về lễ tang Chủ tịch Hồ
Chí Minh: 206.855 bản; tháng 2/1970 nhân dịp kỷ niệm lần thứ 40 ngày thành lập
Đảng, tạp chí ra số đặc biệt, phát hành 102.000 bản; số 7/1976 về khoá họp đầu
tiên của Quốc hội cả nước: 151.786 bản ...
Những năm trước đây tạp chí được bán ra nhiều nước Âu, Á, Phi, Mỹ
latinh. Theo thống kê năm 1968, 25 nước có bạn đọc đặt mua tạp chí; số lượng
bán ra có năm bình quân mỗi số trên l.400 bản. Những năm sau này số tạp chí bán
ra nước ngoài giảm nhiều, một phần quan trọng là do chế độ xã hội chủ nghĩa ở
Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ.
Sau khi Ban biên tập tạp chí hình thành thì chi bộ đảng cũng được thành
lập, với số đảng viên ban đầu còn ít. Dần dần số cán bộ, nhân viên, trong đó có
nhiều đảng viên, về nhận công tác ở cơ quan ngày một đông. Đầu những năm
1960, được sự chấp thuận của Đảng uỷ các cơ quan Chính Dân Đảng Trung ương,
chi bộ tạp chí được nâng lên thành đảng bộ. Trực thuộc đảng bộ là các chi bộ nhỏ

21


22


Chương 2: Nhiệm vụ cách mạng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc
qua Tạp chí Học tập (1960 - 1975)
Đây là một trong hai vấn đề chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng số bài viết trên
tạp chí Học tập thời kỳ 1960 -1975, chỉ tính riêng các chuyên mục lớn như xã luận,
điều tra nghiên cứu, các chuyên đề có tới gần 400 bài viết.
Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc được phản ánh trên tạp chí
Học tập bao gồm các vấn đề lý luận và các vấn đề thực tiễn. Trong suốt chặng
đường phát triển, tạp chí Học tập luôn thực hiện xuất sắc nhiệm vụ của mình, đó là
“Lấy học thuyết Mác – Lê nin làm cơ sở, kết hợp chặt chẽ lý luận Mác – Lê nin với
thực tiễn cách mạng nước ta, để tuyên truyền, giáo dục đường lối, phương châm,
chính sách của Đảng một cách sâu sắc. Nội dung tạp chí sẽ tập trung vào những
vấn đề chính sách trong nước, đồng thời dành một phần cần thiết cho những vấn đề
quốc tế quan trọng và cho công tác xây dựng Đảng” [10, tr.9]. Những phương
châm, đường lối, chính sách của Đảng trong vấn đề xây dựng chủ nghĩa xã hội xã
hội chủ nghĩa ở miền Bắc đã được tạp chí Học tập phản ánh, tuyên truyền một cách
kịp thời, đúng đắn, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở
miền Bắc nước ta. Nội dung đó được chia làm hai giai đoạn: 1960 – 1965 và giai
đoạn 1965 – 1975.
Trong giai đoạn từ 1960 – 1965, tạp chí Học tập tập trung tuyên truyền cho
Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ ba của Đảng và kế hoạch Nhà nước 5 năm lần
thứ nhất.
Trong giai đoạn 1965 – 1975, tạp chí tiếp tục tuyên truyền cho công cuộc
xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc trong điều kiện có chiến tranh. Phục vụ việc
xây dựng cơ sở vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội theo phương châm mới
trong hoàn cảnh mới.
2.1 Giai đoạn 1960 – 1965
Sau khi hoàn thành về cơ bản việc xóa bỏ các giai cấp bóc lột, từ năm 1960,