nghiên cứu - trao đổi

Ths. Lê Thị Anh Đào *

C

i t Liờn hp quc (LHQ) nhm ỏp
ng nhu cu phỏt trin v phự hp vi
thay i ca tỡnh hỡnh th gii luụn l mi
quan tõm ca cng ng quc t. Trong s
cỏc c quan ca LHQ, do tm quan trng
ca mỡnh, Hi ng bo an (HBA) l c
quan c chỳ ý nhiu nht v c xut
ci t nhiu nht. ci t mt cỏch ton
din, HBA cn ci cỏch c v thnh phn
v phng thc lm vic nhm ỏp ng
nguyn vng ca tt c cỏc nc thnh viờn
LHQ v vic m bo dõn ch thc s v
tớnh cụng khai, minh bch trong hot ng
ca c quan ny.
1. M rng thnh viờn Hi ng bo
an - yờu cu tt yu, khỏch quan
So vi thi im nm 1945 - khi LHQ
c thnh lp, bi cnh quc t ó cú nhiu
thay i: Chin tranh lnh ó kt thỳc, quan
h quc t chuyn sang xu th i thoi; cỏc
nc bi trn trong Chin tranh th gii th
II ó tr thnh cỏc cng quc, úng gúp
nhiu cho hũa bỡnh v an ninh quc t
(nhng li khụng phi l y viờn thng trc
HBA).(1) Bờn cnh ú, nhng mi e da

da trờn tng quan lc lng v hin thc
ca thi im va kt thỳc Chin tranh th
gii th II ó khụng cũn mang tớnh i din
cho tng quan quc t v quyn lc v tm
nh hng ca cỏc quc gia ngy nay. Mt
* Ging viờn Khoa lut quc t
Trng i hc Lut H Ni
3


nghiªn cøu - trao ®æi

sự thay đổi đối với các quy định này là cần
thiết để phản ánh xác thực hơn thế và lực
mới trong hệ thống quan hệ quốc tế đương
đại. Do đó, việc mở rộng thành viên của
HĐBA để thích ứng với thế giới trong thời
kì mới là yêu cầu thực tế khách quan.
2. Về việc mở rộng thành viên Hội
đồng bảo an
a. Quan điểm của Tổng thư kí Liên hợp quốc
Trong báo cáo về cải cách LHQ tại phiên
họp của Đại hội đồng LHQ tháng 9/2005,
Tổng thư kí LHQ Kofi Annan đã nhấn mạnh
4 nguyên tắc và 2 phương án cải cách HĐBA.
Theo đó, 4 nguyên tắc cải tổ HĐBA gồm:
1. Cần tăng cường sự tham gia vào quá
trình ra quyết định của HĐBA LHQ của các
thành viên có đóng góp nhiều nhất cho LHQ
về mặt tài chính, quân sự và ngoại giao;

A và B đều đề xuất tăng số lượng thành viên
HĐBA lên 24, đảm bảo tính đại diện cao
hơn của cơ quan này, giải quyết được vấn đề
hiện nay: Khi số lượng thành viên LHQ tăng
mà số lượng thành viên HĐBA không tăng.
Việc tăng số lượng thành viên của HĐBA
dựa trên Điều 23 của Hiến chương LHQ là
khuyến khích các quốc gia đóng góp tích cực
hơn cho hòa bình và an ninh quốc tế bằng
việc kéo dài nhiệm kì của các ủy viên không
thường trực hoặc tăng số lượng ủy viên
thường trực. Việc lựa chọn các quốc gia dựa
trên cơ sở 1) 3 nước có đóng góp nhiều nhất
cho ngân sách thường niên của LHQ trong
khu vực, 2) Hoặc 3 nước tình nguyện đóng
góp nhiều nhất cho phát triển khu vực; 3)
Hoặc 3 nước đóng góp quân số lớn nhất cho
lực lượng giữ gìn hòa bình của LHQ.(3)
Trên thực tế việc áp dụng các tiêu chuẩn
này không hề đơn giản. Nếu tiêu chuẩn đầu
tiên được áp dụng, Đức và Nhật Bản chắc
chắn sẽ được chấp nhận để trở thành ủy viên
thường trực. Nếu tiêu chuẩn thứ hai được tôn
trọng thì sẽ không có hai đại diện của châu
Phi, mặc dù các nước châu Phi chiếm 33%
số thành viên LHQ mà ngược lại, tính đại
diện của Tây âu và Bắc Mỹ lại quá nhiều.
Tuy nhiên, trên cơ sở so sánh tương quan và
T¹p chÝ luËt häc sè 1/2009


chớnh thc ng h Nht Bn(5) v mt nc
ang phỏt trin m trong trng hp ny cú
th l Nam Phi) v t 2 n 3 y viờn khụng
thng trc; vic la chn thnh viờn mi
khụng nờn xột theo yu t a lớ m cn da
trờn mt s tiờu chun: quy mụ dõn s, kinh
t, quõn s, kh nng úng gúp ti chớnh,
hot ng chng khng b, chng ph bin
ht nhõn, gi gỡn hũa bỡnh cú tớnh n yu
t cõn bng a lớ. M cng thay i lp
Tạp chí luật học số 1/2009

trng khụng ng h c vỡ nc ny phn
i M trong cuc chin tranh Iracq nhng
nguyờn nhõn sõu xa cú l l M khụng
mun tng thờm nc i din ca EU; mt
khỏc, nc c thng nht sau thi kỡ chin
tranh lnh ó to ra sc mnh ghờ gm
chõu u l mi lo ngi ca M. Ngoi ra,
M cng ng h n tr thnh y viờn
thng trc HBA vỡ n hin cng l
trng im trong chin lc ton cu ca
M.(6) Nc M cng by t khụng mun
chp nhn Braxin l y viờn thng trc
HBA ngang hng vi M bi thi gian
qua nc ny cú quan im bt ng vi
M trong cuc chin chng khng b.
Trung Quc ng h phng ỏn B:
Tng s y viờn khụng thng trc HBA,
u tiờn cho cỏc nc ang phỏt trin, phự

trong đó có Đức - một đối tác quan trọng
của Pháp trong EU.(9)
c. Quan điểm của Đức, Nhật Bản, Ấn Độ
và Braxin (G4)
Đây là 4 nước ứng cử viên sáng giá cho
các ghế thành viên thường trực HĐBA (gọi
là nhóm G4). Các nước G4 vận động cho
phương án “Xanh lam” của nhóm mà về cơ
bản là gần với phương án A do Tổng thư kí
LHQ Kofi Annan đưa ra. Ngày 21/11/2004,
nhóm G4 đã ra thông cáo chung ủng hộ lẫn
nhau dành 4 vị trí thường trực HĐBA cùng
1 vị trí cho châu Phi. Ngày 16/5/2005 nhóm
này lại đưa ra dự thảo với nội dung mở rộng
HĐBA thêm 6 ghế thường trực và 5 ghế ủy
viên không thường trực. Tiếp đó, ngày
8/6/2005 nhóm G4 lại đưa ra dự thảo nghị
quyết sửa đổi tăng thêm 1 ghế không
thường trực, nâng tổng số thành viên
HĐBA lên 25 nước và các nước ủy viên
thường trực mới tạm thời không có quyền
phủ quyết. Đề án này không tính đến quyền
có đại diện thường trực tại HĐBA của hơn
1.6 tỉ người Hồi giáo trên khắp thế giới.(10)
Tính đến tháng 8/2005 mới có khoảng 90
quốc gia thành viên LHQ ủng hộ phương án
của G4 (trong đó có Anh, Pháp) nhưng con
số này còn xa so với yêu cầu 2/3 tổng số
phiếu Đại hội đồng theo quy định của LHQ.
Điều này cho thấy phương án của nhóm G4

nào: Phải có ít nhất 2 ghế trong thường trực
và có quyền phủ quyết tại HĐBA. Mới đây
các quốc gia châu Phi đã từ bỏ quan điểm về
quyền phủ quyết của thành viên thường trực
mới. Tuy nhiên, các quốc gia châu Phi lại bất
đồng sâu sắc trong việc lựa chọn ra 2 đại
diện cho châu lục mình trong HĐBA. Các
ứng cử viên sáng giá là Nam Phi, Nieieria,
Libi, Ai Cập...(12)
Ngoài ra, các nước thành viên ASEAN
T¹p chÝ luËt häc sè 1/2009


nghiên cứu - trao đổi

u nht trớ y mnh trao i rng rói nhm
t c s ng thun v ci t HBA theo
hng tng cng tớnh i din, minh bch
v hiu qu ca t chc ny.
Túm li, m rng thnh viờn HBA l
cn thit nhng thc hin c thỡ cú l
vn cũn xa.
Phõn tớch cỏc quan im trờn cho thy a
s cỏc thnh viờn LHQ ng tỡnh vi quan
im m rng thnh viờn HBA. S khỏc
nhau l : 1) Loi hỡnh thnh viờn mi (cú
gm c thnh viờn thng trc v khụng
thng trc hay ch tng thờm thnh viờn
khụng thng trc), 2) Tớnh cht ca thnh
viờn mi (nu cú thnh viờn thng trc thỡ

ca HBA cng phi cn c vo cỏc tiờu chớ
mang tớnh ng nh quy mụ dõn s; quy
mụ kinh t v úng gúp cho LHQ; quy mụ
quc phũng v nng lc s hu v khớ
nguyờn t; tớnh i din cho nn vn hoỏ;
tiờu chớ nn dõn ch v c bit l tớnh i
din khu vc. Mt iu d nhn thy l cỏc
tiờu chớ c xem xột n l hay tng th thỡ
cỏc nc ang phỏt trin rừ rng s cú c hi
tng i din ca mỡnh trong HBA c
m rng t 20 n 25 thnh viờn, cựng vi 2
i din phỏt trin l c v Nht Bn.(13)
Nh vy, rừ rng mt chõu lc khú cú th cú
s lng thnh viờn ni tri trong HBA m
rng tng lai.
Dự xột theo yu t no thỡ mi quc gia
u cú im mnh - im yu, c hi v
thỏch thc tr thnh y viờn HBA v
trờn thc t khụng cú gii phỏp no c coi
l hon ho. iu quan trng na l vic m
rng thnh viờn HBA phi c s nht trớ
ca 5 thnh viờn thng trc cng nh 2/3
nc thnh viờn LHQ, tc l t 128 nc tr
lờn. õy l vn cú tớnh nguyờn tc ó
c quy nh trong Hin chng LHQ.
Vic ginh c s ng h rng rói nh vy
l c mt quỏ trỡnh khú khn, phc tp v
cng khụng th din ra mt sm mt chiu.
Cng chớnh vỡ vy, nhúm chuyờn gia cao cp
LHQ ó a ra khuyn ngh rng vic xem

nờn HBA cũn tin hnh khỏ thng xuyờn
cỏc cuc hp kớn v iu ny ó tr thnh
phng thc lm vic mang tớnh ỏp t,
mnh lnh, loi b nhng nc khụng phi
l thnh viờn HBA khi quyn c tham
gia cỏc cuc hp HBA. Vn cũn khụng
minh bch hn na khi 5 thnh viờn thng
trc hp riờng r (khụng cú cỏc thnh viờn
khỏc ca HBA), trong khi h a ra nhng
gii phỏp v quyt nh cú hiu lc cú nh
hng ln n hu ht cỏc cụng vic cũn li
ca Hi ng. Cỏc thnh viờn khụng thng
trc núi rng h ging nh khỏch du lch
8

hay l hnh khỏch qua ng trong mt
chuyn tu di.(15)
Mt phn na ca vn l thc t mang
tớnh truyn thng ca nhng cuc trao i
khụng chớnh thc vn khụng cụng khai v
khụng ghi li biờn bn hay bỏo cỏo. Cỏc
thnh viờn thng trc HBA nhiu khi cú
cỏc cuc trao i, thm chớ ngoi tr s ca
LHQ m h khụng tha nhn v cho rng ú
khụng phi l cuc hp ca Hi ng m ch
l s tp hp khụng chớnh thc ca cỏc thnh
viờn vi t cỏch cỏ nhõn. Trong cỏc cuc gp
ú, tuy Cỏc quy tc th tc tm thi khụng
c ỏp dng nhng thi gian v ch cho
mt cuc trao i khụng chớnh thc ó c

(Xem tip trang 25)
(1). Nm 2005, cỏc nc thnh viờn úng gúp tng
cng 1.83 t USD cho Liờn hp quc. Trong ú, M
úng gúp nhiu nht (vi t l 22%), tip theo l Nht
Bn (19.5%); c (8.7%); Anh (6.1%); Phỏp (6.0%).
(2). Bng Ngh quyt sa i iu 23, 27, 61 Hin
chng c i hi ng Liờn hp quc thụng qua
ngy 17/12/1963, Liờn hp quc tin hnh ci t Hi
ng bo an bng cỏch tng s thnh viờn t 11 lờn
15 v s phiu a s (2/3) tng t 7 lờn 9.
(3). The Secretary Generals High Level Panel on
Threats, Challenges and Change, ngy 2/12/2004.
(4). V vn ny cú th xem thờm cỏc bỏo cỏo nm
1997; 2002; 2005; 2006 v 2007 ca Tng th kớ
LHQ Kofi Annan.
(5). Vỡ Nht Bn c coi l nc Anh vin
ụng ca M. Trong chin tranh Vựng Vnh nm
1991 tuy Nht khụng c quõn tham chin cựng M
(do rng buc ca Hin phỏp hũa bỡnh) nhng ó chi
ti 13 t USD chi vin cho M. Trong cuc chin
Afghanistan v Iraq, Nht khụng ch chi tin ti tr
cho M m cũn a hn 600 quõn Lc lng phũng
v ti Iraq v kiờn trỡ li Iraq cựng M trong khi
nhiu nc phi rỳt quõn v nc do sc ộp d lun.
(6). Trong chuyn thm chõu u nm 2005,
Ngoi trng M C. Rice núi thng rng M Phi
giỳp n tr thnh nc ln th gii ch yu
trong th k XXI.
(7).Xem: http://www.nu.int/china
(8). Ngy 21/9/2004, ngi phỏt ngụn B ngoi giao

an cũn c ghi nhn ri rỏc trong nhiu vn bn,
giy t khỏc nhau trong sut quỏ trỡnh tn ti ca c
quan ny t 1945 n nay. Mt khỏc, nhiu nguyờn
tc hot ng ca Hi ng bo an c hỡnh thnh t
thc tin hot ng v khụng c ghi nhn bt kỡ
vn bn no. K t khi c thụng qua (thỏng
6/1946), Th tc hot ng tm thi cng gn nh
khụng thay i. Ln sa i cui cựng l nm 1982
nhng cng ch quy nh b sung mt ngụn ng c
trong hot ng ca HBA l ting Rp.
(15). James Pauls and Celine Nahory, These towards
a democratic reform of the Un Security Council,
Global Policy Forum, July 13, 2005.
(16). Nm 1993, HBA t chc 153 cuc hp chớnh
thc v 252 cuc trao i khụng chớnh thc. Nm
2006, con s ny l 272 cuc hp chớnh thc v 193
cuc trao i khụng chớnh thc (Ngun: Security
Council Transparency, legitimacy and effectiveness:
efforts to reform council working methods 1993-2007,
18 Oct 2007, http//www.SecurityCouncilReport.org).
9