A. MỞ BÀI
Trải qua hai cuộc chiến tranh thế giới tàn khốc và đẫm máu, vấn đề bảo vệ và
giữ gìn hoà bình an ninh thế giới đã trở thành vấn đề quan trọng của tất cả các quốc
gia. Vì vậy, để tránh lặp lại một cuộc chiến thế giới mới, đồng thời hạn chế được
những mâu thuẫn quốc gia, ngăn chặn được chủ nghĩa khủng bố quốc tế và chủ
nghĩa cực đoan hồi giáo đang xảy ra hàng ngày, cần phải có sự hợp tác của các quốc
gia không chỉ trong khu vực mà trên phạm vi toàn cầu để củng cố hòa bình, an ninh
quốc tế, đặc biệt là việc tăng cường vai trò của các tổ chức quốc tế như Liên Hợp
Quốc (LHQ).
Liên hợp quốc được thành lập trên cơ sở của Hiến chương LHQ ngày
24/10/1945. LHQ trở thành một tổ chức trung tâm, có vai trò quan trọng nhất trong
hoạt động duy trì hoà bình, an ninh quốc tế. Từ 51 thành viên ban đầu, đến nay, LHQ
đã có 192 thành viên. Dựa trên các nguyên tắc cơ bản được ghi nhận trong Hiến
chương, LHQ là một bộ máy gồm sáu cơ quan chính chịu trách nhiệm về các lĩnh
vực khác nhau, trong đó, Hội đồng Bảo an (HĐBA) là cơ quan quan trọng nhất, là
cơ quan lãnh đạo chính trị thường trực của LHQ được trao trách nhiệm hàng đầu
trong việc duy trì hòa bình, an ninh quốc tế.
Tuy nhiên, hiện nay cơ chế mà HĐBA LHQ đang hoạt động đã được thiết lập từ
khi chiến tranh thế giới thứ II kết thúc, giờ không còn phù hợp nữa. Hơn 65 năm đã
trôi qua với sự vận động mạnh mẽ của cục diện quốc tế theo hướng đa cực hóa, đa
trung tâm quyền lực với sự nổi lên của các cường quốc, sự gia tăng vai trò, vị thế
của các nước đang phát triển cùng với đó là tốc độ chóng mặt của quá trình toàn cầu
hóa và mở rộng số lượng thành viên của Liên hợp quốc đã đặt ra nhiều thách thức
đối với cơ quan này.
Rất nhiều các ý kiến, quan điểm, tư tưởng đã đặt ra nhằm mục đích cải tổ cơ
chế làm việc của HĐBA cho phù hợp hơn với tình hình thế giới, song dường như
đều đang trên thế bế tắc. Để có thể giải quyết tình trạng bế tắc này, hiển nhiên trước
hết phải hiểu rõ được nguyên nhân phát sinh cuả nó. Do vậy, với mục đích tìm hiểu
nguyên nhân dẫn đến những khó khăn cho HĐBA trong việc cải tổ, nhóm chúng tôi
xin chọn đề tài “Những vấn đề pháp lý và thực tiễn cản trở quá trình cải tổ Hội
Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu

Với tư cách là 4 ứng cử viên sáng giá cho ghế ủy viên thường trực của HĐBA
do đó các nước này đưa ra quan điểm chung, ủng hộ lẫn nhau trở thành thành viên
thường trực của HĐBA. Trong dự thảo nghị quyết, G-4 đề nghị tăng thêm số thành
viên trong HĐBA, từ 15 hiện nay lên 25 ghế, trong đó có 6 vị trí thường trực mới, tất
nhiên có bốn ghế cho nhóm G4 và hai ghế còn lại cho châu Phi.
4. Quan điểm của các nước thuộc nhóm “ đoàn kết vì đồng thuận”.
2
Bao gồm các quốc gia “láng giềng” của nhóm G4 kể trên: Italia, Tây Ban Nha,
Pakistan, Hàn Quốc, Achentina và Mehico hình thành nên nhóm “đoàn kết vì đồng
thuận”. Nhóm này đề xuất phương án tăng số thành viên HĐBA từ 15 lên 25 thành
viên (tăng 10 thành viên không thường trực với nhiệm kỳ có thể gia hạn thêm 2
năm).
5. Quan điểm của các nước Châu Phi, một số nước khác và nhóm các nước đang
phát triển.
Các nước châu Phi: Các nước châu Phi ủng hộ phương án tăng thêm số thành
viên thường trực của HĐBA: HĐBA tăng thêm 6 thành viên thường trực nhưng
không có quyền phủ quyết với nhiệm kỳ 4 năm và phải có đại diện của Liên minh
châu Phi.
Trên đây là các đề xuất, kế hoạch và quan điểm cải tổ tiêu biểu nhằm đưa ra một
cái nhìn bao quát về tình hình thực tế. Có thể nhận định rằng, đây là một vấn đề
mang nặng yếu tố chính trị, đưa ra một biện pháp hợp lý nhất là vô cùng khó khăn và
đầy thách thức. Mới đây ủy ban đã đưa ra văn bản bao gồm 30 đề nghị và quan điểm
của các nước thành viên, phản ánh các quan điểm rộng rãi nhất làm nền tảng vững
chắc cho vòng đàm phán thứ 5 sắp tới về các vấn đề then chốt như các loại thành
viên, quyền phủ quyết, đại diện khu vực, quy mô HĐBA mở rộng, phương thức hoạt
động và quan hệ của HĐBA với Đại Hội đồng LHQ. Qua đó có thể thấy quyết tâm
cải tổ của ủy ban cũng như các nước thành viên của LHQ.
II. Những yếu tố pháp lý và thực tiễn cản trở quá trình cải tổ HĐBA Liên hợp
quốc
1. Yếu tố pháp lý

tiến tới xóa bỏ toàn bộ đặc quyền này, các cường quốc nắm trong tay quyền phủ
quyết không dễ gì từ bỏ bởi nó gắn bó mật thiết với quyền và lợi ích của họ. Những
kế hoạch không mang lại lợi ích gì, thậm chí còn gây hại cho họ, họ hoàn toàn có
quyền bỏ phiếu chống và kế hoạch đó dường như khó có thể được thực hiện.
Hay đối với đề xuất mở rộng HĐBA, Trung Quốc đã lên tiếng phản đối Nhật
Bản trở thành thành viên thường trực của HĐBA trong khi Mỹ lại quyết tâm ủng hộ
Nhật Bản vì đây là đồng minh chiến lược của Mỹ. Mặt khác dù Mỹ cam kết không
phản đối Đức trở thành ủy viên thường trực HĐBA, nhưng Mỹ công khai tuyên bố
châu Âu có 3 thành viên là không thể chấp nhận được, trong đó có Đức do một số
bất đồng ý kiến giữa hai Chính phủ. Thái độ của Anh, Pháp thì tỏ ra không tích cực,
bàng quan trước tiến trình cải tổ này. Thực ra, Anh, Pháp cũng hết sức lo ngại về ý
đồ, vai trò, thực lực của Đức trong EU và sự rạn nứt trong EU có thể diễn ra nếu
Đức trở thành thành viên của thường trực của HĐBA. Quan hệ Nga – Nhật thì cũng
không mấy tích cực do những bất đồng trong lịch sử để lại liên quan đến vấn đề
4
tranh chấp lãnh thổ…Do vậy, Nga cũng chưa có thái độ gì rõ ràng gì về kế hoạch
mở rộng HĐBA.
Như vậy, chỉ riêng 5 nước thường trực HĐBA nắm trong tay quyền phủ quyết
đã có thái độ rất khác nhau về phương án cải cách HĐBA. Điều này đã chứng minh
cho tính phức tạp và sự đan xen về lợi ích chiến lược, chỉ cần một trong năm nước
thường trực HĐBA phủ quyết là kế hoạch cải tổ sẽ không tránh khỏi nguy cơ sụp đổ.
2. Những yếu tố thực tiễn:
Hầu hết các nước thuộc LHQ đều mong muốn trở thành thành viên của HĐBA,
để có thể thể hiện ý chí của mình đối với những vấn đề của thế giới và có được
những lợi ích nhất định. Tuy nhiên, số ghế của HĐBA là có hạn. Mỗi quốc gia đều
có điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức để trở thành thành viên của HĐBA và
trên thực tế, không có phương án cải tổ nào được coi là hoàn hảo. Song, điều quan
trọng là phương án đó phải được sự nhất trí của 2/3 nước thành viên LHQ, tức là 128
nước, trong đó phải có 5 thành viên thường trực. Việc giành được sự ủng hộ rộng rãi
như vậy là cả một quá trình khó khăn, phức tạp. Khó khăn đó chính là do những yếu