1
2 đại học quốc gia hà nội
khoa luật nguyễn thị hoài h-ơng hội đồng bảo an liên hợp quốc
trong duy trì hòa bình và an ninh quốc tế
luận văn thạc sĩ luật học Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: TS. Hoàng Ngọc Giao
Hà nội - 2008
1
MỤC LỤC Trang
MỞ ĐẦU
1
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LIÊN HỢP QUỐC VÀ
HỘI ĐỒNG BẢO AN
6
1.1.
Khái quát về tổ chức Liên hợp quốc
6
1.1.1.
Lịch sử hình thành Liên hợp quốc
6
1.1.2.
1.2.3.
Thủ tục hoạt động của Hội đồng bảo an
30
1.2.3.1.
Các phiên họp của Hội đồng bảo an
30
1.2.3.2.
Thủ tục bỏ phiếu của Hội đồng bảo an
32
Chương 2: VAI TRÕ CỦA HỘI ĐỒNG BẢO AN TRONG DUY
TRÌ HÕA BÌNH VÀ AN NINH QUỐC TẾ
38
2.1.
Giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế
38
2.1.1.
Cơ sở pháp lý
38
2.1.2.
Thực tiễn hoạt động giải quyết hòa bình các tranh chấp
40
2
quốc tế của Hội đồng bảo an
2.2.
Hành động trong trường hợp có sự đe dọa, phá hoại hòa
bình hoặc có hành vi xâm lược
43
2.2.1.
lực lượng gìn giữ hòa bình
75
2.3.2.2.
Sử dụng các tổ chức khu vực trong các chiến dịch gìn giữ
hòa bình
80
2.3.2.3.
Đánh giá hiệu quả hoạt động gìn giữ hòa bình của Hội
đồng bảo an
85
2.4.
Hoạt động chống khủng bố quốc tế
89
2.4.1.
Cơ sở pháp lý
89
2.4.2.
Thực tiễn hoạt động chống khủng bố quốc tế của Hội
đồng bảo an
92
Chương 3: CẢI TỔ HỘI ĐỒNG BẢO AN - NỖ LỰC NHẰM
NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG DUY TRÌ
HÕA BÌNH VÀ AN NINH QUỐC TẾ
102
3
3.1.
Sự cần thiết phải cải tổ Hội đồng bảo an
102
PHỤ LỤC
154
4
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Là một trong những tổ chức quốc tế đa phương toàn cầu lớn nhất hiện
nay, duy trì hòa bình và an ninh thế giới luôn được coi là tôn chỉ, mục đích
quan trọng nhất mà Liên hợp quốc (LHQ) theo đuổi. Để thực hiện mục đích
này, các cơ quan của LHQ đều được trao những chức năng, nhiệm vụ quyền
hạn cụ thể, trong đó, Hội đồng bảo an (HĐBA) là cơ quan chịu trách nhiệm
chính trong duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
Sau khi trật tự thế giới hai cực sụp đổ, tình hình chính trị thế giới tiếp
tục đan xen giữa ổn định và mất ổn định. Ít có khả năng xảy ra chiến tranh thế
giới, nhưng chiến tranh cục bộ, xung đột vũ trang, xung đột dân tộc, tôn giáo,
chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp lật đổ, khủng bố… còn xảy ra ở nhiều
nơi với tính chất phức tạp ngày càng tăng, đe dọa nghiêm trọng đến hòa bình
và an ninh quốc tế. Thực tế này buộc LHQ mà cụ thể là HĐBA phải không
ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động, đáp ứng nguyện vọng chung của cộng
đồng quốc tế về một môi trường quốc tế hòa bình, ổn định và an ninh để phát
triển bền vững kinh tế - xã hội.
Là một thành viên không thường trực HĐBA LHQ nhiệm kỳ 2008 -
2009, hợp tác và tham gia tích cực vào các hoạt động duy trì hòa bình và an
ninh quốc tế của HĐBA là quyền lợi và nghĩa vụ của Việt Nam. Để thực hiện
tốt hoạt động này, một trong những công việc quan trọng mà chúng ta cần làm
là nghiên cứu và nắm vững các hoạt động cụ thể của HĐBA LHQ trong lĩnh
quốc", đề tài cấp viện của Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, năm 2005, do
tác giả Bùi Trường Giang thực hiện; các chuyên đề về hoạt động gìn giữ hòa
bình (GGHB) của LHQ do tác giả Nguyễn Hồng Quân thực hiện; đề tài về
chống khủng bố quốc tế do Viện Quan hệ Quốc tế Bộ Quốc Phòng thực hiện
năm 2006… Tuy nhiên, những đề tài, chuyên đề, bài viết này mới chỉ đề cập
đến một số khía cạnh nhất định trong hoạt động của HĐBA cũng như phương
6
hướng cải tổ cơ quan này. Hiện nay, vẫn còn thiếu một đề tài tìm hiểu tương
đối toàn diện và cơ cấu tổ chức, chức năng nhiệm vụ, thủ tục hoạt động, đánh
giá những lĩnh vực hoạt động chủ yếu của HĐBA trong duy trì hòa bình và an
ninh quốc tế, phân tích và đánh giá những phương án cải tổ HĐBA trong thời
gian qua, đề xuất một phương án cải tổ mới có tính khả thi.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
* Mục đích
Đề tài làm rõ các hoạt động cụ thể mà HĐBA cần tiến hành nhằm thực
hiện vai trò duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; đánh giá khách quan hiệu quả
thực tế của các hoạt động đó, chỉ ra được những hạn chế và nguyên nhân của
nó trong thời gian qua; đề xuất được giải pháp cụ thể trong cải tổ HĐBA LHQ
nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐBA trong duy trì hòa bình và an
ninh quốc tế.
* Nhiệm vụ
Để thực hiện được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:
- Nghiên cứu những quy định của Hiến chương Liên hợp quốc
(HCLHQ) và quy chế hoạt động với tư cách là cơ sở pháp lý cho tổ chức và
hoạt động của HĐBA.
- Trên cơ sở những quy định của HCLHQ và các nghị quyết có liên
quan của tổ chức này đi sâu tìm hiểu các lĩnh vực hoạt động cụ thể của HĐBA
để thực hiện vai trò duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, đánh giá hiệu quả
hoạt động, đồng thời chỉ ra nguyên nhân của những bất cập còn tồn tại trong
với nhiệm vụ được giao.
- Nghiên cứu vai trò của HĐBA trong duy trì hòa bình và an ninh
8
quốc tế sẽ giúp Việt Nam, với tư cách là thành viên của HĐBA, hiểu rõ hoạt
động của cơ quan này, chủ động trong tham gia hợp tác giải quyết các công
việc ở HĐBA. Việt Nam sẽ đóng góp được nhiều hơn cho hoạt động của
HĐBA, đồng thời có thêm cơ hội để thể hiện chính sách hòa bình, hợp tác;
thiện chí và năng lực hoạt động quốc tế của mình, góp phần nâng cao vị thế
của Việt Nam trên trường quốc tế.
- Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu khoa
học pháp lý, phục vụ cho công tác thúc đẩy hợp tác Việt Nam - LHQ, làm tài
liệu tham khảo cho sinh viên chuyên ngành Luật quốc tế…
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề chung về Liên hợp quốc và Hội đồng bảo
an.
Chương 2: Vai trò của Hội đồng bảo an trong duy trì hòa bình và an
ninh quốc tế.
Chương 3: Cải tổ Hội đồng bảo an - nỗ lực nhằm nâng cao hiệu quả
hoạt động duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
9
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ LIÊN HỢP QUỐC
VÀ HỘI ĐỒNG BẢO AN
1/1/1942, tại Washington, đại diện 26 nước tham chiến chống khối Trục đã ký
bản Tuyên ngôn LHQ do Mỹ soạn thảo, cam kết xây dựng một hệ thống hòa
bình và an ninh sau chiến tranh. Tên gọi LHQ chính thức xuất hiện và được
sử dụng từ thời gian này. Cuối tháng 10/1943, tại hội nghị Moskva, các Bộ
trưởng Ngoại giao bốn nước Liên Xô, Anh, Mỹ và Trung Quốc thông qua bản
"Tuyên bố về an ninh chung" khẳng định sự cần thiết phải thành lập trong
thời hạn ngắn nhất có thể được một tổ chức quốc tế chung để duy trì hòa bình
và an ninh quốc tế, mà cơ sở của nó là nguyên tắc bình đẳng chủ quyền của
tất cả các quốc gia ưu chuộng hòa bình. Ngày 1/12/1943, quyết định này được
chuẩn y tại hội nghị thượng đỉnh giữa nguyên thủ quốc gia ba nước Liên Xô,
Anh, Mỹ tại Teheran. Do đã đi trước khá nhiều so với người Anh và Liên Xô
trong việc lập kế hoạch thành lập LHQ, nên tại hội nghị này, Tổng thống Mỹ
Roosevelt đã chủ động đưa ra dự kiến đầu tiên về cơ cấu tổ chức của LHQ
gồm ba cơ quan chính là: Đại hội đồng (ĐHĐ - gồm tất cả các quốc gia thành
viên để thảo luận các vấn đề chung); Cơ quan "cảnh sát" (chỉ gồm tứ cường
Anh - Mĩ - Xô - Trung) có trách nhiệm thi hành, áp dụng các biện pháp cần
thiết, kể cả biện pháp quân sự để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; Ban
chấp hành (gồm có tứ cường Anh - Mĩ - Xô - Trung, hai đại diện cho châu
Âu, một đại diện cho Nam Mĩ, một đại diện cho Trung Đông, một đại diện
cho Viễn Đông và một đại diện cho khối Liên hiệp Anh) để xử lý các vấn đề
không liên quan tới hòa bình, an ninh, chiến tranh, quân sự.
Phần công việc chính quan trọng nhất chuẩn bị cho việc thành lập
LHQ được tiến hành ở Dumbarton Oaks thông qua hai hội nghị: Hội nghị
chính tiến hành từ 21/8 đến 29/8/1944 giữa các chuyên viên đại diện của Mỹ,
Anh và Liên Xô. Hội nghị kém quan trọng hơn từ 29/9/1944 đến 7/10/1944
giữa Mỹ, Anh và Trung Quốc. Theo lời một đại biểu Mỹ, các nước lớn "từng
đổ máu cho toàn thế giới" đã tự giành quyền đặt cơ sở cho tổ chức quốc tế này.
11
Tại các hội nghị này, các nước lớn đã thỏa thuận được nhiều vấn đề quan
12
Xô, Mỹ, Anh, Pháp, Trung Hoa và đa số các nước ký kết khác hoàn thành thủ
tục phê chuẩn Hiến chương (HC). Ngày 24/10/1945, do đó, cũng trở thành
ngày kỷ niệm thành lập LHQ.
Có thể khẳng định được rằng, lịch sử hình thành LHQ không có giai
đoạn nào không thể hiện sự hợp tác, đấu tranh và nhân nhượng lẫn nhau giữa
các nước lớn, đặc biệt là giữa Mỹ và Liên Xô. Không có sự hợp tác của các
nước lớn thì không có sự ra đời của LHQ vào thời kỳ đầu sau chiến tranh thế
giới lần thứ hai. Chính vì vậy, ngay từ khi mới ra đời, LHQ đã luôn mang dấu
ấn và chịu sự chi phối bởi các nước lớn cũng như quan hệ giữa họ với nhau.
Cơ cấu tổ chức, nguyên tắc vận hành của LHQ phản ánh đúng tương quan lực
lượng giữa các nước, đặc biệt là các nước lớn trong giai đoạn cuối của cuộc
chiến tranh thế giới thứ hai. Hơn nữa, rút kinh nghiệm qua những thất bại trên
thực tế của Hội quốc liên, nguyên tắc nhất trí giữa các nước lớn với tư cách là
lý do cơ bản để LHQ ra đời, đồng thời cũng là điều kiện không thể thiếu, là
nguồn sinh lực để LHQ có thể phát huy được vai trò của mình đã được ghi
nhận như một nguyên tắc vận hành cơ bản, quan trọng nhất của HĐBA - cơ
quan đại diện cho LHQ giữ vai trò chủ yếu trong duy trì hòa bình và an ninh
quốc tế. Theo đó, các nước lớn với tư cách là thành viên thường trực HĐBA
được coi là những "viên cảnh sát" của cộng đồng quốc tế, họ giành được
nhiều quyền lực hơn so với các thành viên trong Hội đồng Hội quốc liên. Chỉ
có họ mới có quyền "phủ quyết" các quyết định của HĐBA. Vì vậy, hoạt
động của LHQ trên thực tế cũng dựa nhiều hơn vào các nước lớn, nó phản
ánh sự dàn xếp và cân bằng quyền lực giữa các nước lớn trên thế giới.
1.1.2. Tôn chỉ mục đích hoạt động của Liên hợp quốc
Điều 1 HCLHQ ghi nhận bốn mục đích hoạt động của LHQ như sau:
Một là, duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
Hai là, phát triển quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc trên cơ sở tôn
trọng nguyên tắc bình đẳng và tự quyết của các dân tộc.
Ba là, thực hiện hợp tác quốc tế trong việc giải quyết các vấn đề quốc
14
điều chỉnh hoặc giải quyết các vụ tranh chấp hoặc những tình thế có tính chất
quốc tế có thể đưa đến sự phá hoại hòa bình bằng biện pháp hòa bình theo
đúng nguyên tắc của công lý và pháp luật quốc tế.
Thực tế cho thấy, trong các lĩnh vực khác như hợp tác kinh tế, lao
động… trên thế giới có thể tìm thấy các cơ chế hợp tác quốc tế hiệu quả như Tổ
chức thương mại quốc tế, Tổ chức lao động quốc tế… còn trong lĩnh vực duy trì
hòa bình và an ninh quốc tế, cho đến nay, chưa có cơ chế đa phương toàn cầu
nào có thể thay thế được cho LHQ. Thực hiện mục đích này, các cơ quan của
LHQ đều được trao những chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể, trong đó,
HĐBA là cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc duy trì hòa bình và an
ninh quốc tế. Theo quy định của HCLHQ, HĐBA có thể áp dụng các biện
pháp nhằm giải quyết hòa bình các tranh chấp, xung đột, và khi cần thiết có
thể cưỡng chế bằng vũ lực, nhằm loại trừ các mối đe dọa, phá hoại hòa bình,
hoặc các hành động xâm lược. Những nghị quyết của HĐBA được thông qua,
phù hợp với HCLHQ sẽ có hiệu lực bắt buộc thi hành đối với các quốc gia thành
viên LHQ.
1.1.3. Nguyên tắc hoạt động của Liên hợp quốc
Để đạt được những mục đích đã đề ra, HCLHQ (Đ2) quy định các
nguyên tắc buộc bản thân LHQ và tất cả các thành viên phải tuân thủ như sau:
Thứ nhất, bình đẳng về chủ quyền giữa tất cả các nước thành viên.
Bình đẳng về chủ quyền giữa các quốc gia là nền tảng của quan hệ quốc tế
hiện đại, đó là cơ sở để trật tự thế giới phát triển theo xu hướng ổn định, hội
nhập và tiến bộ. Với tư cách là tổ chức đa phương toàn cầu lớn nhất hiện nay,
LHQ đảm bảo cho tất cả các nước thành viên dù lớn hay nhỏ, giàu hay nghèo,
phát triển hay đang phát triển, bất kể thuộc chế độ chính trị xã hội nào đều có
địa vị pháp lý ngang nhau, tức là có các quyền và nghĩa vụ pháp lý quốc tế cơ
bản ngang nhau trong quan hệ với LHQ. Nguyên tắc này chi phối mọi hoạt
động của LHQ, đặc biệt là trong cơ chế bỏ phiếu tại ĐHĐ LHQ, theo đó, tất
chính trị của bất kỳ quốc gia nào cũng như bằng cách khác trái với những mục
16
đích của LHQ. Theo nguyên tắc này, trừ một số trường hợp ngoại lệ, việc sử
dụng vũ lực hoặc đe dọa bằng vũ lực trong quan hệ quốc tế là hành vi bất hợp
pháp, trong đó, LHQ đặc biệt cấm các cuộc chiến tranh xâm lược. Theo Nghị
quyết số 3314 của ĐHĐ LHQ ngày 12/4/1974 thì chiến tranh xâm lược bị coi
là tội ác quốc tế, các quốc gia gây chiến tranh xâm lược phải gánh vác trách
nhiệm pháp lý quốc tế, còn các cá nhân cầm đầu thế lực hiếu chiến xâm lược
phải chịu trách nhiệm hình sự quốc tế.
Thứ năm, hợp tác, giúp đỡ LHQ trong mọi hành động mà LHQ áp
dụng phù hợp với HC. Ngay từ khi thành lập LHQ, rút kinh nghiệm từ những
thất bại mà Hội quốc liên đã mắc phải, cộng đồng quốc tế tin tưởng rằng,
chính sức mạnh quân sự và kinh tế do LHQ quản lý chứ không phải là ý kiến
đạo đức được coi là chìa khóa cho hòa bình trong tương lai. Tuy nhiên, với tư
cách là một tổ chức quốc tế, LHQ không có lực lượng quân sự và lực lượng
cảnh sát của riêng mình mà phải dựa vào lực lượng này của các quốc gia
thành viên. Do vậy, để có thể trở thành một trung tâm phối hợp những cố
gắng chung nhằm duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, thúc đẩy sự phát triển
của các quốc gia thành viên, LHQ yêu cầu tất cả các quốc gia thành viên hợp
tác với LHQ trong mọi hành động mà nó áp dụng theo đúng HC, đồng thời
tránh giúp đỡ bất cứ quốc gia nào bị LHQ áp dụng các biện pháp phòng ngừa
hoặc cưỡng chế. Vi phạm nghĩa vụ hợp tác này, quốc gia thành viên sẽ phải
đối mặt với các biện pháp trừng phạt tương ứng với mức độ vi phạm.
Thứ sáu, bảo đảm cho các quốc gia thành viên cũng như không phải
thành viên LHQ phải hành động theo nguyên tắc của HC nếu điều đó cần thiết
để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế. Luật quốc tế điều chỉnh quan hệ giữa các
chủ thể bình đẳng, ngang nhau nhưng lại hết sức khác nhau về lợi ích. Chính vì
vậy, phương thức duy nhất để xác định các nguyên tắc và quy phạm luật quốc tế
là sự thỏa thuận tự nguyện giữa các chủ thể của luật quốc tế với nhau thông qua
lãnh thổ của quốc gia. Phạm vi "công việc nội bộ" của các quốc gia khác nhau
sẽ không giống nhau, nó tùy thuộc vào mức độ tham gia vào đời sống quốc tế
của từng quốc gia. Phạm vi này có thể do quốc gia tự xác định hoặc được xác
định bằng những thỏa thuận quốc tế của quốc gia với các chủ thể khác phù
hợp với quy định của luật quốc tế.
18
Hiến chương nêu rõ việc cấm các hoạt động được coi là can thiệp vào
công việc thực chất thuộc thẩm quyền nội bộ của mỗi quốc gia. Nội dung
nguyên tắc này được hiểu dưới cả hai góc độ: một là, LHQ không có quyền
can thiệp vào công việc nội bộ của bất cứ quốc gia nào, dù là quốc gia thành
viên hay không thành viên. Hai là, các quốc gia không được can thiệp vào
công việc nội bộ của nhau.
Các nguyên tắc hoạt động của LHQ có mối quan hệ mật thiết với nhau,
thể hiện ở sự ràng buộc qua lại giữa các nguyên tắc về nội dung và yêu cầu thực
hiện những nội dung đó. Đây được xem là những chuẩn mực cho hành vi ứng xử
của các thành viên LHQ cũng như chính bản thân tổ chức LHQ. Thực hiện tốt
các nguyên tắc này sẽ đảm bảo cho LHQ hoàn thành được các sứ mệnh của
mình, trong đó sứ mệnh quan trọng nhất là duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
1.1.4. Các cơ quan tham gia hoạt động duy trì hòa bình và an ninh
quốc tế của Liên hợp quốc
1.1.4.1. Đại hội đồng
Đại hội đồng là cơ quan duy nhất của LHQ có đại diện của tất cả các
quốc gia thành viên. Tại đây, nguyên tắc bình đẳng giữa các nước thành viên
của LHQ được thể hiện rõ ràng nhất. Tất cả các nước thành viên dù lớn hay
nhỏ, giàu hay nghèo đều có không quá năm đại biểu chính thức (và năm đại
biểu dự khuyết). Trừ những quyết định liên quan đến tài chính của LHQ, mỗi
quốc gia thành viên đều sở hữu một lá phiếu có giá trị ngang nhau. ĐHĐ
không phải là cơ quan hoạt động thường xuyên, trừ các khóa họp đặc biệt
hoặc đặc biệt khẩn cấp nhằm giải quyết các vấn đề bất thường nảy sinh thuộc
việc đó nữa thì TTK báo ngay cho ĐHĐ biết nếu ĐHĐ đang họp.
Tiếp nhận và nghiên cứu những báo cáo hàng năm và báo cáo đặc biệt
của HĐBA. Các báo cáo đó tường trình những biện pháp mà HĐBA đã quyết
định hoặc đã thi hành để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
20
Theo quy định của HC, ĐHĐ là cơ quan hoạch định chính sách quan
trọng nhất, có đại diện rộng rãi nhất, thể hiện ý chí của tất cả các quốc gia
thành viên. Tuy nhiên, thực tế ĐHĐ không phải là cơ quan có quyền lực nhất.
Trừ những vấn đề liên quan đến ngân sách, bầu cử, tổ chức công việc hoặc
thành lập nên các cơ quan bổ trợ, các nghị quyết của ĐHĐ chỉ có tính chất
khuyến nghị, không có giá trị pháp lý bắt buộc. Do vậy, có thể nói, các nghị
quyết của ĐHĐ cơ bản không có giá trị pháp lý bắt buộc đối với các quốc gia
thành viên cũng như với HĐBA. Đó chỉ là những khuyến nghị, mang ý nghĩa
đạo lý, thể hiện ý chí, dư luận chung của cộng đồng quốc tế mà thôi. Điều này
thể hiện rõ ràng hơn trong lĩnh vực duy trì hòa bình và an ninh quốc tế. ĐHĐ
có quyền xem xét những nguyên tắc chung về sự hợp tác để duy trì hòa bình
và an ninh quốc tế, có quyền thảo luận về mọi vấn đề liên quan đến lĩnh vực
này, đồng thời, có thể lưu ý HĐBA về những tình thế như vậy, tuy nhiên,
ĐHĐ chỉ có quyền tự mình đưa ra khuyến nghị khi tranh chấp hoặc tình thế
ấy chưa được đưa vào chương trình nghị sự của HĐBA, còn khi nó đã được
HĐBA xem xét theo đúng quy định của HC, ĐHĐ chỉ có quyền đưa ra khuyến
nghị khi được HĐBA yêu cầu. Không những vậy, khi HĐBA đang xem xét
một tranh chấp hoặc tình thế thuộc chức năng của mình, ĐHĐ chỉ được TTK
thông báo cho biết những việc liên quan đến nó khi HĐBA cho phép. HC
cũng không hề có quy định nào cho phép ĐHĐ kiểm soát và có biện pháp chế
ước HĐBA cũng như các thành viên của nó khi thấy HĐBA không hoàn
thành đúng chức năng của mình. Theo quy định của HC, ĐHĐ không có
quyền thực hiện các hành động, mà với tư cách là cơ quan hoạch định chính
sách chính của LHQ, khi cần có hành động để duy trì hòa bình và an ninh
điều kiện được các quốc gia này cho phép. Đó là lực lượng gìn giữ hòa bình
cho cuộc khủng hoảng ở Suez ngày 7/11/1956 và lực lượng gìn giữ hòa bình
tại Cônggô năm 1960. Hai lực lượng gìn giữ hòa bình này đã bị hai thành viên
thường trực HĐBA là Liên Xô và Pháp phản đối gay gắt và từ chối đóng góp
kinh phí cho hoạt động của chúng. Việc này đã khiến LHQ phải yêu cầu
TAQT có ý kiến tư vấn bằng văn bản về tính hợp pháp của hai lực lượng này.
Trong ý kiến tư vấn năm 1962 về một số chi phí của LHQ, TAQT đã công
nhận tính hợp pháp về việc thành lập cả hai lực lượng gìn giữ hòa bình nêu
22
trên. Có thể thấy, việc ĐHĐ thành lập các lực lượng GGHB trên cơ sở được
nước chủ nhà chấp thuận không thực sự là những hoạt động mang tính chất
cưỡng chế theo nghĩa của chương VII HĐBA. Do đó, không thể coi đây là
hành vi vi phạm HC, lấn lướt những quyền năng ưu tiên mà HC đã quy định
dành riêng cho HĐBA.
1.1.4.2. Tòa án công lý quốc tế
Tòa án công lý quốc tế là cơ quan tư pháp chính của LHQ. Tổ chức và
hoạt động của Tòa được quy định bởi Quy chế TAQT - một bộ phận của
HCLHQ được thông qua tại Hội nghị San Francisco năm 1945. Tòa bao gồm
15 thẩm phán với nhiệm kỳ 9 năm do ĐHĐ và HĐBA bầu một cách độc lập
và cùng một thời gian. Thành phần thẩm phán của Tòa được phân chia theo
khu vực địa lý nhằm phản ánh đầy đủ các hình thái văn minh chủ yếu và các
hệ thống luật pháp của thế giới. Thẩm phán của Tòa là những thẩm phán độc
lập, không đại diện cho bất cứ chính phủ nào. Tòa có chức năng giải quyết
hòa bình các tranh chấp quốc tế giữa các quốc gia và đưa ra kết luận tư vấn.
ĐHĐ và HĐBA có thể yêu cầu Tòa đưa ra kết luận tư vấn về bất cứ vấn đề
pháp lý nào, các cơ quan khác của LHQ cũng như các tổ chức chuyên môn
của LHQ nếu được ĐHĐ cho phép thì có thể yêu cầu Tòa tư vấn về các vấn
đề pháp lý nảy sinh trong hoạt động của mình. Các tổ chức quốc tế khác và
các quốc gia không có quyền sử dụng cơ chế tư vấn này của Tòa. Phán quyết
quốc tế, do đó, phải phù hợp với hoạt động của HĐBA để tạo nên tiếng nói
thống nhất cho LHQ. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế phối hợp giữa hai cơ
quan. Cơ chế này có thể được vận hành thông qua việc HĐBA có quyền xin ý
kiến tư vấn của Tòa về khía cạnh pháp lý của các vấn đề mà HĐBA xem xét.
Tuy nhiên, trong thực tiễn hoạt động của mình, không phải lúc nào HĐBA
cũng khởi động cơ chế tạo nên sự thống nhất này. Trước hết, vì HĐBA chưa
coi trọng việc tận dụng và khai thác hết hiệu quả của Tòa với tư cách là một
biện pháp hòa bình giải quyết các tranh chấp quốc tế có chức năng giải thích
và áp dụng luật quốc tế, không những vậy, trong thời gian gần đây, HĐBA lại
có xu hướng lấn át vai trò này của Tòa. Ngoài ra, còn do thủ tục tố tụng tại
Tòa đòi hỏi phải có thời gian nhất định, đôi khi, kéo dài trong nhiều năm mới
Copyright: Tài liệu đại học ©