§Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
56

T¹p chÝ luËt häc
Ths. NguyÔn Kim Ng©n *
rong lịch sử hình thành và phát triển
của xã hội loài người, hòa bình luôn là
nguyện vọng tha thiết và chính đáng của
các quốc gia, các dân tộc trên thế giới. Hòa
bình cũng được xem là nền tảng để duy trì
và phát triển các quan hệ hợp tác hữu nghị
giữa các quốc gia và là xu thế tất yếu của
thời đại.
Trong giai đoạn hiện nay, mặc dù nguy
cơ chiến tranh hủy diệt đã bị đẩy lùi nhưng
chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang
vẫn xảy ra ở nhiều nơi với tính chất ngày
càng phức tạp. Mâu thuẫn về sắc tộc, tôn
giáo, tranh chấp lãnh thổ, những hoạt động
ráo riết của chủ nghĩa li khai, chủ nghĩa
khủng bố quốc tế, chủ nghĩa Hồi giáo cực
đoan vẫn xảy ra làm cho tình hình ở nhiều
khu vực, nhiều quốc gia trở nên bất ổn, hòa
bình và an ninh quốc tế đang có nguy cơ bị
đe dọa nghiêm trọng. Thực tế này buộc các
quốc gia phải phát huy tối đa khả năng của

tư cách thay mặt cho tất cả các quốc gia
thành viên Liên hợp quốc. Vai trò của Hội
đồng bảo an nhằm thực hiện chức năng
duy trì hòa bình và an ninh quốc tế được
thực hiện qua việc:
1. Tham gia vào quá trình giải quyết
hòa bình các tranh chấp quốc tế
Hội đồng bảo an trong hoạt động của
T

* Gi
ảng vi
ên Khoa lu
ật quốc tế

Trường Đại học Luật Hà Nội §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
T¹p chÝ luËt häc
57

mình luôn nhận thức được rằng tranh chấp
là mặt trái của hoạt động hợp tác quốc tế,
nhất là khi quan hệ hợp tác giữa các quốc
gia ngày càng được mở rộng thì tranh chấp
càng có cơ hội để phát sinh. Thực tiễn
quan hệ quốc tế cũng cho thấy, cộng đồng
các quốc gia, các dân tộc trên thế giới rất
đa dạng và phức tạp, lợi ích của các quốc

quốc tế, kêu gọi các bên áp dụng các biện
pháp hòa bình thích hợp để giải quyết
tranh chấp. Trong một số trường hợp, Hội
đồng bảo an cũng có thể trực tiếp đứng ra
với vai trò trung gian, hòa giải để khuyến
khích, động viên các bên liên quan giải
quyết nhanh chóng tranh chấp phát sinh.
Trong trường hợp việc giành quyền
chủ động cho các bên liên quan đến tranh
chấp không đem lại hiệu quả thì khi đó,
tranh chấp sẽ được đưa ra Hội đồng bảo
an và lúc này, vai trò của Hội đồng bảo an
được nâng lên rất nhiều. Hội đồng bảo an
có quyền áp dụng bất kì thủ tục hoặc
phương thức giải quyết tranh chấp nào mà
Hội đồng bảo an cho là hợp lí (Điều 37)
với mục đích cuối cùng là giải quyết
nhanh chóng, dứt điểm tranh chấp và đảm
bảo quyền lợi hợp pháp của tất cả các bên
liên quan.
Nhưng như vậy không có nghĩa là mọi
tranh chấp đều được xem xét, giải quyết tại
Hội đồng bảo an. Hội đồng bảo an chỉ xem
xét, giải quyết các tranh chấp có khả năng
đe dọa đến hòa bình, an ninh quốc tế và
thường là các tranh chấp có tính chất chính
trị, như tranh chấp về chủ quyền quốc gia
đối với dân cư, lãnh thổ, tranh chấp về
quyền và lợi ích giữa các bên… Riêng loại
hình tranh chấp có tính chất pháp lí, như

bình. Khi xác định thực tế tình hình, Hội
đồng bảo an có quyền đưa ra những kiến
nghị hoặc quyết định các biện pháp nên áp
dụng để duy trì hoặc khôi phục hòa bình và
an ninh quốc tế. Cụ thể là:
- Yêu cầu các bên hữu quan phải thi
hành các biện pháp tạm thời nhằm ngăn
chặn không cho tình hình trở nên nghiêm
trọng hơn (Điều 40). Trong thực tiễn quan
hệ quốc tế, các biện pháp tạm thời mà Hội
đồng bảo an có thể yêu cầu các bên thi
hành có thể là ngừng bắn, rút quân về vị trí
ban đầu, thiết lập giới tuyến tạm thời, thiết
lập các khu vực phi quân sự Những biện
pháp tạm thời ấy khi được áp dụng phải
không làm phương hại đến các quyền, lợi
ích hoặc tình trạng của các bên hữu quan.
- Trong trường hợp tình hình trở nên
xấu đi, Hội đồng bảo an có quyền áp dụng
những biện pháp phi vũ trang, như cắt đứt
toàn bộ hay từng phần quan hệ kinh tế,
đường sắt, đường biển, hàng không, bưu
chính, điện tín, vô tuyến điện và các
phương tiện thông tin khác, kể cả việc cắt
đứt quan hệ ngoại giao đối với quốc gia
đã thực hiện hành vi đe dọa hòa bình, phá
hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lược
(Điều 41).
- Nếu Hội đồng bảo an nhận thấy
những biện pháp phi vũ trang như trên là

T¹p chÝ luËt häc
59

phá hoại hòa bình hoặc có hành vi xâm
lược nhằm duy trì hoặc khôi phục hòa
bình, an ninh quốc tế và không ngoài mục
đích chung là vì lợi ích của cả cộng đồng.
Ngoài ra, các biện pháp mang tính cưỡng
chế chỉ được sử dụng trong những trường
hợp đặc biệt, khi các biện pháp khác tỏ ra
không thích hợp hoặc đã mất hiệu lực và
phải phù hợp với Hiến chương.
Hiến chương Liên hợp quốc còn quy
định, khi Hội đồng bảo an quyết định áp
dụng các biện pháp cần thiết để duy trì
hòa bình và an ninh quốc tế, tất cả các
quốc gia thành viên Liên hợp quốc phải có
nghĩa vụ cung cấp cho Hội đồng bảo an
lực lượng vũ trang cần thiết, sự yểm trợ
và mọi phương tiện khác kể cả cho quân
đội của Liên hợp quốc qua lãnh thổ nước
mình (Điều 43).
3. Tiến hành các hoạt động gìn giữ
hòa bình
Hoạt động gìn giữ hòa bình là một
trong những hoạt động có ý nghĩa thực
tiễn quan trọng mà Liên hợp quốc thông
qua các hoạt động cụ thể do Hội đồng bảo
an tiến hành nhằm duy trì hòa bình và an
ninh quốc tế. Mặc dù không được quy

chất là duy trì hòa bình chứ không phải
thông qua hành động cưỡng chế bằng vũ
lực để thực hiện hòa bình. Tác dụng căn
bản của hoạt động này là khi ở khu vực
xung đột xuất hiện những dấu hiệu hòa
bình và cần tới sự giúp đỡ của các lực
lượng bên ngoài để duy trì hoàn cảnh đó
thì lực lượng gìn giữ hoà bình Liên hợp
quốc dưới sự lãnh đạo của Hội đồng bảo an
sẽ được triển khai dưới hình thức nào đó
để tạo điều kiện cuối cùng là giải quyết
tranh chấp thông qua các con đường chính
trị, ngoại giao.
Kể từ khi ra đời,
(1)
hoạt động gìn giữ
hòa bình của Liên hợp quốc dưới sự lãnh
đạo chung của Hội đồng bảo an đã trải qua
nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Ban §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
60

T¹p chÝ luËt häc

đầu, hoạt động gìn giữ hòa bình chỉ bao
gồm hoạt động của các lực lượng Liên hợp
quốc vũ trang nhẹ hoặc phi vũ trang được
triển khai giữa các bên xung đột nhằm

còn đóng vai trò của cảnh sát và chuyên
viên dân sự. Các hoạt động gìn giữ hòa
bình cũng được mở rộng sang các lĩnh vực
mang tính nhân đạo, như cứu trợ dân
thường, tháo gỡ mìn, tái thiết phát triển,
tạo điều kiện để thành lập chính quyền
hợp pháp nhằm mục đích tạo cơ sở cho
một nền hòa bình lâu dài.
Từ năm 1948 đến nay, dưới sự lãnh đạo
chung của Hội đồng bảo an, các lực lượng
gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc đã triển
khai được 60 sứ mệnh gìn giữ hòa bình
trên khắp thế giới, trong số đó có đến 42
hoạt động mới được thiết lập trong vòng
15 năm trở lại đây, nhiều hơn con số các
hoạt động đã được triển khai trong hơn 40
năm trước đó. Vào những tháng đầu năm
2004, Liên hợp quốc đã triển khai hơn
56.000 nhân viên dân sự và quân sự thuộc
khoảng 97 quốc gia thành viên để thực
hiện các sứ mệnh gìn giữ hòa bình. Ngân
sách được duyệt để chi cho các hoạt động
gìn giữ hòa bình trong hai năm 2004 -
2005 đã lên tới 2,8 tỉ USD.
(4)
Sự gia tăng
các hoạt động gìn giữ hòa bình trong thời
gian qua cho thấy vai trò quan trọng của
Liên hợp quốc mà đặc biệt là của Hội
đồng bảo an trong việc giải quyết xung

pháp chống lại các mối đe dọa đối với hòa
bình và an ninh quốc tế của các hành động
khủng bố. Trên cơ sở Nghị quyết 1373, Ủy
ban chống khủng bố gồm tất cả các thành
viên của Hội đồng bảo an đã được thành
lập. Uỷ ban này có nhiệm vụ theo dõi việc
thực hiện Nghị quyết số 1373 của các quốc
gia thành viên Liên hợp quốc, điều phối
quá trình hợp tác chống khủng bố và hỗ trợ
các quốc gia thành viên tăng cường năng lực
trong đấu tranh chống khủng bố. Nghị quyết
số 1373 cũng đã đề ra các biện pháp có tính
bắt buộc đối với các quốc gia thành viên Liên
hợp quốc nhằm tăng cường hợp tác quốc tế
chống khủng bố một cách hiệu quả, như ngăn
ngừa và trừng trị việc tài trợ cho các hoạt
động khủng bố, không dung túng, chứa chấp
những kẻ khủng bố, tăng cường hợp tác và hỗ
trợ lẫn nhau trong quá trình điều tra và xét xử
tội phạm khủng bố…
Trước khi có sự ra đời của Ủy ban
chống khủng bố quốc tế, Hội đồng bảo an
Liên hợp quốc cũng đã thông qua một số
Nghị quyết liên quan đến chống khủng bố
quốc tế trong đó có Nghị quyết 1267 năm
1999 về việc trừng phạt và cấm vận đối với
Osama Bin Laden, tổ chức Taliban và
mạng lưới khủng bố Al Qaeda. Theo Nghị
quyết này, một ủy ban trừng phạt liên quan
đến các cá nhân và tổ chức nêu trên cũng đã

tính trung gian hòa giải để đưa các bên xung đột đi
đến thỏa thuận giải quyết xung đột bằng các biện
pháp hòa bình.
Xây dựng hòa bình sau xung đột là hoạt động được
thực hiện nhằm mục đích thúc đẩy sự hợp tác về chính
trị, kinh tế, xã hội trên cơ sở đó xây dựng lòng tin giữa
các bên tạo cơ sở cho một nền hòa bình lâu dài. §Æc san 60 n¨m liªn hîp quèc
62

T¹p chÝ luËt häc(4). Nguồn: .