MỞ ĐẦU

1


A.MỞ ĐẦU
Chúng ta đều biết rằng, con người sinh ra vốn chưa có nhân cách. Nhân cách là
cấu tạo mới do từng người tự hình thành nên và phát triển trong quá trình sống,
giao tiếp, học tập, lao động, hoạt động xã hội, vui chơi…Nhân cách con người
cũng được nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau như: triết học, y học, tâm lí
học…Khi nghiên cứu nhân cách dưới góc độ tâm lí học nhân cách được dùng để
nói tới con người với tư cách là một thành viên của xã hội nhất định, là chủ thể
của các mối quan hệ con người, của hoạt động có ý thức và giao tiếp. Vậy các yếu
tố nào ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách? Để hiểu rõ hơn về
vấn đề này em chọn đề tài “ Phân tích vai trò các yếu tố đối với sự hình thành
phát, triển nhân cách. Liên hệ thực tiễn.” để làm đề tài cho bài tập học kỳ lần
này.
B.NỘI DUNG
I.Lí luận chung về nhân cách
1.Khái niệm nhân cách
Trong tâm lý học, vấn đề nhân cách là một vấn đề quan trọng bậc nhất và
nghiên cứu gặp nhiều khó khăn nhất vì những lý do sau: nhân cách là một cấu
tạo rất phức tạp, vì vậy các hướng tiếp cận nghiên cứu nhân cách rất đa dạng
dựa trên những quan điểm, quan niệm khác nhau về nhân cách .
Theo tâm lý học, khi xem xét con người với tư cách là một thành viên của
một xã hội nhất định, là chủ thể của các mối quan hệ con người, của hoạt động
có ý thức và giao tiếp thì chúng ta nói đến nhân cách của họ. Chúng ta chỉ nói
đến con người như là một nhân cách, bắt đầu từ một thời kỳ nào đó trong quá
trình phát triển của nó. Hiện nay, có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng nhân
cách thường được xác định như là “tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá
nhân biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy”.

3


Di truyền tạo tiền đề quan trọng cho sự hình thành và phát triển nhân cách
thể hiện như sau: Con người như là một bộ phận của tự nhiên, khi sinh ra đã
tiếp nhận vốn sinh học nhất định được ghi lại dưới hình thức chương trình di
truyền những sức mạnh bên trong cơ thể, tồn tại dưới dạng những tư chất và
những năng lực. Chương trình mang tính di truyền về sự phát triển con người,
trước hết đảm bảo cho loài người tiếp tục tồn tại, đồng thời làm phát triển
những hệ giúp cơ thể con người thích ứng với những biến đổi của các điều
kiện tồn tại của mình, tạo khả năng cho con người hoạt động có hiệu quả trong
một số lĩnh vực nhất định.
Ví dụ như: một đứa trẻ được sinh ra trong một gia đình có truyền thống âm
nhạc , và ở gia đình này đứa trẻ được giáo dục, được sống trong môi trường
thuận lợi và nhất là được rèn luyện, được tham gia rất sớm vào các hoạt động
để tạo nên tài năng đó thì đứa trẻ đó sẽ có khả năng và cơ hội trở thành một
nghệ sĩ về âm nhạc. Mozza chính là một điển hình như vậy. Ông chính là một
nhà soạn nhạc tài và cũng là một nghệ sĩ xuất sắc xuất thân trong một gia đình
đã

cóthống âm nhạc lâu đời, đó làmột cơ sở di truyền bẩm sinh giúp tạo một

tiền đề để nhân cách của Moza phát triển mạnh mẽ.
Tuy nhiên, những nhân tố bẩm sinh di truyền mặc dù có vai trò quan trọng
trong sự phát triển nhân cách, nhưng những tính chất được di truyền chỉ đặc
trưng cho những lĩnh vực hoạt động hết sức rộng rãi, bao quát, chúng không
định hướng vào một lĩnh vực hoạt động hay sáng tạo cụ thể nào. Việc định
hướng này do những điều kiện lịch sử – xã hội cụ thể và do trình độ phát triển
của loại hình hoạt động lao động, nghệ thuật, khoa học nhất định quyết định,
đặc biệt do tính tích cực hoạt động của cá nhân.

hình thành và phát triển nhân cách còn tuỳ thuộc vào lập trường, quan
điểm, thái độ của cá nhân đối với các ảnh hưởng đó, cũng như tuỳ
thuộc vào xu hướng và năng lực, vào mức độ của cá nhân tham gia cải
biến môi trường.

Trong môi trường xã hội ta còn thấy những hiện tượng tâm lí xã hội khác
ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lí nhân cách. Dư luận và tâm trạng chung, đó
là sự phán xét đánh giá của sự đông người về sự kiện đời sống xã hội của hoạt
động tập thể hành vi cá nhân. Dư luận được hình thành thầm lặng hoặc có ý
5


thức. Có thể đóng vai trò tích cực hay tiêu cực trong đời sống được bắt nguồn
từ sự kiện thực hay bịa đặt. Nó nảy sinh, phát triển trên tâm trạng xã hội và có
ảnh hưởng trở lại tâm trạng đó.
Tâm trạng chung: Bao trùm bầu không khí lạc quan hay bi quan - sức

•

đấu chung củanhómhay cá nhân đều chịu ảnh hưởng của tâm trạng
chung đó.
Thi đua: là phương thức tác động qua lại giữa cá nhân, nhóm và tập thể

•

làm tăng cho kết quả hoạt động của nhau nhiều phẩm chất nhân cách,
tập thể được phát triển qua thi đua.
Bắt chước: thể hiện ra trong mọi lĩnh vực của đời sống( vui chơi, học

•

giáo dục mà trở thành tài năng âm nhạc.
- Giáo dục còn có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lý xấu và làm cho nó
phát triển theo chiều hướng mong muốn của xã hội. Đó chính là hiệu quả
của công tác giáo dục lại đối với trẻ em hư hoặc những người phạm pháp.
- Khác với các nhân tố khác, giáo dục không chỉ thích ứng mà còn có thể
đi trước hiện thực và thúc đẩy nó phát triển. Điều đó có giá trị định hướng
cho việc xây dựng mô hình nhân cách của con người Việt Nam với tư cách
là mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế- xã hội.
- Thực tế giáo dục cũng đã chứng minh rằng: Sự phát triển tâm lý của trẻ
em chỉ có thể diễn ra một cách tốt đẹp trong những điều kiện của giáo dục
và dạy học. Điều đó càng chứng tỏ tầm quan trọng của giáo dục.
Mặc dù giáo dục có vai trò chủ đạo trong sự hình thành và phát triển nhân
cách, nhưng giáo dục chỉ vạch ra đường lối cho sự hình thành và phát triển
nhan cách của học sinh và thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển theo
hướng đó. Còn cá nhân học sinh có phát triển theo hướng đó hay không, phát
triển đến mức độ nào- điều này giáo dục không quyết định trực tiếp được.

7


2.4. Nhân tố hoạt động
Hoạt động “ là sự tác động qua lại có định hướng giữa con người với thế
giới xung quanh, hướng tới biến đổi nó nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình.”
Trong sự hình thành và phát triển nhân cách hoạt động đóng vai trò là
nhân tố quyết định trực tiếp. Hoạt động của con người là hoạt động có mục
đích, mang tính xã hội, cộng đồng, được thực hiện bằng những thao tác nhất
định, với những công cụ nhất định. Thông qua hai quá trình đối tượng hóa và
chủ thể hóa trong hoạt động mà nhân cách được bộc lộ và hình thành.
Quá trình đối tượng hóa: chủ thể chuyển năng lực và phẩm chất tâm lý của
mình tạo thành sản phẩm. Từ đó, tâm lý người được bộc lộ, khách quan hóa

đích, có ý thức. Hoạt động làm cho con người nhận thức được hiện thực, kích
8


thích hứng thú, kích thích say mê và sáng tạo và làm nảy sinh những nhu cầu
mới, thuộc tính tâm lý mới. Nhờ đó nhân cách được hình thành và phát triển.
2.5. Yếu tố giao tiếp
Giao tiếp” là hình thức đặc trưng cho mối quan hệ giữa con người với con
người, qua đó nảy sinh sự tiếp xúc tâm lý và được biểu hiện ở quá trình thong
tin, hiểu biết, rung cảm, ảnh hưởng và tác động qua lại.”
Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và xã hội cơ bản, xuất hiện sớm
nhất ở con người. Sự phát triển cả một cá nhân khác mà nó giao tiếp trực tiếp
hoặc gián tiếp với họ. Chính con người làm xuất hiện, duy trì, phát triển giao
tiếp và trở thành sản phẩm của giao tiếp. Ví dụ khi một con người sinh ra được
chó sói nuôi, thì người đó sẽ có nhiều lông, không đi thẳng mà đi bằng 4 chân,
ăn thịt sống, sẽ sợ người, sống ở trong hang và có những hành động,cách cư xử
giống như tập tính của chó sói.
Nhờ giao tiếp, con người tham gia vào các mối quan hệ xã hội, lĩnh hội nền
văn hóa xã hội, chuẩn mực xã hội, đồng thời thông qua giao tiếp, con người
đống góp năng lực của mình vào kho tàng chung của nhân loại. Ví dụ: Khi
tham gia vào các hoạt động xã hội thì cá nhân nhận thức mình nên làm những
gì và không nên làm những việc gì như: nên giúp đỡ những người gặp hoàn
cảnh khó khăn, tham gia vào các hoạt động tình nguyện, không được tham gia
các tệ nạn xã hội, chỉ được phép tuyên truyền mọi người về tác hại của chúng
đối với bản thân, gia đình và xã hội
Trong giao tiếp, con người không chỉ nhận thức người khác, nhận thức các
quan hệ xã hội mà còn nhận thức được chính bản thân mình, tự đối chiếu so
sánh mình với người khác, với chuẩn mực xã hội, tự đánh giá bản thân mình
như là một nhân cách.
III. Liên hệ thực tiễn.


10


hưởng rất nhiều tới nhân cách của mỗi con người nhưng chính sự tự ý thức bản
thân giúp sẽ chúng ta hoàn thiện bản thân mình.
Từ việc hiểu biết về nhân cách về vai trò của các yếu tố đối với sự hình
thành và phát triển nhân cách kết hợp với những kiến thức về thực tế đời sống,
xã hội, ta có thể liên hệ với bản thân để xác định phương hướng phát triển cho
phù hợp. Với mỗi chúng ta trong quá trình lớn lên, học tập, rèn luyện nhân
cách của chúng ta dần được hình thành và phát triển. Và để phát triển nhân
cách

một

cách

toàn

diện

mỗi

chúng

ta

cần tích cực tham gia vào các hoạt động xã hội, tìm hiểu các kiến thức về xã
hội để xác định được những yêu cầu chuẩn mực của thời đại mới, từ đó có sự
rèn luyện bản thân theo hướng đáp ứng một cách tốt nhất những yêu cầu đó.

3.
4.
5.

Đại học sư phạm, Hà Nội,2005
Nguyễn Ngọc Bích, Tâm lí học nhân cách, Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 2001
Vũ Dũng( chủ biên), Từ điển tâm lí học, Nxb. Khoa học xã hội, Hà
Nội,2000
Bùi Kim Chi- Phan Công Luận, Tâm lí học đại cương- Hướng dẫn trả
lời lí thuyết, giải bài tập tình huống và trắc nghiệm, Nxb. Chính trị-

6.

hành chính, Hà Nội, 2010
/>
7. />
phat-trien-nhan-cach-8109/
8. />
thanh-va-phat-trien-nhan-cach-lien-he-thuc-tien-7753/
9. />
thanh-va-phat-trien-cua-nhan-cach-lien-he-thuc-te-8108/
10. />
va-phat-trien-nhan-cach-48585

12


13